೨. ಕುಮ್ಭಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಉಟ್ಠಾನವತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಮ್ಭಘೋಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹೇ ಅಹಿವಾತರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಗಾವಾ ಪಠಮಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಮರನ್ತಿ, ತತೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೋ, ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಗೇಹಸಾಮಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ರೋಗೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಜಾಯಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿ. ತೇ ರೋಗೇನ ಫುಟ್ಠಾ ಪುತ್ತಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ತಾತ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಾವ ಜೀವಿತಂ ಲಭನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಜೀವನ್ತೋ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಧನಕೋಟಿಯೋ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ, ತಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರುದಮಾನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಗಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತುವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ.

ಅಥ ನಂ ದಹರಕಾಲೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರೂಳ್ಹಕೇಸಮಸ್ಸುಕಾಲೇ ಆಗತತ್ತಾ ನ ಕೋಚಿ ಸಞ್ಜಾನಿ. ಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಧನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧನಸ್ಸ ಅರೋಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಂ ನ ಕೋಚಿ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಸಚಾಹಂ ಧನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಲಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಏಕೇನ ದುಗ್ಗತೇನ ನಿಧಿ ಉದ್ಧಟೋ’ತಿ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥೇಕಂ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಭತಕೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭತಕವೀಥಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಭತಕಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಭತ್ತವೇತನಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಬೋಧನಚೋದನಕಮ್ಮಂ. ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹಸಿ, ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ‘ತಾತಾ, ಉಟ್ಠಹಥ, ಸಕಟಾನಿ ಸನ್ನಯ್ಹಥ, ಗೋಣೇ ಯೋಜೇಥ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾನಂ ತಿಣತ್ಥಾಯ ಗಮನವೇಲಾ; ಅಮ್ಮಾ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಉಟ್ಠಹಥ, ಯಾಗುಂ ಪಚಥ, ಭತ್ತಂ ಪಚಥಾ’ತಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ವಸನತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಘರಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ದೇವಸಿಕಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಸದ್ದಮಸ್ಸೋಸಿ. ಸೋ ಪನ ಸಬ್ಬರವಞ್ಞೂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹಾಧನಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸೇಸ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ ಏಕಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ‘‘ರಾಜಾ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಮಯಾ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಏತಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಏಕೋ ಭತಕಾನಂ ಭತಿಕಾರಕೋ ಕಪಣಮನುಸ್ಸೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತಂ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ಆಹ. ಸಾಪಿ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ತಥೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಪಣಮನುಸ್ಸೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ‘ಕಪಣಮನುಸ್ಸೋ ಏಸೋ’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಸದ್ದಹತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ‘ಮಹಾಧನಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸೇಸ ಸದ್ದೋ’ತಿ ವದತಿ, ಭವಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಕಾರಣೇನ, ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಏತಂ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹ, ‘‘ದೇವ, ಅಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಮಾನಾ ಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತಂ ಧನಂ ರಾಜಕುಲಂ ಪವೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದಾಪೇಸಿ.

ಸಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಏಕಂ ಮಲಿನಧಾತುಕಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾ ವಿಯ ಭತಕವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾ, ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ಇಧ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಬಹೂನಿ ಘರಮಾನುಸಕಾನಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ವಸಿತುಂ, ಏತಂ ಕುಮ್ಭಘೋಸಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ತುಚ್ಛಂ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಕಾ, ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಜ್ಜೇಕದಿವಸಮತ್ತಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಸಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಗಮನವೇಲಾಯ, ‘‘ಸಾಮಿ, ತವ ನಿವಾಪಂ ದತ್ವಾ ಯಾಹಿ, ಆಹಾರಂ ತೇ ಪಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಅಲಂ, ಅಮ್ಮ, ಅಹಮೇವ ಪಚಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನೇ ಗಹಿತಮತ್ತಕೇಯೇವ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಪಣತೋ ಭಾಜನಾನಿ ಚೇವ ಪರಿಸುದ್ಧತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಚ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲೇ ಪಚನನಿಯಾಮೇನ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ಓದನಂ, ಸಾಧುರಸಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುದುಚಿತ್ತತಂ ಆಪನ್ನಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಲನ್ತಮ್ಹ, ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ಇಧೇವ ಹೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಸಾಯಮ್ಪಿ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಮಧುರಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ಮುದುಚಿತ್ತತಂ ತಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಕತಿಪಾಹಂ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವಸಮಾನಾ ತಿಖಿಣೇನ ಸತ್ಥೇನ ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚವಾಣಂ ಹೇಟ್ಠಾಅಟನಿಯಂ ತಹಂ ತಹಂ ಛಿನ್ದಿ. ಮಞ್ಚೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೇಯೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಓಲಮ್ಬಿ. ಸೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ ಏವಂ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ದಹರದಾರಕೇ ವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಏತ್ಥೇವ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇದಂ ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತಂ. ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ತಾತ, ವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇನ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಖೀಯಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಪುನ ಏಕಂ ದ್ವೇ ರಜ್ಜುಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಛಿನ್ದಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೇಯೇವ ಸಬ್ಬಂ ವಾಣಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ, ಸೀಸಂ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ, ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಇದಾನಿ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಪಜ್ಜನಮಞ್ಚಸ್ಸಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಸಾಮಿಕೋ ವಿಯ ಕತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಪಟಿವಿಸ್ಸಕದಾರಕೇ ವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಹೋತು, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಇಮಾಯ ನಾಮ ವೇಲಾಯ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ನಿಪಜ್ಜನೋಕಾಸಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಸಯಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧಾಗಚ್ಛ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೋಪಿ ನಂ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಭಗಿನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ವದೇಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಞ್ಚೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಞ್ಞೇವ ಸನ್ಥವಂ ಅಕಾಸಿ, ಕುಮಾರಿಕಾ ಪರೋದಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮ, ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇದಂ ನಾಮ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತಯಾಪಿ ಏಕಂ ಭತ್ತಾರಂ ಇಮಿನಾಪೇಕಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಂ ಜಾಮಾತರಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿಂಸು.

ಸಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಭತಕವೀಥಿಯಂ ಛಣಂ ಕರೋನ್ತು. ಯಸ್ಸ ಪನ ಘರೇ ಛಣೋ ನ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ದಣ್ಡೋತಿ ಘೋಸನಂ ಕಾರೇತೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಸ್ಸು ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಭತಕವೀಥಿಯಂ ರಾಜಾಣಾಯ ಛಣೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಜಾತೋ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ಭತಿಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜೀವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತಾ ನಾಮ ಇಣಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ಆಣಾ ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭಾ. ಇಣತೋ ನಾಮ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಗಚ್ಛ, ಕುತೋಚಿ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಆಹರಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಖೀಯನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೇವ ಕಹಾಪಣಂ ಆಹರಿ. ಸಾ ತಂ ಕಹಾಪಣಂ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಹಾಪಣೇನ ಛಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ತಥೇವ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ. ಪುನ ರಾಜಾ ತಥೇವ ‘‘ಛಣಂ ಕರೋನ್ತು, ಅಕರೋನ್ತಾನಂ ಏತ್ತಕೋ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಪುನಪಿ ಸೋ ತಾಯ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಯೋ ಕಹಾಪಣೇ ಆಹರಿ. ಸಾ ತೇಪಿ ಕಹಾಪಣೇ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ತಥೇವ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಪುರಿಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕುಮ್ಭಘೋಸಕೋ ನಾಮ ಕತರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭೋ ರಾಜಾ, ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ಭೀತೋ ‘‘ನ ಮಂ ರಾಜಾ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಹತ್ಥಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿಂಸು. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅರೇ, ದುಬ್ಬಿನೀತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಜಾಮಾತರಂ ಹತ್ಥಾದೀಸು ಗಹೇತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಹತ್ಥಾದಿಗಾಹಕಾನಂ ಹತ್ಥೇಯೇವ ಛಿನ್ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಪುರತೋ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹಂ ಪತ್ವಾ ವೇಸಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇತರಮ್ಪಿ ಪರಿಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಆನಯಿಂಸುಯೇವ.

ಅಥ ನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಕುಮ್ಭಘೋಸಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಮಹಾಧನಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಖಾದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕುತೋ ಮೇ, ದೇವ, ಧನಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇ ವಞ್ಚೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ವಞ್ಚೇಮಿ, ದೇವ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಧನ’’ನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ತೇ ಕಹಾಪಣೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಕಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹೋ ಬಾಲೋಮ್ಹಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧನಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಮೂಲೇ ಠಿತಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತಿದಂ ಕಮ್ಮಂ, ಇಮಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ಪಯೋಜಿತಾಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ವದೇಹಿ, ಭೋ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಾದಿಸೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ, ದೇವ, ಸಚೇ ಮೇ ದೇವೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಹೋಮಿ, ಭೋ, ಕಿತ್ತಕಂ ತೇ ಧನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಯೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಕಟಾನಿ ದೇವಾ’’ತಿ? ರಾಜಾ ಅನೇಕಸತಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ತಂ ಧನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ರಾಸಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹವಾಸಿನೋ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಧನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾರಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಸ್ಸಥಿಮಂ ಪುರಿಸಂ, ಏವರೂಪೋ ಧಿತಿಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವೋ ಹೋನ್ತೋಪಿ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತಾಕಾರಂ ವಾ ಅಸ್ಮಿಮಾನಮತ್ತಂ ವಾ ನ ಕರೋತಿ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಭತಕವೀಥಿಯಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನ್ತೋ ಮಯಾ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಉಪಾಯೇನ ಞಾತೋ. ಜಾನಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಧನಭಾವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಧನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ಧೀತಾ ಚಸ್ಸ ಮಯಾ ದಿನ್ನಾ. ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಚ ಏವರೂಪೋ ಧಿತಿಮಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಜೀವನ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿಕಂ ಧಮ್ಮಿಕಜೀವಿಕಂ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಿಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಇಧಲೋಕೇ ಚೇವ ಪೀಳೇತಿ ಹಿಂಸೇತಿ, ಪರಲೋಕೇ ಚ, ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಧನಪಾರಿಜುಞ್ಞಕಾಲೇ ಕಸಿಂ ವಾ ಭತಿಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಮೇವ ಧಮ್ಮಿಕಜೀವಿಕಂ ನಾಮ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯ ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಞ್ಞತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಜೀವಿಕಂ ಜೀವನ್ತಸ್ಸ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಡ್ಢತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪. ‘‘ಉಟ್ಠಾನವತೋ ಸತೀಮತೋ,

ಸುಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ;

ಸಞ್ಞತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಜೀವಿನೋ,

ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಯಸೋಭಿವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಟ್ಠಾನವತೋತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯವನ್ತಸ್ಸ. ಸತಿಮತೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಸುಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ನಿದ್ದೋಸೇಹಿ ನಿರಪರಾಧೇಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋತಿ ಏವಞ್ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಏವಂ ಕತೇ ಇದಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿದಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ರೋಗತಿಕಿಚ್ಛನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಿ ನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಸಞ್ಞತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಞ್ಞತಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಿದ್ದಸ್ಸ. ಧಮ್ಮಜೀವಿನೋತಿ ಅಗಾರಿಕಸ್ಸ ತುಲಾಕೂಟಾದೀನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀಹಿ, ಅನಗಾರಿಕಸ್ಸ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮದೂತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಪ್ಪವುತ್ಥಸತಿನೋ. ಯಸೋಭಿವಡ್ಢತೀತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಭೋಗಸಮ್ಪನ್ನಸಙ್ಖಾತೋ ಚೇವ ಕಿತ್ತಿವಣ್ಣಭಣನಸಙ್ಖಾತೋ ಚ ಯಸೋ ಅಭಿವಡ್ಢತೀತಿ.

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಮ್ಭಘೋಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏವಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ.

ಕುಮ್ಭಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.