೧. ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು

ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಪ್ಪಮುಖಾನಞ್ಚ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಞಾತಿಸತಾನಂ ಮರಣಬ್ಯಸನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಅಲ್ಲಕಪ್ಪರಟ್ಠೇ ಅಲ್ಲಕಪ್ಪರಾಜಾ ನಾಮ, ವೇಠದೀಪಕರಟ್ಠೇ ವೇಠದೀಪಕರಾಜಾ ನಾಮಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಾಚರಿಯಕುಲೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಯಾಮೇನ ದಸದಸಯೋಜನಿಕೇ ರಟ್ಠೇ ರಾಜಾನೋ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಾ ನಿಸೀದನ್ತಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಮಹಾಜನಂ ಜಾಯಮಾನಞ್ಚ ಜೀಯಮಾನಞ್ಚ ಮೀಯಮಾನಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಮ್ಪಿ ನಾನುಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ನೋ ಘರಾವಾಸೇನ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಾನಿ ಪುತ್ತದಾರಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ವಸನ್ತಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ನ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ. ತೇ ಮಯಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾ ಅಪಬ್ಬಜಿತಸದಿಸಾಯೇವ ಹೋಮ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮ. ತ್ವಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ವಸ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಪನ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಏಕತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ನೋ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ತವ ಪಬ್ಬತೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ಮಮ ಪಬ್ಬತೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು.

ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ವೇಠದೀಪಕತಾಪಸೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತತೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಇತರೋ ‘‘ಸಹಾಯಕೋ ಮೇ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಇತರೋಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅತ್ತನೋ ದೇವಸಿರಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ತಪಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಸಹಾಯಕಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಿಕಪುರಿಸೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಗ್ಗಿಕಪುರಿಸೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದೂರತೋವ ಆಗತೋಮ್ಹಿ. ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕಕೋವ ವಸತಿ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಏಕೋ ಸಹಾಯಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ವಸತಿ, ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪನ ಅಗ್ಗಿಂ ನ ಜಾಲೇತಿ, ಮತೋ ನೂನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಸೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ದೇವಲೋಕೇ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸ್ಮಿ, ಭನ್ತೇ, ‘ಅಯ್ಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪುನ ಆಗತೋಮ್ಹಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಆವುಸೋ, ಹತ್ಥೀ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಿಲಮಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥೀ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಲಣ್ಡಂ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಪಾದೇಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಲಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಪಂಸುಂ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಲಮಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನಂ ಇಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಕನ್ತವೀಣಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥಿಕನ್ತಮನ್ತಞ್ಚ ಅದಾಸಿ. ದದನ್ತೋ ಚ ಪನ ವೀಣಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ತನ್ತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಯೋ ಮನ್ತೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನ್ತೇ ವುತ್ತೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಹತ್ಥೀ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನ್ತೇ ವುತ್ತೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನ್ತೇ ವುತ್ತೇ ಹತ್ಥಿಯೂಥಪತಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಾಮೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಯಂ ವೋ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಾಪಸೋ ಪಲಾಯನಮನ್ತಂ ವತ್ವಾ ಪಲಾಯನತನ್ತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೀ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ವಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪೂರನ್ತಪ್ಪೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ ದೇವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾಲಸೂರಿಯತಪಂ ತಪ್ಪಮಾನೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸತಲೇ ನಿಸೀದಿ. ದೇವೀ ರಞ್ಞೋ ಪಾರುಪನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮುಲ್ಲಪಮಾನಾ ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗುಲಿತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ರಾಜಮುದ್ದಿಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗುಲಿಯಂ ಪಿಲನ್ಧಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದೂರತೋ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪಾರುಪನಂ ದೇವಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂಸಪೇಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಕ್ಖೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಓತರಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಓತರಣಸದ್ದೇನ ಭೀತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಪಾವಿಸಿ. ದೇವೀ ಗರುಗಬ್ಭತಾಯ ಚೇವ ಭೀರುಕಜಾತಿಕತಾಯ ಚ ವೇಗೇನ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸಕುಣೋ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋ ನಖಪಞ್ಜರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ತೇ ಕಿರ ಸಕುಣಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆಕಾಸೇನ ನೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಿ. ಸಾಪಿ ತೇನ ನೀಯಮಾನಾ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ವಿರವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮನುಸ್ಸಸದ್ದೋ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಉಬ್ಬೇಜನೀಯೋ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಹ ಗಬ್ಭೇನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಂ ಖಾದಿತುಂ ಆರಭಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ರ ನಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತತಾಯ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

ತದಾ ಚ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಥೋಕಂ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಾಕಾರೇನ ಠಿತೋ ಏಕೋ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸಕುಣೋ ಮಿಗರೂಪಾದೀನಿ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ನೇತ್ವಾ ವಿಟಪಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಆಗತಮಗ್ಗೋಲೋಕನಂ ಕಿರ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮತಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದೇವೀ, ‘‘ಇದಾನಿ ಇಮಂ ಪಲಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾಣಿಸದ್ದಞ್ಚೇವ ಮುಖಸದ್ದಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಲಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಕಾಲೇ ಗಬ್ಭೇ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು. ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಗಜ್ಜನ್ತೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸುಖೇಧಿತಾಯ ರಾಜಮಹೇಸಿಯಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭಮಾನಾಯ ದುಕ್ಖಪರೇತಾಯ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದಾ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ವಿಭಾತಾಯ ಪನ ರತ್ತಿಯಾ ವಲಾಹಕವಿಗಮೋ ಚ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಞ್ಚ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಮೇಘಉತುಞ್ಚ ಪಬ್ಬತಉತುಞ್ಚ ಅರುಣಉತುಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಾತತ್ತಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉತೇನೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಲ್ಲಕಪ್ಪತಾಪಸಸ್ಸಪಿ ಖೋ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಕತಿಯಾವ ವಸ್ಸದಿವಸೇ ಸೀತಭಯೇನ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ವನಂ ನ ಪವಿಸತಿ, ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕುಣೇಹಿ ಖಾದಿತಮಂಸಾನಂ ಅಟ್ಠಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ರಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಿವತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಿವಸಂ ‘‘ಅಟ್ಠಿಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಿಂ ಪರಿಯೇಸೇನ್ತೋ ಉಪರಿ ದಾರಕಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ದೇವಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಾಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಾನುಸಿತ್ಥಿಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣೇನಾನೀತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಓತರಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದತೋ ಭಾಯಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಾಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಖತ್ತಿಯಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖತ್ತಿಯೋಯೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಖತ್ತಿಯಮಾಯಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಖತ್ತಿಯಮಾಯಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಆರುಯ್ಹ ಪುತ್ತಂ ಮೇ ಓತಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅಭಿರುಹನಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಮಾ ಮಂ ಹತ್ಥೇನ ಛುಪೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತಂ ಅಛುಪಿತ್ವಾವ ದಾರಕಂ ಓತಾರೇಸಿ. ದೇವೀಪಿ ಓತರಿ. ಅಥ ನಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ನೇತ್ವಾ ಸೀಲಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ, ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕಮಧುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಯಂಜಾತಸಾಲಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೇ ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ನೇವ ಆಗತಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾಮಿ, ನ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾಮಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮೇ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನಾಯಂ ಅಮ್ಹೇ ಪಹಾಯ ಕತ್ಥಚಿ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಉಭೋಪಿ ಇಧೇವ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ, ತಥಾ ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ದುನ್ನಿವತ್ಥದುಪ್ಪಾರುತದಸ್ಸನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಸೀಲವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇಪಿ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿಂಸು.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಾಪಸೋ ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಪೂರನ್ತಪ್ಪಸ್ಸ ನಕ್ಖತ್ತಮಿಲಾಯನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪೂರನ್ತಪ್ಪರಾಜಾ ಮತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಅಯ್ಯ, ಏವಂ ವದೇಸಿ? ಕಿಂ ತೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಘಾತೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭದ್ದೇ, ನಕ್ಖತ್ತಮಿಲಾಯನಮಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ, ಸಾ ಪರೋದಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾಯ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಭಾವೇ ಅಕ್ಖಾತೇ ಆಹ – ‘‘ಮಾ, ಭದ್ದೇ, ರೋದಿ, ಜಾತಸ್ಸ ನಾಮ ನಿಯತೋ ಮಚ್ಚೂ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಕುಲಸನ್ತಕಸ್ಸ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ‘ಸಚೇ ತತ್ರ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪಯಿಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಮಹಾಜಾನಿಕೋ ವತ ಜಾತೋ’ತಿ ಸೋಕೇನ ರೋದಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಭದ್ದೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಸಚಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇಸಿ, ಅಹಮಸ್ಸ ರಜ್ಜಲಭನಾಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಕನ್ತವೀಣಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥಿಕನ್ತಮನ್ತೇ ಚ ಅದಾಸಿ. ತದಾ ಅನೇಕಾನಿ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಟರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಹತ್ಥೀಸು ಅನಾಗತೇಸುಯೇವ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತೇಸು ಆಗತೇಸು ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರ, ಸಬ್ಬೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ಓತರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಆಹ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತದಾಪಿ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ತತಿಯದಿವಸೇ ಆಹ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯೂಥಪತಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಾಮೇನ್ತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತದಾಪಿ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ತೇ ಸಾಸನಂ ವದೇಹಿ, ಏತ್ತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪೂರನ್ತಪ್ಪರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಮಂ ಸಗಬ್ಭಂ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣೋ ಆನೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಆದೀನಂ ನಾಮಾನಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸದ್ದಹನ್ತಾನಂ ಇಮಂ ಪಿತು ಪಾರುಪನಕಮ್ಬಲಞ್ಚೇವ ಪಿಲನ್ಧನಮುದ್ದಿಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಕುಮಾರೋ ತಾಪಸಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಸಾಖಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಪಹರ, ಜೇಟ್ಠಕಹತ್ಥೀ ತೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಮನ್ತಯಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪೂರನ್ತಪ್ಪರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಪೇತ್ತಿಕಂ ಮೇ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದೇಹಿ ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅನೇಕಾನಿ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’’ತಿ ಹತ್ಥಿರವಂ ರವಿ, ಅನೇಕಾನಿ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಪುನ ‘‘ಜಿಣ್ಣಾ ಹತ್ಥೀ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೂ’’ತಿ ಹತ್ಥಿರವಂ ರವಿ, ಜಿಣ್ಣಾ ಹತ್ಥೀ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಪುನ ‘‘ಅತಿತರುಣಾ ಹತ್ಥೀ ನಿವತ್ತನ್ತೂ’’ತಿ ಹತ್ಥಿರವಂ ರವಿ, ತೇಪಿ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ಸೋ ಅನೇಕೇಹಿ ಯೂಥಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸೇಹೇವ ಪರಿವುತೋ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ‘ಯುದ್ಧಂ ವಾ ಮೇ ದೇತು, ರಜ್ಜಂ ವಾ’’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ನಾಗರಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ದ್ವೇಪಿ ನ ದಸ್ಸಾಮ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ದೇವೀ ಗರುಗಬ್ಭಾ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣೇನ ನೀತಾ, ತಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮ. ಯಾವ ತಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಂ ನ ಸುಣಾಮ. ತಾವ ನೇವ ಯುದ್ಧಂ ದಸ್ಸಾಮ, ನ ರಜ್ಜ’’ನ್ತಿ. ತದಾ ಕಿರ ತಂ ಪವೇಣಿರಜ್ಜಂ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಕುಮಾರೋ ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಆದೀನಂ ನಾಮಾನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ತಥಾಪಿ ಅಸದ್ದಹನ್ತಾನಂ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಮುದ್ದಿಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತೇ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಮುದ್ದಿಕಞ್ಚ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು. ಅಯಂ ತಾವ ಉತೇನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಅಲ್ಲಕಪ್ಪರಟ್ಠೇ ಪನ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖೇ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏಕೋ ಕೋತುಹಲಿಕೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸೋ ಕಾಪಿಂ ನಾಮ ತರುಣಪುತ್ತಞ್ಚ ಕಾಳಿಂ ನಾಮ ಭರಿಯಞ್ಚ ಆದಾಯ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ‘‘ಅಹಿವಾತರೋಗೇನ ಮಹಾಜನೇ ಮರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಾಥೇಯ್ಯೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಖುದಾಭಿಭೂತಾ ದಾರಕಂ ವಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಅಥ ಸಾಮಿಕೋ ಪಜಾಪತಿಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯಂ ಜೀವನ್ತಾ ಪುನ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಮಾತು ಹದಯಂ ನಾಮ ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ ಜೀವನ್ತಮೇವ ಪುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ವಾರೇನ ನಂ ವಹಾಮಾ’’ತಿ. ಮಾತಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ವಿಯ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇನ ವಹಿತ್ವಾ ಪಿತುನೋ ದೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಛಾತಕತೋಪಿ ಬಲವತರಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯಂ ಜೀವನ್ತಾ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಛಡ್ಡೇಮ ನ’’ನ್ತಿ. ಸಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ನಾದಾಸಿ. ದಾರಕೋ ವಾರೇನ ಪರಿವತ್ತಿಯಮಾನೋ ಕಿಲನ್ತೋ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ನಿದ್ದಾಯಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಾಯನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಗಚ್ಛಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರೇ ತಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಮಾತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಪುತ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕುಹಿಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಮೇ ಗಚ್ಛಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮಂ ನಾಸಯಿ, ಪುತ್ತಂ ವಿನಾ ಜೀವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆನೇಹಿ ಮೇ ಪುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿ. ಅಥ ನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆನೇಸಿ. ಪುತ್ತೋಪಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮತೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸೋ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಪುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಭವನ್ತರೇ ಸತ್ತ ವಾರೇ ಛಡ್ಡಿತೋ. ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮೇತಂ ಅಪ್ಪಕ’’ನ್ತಿ ನ ಅವಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ.

ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ಗೋಪಾಲಕುಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ಗೋಪಾಲಕಸ್ಸ ಧೇನುಮಙ್ಗಲಂ ಹೋತಿ. ಗೋಪಾಲಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ತಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಮಕಾಸಿ. ಬಹು ಪಾಯಾಸೋ ಪಟಿಯತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಗೋಪಾಲಕೋ ತೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಮುದುಜಾತಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುಕೇನ ಸಪ್ಪಿನಾ ಪಾಯಾಸಂ ದಾಪೇಸಿ. ಭರಿಯಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ತಯಿ ಜೀವನ್ತೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಜೀವಾಮಿ ನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಊನೋದರೋಸಿ, ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ದಧಿಞ್ಚ ತದಭಿಮುಖಞ್ಞೇವ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಮನ್ದಸಪ್ಪಿನಾ ಥೋಕಮೇವ ಭುಞ್ಜಿ. ಇತರೋ ಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸೇ ಛಾತತಾಯ ಆಹಾರತಣ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಗೋಪಾಲಕೋ ತೇಸಂ ಪಾಯಾಸಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆರಭಿ. ಕೋತುಹಲಿಕೋ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠೇ ನಿಪನ್ನಾಯ ಸುನಖಿಯಾ ಗೋಪಾಲಕೇನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಪಾಯಾಸಪಿಣ್ಡಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞಾ ವತಾಯಂ ಸುನಖೀ, ನಿಬದ್ಧಂ ಏವರೂಪಂ ಭೋಜನಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸುನಖಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ದಾಸಸ್ಸ ವೋ ಪಾಪುಣಾತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಇಧೇವ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಬದ್ಧಂ, ಅಯ್ಯೋ, ಇಧಾಗಚ್ಛತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಹೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ದೇವಸಿಕಂ ವನ್ದನ್ತೀ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೀ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇನ್ತೀ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಭತಿಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಸಿ. ಸಾಪಿ ಸುನಖೀ ಛಟ್ಠೇ ವಾ ಸತ್ತಮೇ ವಾ ಮಾಸೇ ಏಕಮೇವ ಕುಕ್ಕುರಂ ವಿಜಾಯಿ. ಗೋಪಾಲಕೋ ತಸ್ಸ ಏಕಧೇನುಯಾ ಖೀರಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವಡ್ಢಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಏಕಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ದೇತಿ. ಸೋ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಸಿನೇಹಮಕಾಸಿ. ಗೋಪಾಲಕೋಪಿ ನಿಬದ್ಧಂ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸುಪಟ್ಠಾನಂ ಯಾತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಾಳಮಿಗಟ್ಠಾನೇ ದಣ್ಡೇನ ಗಚ್ಛೇ ಚ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಸೂ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಳಮಿಗೇ ಪಲಾಪೇತಿ. ಸುನಖೋಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯದಾ ಮೇ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಇಮಂ ಸುನಖಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನೋಕಾಸದಿವಸೇ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಅಯ್ಯಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಸುನಖಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗಚ್ಛಪೋಥನಭೂಮಿಪೋಥನಟ್ಠಾನೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಸ್ಸಿತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ದೇನ ವಾಳಮಿಗಾನಂ ಪಲಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಭುಸ್ಸನ್ತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ತಿರಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಭುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಇತರಮಗ್ಗಮೇವ ನಂ ಆರೋಪೇತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತೇನ ಪುರತೋ ತಿರಿಯಂ ಠತ್ವಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸುನಖಂ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಸುನಖೋ ತಸ್ಸ ಅನಿವತ್ತನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ನಿವಾಸನಕಣ್ಣೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಇತರಮಗ್ಗಮೇವ ನಂ ಆರೋಪೇಸಿ. ಏವಂ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬಲವಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ತತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಜೀರಿ. ಅಥಸ್ಸ ಗೋಪಾಲಕೋ ಚೀವರವತ್ಥಾನಿ ಅದಾಸಿ. ತಮೇನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಚೀವರಂ ನಾಮ ಏಕಕೇನ ಕಾತುಂ ದುಕ್ಕರಂ, ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಚಿರಂ ಬಹಿ ವಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸುನಖೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ‘‘ತಿಟ್ಠ, ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಗೋಪಾಲಕಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾದನಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಸುನಖಸ್ಸ ತಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭುಕ್ಕರಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಪಥಂ ವಿಜಹನ್ತೇ ಹದಯಂ ಫಲಿತ್ವಾ ಮತೋ. ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಕಿರ ನಾಮೇತೇ ಉಜುಜಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಕುಟಿಲಾ. ಮನುಸ್ಸಾ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಹದಯೇನ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಮುಖೇನ ಕಥೇನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಗಹನಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಮನುಸ್ಸಾ, ಉತ್ತಾನಕಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಪಸವೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩).

ಇತಿ ಸೋ ತಾಯ ಉಜುಚಿತ್ತತಾಯ ಅಕುಟಿಲತಾಯ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಮನ್ತಯನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಸೋಳಸಯೋಜನಟ್ಠಾನಂ ಫರತಿ, ಪಕತಿಕಥಾಸದ್ದೋ ಪನ ಸಕಲಂ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ದೇವನಗರಂ ಛಾದೇತಿ. ತೇನೇವಸ್ಸ ‘‘ಘೋಸಕದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನೇಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ’’ತಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಪೇಮೇನ ಭುಕ್ಕರಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ. ಸೋ ತತ್ಥ ನ ಚಿರಂ ಠತ್ವಾ ಚವಿ. ದೇವಲೋಕತೋ ಹಿ ದೇವಪುತ್ತಾ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ಆಹಾರಕ್ಖಯೇನ ಕೋಪೇನಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಚವನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇನ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಏವಂ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ಚವತಿ ನಾಮ. ಯೇನ ಪರಿತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ರಾಜಕೋಟ್ಠಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ತಿಚತುನಾಳಿಮತ್ತಂ ಧಞ್ಞಂ ವಿಯ ಅನ್ತರಾವ ತಂ ಪುಞ್ಞಂಖೀಯತಿ, ಅನ್ತರಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ಚವತಿ ನಾಮ. ಅಪರೋಪಿ ಕಾಮಗುಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ಆಹಾರಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಆಹಾರಕ್ಖಯೇನ ಚವತಿ ನಾಮ. ಅಪರೋಪಿ ಪರಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಕೋಪೇನ ಚವತಿ ನಾಮ.

ಅಯಂ ಪನ ಕಾಮಗುಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಹುತ್ವಾ ಆಹಾರಕ್ಖಯೇನ ಚವಿ, ಚವಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ನಗರಸೋಭಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸಾಪಿ ಜಾತದಿವಸೇ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ದಾಸಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತೋ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಹನ್ದ, ಜೇ, ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಕತ್ತರಸುಪ್ಪೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಛಡ್ಡೇಹೀ’’ತಿ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ. ನಗರಸೋಭಿನಿಯೋ ಹಿ ಧೀತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ, ನ ಪುತ್ತಂ. ಧೀತರಾ ಹಿ ತಾಸಂ ಪವೇಣೀ ಘಟೀಯತಿ. ದಾರಕಂ ಕಾಕಾಪಿ ಸುನಖಾಪಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಸಿನೇಹಪ್ಪಭವಸ್ಸ ಭುಕ್ಕರಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಏಕೋಪಿ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಿಸಹಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಂ ಕಾಕಸುನಖಸನ್ನಿಪಾತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ. ತದಾ ಕೋಸಮ್ಬಕಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜನಿವೇಸನತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುರೋಹಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯ, ಅಜ್ಜ ತೇ ತಿಥಿಕರಣನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ಓಲೋಕಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ? ಜನಪದಸ್ಸ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಗರೇ ಅಜ್ಜ ಜಾತದಾರಕೋ ಜೇಟ್ಠಕಸೇಟ್ಠಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತದಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಭರಿಯಾ ಗರುಗಬ್ಭಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸೀಘಂ ಗೇಹಂ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ ಭಣೇ, ಜಾನಾಹಿ ನಂ ವಿಜಾತಾ ವಾ, ನೋ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ವಿಜಾಯತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾವ ವೇಗೇನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಳಿಂ ನಾಮ ದಾಸಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ ಜೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತದಾರಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ತಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಕದಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಗಹಪತಾನಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಜಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏಕಕಹಾಪಣಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೀ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಧೀತಾ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತಿ, ತಾಯ ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಗೇಹೇ ಕಾರೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಮಮ ಪುತ್ತೋವ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ತಂ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಾಳಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ಜೇ, ವಜತೋ ಗುನ್ನಂ ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ವಜದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ತಿರಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ಗಾವಿಯೋ ನಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮದ್ದಿತಾಮದ್ದಿತಭಾವಂ ಪನಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಪಾಲಕೇನ ವಜದ್ವಾರೇ ವಿವಟಮತ್ತೇಯೇವ ತಂ ತಥಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಗೋಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಸಭೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅನೇಕಸತಗಾವಿಯೋ ಉಸಭಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪಸ್ಸಾನಿ ಘಂಸನ್ತಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಗೋಪಾಲಕೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಉಸಭೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಜದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಠಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಪನ್ನಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ.

ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಆನೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಾಳಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾಯ ವಾಣಿಜ್ಜಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ನೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮಗ್ಗೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ಗೋಣಾ ವಾ ನಂ ಮದ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಚಕ್ಕಾ ವಾ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪವತ್ತಿಂ ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮಗ್ಗೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ತದಾ ಸಾಕಟಿಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಪುರತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಗೋಣಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಧುರಂ ಛಡ್ಡೇಸುಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಾಜಿಯಮಾನಾಪಿ ಪುರತೋ ನ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಗೋಣಾ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಮೇ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ತಂ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ.

ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ತತ್ಥ ಸುನಖಾದೀಹಿ ವಾ ಖಾದಿತೋ, ಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ಪಹಟೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಮಾತಾಮತಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ಜಾನಿತ್ವಾವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಸುನಖೋ ವಾ ಕಾಕೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ‘‘ನನು ಚಸ್ಸ ನೇವ ಮಾತಾ ನ ಪಿತಾ ನ ಭಾತಿಕಾದೀಸು ಕೋಚಿ ರಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಕೋ ತಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ? ಸುನಖಕಾಲೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಸಿನೇಹೇನ ಪವತ್ತಿತಭುಕ್ಕರಣಮತ್ತಮೇವ ತಂ ರಕ್ಖತಿ. ಅಥೇಕೋ ಅಜಪಾಲಕೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಅಜಾ ಗೋಚರಂ ನೇನ್ತೋ ಸುಸಾನಪಸ್ಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಾ ಅಜಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಠತ್ವಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಥನಂ ಅದಾಸಿ, ಅಜಪಾಲಕೇನ ‘‘ಹೇ ಹೇ’’ತಿ ಸದ್ದೇ ಕತೇಪಿ ನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸೋ ‘‘ಯಟ್ಠಿಯಾ ನಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಠತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಖೀರಂ ಪಾಯನ್ತಿಂ ಅಜಿಂ ದಿಸ್ವಾ ದಾರಕೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಕಾಳಿ, ಇಮಂ ಆದಾಯ ಚೋರಪಪಾತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಪಾತೇ ಖಿಪ, ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಮತಾಮತಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವೇಳುಗುಮ್ಬೋ ಪಬ್ಬತಾನುಸಾರೇನೇವ ವಡ್ಢಿ, ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಘನಜಾತೋ ಜಿಞ್ಜುಕಗುಮ್ಬೋ ಅವತ್ಥರಿ. ದಾರಕೋ ಪತನ್ತೋ ಕೋಜವಕೇ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ನಳಕಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ವೇಳುಬಲಿ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವೇಳುಗುಮ್ಬಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಚಲನ್ತೇ ದಾರಕೋ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ದಾರಕಸದ್ದೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಆದಾಯ ಗತೋ.

ಕಾಳೀ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾರಕೋ ವಡ್ಢಿತೋ ‘‘ಘೋಸಕೋ’’ತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಕಣ್ಟಕೋ ವಿಯ ಖಾಯಿ, ಉಜುಕಂ ತಂ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಿಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾರಣೂಪಾಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕದಾ ತ್ವಂ ಆವಾಪಂ ಆಲಿಮ್ಪೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ – ‘‘ಸ್ವೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇದಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೋ ಮೇ ಅವಜಾತಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಿಖಿಣಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಾಟಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆವಾಪೇ ಪಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇದಂ ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಚ್ಚಕಾರಸದಿಸಂ. ಉತ್ತರಿಂ ಪನ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಪುನದಿವಸೇ ಘೋಸಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮಯಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಣತ್ತೋ, ಏಹಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ‘ಹಿಯ್ಯೋ ಕಿರ ಮೇ ಪಿತರಾ ಆಣತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಹೀ’’’ತಿ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಇತರೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗುಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸಿ ಭಾತಿಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಿತು ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ತತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ. ಇಮೇ ಮಂ ದಾರಕಾ ಬಹುಂ ಲಕ್ಖಂ ಜಿನಿಂಸು, ತಂ ಮೇ ಪಟಿಜಿನಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಪಿತು ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಭಾತಿಕ, ಅಹಂ ತಂ ಸಾಸನಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಬಹೂಹಿ ಜಿತೋ, ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಮೇ ಲಕ್ಖಂ ಪಟಿಜಿನಾ’’ತಿ.

ಘೋಸಕೋ ಕಿರ ಗುಳಕೀಳಾಯ ಛೇಕೋ, ತೇನ ನಂ ಏವಂ ನಿಬನ್ಧಿ. ಸೋಪಿ ತಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಂ ವದೇಹಿ – ‘ಪಿತರಾ ಕಿರ ಮೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಣತ್ತಂ, ತಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಹೀ’’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅವಚ. ಅಥ ನಂ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆವಾಪೇ ಖಿಪಿ. ಘೋಸಕೋಪಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ನ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಅಹಂ ಧೀ’’ತಿ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಪಕ್ಕುಥಿತಲೋಹಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಕುಮ್ಭಕಾರ, ಮಾ ಮಂ ನಾಸಯಿ, ಮಾ ಮಂ ನಾಸಯೀ’’ತಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ತಂ ತಥಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಸದ್ದಂ ಕರಿ, ಕಮ್ಮಂ ತೇ ನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪಬ್ಬತೇನ ವಿಯ ಮಹನ್ತೇನ ಸೋಕೇನ ಅವತ್ಥಟೋ ಹುತ್ವಾ ಅನಪ್ಪಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ. ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪದುಸ್ಸಮಾನೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ಅದಣ್ಡೇಸು, ಅಪ್ಪದುಟ್ಠೇಸು ದುಸ್ಸತಿ;

ದಸನ್ನಮಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ವೇದನಂ ಫರುಸಂ ಜಾನಿಂ, ಸರೀರಸ್ಸ ಚ ಭೇದನಂ;

ಗರುಕಂ ವಾಪಿ ಆಬಾಧಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಞ್ಚ ಪಾಪುಣೇ.

‘‘ರಾಜತೋ ವಾ ಉಪಸಗ್ಗಂ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಞ್ಚ ದಾರುಣಂ;

ಪರಿಕ್ಖಯಞ್ಚ ಞಾತೀನಂ, ಭೋಗಾನಞ್ಚ ಪಭಙ್ಗುರಂ.

‘‘ಅಥ ವಾಸ್ಸ ಅಗಾರಾನಿ, ಅಗ್ಗಿ ಡಹತಿ ಪಾವಕೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿರಯಂ ಸೋಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೩೭-೧೪೦);

ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪುನ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಉಜುಕಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಮಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಮ ಗಾಮಸತೇ ಆಯುತ್ತಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅವಜಾತಪುತ್ತೋ, ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ವಚ್ಚಕೂಪೇ ಖಿಪತು, ಏವಂ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ ಘೋಸಕ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಸತೇ ಆಯುತ್ತಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ತಸ್ಸ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿ. ಸೋ ಪನ ಅಕ್ಖರಸಮಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ನಂ ಮಾರಾಪೇನ್ತೋವ ಸೇಟ್ಠಿ ಮಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕಿಂ ಅಕ್ಖರಸಮಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸತಿ? ಇತಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಮಾರಾಪನಪಣ್ಣಮೇವ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಮೇ, ತಾತ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯೇನ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ‘ಅಸುಕಗಾಮೇ ನಾಮ ಮಮಸಹಾಯಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಘರೇ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಜಾಯಂ ಪಸ್ಸಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅನ್ತೋನಗರತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಕಸೇಟ್ಠಿನೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂಸಿ ಘೋಸಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪನೇಕಾ ಧೀತಾ ಅತ್ಥಿ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಏಕಮೇವ ಪೇಸನಕಾರಿಕಂ ದಾಸಿಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ವಸಾಪೇನ್ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಂ ದಾಸಿಂ ಅನ್ತರಾಪಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿಜಾಯಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಧೀತಾಯ ಪೇಸನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇತೋ ತಾವ ಏಹಿ, ತಿಟ್ಠತು ಪೇಸನಂ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಪೀಠಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಯನಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ದೇಹಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪೇಸನಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಚಿರೇನಾಗತಂ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝಿ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಘೋಸಕೋ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಘೋಸಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಸುತ್ವಾವ ಪೇಮಂ ಛವಿಯಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಂ. ಕೋತುಹಲಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಜಾಪತೀ ಹುತ್ವಾ ನಾಳಿಕೋದನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಇತಿ ತಂ ಸೋ ಪುಬ್ಬಸಿನೇಹೋ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾ;

ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೪);

ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುಹಿಂ ಸೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಯನೇ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ? ‘‘ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಪಣ್ಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಕಿಂ ಪಣ್ಣಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಞ್ಞವಿಹಿತತಾಯ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಣ್ಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರಸಮಯೇ ಕುಸಲತಾಯ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಹೋ ವತ ಬಾಲೋ, ಅತ್ತನೋ ಮರಣಪಣ್ಣಂ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ಸಚೇ ಮಯಾ ನ ದಿಟ್ಠಂ ಅಸ್ಸ, ನತ್ಥಿಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ತಂ ಪಣ್ಣಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅಪರಂ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಘೋಸಕೋ ನಾಮ, ಗಾಮಸತತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಜನಪದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗಾಮಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ದ್ವಿಭೂಮಕಂ ಗೇಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ಚೇವ ಪುರಿಸಗುತ್ತಿಯಾ ಚ ಸುಸಂವಿಹಿತಾರಕ್ಖಂ ಕರೋತು, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಮಯಾ ಕತ’ನ್ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತು, ಏವಂ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಲಿಖಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ದುಸ್ಸನ್ತೇಯೇವಸ್ಸ ಬನ್ಧಿ.

ಸೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುತ್ತಕಂ ಗಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಂಯೇವ ಪಸ್ಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಿತರಾ ಮೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪಣ್ಣಂ, ತಾತ, ಆಹರಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಚೇತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಮಮ ಸಾಮಿನೋ ಮಯಿ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿ. ‘‘ಸೀಘಂ ದಾರುಆದೀನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಗಹಪತಿಕೇ ವತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ವುತ್ತಪಕಾರಂ ಗೇಹಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಸತತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಜನಪದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಧೀತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಯಂ ಕಾರೇಮಿ, ತಂ ನ ಹೋತಿ; ಯಂ ನ ಕಾರೇಮಿ, ತದೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋ ಸೋಕೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಡಾಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತಿಸಾರಂ ಜನೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮಮ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮತರಂ ಮಾ ಕಥಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಜನೇ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ‘‘ದಾನಿ ತಂ ದುಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಮಮ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಆಯುತ್ತಕಂ ಆಹ – ‘‘ಮಾತುಲ, ಪುತ್ತಂ ಮೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಏಕಂ ಪಾದಮೂಲಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ದತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಪಿ ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಗಿಲಾನೋ, ಪುತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ಬಲವಾ, ದುಬ್ಬಲೋ’’ತಿ? ‘‘ಬಲವಾ ತಾವ, ಆಹಾರಂ ಭುಞ್ಜತಿಯೇವ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ. ಸಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾವ ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪೇಸಿತಕಾಲೇ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಅಚ್ಛಸ್ಸು ತಾವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿ ಪುನ ಆಯುತ್ತಕಂ ಅವಚ, ‘‘ಕಿಂ, ಮಾತುಲ, ನ ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಹಿತಂ, ಸಾಮಿ, ಗತಪುರಿಸೋ ನ ತಾವ ಏತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪುನ ಅಪರಂ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ರೋಗೋ ಬಲವಾ ಜಾತೋ, ಏಕಂ ಭಾಜನಂ ಪವಿಸತಿ, ಏಕಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಪುನ ಸೇಟ್ಠಿ ಆಯುತ್ತಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಮಾತುಲ, ನ ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಹಿತಂ, ಸಾಮಿ, ಗತಪುರಿಸೋ ನ ತಾವ ಏತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪುನ ಅಪರಂ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ತತಿಯವಾರೇ ಆಗತಮ್ಪಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಸೇಟ್ಠಿ ಆಹಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಚ್ಚುಪರಾಯಣೋ ಜಾತೋ, ಏಕಂ ಭಾಜನಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏಕಂ ಪವಿಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಗನ್ತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಪಿತಾ ತೇ ಕಿರ ಗಿಲಾನೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಫಾಸುಕಮಸ್ಸ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸಾಮಿ? ‘‘ಗಾಮಸತತೋ ವುಟ್ಠಾನಕಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟೇಹಿ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಪಿತಾ ತೇ ದುಬ್ಬಲೋ, ಏತ್ತಕಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತಂ ನಿವತ್ತಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಗೇಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ಪಾದಪಸ್ಸೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ಉಸ್ಸೀಸಕಪಸ್ಸೇ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಗೇಹಂ ಪವಿಸಮಾನಾಯೇವ ಚ ‘‘ಗೇಹಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಪಾದಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಇತರಾ ಉಸ್ಸೀಸಕಪಸ್ಸೇ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಉತ್ತಾನಕೋ ನಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಆಯುತ್ತಕೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕುಹಿಂ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಏಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಯಕಮ್ಮಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಮಮ ಗೇಹೇ ಕಿತ್ತಕಂ ಧನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಧನಸ್ಸೇವ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಯೋ, ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಾನಂ ಪನ ವನಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಯಾನವಾಹನಾನಞ್ಚ ಅಯಞ್ಚ ಅಯಞ್ಚ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಘೋಸಕಸ್ಸ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುನ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸೋಕಾತುರಾ ವಿಯ ಕೇಸೇ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ತಾತ, ವದೇಥ, ಇದಮ್ಪಿ ನಾಮ ವೋ ವಚನಂ ಸುಣೋಮ, ಅಲಕ್ಖಿಕಾ ವತಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇನ ನಂ ಉರಮಜ್ಝೇ ಪಹರನ್ತೀ ಪತಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪುನ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಥಾಸ್ಸ ಉರಮಜ್ಝೇ ಮತ್ಥಕೇನ ಘಂಸೇನ್ತೀ ಆರೋದನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಮತೋ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ದೇವ, ಘೋಸಕೋ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ತಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾವ ಮತೋ, ದೇವಾ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ದಿವಸೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ. ರಾಜಙ್ಗಣೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಯಾಸಿ. ರಾಜಾ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಉದಕಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ‘‘ತ್ವಂ ಘೋಸಕೋ ನಾಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ ಮತೋತಿ ಮಾ ಸೋಚಿ, ತವ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ತುಯ್ಹಮೇವ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ರಾಜಾ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಲಙ್ಘಿತಂ ಉದಕಂ ಗಮನಕಾಲೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ತತೋವ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉದಕಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವ, ಅಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕುಮಾರಕೋ, ಕೀಳನಕಾಲೋ ನಾಮ, ಸೋ ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ದೇವೇನ ಠಾನನ್ತರಂ ಪಟಿಸ್ಸುತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಪುರೇ ಅಚರಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇನ ಹುತ್ವಾ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಧಿತಿಮಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಇದಾನೇವಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತರಾ ಭುತ್ತಂ ಭೋಗಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ರಥೇ ಠತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಓಲೋಕಿತೋಲೋಕಿತಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಪತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಕಾಳಿದಾಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಅಮ್ಮ ಕಾಳಿ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ತೇ ಏತ್ತಿಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಪಣ್ಣಂ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಆಗತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಮಯಾ ತಂ ಪಣ್ಣಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಙ್ಗಲಕರಣತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತತ್ಥ ಆರಕ್ಖೋ ಕತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಇಮಂ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿ ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಮಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕೇವಲಂ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹುಂ ಧನಂ ಖೀಯೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅತಿಭಾರಿಯಂ ವತ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ಪನ ನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಏತ್ತಿಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಹಸಿತಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಹಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಥೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಾ ನ ಕಥೇಸಿ’’. ಸೋ ‘‘ಸಚೇ ನ ಕಥೇಸ್ಸಸಿ, ದ್ವಿಧಾ ತಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಸಿಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ. ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಏತ್ತಿಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ತಯಾ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಾತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಹಸಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಯದಿ ಮಮ ಪಿತರಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಮಯ್ಹಂ ನಿಯ್ಯಾದಿತಂ, ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಹೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಾ ಮರಣಪಣ್ಣಂ ದತ್ವಾ ಪೇಸಿತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಅಭೂತಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ‘‘ಮಾತರಂ ಕಾಳಿಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ತಾತ, ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹುಂ ಧನಂ ಖೀಯಿ, ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ತ್ವಂ ಮರಣತೋ ಮುತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಭೋಗಗಾಮತೋ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಕಮ್ಮಂ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ ಪನ ಮರಣಾ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಮಮ ಪಮಾದಜೀವಿತಂ ಜೀವಿತುಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅದ್ಧಿಕಕಪಣಾದೀನಂ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಮಿತ್ತೋ ನಾಮಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ದಾನಬ್ಯಾವಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಂ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಭದ್ದವತೀನಗರೇ ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸಹಾಯಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಭದ್ದವತೀನಗರತೋ ಆಗತಾನಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿ ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ವಯಪ್ಪದೇಸಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಾಯಕಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಕೋಸಮ್ಬಿತೋ ಆಗತಾನಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ವಯಪ್ಪದೇಸಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಾಯಕಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಏವಂ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಸಿಂಸು. ಅಪರಭಾಗೇ ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹೇ ಅಹಿವಾತರೋಗೋ ಪತಿತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿತೇ ಪಠಮಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮರನ್ತಿ, ತತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ಕೀಟಾ ಮೂಸಿಕಾ ಕುಕ್ಕುಟಾ ಸೂಕರಾ ಗಾವೋ ದಾಸೀ ದಾಸಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಘರಮಾನುಸಕಾಪಿ ಮರನ್ತಿ. ತೇಸು ಯೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ತೇ ಜೀವಿತಂ ಲಭನ್ತಿ, ತದಾ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಧೀತಾ ಚಸ್ಸ ತಥಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಖೀಣಪಾಥೇಯ್ಯಾ ವಾತಾತಪೇನ ಚೇವ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಹಿ ಚ ಕಿಲನ್ತಸರೀರಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿಂಸು.

ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಹಾಯಕೋ ಕಿರ ಮೇ ಅದ್ಧಿಕಕಪಣಾದೀನಂ ದೇವಸಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದಾಪೇಸಿ. ತತ್ಥ ಧೀತರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಾಹಂ ದ್ವೀಹಂ ಇಧೇವ ಸರೀರಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಸಾಲಾಯಮೇವ ವಸಿಂಸು. ಪುನದಿವಸೇ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀಸು ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಮಾತಾಪಿತರೋ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪೇಸಯಿಂಸು. ಮಹಾಭೋಗಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಲಜ್ಜಿತಾಯ ಅಲಜ್ಜಮಾನಾ ಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪಣಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕತಿ ಪಟಿವೀಸೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಚ ಪನ ‘‘ತಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸಾ ತಯೋ ಪಟಿವೀಸೇ ಅದಾಸಿ. ತಾಯ ಭತ್ತೇ ಆಹಟೇ ತಯೋಪಿ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ಅಥ ಮಾತಾಧೀತರೋ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಾಮಿ, ವಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಮಹಾಕುಲಾನಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ. ಇತಿ ನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೋಜೇಸುಂ. ಸೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಮಾತಾಧೀತರೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ರೋದಿಂಸು. ಕುಮಾರಿಕಾ ಪುನದಿವಸೇ ರೋದಮಾನಾ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕತಿ ಪಟಿವೀಸೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ‘‘ದ್ವೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೋಜೇಸಿ. ಸಾಪಿ ತಾಯ ಯಾಚಿಯಮಾನಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಕುಮಾರಿಕಾ ಏಕಿಕಾವ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ತಾಯ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅತಿವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಛಾತಕದುಕ್ಖಾ ಪುನದಿವಸೇ ಯಾಚಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರೋದನ್ತೀ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕತಿ ಪಟಿವೀಸೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಏಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮಿತ್ತಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಂ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿಂ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ತೇನ ತಂ ‘‘ಅಪೇಹಿ ನಸ್ಸ, ವಸಲಿ, ಅಜ್ಜ ತವ ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕುಲಧೀತಾ ಪಚ್ಚೋರಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಿಪಹಾರಂ ವಿಯ ವಣೇ ಖಾರೋದಕಸೇಚನಕಂ ವಿಯ ಚ ಪತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಯಾ ಪುರೇ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಗಹಿತಾ, ಹಿಯ್ಯೋ ದ್ವೇ, ಅಜ್ಜ ಏಕಂ ಗಣ್ಹಾಸಿ. ಅಜ್ಜ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಞಾತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮಾ ಮಂ, ಸಾಮಿ, ‘ಅತ್ತನೋವ ಅತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹೀ’ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಪುರೇ ತಯೋ ಜನಾ ಅಹುಮ್ಹ, ಸಾಮಿ, ಹಿಯ್ಯೋ ದ್ವೇ, ಅಜ್ಜ ಏಕಿಕಾವ ಜಾತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಾಯ ಕಥಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಞ್ಜಾತಬಲವದೋಮನಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತ್ವಂ ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಅಜ್ಜಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಧೀತಾಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಧೀತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಸಾ ದಾನಗ್ಗೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಕಸ್ಮಾ ಏತಂ ಜನಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ ದಾನಗ್ಗಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಸೇವ ಪವೇಸನಪ್ಪಮಾಣೇನ ದ್ವೇ ದ್ವಾರಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ, ‘ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’ತಿ ವದೇಥ, ಏವಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ಹುತ್ವಾವ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದಕೋವ, ಅಮ್ಮ, ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಾಮಾ ನಾಮ. ವತಿಯಾ ಪನ ಕಾರಿತತ್ತಾ ಸಾಮಾವತೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಗ್ಗೇ ಕೋಲಾಹಲಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದೀ. ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿ ಪುಬ್ಬೇ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣನ್ತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಾನಗ್ಗೇ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ತುಸ್ಸತಿ. ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಪನ ಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಮಿತ್ತಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ದಿಯ್ಯತಿ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ದಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಸದ್ದೋ ನ ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ಹುತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಥಾ ಮೇ ಉಪಾಯೋ ಕತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಪುಬ್ಬೇವ ಕಸ್ಮಾ ನಾಕಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಜಾನನತಾಯ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಥಂ ತೇ ಞಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಧೀತರಾ ಮೇ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಮಯ್ಹಂ ಅವಿದಿತಾ ‘‘ತವ ಧೀತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅಹಿವಾತರೋಗುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಭದ್ದವತಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಧೀತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಮ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕಥೇಸಿ, ಮಮ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ಮಮ ಧೀತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತ್ವಂ ಮಮ ಧೀತಾಸೀ’’ತಿ ತಂ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಧೀತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮನಕಾ ಕುಲಧೀತರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪದಸಾವ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಸಾಮಾವತೀಪಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಇತ್ಥಿಸತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇನೇವ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಉತೇನೋ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠಿತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಿಮಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಸ ಧೀತರೋ’’ತಿ? ‘‘ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ದೇವ, ಸಾಮಾವತೀ ನಾಮೇಸಾ’’ತಿ. ಸೋ ದಿಸ್ವಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಾಸನಂ ಪಾಹೇಸಿ – ‘‘ಧೀತರಂ ಕಿರ ಮೇ ಪೇಸೇತೂ’’ತಿ. ‘‘ನ ಪೇಸೇಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ಕಿರ ಏವಂ ಕರೋತು, ಪೇಸೇತುಯೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಂ ಗಹಪತಿಕಾ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಕಾನಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನಭಯೇನ ನ ದೇಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಲಞ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಭರಿಯಞ್ಚ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಸಾಮಾವತೀ, ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೀ, ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ರಾಜಾ ತವ ಕಾರಣಾ ಪಹಿಣಿ. ಅಥ ‘ನ ಮಯಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಘರಂ ಲಞ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಬಹಿ ಕಾರಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಭಾರಿಯಂ ವೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಪಹಿತೇ ‘ನ, ದೇಮಾ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಮೇ ಧೀತರಂ ಸಪರಿವಾರಂ ಗಣ್ಹಥ, ದೇಮಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮ, ತವ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ತಥಾ ಸಾಸನಂ ಪಾಹೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಸಪರಿವಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೇಸಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಂ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಉತೇನಸ್ಸ ಪನ ಅಪರಾಪಿ ವಾಸುಲದತ್ತಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಅಹೋಸಿ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಧೀತಾ. ಉಜ್ಜೇನಿಯಞ್ಹಿ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮೇಸಾ, ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಉತೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅತಿಮಹತೀ ಸಮ್ಪತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಸೋ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಯೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೋ ಹತ್ಥಿಕನ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕನ್ತವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತೋ ನಾಗೇ ಪಲಾಪೇತಿಪಿ ಗಣ್ಹಾತಿಪಿ. ಹತ್ಥಿವಾಹನಸಮ್ಪನ್ನೋ ತೇನ ಸದಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಸೋ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ದೇವ, ಏಕನ್ತೇನ ಅಯಂ ನಿಚ್ಛಯೋ, ತೇನ ಹಿ ದಾರುಹತ್ಥಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಸನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪೇಸೇಹಿ. ಸೋ ಹತ್ಥಿವಾಹನಂ ವಾ ಅಸ್ಸವಾಹನಂ ವಾ ಸುತ್ವಾ ದೂರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ನಂ ಆಗತಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಅತ್ಥೇಸೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ದಾರುಮಯಂ ಯನ್ತಹತ್ಥಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರತೀರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಹತ್ಥಿನೋ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸಟ್ಠಿ ಪುರಿಸಾ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಲಣ್ಡಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಛಡ್ಡೇಸುಂ. ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ದೇವ, ಮಯಾ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಕೇಲಾಸಕೂಟಪಟಿಭಾಗೋ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ವರವಾರಣೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ಉತೇನೋ ತಮೇವ ಮಗ್ಗದೇಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸಪರಿವಾರೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಚರಪುರಿಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ತುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಬಲಕಾಯಂ ಪಯೋಜೇಸಿ. ಉತೇನೋ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಹತ್ಥಿಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಅನ್ತೋ ಠಿತಮನುಸ್ಸಾ ವೇಗೇನ ಪಲಾಪೇಸುಂ. ಕಟ್ಠಹತ್ಥೀ ರಞ್ಞೋ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತನ್ತಿಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಪಲಾಯತಿಯೇವ. ರಾಜಾ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಸ್ಸಂ ಆರುಯ್ಹ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತಸ್ಮಿಂ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೇ ಬಲಕಾಯೋ ಓಹೀಯಿ. ರಾಜಾ ಏಕಕೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಯುತ್ತಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಪುರಿಸಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಬಲಕಾಯೋ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇವ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿ.

ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋಪಿ ಉತೇನಂ ಜೀವಗ್ಗಾಹಮೇವ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚೋರಗೇಹೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಜಯಪಾನಂ ಪಿವಿ. ಉತೇನೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ಆರಕ್ಖಕೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಹಂ ವೋ, ತಾತ, ರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘‘ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಮೇ ಗಹಿತೋ’ತಿ ಜಯಪಾನಂ ಪಿವತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಾ ನಾಮೇಸಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಿಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಕಿರಿಯಾ, ನನು ಪಟಿರಾಜೂನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಾ ಮಾರೇತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮ್ಹೇ ದುಕ್ಖಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಜಯಪಾನಂ ಕಿರ ಪಿವತೀ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವರೂಪೋ ಕಿರ ತೇ ಮನ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ದಸ್ಸಾಮಿ, ಗಹಣಸಮಯೇ ಮಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ. ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕ್ಯಾಹಂ ತಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರಾಜಾಣಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕರೋಹಿ, ಸರೀರಸ್ಸ ಮೇ ಇಸ್ಸರೋ, ನ ಪನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸೂರಗಜ್ಜಿತಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಮಮ ಧೀತರಂ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಹಂ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಏಕಾ ಖುಜ್ಜಾ ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ತ್ವಂ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ಠಿತೋವ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಖುಜ್ಜಾ ವಾ ಹೋತು ಪೀಠಸಪ್ಪಿ ವಾ, ವನ್ದನ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಧೀತರಂ ವಾಸುಲದತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಏಕೋ ಸಙ್ಖಕುಟ್ಠೀ ಅನಗ್ಘಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತ್ವಂ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹ, ಸೋ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ಠತ್ವಾ ತುಯ್ಹಂ ವಾಚೇಸ್ಸತಿ. ತವ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಹಂ ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸನ್ಥವಕರಣಭಯೇನ ಧೀತರಂ ಖುಜ್ಜಂ, ಇತರಂ ಸಙ್ಖಕುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಬಹಿ ಠಿತೋ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ಮನ್ತಪದಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಂ ‘‘ಅರೇ ಖುಜ್ಜೇ ಅತಿಬಹಲೋಟ್ಠಕಪೋಲಂ ತೇ ಮುಖಂ, ಏವಂ ನಾಮ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅರೇ ದುಟ್ಠಸಙ್ಖಕುಟ್ಠಿ ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಕಿಂ ಮಾದಿಸಾ ಖುಜ್ಜಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಸಾಣಿಕಣ್ಣಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ ವಾಸುಲದತ್ತಾ ನಾಮಾಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಿತಾ ತೇ ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘ಖುಜ್ಜಾ’ತಿ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತೋ ತಂ ಸಙ್ಖಕುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ಥವಕರಣಭಯೇನ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಞ್ಞೇವ ಸನ್ಥವಂ ಕರಿಂಸು.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಿಪ್ಪಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ರಾಜಾಪಿ ಧೀತರಂ ನಿಚ್ಚಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಗಣ್ಹಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಉತೇನೋ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಾಮಿಕೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನ ಭಾತುಭಗಿನಿಯೋ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಸಿ, ಪಞ್ಚ ತೇ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪರಿವಾರಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥ, ದಸ್ಸಾಮಿ ವೋ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ತಾತ, ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಂ ದ್ವಾರಞ್ಚ ಏಕಂ ವಾಹನಞ್ಚ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ರತ್ತಿಂ ಕಿರ ತಾರಕಸಞ್ಞಾಯ ಮನ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಓಸಧಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವೇಲಾಯ ವಾ ಅವೇಲಾಯ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಏಕಂ ದ್ವಾರಞ್ಚೇವ ಏಕಂ ವಾಹನಞ್ಚ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತಂ ಏಕಂ ದ್ವಾರಂ ಹತ್ಥಗತಂ ಕರಿಂಸು. ರಞ್ಞೋ ಪನ ಪಞ್ಚ ವಾಹನಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಭದ್ದವತೀ ನಾಮ ಕರೇಣುಕಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಞ್ಞಾಸ ಯೋಜನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಾಕೋ ನಾಮ ದಾಸೋ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಚೇಲಕಟ್ಠಿ ಚ ಮುಞ್ಚಕೇಸೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಅಸ್ಸಾ ಯೋಜನಸತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ವೀಸತಿ ಯೋಜನಸತನ್ತಿ.

ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಏಕಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಇಸ್ಸರೇ ಬಹಿನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಲನಗರವಾಸೀನಂ ಮಾರೇನ ಆವಟ್ಟಿತತ್ತಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖಾಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಥ ನಂ ನಗರದ್ವಾರಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಮಾರೋ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಪಿ, ಭನ್ತೇ, ವೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮೇ ತ್ವಂ ಅಲಭನಾಕಾರಂ ಕರೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ಪವಿಸಥ, ಇದಾನಿ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ ಪುನ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ಪುನ ಸೋ ಸಕಲನಗರವಾಸೀನಂ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸನಕೇಳಿಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗತೇ ಮಾರೋ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಅಥ ಸೋ ಇಸ್ಸರೋ ಯಥಾಧೋತೇನೇವ ಪತ್ತೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಚರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಮ್ಹಾವುಸೋ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವದತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತುಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತಾನಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಜಾನನತಾಯ ಸೂರೋ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ‘‘ಥೋಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿವಾಸೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಅಞ್ಞೋ ತಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನವೇಗತರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಭದನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘ಪತ್ತಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಏಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹರಿ. ಇಸ್ಸರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದೇಹಿ, ಅಹಂ ತೇ ಇತೋ ಪತ್ತಿಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಸೋಪಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜವೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ವೇಲಾ ಉಪಕಟ್ಠಾ’ತಿ ಅಹಂ ಅತಿಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಆಗತೋ ಚ ಗತೋ ಚ, ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಜವಸ್ಸ ಫಲೇನ ಯೋಜನಾನಂ ಪಣ್ಣಾಸಸಟ್ಠಿಸತವೀಸಸತಗಮನಸಮತ್ಥಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಾಹನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತು, ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚ ಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚ ಸರೀರಂ ಸೂರಿಯತೇಜೇನ ತತ್ಥಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಫಲೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಆಣಾ ಸೂರಿಯತೇಜಸದಿಸಾ ಹೋತು, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಸಾಮಿನಾ ಪತ್ತಿ ದಿನ್ನಾ, ತಸ್ಸಾ ಮೇ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ ತುಯ್ಹಂ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತು;

ಸಬ್ಬೇ ಪೂರೇನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೋ ಯಥಾ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೯೫ ಪುಬ್ಬೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಕಥಾ; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧. ೧೯೨);

‘‘ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ ತುಯ್ಹಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತು;

ಸಬ್ಬೇ ಪೂರೇನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಮಣಿಜೋತಿರಸೋ ಯಥಾ’’ತಿ. –

ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಇಧಾವ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅನುಮೋದನಗಾಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಜೋತಿರಸೋತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಮಣಿರತನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ. ಸೋ ಏತರಹಿ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಾಹನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಉತೇನೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಲಾಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹನ್ತಾಮಹನ್ತೇ ಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕರೇಣುಕಾಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾಸುಲದತ್ತಂ ಆದಾಯ ಪಲಾಯಿ. ಅನ್ತೇಪುರಪಾಲಕಾ ಪಲಾಯನ್ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಬಲಂ ಪಹಿಣಿ. ಉತೇನೋ ಬಲಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ದಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಾತೇಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಕಹಾಪಣೇ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ಇತರೋ ಸುವಣ್ಣಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಾತೇತ್ವಾ ನೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಲೋಭೇನ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಬಹಿ ನಿವುಟ್ಠಂ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಅತ್ತನೋ ಬಲಕಾಯೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಪತ್ವಾವ ವಾಸುಲದತ್ತಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ. ಅಯಂ ವಾಸುಲದತ್ತಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಅಪರಾ ಪನ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಸಾ ಕಿರ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತಾ. ಮಾತಾಪಿಸ್ಸಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯೇವ ನಾಮಂ. ಚೂಳಪಿತಾಪಿಸ್ಸಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋವ, ಸಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ ದೇವಚ್ಛರಪಟಿಭಾಗಾ. ಪಿತಾ ಪನಸ್ಸಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಾಮಿಕಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಕುಲೇಹಿ ಯಾಚಿತೋಪಿ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತು ತುಮ್ಹೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪಜಾಪತಿಕಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಸ್ಸ ಬಹಿನಿಗಮೇ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಸೇನ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪೋಸಾಪನತ್ಥಾಯ ಧೀತರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣ, ಏಕಾ ಮೇ ಧೀತಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತಸ್ಸಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಸಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ, ಸಾ ಚ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಭತ್ತಾ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಂ ವೋ ಅಹಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭೋತಿ, ಭೋತಿ ಧೀತು ಮೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ನಂ ಅಲಙ್ಕರೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿ. ಅಯಂ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಧೀತು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಕಿರ ವದೇತಿ, ‘‘ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ, ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಜನೋ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ತೇನ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪದಚೇತಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥ. ಯೇಸಞ್ಚತ್ಥಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇಯೇವ ನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಅದಸ್ಸನಕರಣತ್ಥಂ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತು, ಮಹಾಮೇಘೋ ವಾ ಪವಸ್ಸತು, ವೇರಮ್ಭವಾತಾ ವಾ ಪಹರನ್ತು, ನ ತಂ ಕೋಚಿ ಮಕ್ಖೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ – ‘‘ಕುಹಿಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ. ‘‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’ತಿ ನಂ ಅವಚಂ, ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಗತೋ’’ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಪದವಲಞ್ಜೋ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಸಲಕ್ಖಣಮನ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಗುಣತಾಯ ಲಕ್ಖಣಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪದಲಕ್ಖಣಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ನಯಿದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸೇವಿನೋ ಪದ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ರತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ಪದಂ ಭವೇ,

ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಹಸಾನುಪೀಳಿತಂ;

ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅವಕಡ್ಢಿತಂ ಪದಂ,

ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಸ್ಸ ಇದಮೀದಿಸಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೦-೨೬೧; ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೫);

ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭೋತಿ ತ್ವಂ ಉದಕಪಾತಿಯಂ ಕುಮ್ಭೀಲಂ, ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಚ ಪನ ಚೋರಂ ವಿಯ ಮನ್ತೇ ಪಸ್ಸನಸೀಲಾ, ತುಣ್ಹೀ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ವದೇಹಿ, ನಯಿದಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸೇವಿನೋ ಪದನ್ತಿ. ತತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣ, ಧೀತರಂ ಮೇ ತವ ಪೋಸಾಪನತ್ಥಾಯ ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಧೀತರಾ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ವಾ ನತ್ಥಿ ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಂ ತೇ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಕಥೇಹಿ ಸಮಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲಾ ಮಾರೇನ ಅನುಬದ್ಧಭಾವಂ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಚ ಪನ ‘‘ಅತೀತೋ ದಾನಿ ಮೇ ಏಸ ವಿಸಯ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸೋಕಾತುರಸ್ಸ ಸೋಕವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಆಗತಾಹಿ ಮಾರಧೀತಾಹಿ ಕುಮಾರಿಕವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪಯೋಜಿತಂ ಪಲೋಭನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ತದಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಛನ್ದೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ,

