೧೫. ಮಹಾಲೋಮಹಂಸಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಪನ್ನರಸಮೇ ‘‘ಸುಸಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹಿ ತದಾ ಮಹತಿ ಉಳಾರಭೋಗೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗರುವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಕುಲಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಞಾತಕೇಹಿ ‘‘ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಮನಸಿಕಾರಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಅಭಿವಡ್ಢಮಾನಸಂವೇಗೋ ಕಾಯೇ ಚ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಪಲಿಬೋಧಾಧಿಭೂತಂ ಕಿಲೇಸಗಹನಂ ಅನೋಗಾಹೇತ್ವಾವ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಪರಿಚಿತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಉಪಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಹೋಮಿ ಚಾಹಂ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಹೋತು’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಸೇಸತೋ ಪರಪರಿಭವಸಹನಾದಿಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿವತ್ಥವತ್ಥೇನೇವ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪರಮಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿಕೋಪಿ ಅಬಲಬಲೋ ಅಮನ್ದಮನ್ದೋ ವಿಯ ಪರೇಸಂ ಅಚಿತ್ತಕರೂಪೇನ ಹೀಳಿತಪರಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನೇವ ವಿಚರತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಮಹನ್ತಂ ಪರಿಭವಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ತತ್ಥ ಚಿರಮ್ಪಿ ವಸತಿ. ಸೋ ನಿವತ್ಥವತ್ಥೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡೇನ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಜಿಣ್ಣೇ ಕೇನಚಿ ದಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತೇನೇವ ಚರತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಏಕಂ ನಿಗಮಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಗಾಮದಾರಕಾ ಧುತ್ತಜಾತಿಕಾ ವೇಧವೇರಾ ಕೇಚಿ ರಾಜವಲ್ಲಭಾನಂ ಪುತ್ತನತ್ತುದಾಸಾದಯೋ ಚ ಉದ್ಧತಾ ಉನ್ನಳಾ ಚಪಲಾ ಮುಖರಾ ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಕೀಳಾಬಹುಲಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ದುಗ್ಗತೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಪುರಿಸೇ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಭಸ್ಮಪುಟೇನ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಆಕಿರನ್ತಿ, ಕೇತಕೀಪಣ್ಣಂ ಕಚ್ಛನ್ತರೇ ಓಲಮ್ಬೇನ್ತಿ, ತೇನ ವಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೇ ಯಥಾವಜ್ಜಕೀಳಿತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪಹಸನ್ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ತೇ ಏವಂ ವಿಚರನ್ತೇ ಧುತ್ತದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧೋ ವತ ದಾನಿ ಮೇ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಯಾ ಪರಿಪೂರಣೂಪಾಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹಾಸಿ. ತಂ ತೇ ಧುತ್ತದಾರಕಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಆರಭನ್ತಿ.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಂ ಅಸಹನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ತೇಹಿ ಭಾಯನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇ ತಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಅನುಬನ್ಧಿಯಮಾನೋ ‘‘ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪಟಿವತ್ತಾ’’ತಿ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಸೀಸೂಪಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸಯತಿ. ಧುತ್ತದಾರಕಾಪಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಟ್ಠುಭನಾದಿಕಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಕರೋನ್ತಿ ಏವ. ಯೇ ಪನ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸಾ, ತೇ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇ ತೇ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ತಪಸ್ಸೀ ಮಹಾಯೋಗೀ’’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕಸದಿಸೋವ ಹೋತಿ ಮಜ್ಝತ್ತಭೂತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಸಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಸುಸಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಛವಟ್ಠಿಕಂ ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಕಳೇವರತೋ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀಹಿ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಿಕೇಸು ಏಕಂ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಸೀಸೂಪಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸುಚಿಮ್ಹಿ ಚ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಚ ಸಮಾನಚಿತ್ತತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಸಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಸಯಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮಣ್ಡಲಾತಿ ಗಾಮದಾರಕಾ. ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿನಪ್ಪಕನ್ತಿ ಯಥಾವಜ್ಜಕೀಳಿತಾಯ ಓಟ್ಠುಭನಉಪಹಸನಉಮ್ಮಿಹನಾದೀಹಿ ಕಣ್ಣಸೋತೇ ಸಲಾಕಪ್ಪವೇಸನಾದೀಹಿ ಚ ಅತಿಕಕ್ಖಳಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ರೂಪಂ ವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

