೧೧. ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಪರಿನಿಬ್ಬಾನವತ್ಥು

ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇ ಕಾಳಸಿಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸಾಯಿಕಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ವಸೇನ ತತೋ ಪರಿಹಾಯಿ. ಸೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಝಾನಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಅನಿಯತಾ ಗತಿ, ಇದಾನೇವ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇಸೋರೋಪನಸತ್ಥಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಪಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಾರೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ, ಸತ್ಥಂ ಆಹರನ್ತಾ ಖೋ ಪನ ಜೀವಿತೇ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸಚಾಹಂ ಏತಂ ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ವಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ –

‘‘ಮಹಾವೀರ ಮಹಾಪಞ್ಞ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ;

ಸಬ್ಬವೇರಭಯಾತೀತ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ಚಕ್ಖುಮ.

‘‘ಸಾವಕೋ ತೇ ಮಹಾವೀರ, ಮರಣಂ ಮರಣಾಭಿಭೂ;

ಆಕಙ್ಖತಿ ಚೇತಯತಿ, ತಂ ನಿಸೇಧ ಜುತಿನ್ಧರ.

‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ತುಯ್ಹಂ, ಸಾವಕೋ ಸಾಸನೇ ರತೋ;

ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ ಸೇಕ್ಖೋ, ಕಾಲಂ ಕಯಿರಾ ಜನೇ ಸುತಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯);

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೇನ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತಂ ಹೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏವಞ್ಹಿ ಧೀರಾ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ನಾವಕಙ್ಖನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ;

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ಗೋಧಿಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯);

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಧೂಮರಾಸಿ ವಿಯ ತಿಮಿರಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಥೇರಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಧೂಮತಿಮಿರಭಾವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತಿ ‘ಕತ್ಥ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ. ಅಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಗೋಧಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಾರೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ದಿಸಾ ಅನುದಿಸಾ ಸ್ವಹಂ;

ಅನ್ವೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ, ಗೋಧಿಕೋ ಸೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯);

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

‘‘ಯೋ ಧೀರೋ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಝಾಯೀ ಝಾನರತೋ ಸದಾ;

ಅಹೋರತ್ತಂ ಅನುಯುಞ್ಜಂ, ಜೀವಿತಂ ಅನಿಕಾಮಯಂ.

‘‘ಜೇತ್ವಾನ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಬ್ಭವಂ;

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ಗೋಧಿಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯);

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ವೀಣಾ ಕಚ್ಛಾ ಅಭಸ್ಸಥ;

ತತೋ ಸೋ ದುಮ್ಮನೋ ಯಕ್ಖೋ, ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಥಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯);

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಪಾಪಿಮ, ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇನ? ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೭. ‘‘ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ, ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನಂ;

ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಮಾರೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇಸನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಗೋಧಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಯೇ ಚ ಏವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲಾನಂ. ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನನ್ತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ವಿಹರನ್ತಾನಂ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಹೇತುನಾ ಞಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಾನಂ. ಮಾರೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಮಗ್ಗನ್ತೋಪಿ ಮಾರೋ ಗತಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತಿ ನ ಲಭತಿ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ. ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ.

ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಪರಿನಿಬ್ಬಾನವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.