ನಾಹೋಸಿ ಛನ್ದೋ ಅಪಿ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ;

ಕಿಮೇವಿದಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ,

ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೦-೨೬೧; ಸು. ನಿ. ೮೪೧) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಪಿ ಖೋ ‘‘ಸಚಸ್ಸ ಮಯಾ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಅನತ್ಥಿಕಭಾವೋವ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಪನ ಮಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ ಕರೋತಿ, ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇತಿ, ಹೋತು, ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಕುಲಪದೇಸಭೋಗಯಸವಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾರೂಪಂ ಭತ್ತಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ತಾಯ ಅತ್ತನಿ ಆಘಾತುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾತಿಯೇವ. ಜಾನನ್ತೋ ಕಸ್ಮಾ ಗಾಥಮಾಹಾ’’ತಿ? ಇತರೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಆಘಾತಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಾರಹಾನಂ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿಯೇವ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಚೂಳಮಾಗಣ್ಡಿಯಂ ಕನಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಚೂಳಮಾಗಣ್ಡಿಯೋಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ಓಮಕಸತ್ತಸ್ಸ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ, ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ. ತಂ ಆದಾಯ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ದೇವಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ಉತೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಸಿನೇಹೋ ಅಭಿಸೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಮಾತುಗಾಮಪರಿವಾರಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಯಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಏವಮಸ್ಸ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸನಾಟಕಿತ್ಥಿಪರಿವಾರಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿ ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿ ಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠೀತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ವಸ್ಸಾರತ್ತೇ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ. ತಾಪಸಾಪಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿಂಸು. ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಏಕಂ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಕತಾಪಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಓರಮತ್ತಿಕಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹೇಸಕ್ಖೇನೇವೇತ್ಥ ದೇವರಾಜೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಾಧು ವತ ಸಚಾಯಂ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಪಾನೀಯಂ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ನ್ಹಾನೋದಕಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಮ್ಪಿ ಅದಾಸಿ. ತತೋ ಭೋಜನಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಮ್ಪಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವರಾಜಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಂ ಚಿನ್ತಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ದೇತಿ, ಅಹೋ ವತ ನಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ರುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ತಾಪಸಾ, ‘‘ದೇವರಾಜ, ಮಹತೀ ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ತೇ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಮಾ ಪುಚ್ಛಥ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಚಿಕ್ಖ, ದೇವರಾಜಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಕತ್ತಾ ಲಜ್ಜಮಾನೋ ಕಥೇತುಂ ನ ವಿಸಹಿ. ತೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ಪನ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರೇಕೋ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಭತಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಭತಿಕಮ್ಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ವಿಹಾರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಸ್ಸ ಭತಿಕಸ್ಸ ಅಜ್ಜುಪೋಸಥದಿವಸಭಾವೋ ಕೇನಚಿ ಕಥಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಕಥಿತೋ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸ ಸಾಯಮಾಸಂ ಪಚಥಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪತ್ಥೋದನಂ ಪಚಿಂಸು. ಸೋ ದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತೇ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ‘‘ಛಾತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಸಹಸಾ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ‘ಭತ್ತಂ ದೇಥ, ಸೂಪಂ ದೇಥ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ದೇಥಾ’ತಿ ಮಹಾಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಜ್ಜ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಮಯ್ಹಮೇವ ಏಕಸ್ಸಾಹಾರಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅವಸೇಸಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು, ನ ಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ? ‘‘ನ ಭುಞ್ಜಿಂಸು, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ಸಾಯಮಾಸಂ ನ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನ್ತಮಸೋ ಥನಪಾಯಿನೋಪಿ ದಾರಕೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಉಪೋಸಥಿಕೇ ಕಾರೇತಿ. ಗನ್ಧತೇಲಪ್ಪದೀಪೇ ಜಾಲನ್ತೇ ಖುದ್ದಕಮಹಲ್ಲಕದಾರಕಾ ಸಯನಗತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ತುಯ್ಹಂ ಪನ ಉಪೋಸಥದಿವಸಭಾವಂ ಕಥೇತುಂ ಸತಿಂ ನ ಕರಿಮ್ಹಾ. ತಸ್ಮಾ ತವೇವ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಕಂ, ನಂ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ. ಸಚೇ ಇದಾನಿ ಉಪೋಸಥಿಕೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ನಂ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇದಾನಿ ಪನ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇತರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ತಸ್ಸ ಸಕಲದಿವಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಛಾತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ವಾತಾ ಕುಪ್ಪಿಂಸು. ಸೋ ಯೋತ್ತೇನ ಉರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯೋತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತತಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಹಿ ಧಾರಿಯಮಾನಾಹಿ ಚತುಮಧುರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ವಾತಾ ಮೇ ಕುಪ್ಪಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಖಾದಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ ಖಾದಥ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಖಾದಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕಲಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಮೇ ವಿಕಲಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ಅನಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತೇ ಮಿಲಾತಮಾಲಾ ವಿಯ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಬುದ್ಧಮಾಮಕೋ, ಧಮ್ಮಮಾಮಕೋ, ಸಙ್ಘಮಾಮಕೋ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢುಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನೇಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮಯಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಆಹ.

‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ಪಞ್ಚಸತಾ ತಾಪಸಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದೇವತಾಯ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ವದೇಸಿ, ಬುದ್ಧೋತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ವದಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಘೋಸೋಪಿ ಖೋ ಏಸೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವತೇ ಅನೇಕೇಸು ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ಸದ್ದಂ ತಯಾ ಸುಣಾಪಿತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ಅನ್ತೇವಾಸಿನೋ ಆಚರಿಯಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತಾ, ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ಸ್ವೇ ತೇಸಂ ನಿವೇಸನೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಅಧಿವಾಸೇಥ, ತಾತಾ’’ತಿ. ತೇ ಅಧಿವಾಸಯಿಂಸು. ಪುನದಿವಸೇ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ನೋ ಅಯ್ಯಾನಂ ಆಗಮನದಿವಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು. ತೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಹಿತಾವ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ಇದಾನಿ ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಲೋಕೇ ಕಿರ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸಙ್ಘೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅವಾರಿತಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಮೇಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಗಮನಪರಿವಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಪಞ್ಚೋ ಹೋತಿ, ಮಯಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ವಚನಸಮನನ್ತರಂಯೇವ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ.

ತೇಪಿ ಖೋ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭತ್ತಚ್ಛಾದನಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ದಾನೂಪಕರಣಾನಿ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅದ್ಧಮಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ದಾನಂ ದದಮಾನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದದನ್ತೇನ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಖೋ ಗಹಪತಯೋ ತಥಾಗತಾ ಅಭಿರಮನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಹಿತಸಾಸನೇನ ಆಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮಂ, ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮಂ, ಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠಿ ಪಾವಾರಿಕಾರಾಮನ್ತಿ ತಯೋ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವಿಹಾರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವಾರೇನ ವಾರೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ. ಯಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ವುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಘರದ್ವಾರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಂ ಸೇಟ್ಠೀನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಸುಮನೋ ನಾಮ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತೇ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಕಾರಕೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಭೋಜೇತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಣೇ ಸ್ವೇ ಭೋಜೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ.

ತದಾ ರಾಜಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ದೇವಸಿಕಂ ಪುಪ್ಫಮೂಲೇ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ದೇತಿ. ತಸ್ಸಾ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ನಾಮ ದಾಸೀ ಸುಮನಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥ ನಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಆಗತಂ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ ಸತ್ಥಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಟ್ಠ ತಾವ, ತ್ವಂ ಪರಿವೇಸನಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸುಮನೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಕರಣತ್ಥಾಯ ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾಪಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಕಹಾಪಣೇ ಅತ್ತನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಅಟ್ಠಹಿಪಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಾವತೀ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞಾ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪುಪ್ಫಮೂಲಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಬಹೂನಿ ಪುಪ್ಫಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಅಹಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕಹಾಪಣೇ ಅತ್ತನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಸ್ಮಾ ನ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಧಿಗತತ್ತಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಅರೇ, ದುಟ್ಠದಾಸಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತಯಾ ಗಹಿತಕಹಾಪಣೇ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಅತಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತಯಾ ಪಿವಿತಂ ಅಮತಂ ಅಮ್ಹೇಪಿ ಪಾಯೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಂ ನ್ಹಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋಳಸಹಿ ಗನ್ಧೋದಕಘಟೇಹಿ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಮಟ್ಠಸಾಟಕೇ ದಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಏಕಂಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಬೀಜನಿಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ರಬೀಜನಿಂ ಆದಾಯ ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸತಾನಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತ್ವಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಚ ಆಚರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೀ ಅಪರಭಾಗೇ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಜಾತಾ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಿಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ’’ತಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ತಾಪಿ ಖೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಂ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾಮ್ಹಾ, ತಂ ನೋ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ತಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ರಾಜಕುಲಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯಂ, ತುಮ್ಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ನೋ ಮಾ ನಾಸೇಹಿ, ದಸ್ಸೇಹೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಗಬ್ಭಾನಂ ಭಿತ್ತೀಸು ಯತ್ತಕೇನ ಓಲೋಕೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸೇಟ್ಠೀನಂ ಘರದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಥ ಚೇವ, ಹತ್ಥೇ ಚ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದಥ, ಪೂಜೇಥ ಚಾ’’ತಿ. ತಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಆಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸು ಚೇವ ಪೂಜೇಸುಞ್ಚ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾಸಾದತಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಮಾನಾ ತಾಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭೇಸು ಛಿದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ತಾಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ಥರಿ ಆಘಾತಬದ್ಧಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೀಹಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ನಗರಂ ಆಗತೋ, ಮಯಂ ಏತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಾಮ ಚೇವ ಪೂಜೇಮ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಗತೋ ನಾಮ ಇಮಂ ನಗರಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಾಪಿ ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ, ಇಮಾಸಮ್ಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾನಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪತ್ಥನಾ ಅತ್ಥಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ತೇ ಜೀವಿತಂ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ನ ತಾ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ನ ಸದ್ದಹಿ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸದ್ದಹಿ ಏವ. ಅಥ ನಂ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಸದ್ದಹನ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ನ ಸದ್ದಹಸಿ, ತಾಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಚಾರೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭೇಸು ಛಿದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಆರೋಚಿತೇ ತಾಸಂ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾವ ಛಿದ್ದಾನಿ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಗಬ್ಭೇಸು ಉದ್ಧಚ್ಛಿದ್ದಕವಾತಪಾನಾನಿ ಕಾರೇಸಿ. ಉದ್ಧಚ್ಛಿದ್ದಕವಾತಪಾನಾನಿ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತಾಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಾಗರಾನಂ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಂ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ‘‘ಚೋರೋಸಿ, ಬಾಲೋಸಿ, ಮೂಳ್ಹೋಸಿ, ಓಟ್ಠೋಸಿ, ಗೋಣೋಸಿ, ಗದ್ರಭೋಸಿ, ನೇರಯಿಕೋಸಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋಸಿ, ನತ್ಥಿ ತುಯ್ಹಂ ಸುಗತಿ, ದುಗ್ಗತಿಯೇವ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ನಾಗರಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ, ಆನನ್ದೋತಿ’’? ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇಸು ಪುನ ಕತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಆನನ್ದೋ’’ತಿ? ‘‘ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇಸು ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯತ್ಥ ಅಧಿಕರಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇವ ತಸ್ಮಿಂ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇ ಪನ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಹತ್ಥಿಸದಿಸೋ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಹತ್ಥಿನೋ ಹಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗತೇ ಸರೇ ಸಹಿತುಂ ಭಾರೋ, ತಥೇವ ಬಹೂಹಿ ದುಸ್ಸೀಲೇಹಿ ಕಥಿತಕಥಾನಂ ಸಹನಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ನಾಗವಗ್ಗೇ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಅಹಂ ನಾಗೋವ ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಚಾಪತೋ ಪತಿತಂ ಸರಂ;

ಅತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹಿ ಬಹುಜ್ಜನೋ.