೧೨೦. ಅಪರೇತಿ ತೇಸು ಏವ ಗಾಮದಾರಕೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ. ಉಪಾಯನಾನೂಪನೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸು ಪರಿಭವವಸೇನ ಏವರೂಪಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಮ್ಮಾನನೇ ನು ಖೋ ಕೀದಿಸೋ’’ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ವಿವಿಧಂ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಭೋಜನಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಉಪಾಯನಾನಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ ಉಪನೇನ್ತಿ ಉಪಹರನ್ತಿ. ಅಪರೇಹಿ ವಾ ತೇಹಿ ಅನಾಚಾರಗಾಮದಾರಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ವಿಞ್ಞೂ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಏವಂ ವಿವಿಧಮ್ಪಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಂಯೇವ ತೇಸು ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಹಟ್ಠಾ ‘‘ಬಹು ವತಿಮೇಹಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸುತ’’ನ್ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸಾವ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ವಿವಿಧಂ ಭೋಜನಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಉಪಾಯನಾನಿ ಉಪನೇನ್ತಿ ಉಪಹರನ್ತಿ.

೧೨೧. ಯೇ ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಹರನ್ತೀತಿ ಯೇ ಗಾಮದಾರಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಸರೀರದುಕ್ಖಂ ಉಪಹರನ್ತಿ ಉಪನೇನ್ತಿ. ‘‘ಉಪದಹನ್ತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಚ ದೇನ್ತಿ ಸುಖಂ ಮಮಾತಿ ಯೇ ಚ ವಿಞ್ಞೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಮ ಮಯ್ಹಂ ಸುಖಂ ದೇನ್ತಿ, ಮಾಲಾಗನ್ಧಭೋಜನಾದಿಸುಖೂಪಕರಣೇಹಿ ಮಮ ಸುಖಂ ಉಪಹರನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಕೋ ಹೋಮೀತಿ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ವಿಕಾರಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾನಚಿತ್ತತಾಯ ವಿವಿಧಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಜನಾನಂ ಸಮಕೋ ಏಕಸದಿಸೋ ಹೋಮಿ ಭವಾಮಿ. ದಯಾ ಕೋಪೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಕೇ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಸಙ್ಖಾತಾ ದಯಾ, ಅಪಕಾರಕೇ ಮನೋಪದೋಸಸಙ್ಖಾತೋ ಕೋಪೋಪಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಕೋ ಹೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೨೨. ಇದಾನಿ ಭಗವಾ ತದಾ ಉಪಕಾರೀಸು ಅಪಕಾರೀಸು ಚ ಸತ್ತೇಸು ಸಮುಪಚಿತಞಾಣಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಚಿತ್ತತಾ ವಿಕಾರಾಭಾವೋ ಯಾ ಚ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಪಲಿತ್ತತಾ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಖದುಕ್ಖೇ ತುಲಾಭೂತೋ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖೇ ಚ ದುಕ್ಖೇ ಚ. ತುಲಾಭೂತೋತಿ ಸಮಕಂ ಗಹಿತತುಲಾ ವಿಯ ಓನತಿಉನ್ನತಿಅಪನತಿಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತಭೂತೋ, ಸುಖದುಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ತಂನಿಮಿತ್ತಭಾವತೋ ಲಾಭಾಲಾಭಾಪಿ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸೇಸೂತಿ ಕಿತ್ತೀಸು. ಅಯಸೇಸೂತಿ ನಿನ್ದಾಸು. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸುಖಾದೀಸು ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು. ಇತಿ ಭಗವಾ ತದಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಸಬ್ಬಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅತ್ತನೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಯಾ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಏಸಾ ಮೇ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ’’ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಇಧಾಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ದಾನಪಾರಮೀ ನಾಮ ವಿಸೇಸತೋ ಸಬ್ಬವಿಭವಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಇಮಂ ಸರೀರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಂ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಅನಪೇಕ್ಖಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಚ ದಾನಪಾರಮೀ, ಹೀನಾದಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಸೀಲಪಾರಮೀ, ಕಾಮಸ್ಸಾದವಿಮುಖಸ್ಸ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ಕಾಯೇ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾನುಬ್ರೂಹನಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮೀ, ಸಮ್ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಾನಂ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮಪರಿಗ್ಗಹಣೇ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಪ್ಪಹಾನೇ ಚ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಅವಿಪರೀತತೋ ಧಮ್ಮಸಭಾವಚಿನ್ತನಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿವಿನೋದನಂ ದುಕ್ಖಾಧಿವಾಸನವೀರಿಯಞ್ಚ ವೀರಿಯಪಾರಮೀ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿ ಖನ್ತಿಪಾರಮೀ, ವಚೀಸಚ್ಚಂ ಸಮಾದಾನಾವಿಸಂವಾದನೇನ ವಿರತಿಸಚ್ಚಞ್ಚ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ, ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇ ಅಚಲಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮೀ, ಅನೋಧಿಸೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಭಾವೋ ಮೇತ್ತಾಪಾರಮೀ, ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ ಪನಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ ಚೇತ್ಥ ಅತಿಸಯವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸಾಯೇವ ದೇಸನಂ ಆರುಳ್ಹಾ. ತಥಾ ಇಧ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಸದಿಸಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮನಂ, ತಥಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಜಿಗುಚ್ಛತೋ ಪರೇಸಂ ಸಮ್ಭಾವನಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅನವಸೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಮಸುಖವಿಹಾರೋ, ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ಪವಿವೇಕಾಭಿರತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಜೀವಿತನಿರಪೇಕ್ಖಾ, ಪರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಕತವಿಪ್ಪಕಾರಾಧಿವಾಸನಂ, ಉಕ್ಕಂಸಗತಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿ, ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ತನುಭಾವೇನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಿಯ ಪರೇಸಂ ಉಪಕಾರಾಪಕಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿಕಾರಭಾವಹೇತುಭೂತೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಪಲೇಪೋ, ಸಬ್ಬಪಾರಮೀನಂ ಮುದ್ಧಭೂತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಯಾ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಮಹಾಲೋಮಹಂಸಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದ್ದಾನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

