೫. ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಟ್ಠಗೋಣಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಗೋಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಯೂಥೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಹಾರಮತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಪೀಳಿತೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಕ್ಕಾರಪಾತಿಯಂ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಕಂ ಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತೇ ತಂ ಛಾತಕಪೀಳಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇತೋ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಪನ ಅನೇಕಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ, ಅಯ್ಯಾ, ನಿಮನ್ತನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನತ್ಥಿ, ಉಪಾಸಕ, ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ನಿಬದ್ಧಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಮಯಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ಏವಂ ಮಧುರಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭತ್ತಂ ನ ಲಭಾಮ, ಇಮೇ ಕಿರ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಗಿಹಿಭಾವೇನ, ಭಿಕ್ಖು ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಾಧು ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ.

ಸೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇನ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಥೂಲಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತೇನ, ಗಿಹೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸರೀರಂ ಮಿಲಾಯಿ. ತತೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಖೇನ, ಸಮಣೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಕಾರಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪುನಪಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಗಿಹಿಭಾವೇನ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಕಾರವಸೇನ ಪುನ ಪಬ್ಬಾಜಯಿಂಸು. ಏವಂ ಸೋ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನೇವ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಏಸ ಚಿತ್ತವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು.

ತಸ್ಸೇವಂ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸೇವ ಭರಿಯಾ ಗಬ್ಭಿನೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಕಸಿಭಣ್ಡಮಾದಾಯ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಸಾವಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯತಿ. ತಸ್ಸಾ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕೋ ಅಪಗತೋ ಹೋತಿ, ಮುಖತೋ ಚ ಲಾಲಾ ಪಗ್ಘರತಿ, ನಾಸಾ ಘುರಘುರಾಯತಿ, ಮುಖಂ ವಿವಟ್ಟಂ, ದನ್ತಂ ಘಂಸತಿ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಕಸರೀರಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ ಕಾಸಾಯಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದರೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಅನನ್ತರಗೇಹೇ ಠಿತಾ ಸಸ್ಸು ತಂ ತಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಪಟಿಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಸಾವಂ ಉದರೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾವ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ಧೀತರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಸಾಮಿಕೋ ತೇ ತಂ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ, ನತ್ಥಿ ಸೋ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಪೇಹಿ ಅಪೇಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಗಮನಂ ಅತ್ಥಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪುನಾಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋಪಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ ಮಂಯಂ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ, ಕುತೋ ತುಯ್ಹಂ ಸಮಣಭಾವೋ, ಸತ್ಥಕನಿಸಾನಪಾಸಾಣಸದಿಸಂ ತವ ಸೀಸ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ಮಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಏಕವಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ಉಪಕಾರವಸೇನ ಪಬ್ಬಾಜಯಿಂಸು. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ತೇಪಿ ನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥ, ತವ ಗಮನಸಮಯಂ ತ್ವಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ತೇ ಚಿರಾಯಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಕಾಲೇ ಗತಮ್ಹಾ, ಸೋ ನೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಛಿನ್ನೋ, ಇದಾನಿ ಅಗಮನಧಮ್ಮಾ ಜಾತಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಏವಂ ನಾಮ ಕಥೇಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಅಭೂತಂ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಕಾಲೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಗಮನಾಗಮನಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೩೮. ‘‘ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತೋ;

ಪರಿಪ್ಲವಪಸಾದಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾ ನ ಪರಿಪೂರತಿ.

೩೯. ‘‘ಅನವಸ್ಸುತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅನನ್ವಾಹತಚೇತಸೋ;

ಪುಞ್ಞಪಾಪಪಹೀನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಬದ್ಧಂ ವಾ ಥಾವರಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೇ ಠಪಿತಕುಮ್ಭಣ್ಡಂ ವಿಯ ಚ ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ಕೋಟ್ಟಿತಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಚ ಖಲ್ಲಾಟಸೀಸೇ ಠಪಿತಕದಮ್ಬಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಚ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಕದಾಚಿ ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಆಜೀವಕೋ, ಕದಾಚಿ ನಿಗಣ್ಠೋ, ಕದಾಚಿ ತಾಪಸೋ. ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತೋತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಭೇದಂ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಸದ್ಧತಾಯ ವಾ ಉಪ್ಲವಸದ್ಧತಾಯ ವಾ ಪರಿಪ್ಲವಪಸಾದಸ್ಸ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಾದಿಭೇದಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಪರಿಪೂರತಿ. ಕಾಮಾವಚರಾಯಪಿ ಅಪರಿಪೂರಯಮಾನಾಯ ಕುತೋವ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾ ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನವಸ್ಸುತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಾಗೇನ ಅತಿನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಅನನ್ವಾಹತಚೇತಸೋತಿ ‘‘ಆಹತಚಿತ್ತೋ ಖಿಲಜಾತೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೯; ವಿಭ. ೯೪೧; ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೫) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ದೋಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಹತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಪನ ದೋಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಞ್ಞಪಾಪಪಹೀನಸ್ಸಾತಿ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇವ ಪಹೀನಪಾಪಸ್ಸ ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಜಾಗರನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಯಭಾವೋ ಕಥಿತೋ ವಿಯ. ಸೋ ಪನ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಜಾಗರಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಜಾಗರೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಜಾಗರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಜಾಗರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕಿಲೇಸಭಯಂ ನತ್ಥಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪಚ್ಛಾವತ್ತನತೋ. ನ ಹಿ ತಂ ಕಿಲೇಸಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಅನುಪಗಮನತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೭).

ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಸಫಲಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಭಾರಿಯಾ ವತಿಮೇ, ಆವುಸೋ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆಲೋಳಿತೋ ಸತ್ತವಾರೇ ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತವಾರೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ತಂ ಕಥಾಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಗಮನೇನ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ ಭಾರಿಯಾ, ಸಚೇ ಏತೇ ರೂಪಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅತಿನೀಚಕೋತಿ ಓಕಾಸೋ ನೇಸಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸಮ್ಪಿ ನಾಮೇತೇ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೇಯ್ಯಂ ಆಲೋಳೇನ್ತಿ, ಅವಸೇಸೇಸು ಕಾ ಕಥಾ? ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಅಡ್ಢನಾಳಿಮತ್ತಂ ವರಕಚೋರಕಂ ಕುಣ್ಠಕುದಾಲಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛ ವಾರೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ, ಕದಾ ಸುಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಭೂಮಿಯಾ ತಿನ್ತಾಯ ‘‘ಗೇಹೇ ಮೇ ಅಡ್ಢನಾಳಿಮತ್ತೋ ವರಕಚೋರಕೋ ಚ ಕುಣ್ಠಕುದಾಲಕೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ವರಕಚೋರಕಬೀಜಂ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಠಾನಂ ಕುದಾಲೇನ ಕಸಿತ್ವಾ ತಂ ಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಕಾಲೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನಾಳಿಮತ್ತಬೀಜಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಖಾದಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ದಾನಿ ಗೇಹೇನ, ಪುನ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ನಾಳಿಮತ್ತಂ ವರಕಚೋರಕಞ್ಚ ಕುಣ್ಠಕುದಾಲಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತವಾರೇ ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತವಾರೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ಪನ ವಾರೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಛ ವಾರೇ ಇಮಂ ಕುಣ್ಠಕುದಾಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಕತ್ಥಚಿದೇವ ನಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾಸ್ಸ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಥಾ ನಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಾಳಿಮತ್ತಂ ಬೀಜಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಂ ಕುದಾಲಫಲಕೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕುದಾಲಂ ಅಗ್ಗದಣ್ಡಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರೇ ಠಿತೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಉಪರಿಸೀಸೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ, ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ನದಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ರಾಜೂನಞ್ಚ ನಾಮ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಇದಾನಿ ಅಮಿತ್ತಮದ್ದನಂ ಕತ್ವಾ ‘ಜಿತಂ ಮೇ’ತಿ ಆಗತೋ, ತ್ವಂ ಪನ ‘ಜಿತಂ ಮೇ, ಜಿತಂ ಮೇ’ತಿ ವಿರವಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಬಾಹಿರಕಚೋರೇ ಜಿನಿ, ತಯಾ ಜಿತಂ ಪುನ ಅವಜಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಮಯಾ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೋ ಲೋಭಚೋರೋ ಜಿತೋ, ಸೋ ಪುನ ಮಂ ನ ಜಿನಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಜಯೋ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ನ ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ಅವಜೀಯತಿ;

ತಂ ಖೋ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ನಾವಜೀಯತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೭೦);

ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಚ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಆಪೋಕಸಿಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸೋ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬಲಕಾಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿ. ಯೋಜನಮತ್ತಾ ಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರೋಪಿ ಸಾಮನ್ತರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಸಮಿದ್ಧಂ ನಗರಂ ಸುಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಗರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ರಾಜಾ ಓರಕೇ ಠಾನೇ ನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಏತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಸತ್ತಯೋಜನಿಕೋ ಅಸ್ಸಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಭೋಗೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಾ ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ಏವಂ ಭಾರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.