‘‘ದನ್ತಂ ನಯನ್ತಿ ಸಮಿತಿಂ, ದನ್ತಂ ರಾಜಾಭಿರೂಹತಿ;

ದನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖತಿ.

‘‘ವರಮಸ್ಸತರಾ ದನ್ತಾ, ಆಜಾನೀಯಾ ಚ ಸಿನ್ಧವಾ;

ಕುಞ್ಜರಾ ಚ ಮಹಾನಾಗಾ, ಅತ್ತದನ್ತೋ ತತೋ ವರ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೨೦-೩೨೨);

ಧಮ್ಮಕಥಾ ಸಮ್ಪತ್ತಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಆನನ್ದ, ಏತೇ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಮೇವ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸತ್ತಾಹತೋ ಉತ್ತರಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾ ಏತಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಭೂತಾ, ಏತಾಸಮ್ಪಿ ಬ್ಯಸನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಸುರಾಪಾನಟ್ಠಾನೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೀ ಚೂಳಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ ಕಿರ ಕುಕ್ಕುಟೇಹಿ, ಅಟ್ಠ ಮತಕುಕ್ಕುಟೇ, ಅಟ್ಠ ಸಜೀವಕುಕ್ಕುಟೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತು, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಆಗತಭಾವಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ‘ಪವಿಸತೂ’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅಟ್ಠ ಸಜೀವಕುಕ್ಕುಟೇ ಪಹಿಣತು, ‘ಪಚ್ಛಾ ಇತರೇ’’’ತಿ. ಚೂಳಾಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಚ ‘‘ಮಮ ವಚನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಲಞ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ರಞ್ಞೋ ನಿವೇದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಪವಿಸತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ರಞ್ಞೋ ಆಪಾನಭೂಮಿಂ ನ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರಾ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಮಮ ಚೂಳಪಿತು ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನೇ ಅಟ್ಠ ಸಜೀವಕುಕ್ಕುಟೇ ಆನೇತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಪುರೋಹಿತೇನ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಪಹಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತ ನೋ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕೋ ನು ಖೋ ಪಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಿಕ್ಕಮ್ಮಿಕಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಪೇಸೇಹಿ, ತಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾಸಂ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಿರ ಹತ್ಥೇ ಅದತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಚನ್ತೂ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕೋ ‘‘ಸಾಧು ದೇವಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ವತ್ವಾ ತಾಹಿ ‘‘ಮಯಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಕರಣಂ ವಾ ಅಕರಣಂ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ, ‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಚಿತ್ವಾ ಪೇಸೇನ್ತೂ’ತಿ ವದೇಹಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಥಾ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಇತರೋ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟೇ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಮತಕುಕ್ಕುಟೇ ತಾಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಕಿರ ಕುಕ್ಕುಟೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಆಹರ, ಇದಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ, ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಚಿತ್ವಾ ಪೇಸೇಥಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಪಟಿಮಗ್ಗಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ತಾ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪತ್ಥನಾ ತಾಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತೇ ನ ಸದ್ದಹಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ತದಾ ಪನ ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ ವಾಸುಲದತ್ತಾಯ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಚಾ’’ತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಮ್ಪಿ ಏತಾಸಂ ಪಾಸಾದತಲೇ ವಾರೇನ ವಾರೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸ್ವೇ ವಾ ಪರಸುವೇ ವಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾಸಾದತಲಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಚೂಳಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಅಗದೇನ ಕಿರ ದಾಠಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಪ್ಪಂ ಪೇಸೇತೂ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಗಮನಟ್ಠಾನಂ ಹತ್ಥಿಕನ್ತವೀಣಂ ಆದಾಯಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರೇ ಏಕಂ ಛಿದ್ದಂ ಅತ್ಥಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಸಪ್ಪಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಮಾಲಾಗುಳೇನ ಥಕೇಸಿ. ಸಪ್ಪೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಅನ್ತೋವೀಣಾಯಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ರಞ್ಞೋ ಗಮನದಿವಸೇ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕತರಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಪಾಸಾದಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮನಾಪೋ ಸುಪಿನೋ ದಿಟ್ಠೋ. ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಗಚ್ಛಾಮೇವಾ’’ತಿ. ಸಾ ಯಾವ ತತಿಯಂ ವಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಯಮಾನಾಪಿ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ, ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೇವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾಹಿ ದಿನ್ನಾನಿ ವತ್ಥಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾಭರಣಾನಿ ಧಾರೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಣಂ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರನ್ತೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ವೀಣಾಛಿದ್ದತೋ ಪುಪ್ಫಗುಳಂ ಅಪನೇಸಿ. ಸಪ್ಪೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ನಿರಾಹಾರೋ ತೇನ ಛಿದ್ದೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಧೀ ಧೀ, ದೇವ, ಸಪ್ಪೋ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜಾನಞ್ಚ ತಾ ಚ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ, ‘‘ಅಯಂ ಅನ್ಧಬಾಲರಾಜಾ ಅಲಕ್ಖಿಕೋ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ಇಮಾಪಿ ನಿಸ್ಸಿರೀಕಾ ದುಬ್ಬಿನೀತಾ, ಕಿಂ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮತೇಯೇವ ಸುಖಂ ಜೀವಿಸ್ಸಥ, ಜೀವನ್ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಜೀವಥ, ‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಪಾಪಸುಪಿನೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾಸಾದಂ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವಾರೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಸುಣಸಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಸಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ಇಮಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹೋ ಪಾಪಾ, ಅಹಂ ಇಮಾಸಂ ಪಾಪಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಿಂ, ಪಠಮಂ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭೇಸು ಛಿದ್ದಾನಿ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪುನ ಮಯಾ ಪೇಸಿತೇ ಕುಕ್ಕುಟೇ ಪಟಿಪಹಿಣಿಂಸು, ಅಜ್ಜ ಸಯನೇ ಸಪ್ಪಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಕೋಧೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾಮಾವತೀಪಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ನರಿನ್ದೇ ಚ ದೇವಿಯಾ ಚ ಅತ್ತನಿ ಚ ಸಮಮೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇಥ, ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕೋಪಂ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸಹಸ್ಸಥಾಮಂ ಸಿಙ್ಗಧನುಂ ಆದಾಯ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಿಸಪೀತಂ ಸರಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಸಾಮಾವತಿಂ ಧುರೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಉರೇ ಸರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಮೇತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖೋವ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹದಯಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ಸಿಲಮ್ಪಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಕಾಸೇ ಪಟಿಹನನಕಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಚ ಪನೇಸ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಮ ಹದಯಾಭಿಮುಖೋ ಜಾತೋ, ಅಯಞ್ಹಿ ನಾಮ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ನಿಜ್ಜೀವೋ ಸರೋಪಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋಪಿ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ಧನುಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸಮ್ಮುಯ್ಹಾಮಿ ಪಮುಯ್ಹಾಮಿ, ಸಬ್ಬಾ ಮುಯ್ಹನ್ತಿ ಮೇ ದಿಸಾ;

ಸಾಮಾವತಿ ಮಂ ತಾಯಸ್ಸು, ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ಸರಣಂ ಭವಾ’’ತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಯಮಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸರಣಂ ಗತಾ, ತಮೇವ ತ್ವಮ್ಪಿ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ವತ್ವಾ ಸಾಮಾವತೀ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಿಕಾ –

‘‘ಮಾ ಮಂ ತ್ವಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛ, ಯಮಹಂ ಸರಣಂ ಗತಾ;

ಏಸ ಬುದ್ಧೋ ಮಹಾರಾಜ, ಏಸ ಬುದ್ಧೋ ಅನುತ್ತರೋ;

ಸರಣಂ ಗಚ್ಛ ತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ಸರಣಂ ಭವಾ’’ತಿ. –

ಆಹ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಅತಿರೇಕತರಂ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏಸ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಮುಯ್ಹಾಮಿ, ಸಬ್ಬಾ ಮುಯ್ಹನ್ತಿ ಮೇ ದಿಸಾ;

ಸಾಮಾವತಿ ಮಂ ತಾಯಸ್ಸು, ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ಸರಣಂ ಭವಾ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ವರಞ್ಚ ತೇ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ವರೋ ಗಹಿತೋ ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಾಮಾವತಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಂ ಹಿರಞ್ಞಾದೀಹಿ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಪನ ಮೇ ವರಂ ದೇಹಿ, ತಥಾ ಕರೋಹಿ, ಯಥಾ ಸತ್ಥಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇಧಾಗಚ್ಛತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಇಧಾಗಚ್ಛಥ, ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ರಾಜಕುಲಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಾಪಿ ದೇವಿಯೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಥೇರಂ ಸಪರಿವಾರಂ ಭೋಜೇನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ, ಪಞ್ಚಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸತೇಹಿ ಧಮ್ಮಪೂಜಂ ಅಕಂಸು. ಏಕೇಕೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಅಗ್ಘತಿ.

ತಾ ಏಕವತ್ಥಾ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುಹಿಂ ವೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ನೋ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಸಬ್ಬೇ ಗಹಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಗಹಿತಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಾಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾನಂ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾಹಿ ದಿನ್ನಭಾವಞ್ಚ ಥೇರೇನ ಗಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ, ಅತಿಬಹೂನಿ ವತ್ಥಾನಿ, ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಹೋನಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಜಿಣ್ಣಚೀವರಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇ ಅತ್ತನೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಜಿಣ್ಣತರಚೀವರಿಕಾನಂ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇ ಅತ್ತನೋ ಜಿಣ್ಣತರಚೀವರಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪುರಾಣಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭೂಮತ್ಥರಣಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪುರಾಣಭೂಮತ್ಥರಣಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಾದಪುಞ್ಛನಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುರಾಣಪಾದಪುಞ್ಛನಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಯ್ಯಾನಂ ದಿನ್ನಾನಿ ನ ನಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ ಅಪರಾನಿಪಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥಸತಾನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಾನೇವ ವತ್ಥಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಭಾಗೇನ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಲಭಿ, ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಾನಿ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಲಭಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಾನಿ ಸತಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಲಭಿ. ಏಕಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ದಸಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಲದ್ಧಾನಂ ಪನ ಗಣನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಥಾಗತೇ ಕಿರ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಥೇರೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬವಿಹಾರೇಸು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನೇವ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಅದಾಸಿ.

ತದಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಪಿ ‘‘ಯಮಹಂ ಕರೋಮಿ. ತಂ ತಥಾ ಅಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾವ ಹೋತಿ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥೇಸೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೇ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಚೂಳಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾಸಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಚ ತೇಲಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಚ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ, ದುಸ್ಸಾನಿ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಥಮ್ಭೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಯನ್ತಕಂ ದತ್ವಾ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಹಿ ಗೇಹೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದದಮಾನೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಥಮ್ಭೇ ವೇಠೇತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಚೂಳಪಿತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ರಾಜಾ ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಇಮೇ ಥಮ್ಭೇ ತೇಲಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ವೇಠಾಪೇತಿ, ರಾಜಗೇಹೇ ನಾಮ ಸುಯುತ್ತಂ ದುಯುತ್ತಂ ದುಜ್ಜಾನಂ, ಮಾ ಮೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋಥ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ತಾ ಆಗತಾ ಗಬ್ಭೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಯನ್ತಕಂ ದತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ದೇನ್ತೋ ಓತರಿ. ಸಾಮಾವತೀ ತಾಸಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ವಿಚರನ್ತೀನಂ ಏವಮೇವ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಯಮಾನಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನಪಿ ನ ಸುಕರೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ತಾ ಗೇಹೇ ಝಾಯನ್ತೇ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಿಯೋ ಕಾಚಿ ದುತಿಯಫಲಂ, ಕಾಚಿ ತತಿಯಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞೋ ಉತೇನಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಗತಸ್ಸ ಅನ್ತೇಪುರಂ ದಡ್ಢಂ, ಪಞ್ಚ ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಕಾಲಕತಾನಿ ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ. ತಾಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’ತಿ? ಸನ್ತೇತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಸನ್ತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಯೋ, ಸನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಯೋ, ಸಬ್ಬಾ ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಅನಿಪ್ಫಲಾ ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಮೋಹಸಮ್ಬನ್ಧನೋ ಲೋಕೋ, ಭಬ್ಬರೂಪೋವ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಉಪಧೀಬನ್ಧನೋ ಬಾಲೋ, ತಮಸಾ ಪರಿವಾರಿತೋ;

ಸಸ್ಸತೋರಿವ ಖಾಯತಿ, ಪಸ್ಸತೋ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನ’’ನ್ತಿ. (ಉದಾ. ೭೦);

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ನಾಮ ವಟ್ಟೇ ವಿಚರನ್ತಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಮೇವ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಮಾದಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಗೇಹಂ ಕಿರ ಝಾಯತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನಾಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಅದಡ್ಢೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಗೇಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವದೋಮನಸ್ಸೋ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ, ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಕಾರಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ತಾಸೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ ನ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಸಣಿಕಂ ಉಪಾಯೇನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಅಹಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಆಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತೋವ ಹೋಮಿ, ಸಾಮಾವತೀ ಮೇ ನಿಚ್ಚಂ ಓತಾರಮೇವ ಗವೇಸತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬುತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸುಖೇನ ಚ ವಸಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ತೇ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ, ದೇವ, ಇದಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಮಯಿ ಸಿನೇಹೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಪಿ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ನಾಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಕತಂ, ದೇವ, ಅಹಂ ಚೂಳಪಿತರಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಸನ್ನೋಸ್ಮಿ, ವರಂ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಞಾತಿಗಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಞಾತಕಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಮೇ ಪಸನ್ನೋ ವರಂ ದೇತಿ, ಸೀಘಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾತಕಾಪಿ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಞಾತಕಾ’’ತಿ ಆಗಚ್ಛಿಂಸು. ರಾಜಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಾಭಿಪ್ಪಮಾಣೇ ಆವಾಟೇ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸೂಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಲಾಲೇ ವಿಕಿರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದಾಪೇಸಿ. ಚಮ್ಮಸ್ಸ ದಡ್ಢಕಾಲೇ ಅಯನಙ್ಗಲೇನ ಕಸಾಪೇತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಹೀರಾಹೀರಂ ಕಾರೇಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಸರೀರತೋಪಿ ತಿಖಿಣೇನ ಸತ್ಥೇನ ಘನಘನಟ್ಠಾನೇಸು ಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ತೇಲಕಪಾಲಂ ಉದ್ಧನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪೂವೇ ವಿಯ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಖಾದಾಪೇಸಿ.

ಧಮ್ಮಸಭಾಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವತ, ಆವುಸೋ, ಏವರೂಪಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಪಸನ್ನಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಏವರೂಪಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಏತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ಯುತ್ತಮೇವ ಏತಾಹಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಾಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ, ತಂ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ರಾಜಗೇಹೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇಸು ಸತ್ತ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕೋ ನದೀತೀರೇ ಏಕಂ ತಿಣಗಹನಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಗತೇಸು ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆದಾಯ ನದಿಯಂ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಂ ಗತೋ. ತತ್ಥ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ಉದಕೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಸೀತಪೀಳಿತಾ ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಸಿಬ್ಬೇತುಕಾಮಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗಿಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇಥಾ’’ತಿ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರನ್ತಿಯೋ ತಂ ತಿಣಗಹನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ತಿಣರಾಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಂಸು. ತಿಣೇಸು ಝಾಯಿತ್ವಾ ಪತನ್ತೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ನಟ್ಠಾಮ್ಹಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಝಾಯತಿ, ರಾಜಾ ಞತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ನಾಸೇಸ್ಸತಿ, ಸುದಡ್ಢಂ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ದಾರೂನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ದಾರುರಾಸಿಂ ಕರಿಂಸು. ಮಹಾದಾರುರಾಸಿ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಝಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತಾ ಪಠಮಂ ಅಸಞ್ಚೇತನಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮುನಾ ನ ಬಜ್ಝಿಂಸು, ಇದಾನಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝಿಂಸು. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪನ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಸಕಟಸಹಸ್ಸೇಹಿ ದಾರೂನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆಲಿಮ್ಪೇನ್ತಾಪಿ ಉಸ್ಮಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಗೇಹೇ ಝಾಯಮಾನೇ ಝಾಯಿಂಸು. ಇದಂ ಏತಾಸಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಖುಜ್ಜಾ ಜಾತಾ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಅಧಿಗತಾ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪರೇಸಂ ಪೇಸನಕಾರಿತಾ ಜಾತಾ’’ತಿ? ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸೇವ ರಞ್ಞೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ ಕರಣಕಾಲೇ ಸ್ವೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಥೋಕಂ ಖುಜ್ಜಧಾತುಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಖುಜ್ಜಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಚರಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಖುಜ್ಜಾ ಜಾತಾ. ತೇ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಪಠಮದಿವಸೇ ರಾಜಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಉಣ್ಹಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪೂರೇ ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನಿ ಅಟ್ಠ ದನ್ತವಲಯಾನಿ ದತ್ವಾ, ‘‘ಇಧ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಸು ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇಹಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಏತಾನಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾನಿ, ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಂ ಅಗಮಂಸು. ಅಜ್ಜತನಾಪಿ ತಾನಿ ವಲಯಾನಿ ಅರೋಗಾನೇವ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇದಾನಿ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ ಜಾತಾ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಕತಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ. ಇದಮಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ.

ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನ ಏಕಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ಆದಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತೀ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಏಕಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾಪಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಾನಿ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖಣೇ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಾಚಿ ಪೇಸನಕಾರಿಕಾ ನತ್ಥಿ, ಸಾ ‘‘ವನ್ದಾಮಿ, ಅಯ್ಯೇ, ಏತಂ ತಾವ ಮೇ ಪಸಾಧನಪೇಳಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೀ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಿ ಆಘಾತಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸನಕಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ನಿರಯಸನ್ತಾಪತೋ ಖೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಪೇಸನಭಾವೋವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾ ಅನುದಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಪರೇಸಂ ಪೇಸನಕಾರಿಕಾ ಜಾತಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗೇಹೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಯಿಂಸು, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಞಾತಕಾ ಉಪರಿ ಪಲಾಲಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಅಯನಙ್ಗಲೇಹಿ ಭಿನ್ನಾ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಪಕ್ಕುಥಿತತೇಲೇ ಪಕ್ಕಾ, ಕೇ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಜೀವನ್ತಿ ನಾಮ, ಕೇ ಮತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಮತ್ತಾ, ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನ್ತಾಪಿ ಮತಾಯೇವ ನಾಮ. ಯೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ, ತೇ ಮತಾಪಿ ಜೀವನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಜೀವನ್ತೀಪಿ ಮತಾಯೇವ ನಾಮ, ಸಾಮಾವತಿಪ್ಪಮುಖಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮತಾಪಿ ಜೀವನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ. ನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೧. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ, ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದಂ;

ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ನ ಮೀಯನ್ತಿ, ಯೇ ಪಮತ್ತಾ ಯಥಾ ಮತಾ.

೨೨. ‘‘ಏವಂ ವಿಸೇಸತೋ ಞತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಮ್ಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದನ್ತಿ, ಅರಿಯಾನಂ ಗೋಚರೇ ರತಾ.

೨೩. ‘‘ತೇ ಝಾಯಿನೋ ಸಾತತಿಕಾ, ನಿಚ್ಚಂ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಾ;

ಫುಸನ್ತಿ ಧೀರಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಪದಂ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ಹಿ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾದಪದಮೇವ ಓತರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಜಙ್ಗಲಾನಂ ಪಾಣಾನಂ ಪದಜಾತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಹತ್ಥಿಪದೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಪದಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ ಯದಿದಂ ಮಹನ್ತತ್ತೇನ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇತೇ ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಅಪ್ಪಮಾದಸಮೋಸರಣಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೪೦).

ಸೋ ಪನೇಸ ಅತ್ಥತೋ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನಾಮ. ನಿಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಚೇತಂ ನಾಮಂ. ಅಮತಪದನ್ತಿ ಅಮತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಜಾತತ್ತಾ ನು ಜೀಯತಿ ನ ಮೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಮತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಇಮಿನಾತಿ ಪದಂ, ಅಮತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮತಸ್ಸ ಪದಂ ಅಮತಪದಂ, ಅಮತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಮಾದೋತಿ ಪಮಜ್ಜನಭಾವೋ, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತಿಯಾ ವೋಸಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಮಚ್ಚುನೋತಿ ಮರಣಸ್ಸ. ಪದನ್ತಿ ಉಪಾಯೋ ಮಗ್ಗೋ. ಪಮತ್ತೋ ಹಿ ಜಾತಿಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಜಾತೋ ಜೀಯತಿ ಚೇವ ಮೀಯತಿ ಚಾತಿ ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮರಣಂ ಉಪೇತಿ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ನ ಮೀಯನ್ತೀತಿ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ನ ಮರನ್ತಿ. ಅಜರಾ ಅಮರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಅಜರೋ ಅಮರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಪನ ವಟ್ಟಂ ನಾಮ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ. ತಸ್ಮಾ ಪಮತ್ತಾ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಜೀವನ್ತಾಪಿ ಮತಾಯೇವ ನಾಮ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಪನ ಅಪ್ಪಮಾದಲಕ್ಖಣಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ದುತಿಯತತಿಯಅತ್ತಭಾವೇಸು ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಜೀವನ್ತಾಪಿ ಮತಾಪಿ ನ ಮೀಯನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ. ಯೇ ಪಮತ್ತಾ ಯಥಾ ಮತಾತಿ ಯೇ ಪನ ಸತ್ತಾ ಪಮತ್ತಾ, ತೇ ಪಮಾದಮರಣೇನ ಮತತ್ತಾ, ಯಥಾ ಹಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದೇನ ಮತಾ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಾ ಅಪಗತವಿಞ್ಞಾಣಾ, ತಥೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಮತಾನಂ ವಿಯ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ತಾವ ‘‘ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಿ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮ, ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮ, ಭಾವನಂ ವಡ್ಢೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಮತೇನ ತೇ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯೇ ಪಮತ್ತಾ ಯಥಾ ಮತಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ವಿಸೇಸತೋ ಞತ್ವಾತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವಟ್ಟತೋ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ವಿಸೇಸತೋವ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಕೇ ಪನೇತಂ ವಿಸೇಸಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಅಪ್ಪಮಾದಮ್ಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಯೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಠತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದನ್ತಿ, ಪಹಂಸಿತಮುಖಾ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅರಿಯಾನಂ ಗೋಚರೇ ರತಾತಿ ತೇ ಏವಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದನ್ತಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಗೋಚರಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದೇ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಚ ರತಾ ನಿರತಾ, ಅಭಿರತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇ ಝಾಯಿನೋತಿ ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚಾತಿ ದುವಿಧೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯಿನೋ. ಸಾತತಿಕಾತಿ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಸತತಂ ಪವತ್ತಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಾ. ನಿಚ್ಚಂ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಾತಿ ಯಂ ತಂ ಪುರಿಸಥಾಮೇನ ಪುರಿಸವೀರಿಯೇನ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವರೂಪೇನ ವೀರಿಯೇನ ಅನ್ತರಾ ಅನೋಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತೇನ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಫುಸನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಫುಸನಾ ಞಾಣಫುಸನಾ ಚ, ವಿಪಾಕಫುಸನಾ ಚ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಞಾಣಫುಸನಾ ನಾಮ, ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫುಸನಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಇಧ ವಿಪಾಕಫುಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಅರಿಯಫಲೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ತಾಯ ವಿಪಾಕಫುಸನಾಯ ಫುಸನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತಿ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗಾ ಮಹಾಜನಂ ವಟ್ಟೇ ಓಸೀದಾಪೇನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ.

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ.

ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು ಪಠಮಂ.