೬. ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಕುಮ್ಭೂಪಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯೋಜನಸತಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾವಾಸಗಾಮಂ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇಹಿ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ‘‘ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಮಹನ್ತೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅತ್ಥಿ, ಏತ್ಥ ವಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಸೀಲವನ್ತೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಇಮಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಅಯುತ್ತಂ ಖೋ ಪನ ಅಸ್ಮಾಕಂ ಅಯ್ಯೇಸು ಇಧ ವಸನ್ತೇಸು ಪುತ್ತದಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ಅಭಿರುಯ್ಹ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ರುಕ್ಖತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಜ್ಜೇಕರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಅದ್ಧಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ತಮೇವ ವನಸಣ್ಡಂ ಆಗಮಿಂಸು. ದೇವತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ಕೇನಚಿ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುನಾಗಚ್ಛತಿ, ಅಜ್ಜ ಗಮನಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ಭೂಮಿಯಮೇವ ಅಚ್ಛಿಂಸು.

ತತೋ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಭದನ್ತಾ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧೇವ ಮಞ್ಞೇ ವಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಧೇವ ಖೋ ಪನ ಇಮೇಸು ವಸನ್ತೇಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಂ, ತೇಮಾಸಂ ಪುತ್ತದಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಲಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತಾ ತೇಸು ತೇಸು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಚೇವ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟೀಸು ಚ ಛಿನ್ನಸೀಸಾನಿ ಕಬನ್ಧಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಮನುಸ್ಸಸದ್ದಞ್ಚ ಭಾವೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಖಿಪಿತಕಾಸಾದಯೋ ರೋಗಾ ಪವತ್ತಿಂಸು. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ರುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖಿಪಿತರೋಗೋ, ಮಯ್ಹಂ ಕಾಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಛಿನ್ನಸೀಸಂ ಅದ್ದಸಂ, ಅಹಂ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಕಬನ್ಧಂ ಅದ್ದಸಂ, ಅಹಂ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ಅಮನುಸ್ಸಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ, ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಿದಂ ಠಾನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ಅಫಾಸುಕಂ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಏವರೂಪಾನಿ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಮಯಂ ‘ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಿದಂ ಠಾನ’ನ್ತಿ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತ್ಥೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಆವುಧಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ, ಇದಾನಿ ಆವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತರಾವುಧಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಹಂ ಆವುಧಂ ವೋ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ ಆವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಕರಣೀಯಮತ್ಥಕುಸಲೇನ, ಯನ್ತ ಸನ್ತಂ ಪದಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ;

ಸಕ್ಕೋ ಉಜೂ ಚ ಸುಹುಜೂ ಚ, ಸುವಚೋ ಚಸ್ಸ ಮುದು ಅನತಿಮಾನೀ’’ತಿ. (ಖು. ಪಾ. ೯.೧; ಸು. ನಿ. ೧೪೩) –

ಸಕಲಂ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಬಹಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ವನಸಣ್ಡತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಬಹಿವಿಹಾರೇ ಗಣಸಜ್ಝಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಮಾನಾ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಸಕಲವನಸಣ್ಡೇ ದೇವತಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಹತ್ಥಪಾದಸಮ್ಬಾಹನಂ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು, ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಿಂಸು, ಪಕ್ಕಧೂಪನತೇಲಂ ವಿಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಅಮನುಸ್ಸಸದ್ದೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ಭಿಜ್ಜನಕಟ್ಠೇನ ಅಥಾವರಟ್ಠೇನ ಕುಲಾಲಭಾಜನಸದಿಸೋ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸು. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ಭಿಜ್ಜನಕಟ್ಠೇನ ಅಥಾವರಟ್ಠೇನ ಕುಲಾಲಭಾಜನಸದಿಸೋ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಯೋಜನಸತೇ ಠಿತೋಪಿ ಅಭಿಮುಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ರೂಪೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೦. ‘‘ಕುಮ್ಭೂಪಮಂ ಕಾಯಮಿಂಮ ವಿದಿತ್ವಾ, ನಗರೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ಠಪೇತ್ವಾ;

ಯೋಧೇಥ ಮಾರಂ ಪಞ್ಞಾವುಧೇನ, ಜಿತಞ್ಚ ರಕ್ಖೇ ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕುಮ್ಭೂಪಮನ್ತಿ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಟ್ಠೇನ ಅನದ್ಧನಿಯತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ ಇಮಂ ಕೇಸಾದಿಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಯಂ ಕುಮ್ಭೂಪಮಂ ಕುಲಾಲಭಾಜನಸದಿಸಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ನಗರೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ನಗರಂ ನಾಮ ಬಹಿದ್ಧಾ ಥಿರಂ ಹೋತಿ, ಗಮ್ಭೀರಪರಿಖಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ, ಅನ್ತೋಸುವಿಭತ್ತವೀಥಿಚತುಕ್ಕಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ತರಾಪಣಂ, ತಂ ‘‘ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಬ್ಬತಂ ಆಸಜ್ಜ ಪಟಿಹತಾ ವಿಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಥಿರಂ ನಗರಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಗರೇ ಠಿತೋ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಾವುಧೇನ ಚೋರಗಣಂ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಯೇನ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಮಯೇನ ಚ ಪಞ್ಞಾವುಧೇನ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ತಂ ತಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಯೋಧೇಥ, ಪಹರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಿತಞ್ಚ ರಕ್ಖೇತಿ ಜಿತಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ಆವಾಸಸಪ್ಪಾಯಉತುಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯಪುಗ್ಗಲಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಪ್ಪಾಯಾದೀನಿ ಆಸೇವನ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ.

ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾತಿ ಅನಾಲಯೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝನ್ತೋ ಛಾತೋ ವಾ ಪಿಪಾಸಿತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ನಾಹೇ ವಾ ಸಿಥಿಲೇ ಆವುಧೇ ವಾ ಪತಿತೇ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸನ್ನಹಿತ್ವಾ ಆವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯುಜ್ಝನ್ತೋ ಪರಸೇನಂ ಮದ್ದತಿ, ಅಜಿತಂ ಜಿನಾತಿ, ಜಿತಂ ರಕ್ಖತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಚೇ ಬಲಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಮನ್ತೋ ತಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೋ ಅಚ್ಛೇಯ್ಯ, ರಜ್ಜಂ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಲದ್ಧಂ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಉತ್ತರಿಮಗ್ಗಫಲಪಟಿಲಾಭೇನ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಜಿನಾತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ನ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿವೇಧಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾ, ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನಿವೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನ ನಿವೇಸೇಯ್ಯ, ಆಲಯಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅದ್ಧಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಏವಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಾ ಥೋಮೇನ್ತಾ ವನ್ದನ್ತಾವ ಆಗಚ್ಛಿಂಸೂತಿ.

ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.