‘‘ಯುಧಞ್ಜಯೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಭಿಸೇನಾತಿ ಭಿಸಾಪದೇಸೇನ ಮಹಾಕಞ್ಚನಚರಿಯಂ (ಚರಿಯಾ. ೩.೩೪ ಆದಯೋ) ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋಣನನ್ದೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋಣಪಣ್ಡಿತಚರಿಯಂ (ಚರಿಯಾ. ೩.೪೨ ಆದಯೋ ) ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಮೂಗಪಕ್ಖೋತಿ ಮೂಗಪಕ್ಖಾಪದೇಸೇನ ತೇಮಿಯಪಣ್ಡಿತಚರಿಯಂ (ಚರಿಯಾ. ೩.೪೮ ಆದಯೋ) ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಸೀಸೇನ ಮಹಾಲೋಮಹಂಸಚರಿಯಂ (ಚರಿಯಾ. ೩.೧೧೯ ಆದಯೋ) ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಸಿ ಇತಿ ವುಟ್ಠಂ ಮಹೇಸಿನಾತಿ ಯಥಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತುಯ್ಹಂ ಏತರಹಿ ದೇಸಿತಂ, ಇತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ವಿಧಾನೇನ ಮಹನ್ತಾನಂ ದಾನಪಾರಮಿಆದೀನಂ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಾನಂ ಏಸನತೋ ಮಹೇಸಿನಾ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತೇನ ಮಯಾ ವುಟ್ಠಂ ಚಿಣ್ಣಂ ಚರಿತಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಆಸಿ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ಪಾರಮಿಪರಿಪೂರಣವಸೇನ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿತಂ ಇಧ ವುತ್ತಂ ಅವುತ್ತಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಕರಕಿರಿಯಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಯದತ್ಥಂ ಸಾ ಪವತ್ತಿತಾ, ತಞ್ಚ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಬಹುಬ್ಬಿಧ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಬಹುಬ್ಬಿಧಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಕಿತ್ತಿಪಣ್ಡಿತಾದಿಕಾಲೇ ಕಾರಪಣ್ಣಾದಿಆಹಾರತಾಯ ತಞ್ಚ ಯಾಚಕಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದಾದಿನಾ ಚ ಬಹುವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ದುಕ್ಖಂ. ತಥಾ ಕುರುರಾಜಾದಿಕಾಲೇ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀ ಚ ಬಹುಬ್ಬಿಧಾ. ಭವಾಭವೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಚೇವ ಮಹನ್ತೇ ಚ ಭವೇ. ಭವಾಭವೇ ವಾ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಬಹುವಿಧೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ಬಹುವಿಧಾಹಿ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ ಪಾರಮಿಪರಿಪೂರಣಪಸುತೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಉತ್ತಮಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಅಧಿಗತೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಯಾಸಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ ಏಸಾ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಾ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿತಾ, ತಾಸಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಂ ತೇನ ಚ ಪತ್ತಬ್ಬಫಲಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಕಂ ದಾನಂ, ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಸೇಸತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ದತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಕಂ ದಾನನ್ತಿ ತದಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತುಂ ಅಗ್ಗಯಾನಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಬಾಹಿರಂ ರಜ್ಜಾದಿಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗೋತಿ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಾನಪಾರಮಿದಾನಉಪಪಾರಮಿದಾನಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಪ್ಪಭೇದಂ ದಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಅಕಿತ್ತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೧.೧ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧೩.೮೩ ಆದಯೋ) ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇತಿ (ಚರಿಯಾ. ೧.೧೧ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧೦.೩೯ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಇಧ ಆಗತೇಸು ಅನಾಗತೇಸು ಚ ವಿಸಯ್ಹಸೇಟ್ಠಿಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೪.೧೫೭ ಆದಯೋ) ವೇಲಾಮಕಾಲೇತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦) ಏವಮಾದೀಸುಪಿ ದಾನಪಾರಮಿಯಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಸಸಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ –

‘‘ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಪಗತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಕತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಂ;

ದಾನೇನ ಮೇ ಸಮೋ ನತ್ಥಿ, ಏಸಾ ಮೇ ದಾನಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೧. ತಸ್ಸುದ್ದಾನ) –

ಏವಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದಾನಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇತರೇಸು ಪನ ಯಥಾರಹಂ ಪಾರಮಿಉಪಪಾರಮಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಸೇಸತೋತಿ ತಥಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಕಾಯಿಕೋ ಸಂವರೋ, ವಾಚಸಿಕೋ ಸಂವರೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಸಂವರೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಸುವಿಸುದ್ಧಾಜೀವತಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸೀಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ಸೀಲಪಾರಮಿಸೀಲಉಪಪಾರಮಿಸೀಲಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಪ್ಪಭೇದಂ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಇಧಾಪಿ ಸೀಲವನಾಗರಾಜಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೨.೧ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧.೭೨) ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗರಾಜಕಾಲೇತಿ (ಚರಿಯಾ. ೨.೨೦ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧೫.೨೪೦ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಇಧ ಆಗತೇಸು, ಅನಾಗತೇಸು ಚ ಮಹಾಕಪಿಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೩.೬೭ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೭.೮೩ ಆದಯೋ; ೧.೧೬.೧೭೮ ಆದಯೋ) ಛದ್ದನ್ತಕಾಲೇತಿ (ಜಾ. ೧.೧೬.೯೭ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಸಙ್ಖಪಾಲಕಾಲೇ –

‘‘ಸೂಲೇಹಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝನ್ತೇ, ಕೋಟ್ಟಯನ್ತೇಪಿ ಸತ್ತಿಭಿ;

ಭೋಜಪುತ್ತೇ ನ ಕುಪ್ಪಾಮಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಸೀಲಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೨.೯೧) –

ಏವಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇತರೇಸು ಪನ ಯಥಾರಹಂ ಪಾರಮಿಉಪಪಾರಮಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ತಥಾ ತಿವಿಧೇಪಿ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ ಪಾರಮಿಂ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಯುಧಞ್ಜಯಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೩.೧ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧೧.೭೩ ಆದಯೋ) ಸೋಮನಸ್ಸಕುಮಾರಕಾಲೇತಿ (ಚರಿಯಾ. ೩.೭ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧೫.೨೧೧ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಇಧ ಆಗತೇಸು, ಅನಾಗತೇಸು ಚ ಹತ್ಥಿಪಾಲಕುಮಾರಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧೫.೩೩೭ ಆದಯೋ) ಮಘದೇವಕಾಲೇತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೮ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೧.೯) ಏವಮಾದೀಸು ಮಹಾರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಚೂಳಸುತಸೋಮಕಾಲೇ –

‘‘ಮಹಾರಜ್ಜಂ ಹತ್ಥಗತಂ, ಖೇಳಪಿಣ್ಡಂವ ಛಡ್ಡಯಿಂ;

ಚಜತೋ ನ ಹೋತಿ ಲಗ್ಗನಂ, ಏಸಾ ಮೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ);

ಏವಂ ನಿಸ್ಸಙ್ಗತಾಯ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇತರೇಸು ಪನ ಯಥಾರಹಂ ಪಾರಮಿಉಪಪಾರಮಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಕಿಂ ಕುಸಲಂ ಕಿಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಿಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕಿಂ ಅನವಜ್ಜನ್ತಿಆದಿನಾ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮವಿಭಾಗಂ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲವಿಭಾಗಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪಕಾರಾವಹಂ ಅನವಜ್ಜಕಮ್ಮಾಯತನಸಿಪ್ಪಾಯತನವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾದಿಂ ಪಣ್ಡಿತೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಏತೇನ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ವಿಧುರಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೩೪೬ ಆದಯೋ) ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೯೩ ಆದಯೋ; ಚರಿಯಾ ೧.೩೭ ಆದಯೋ) ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧.೭೦) ಅರಕಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೨.೩೭ ಆದಯೋ) ಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕಕಾಲೇ ಮಹೋಸಧಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇತಿ (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಸೇನಕಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ –

‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಚಿನನ್ತೋಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಮೋಚಯಿಂ ದುಖಾ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸಮೋ ನತ್ಥಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕ್ಕಥಾ) –

ಅನ್ತೋಭಸ್ತಗತಂ ಸಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾನ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಉತ್ತಮಂ ಪಧಾನಂ ವೀರಿಯನ್ತಿ ವಿವಿಧಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಪಾರಮಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಮಹಾಸೀಲವರಾಜಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧.೫೧) ಪಞ್ಚಾವುಧಕುಮಾರಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧.೫೫) ಮಹಾವಾನರಿನ್ದಕಾಲೇತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೫೭) ಏವಮಾದೀಸು ವೀರಿಯಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಮಹಾಜನಕಕಾಲೇ –

‘‘ಅತೀರದಸ್ಸೀ ಜಲಮಜ್ಝೇ, ಹತಾ ಸಬ್ಬೇವ ಮಾನುಸಾ;

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾ ನತ್ಥಿ, ಏಸಾ ಮೇ ವೀರಿಯಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ) –

ಏವಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ತರನ್ತಸ್ಸ ವೀರಿಯಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಖನ್ತಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಆದಿ ಖನ್ತಿಪರಮುಕ್ಕಂಸಭಾವಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಖನ್ತಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಪರಮಕೋಟಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಖನ್ತಿಪಾರಮಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಮಹಾಕಪಿಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೩.೬೭ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೧.೭.೮೩ ಆದಯೋ) ಮಹಿಂಸರಾಜಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೩.೮೨ ಆದಯೋ) ರುರುಮಿಗರಾಜಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೧೭ ಆದಯೋ) ಧಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಕಾಲೇತಿ (ಜಾ. ೧.೧೧.೨೬ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಖನ್ತಿಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಖನ್ತಿವಾದಿಕಾಲೇ –

‘‘ಅಚೇತನಂ ವ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೇ, ತಿಣ್ಹೇನ ಫರಸುನಾ ಮಮಂ;

ಕಾಸಿರಾಜೇ ನ ಕುಪ್ಪಾಮಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಖನ್ತಿಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ) –

ಏವಂ ಅಚೇತನಭಾವೇನ ವಿಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ ಖನ್ತಿಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಮಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಾರಮಿಸಮಾದಾನಸ್ಸ ತದುಪಕಾರಕಸಮಾದಾನಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ದಳ್ಹತರಂ ಅಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ, ತಂ ತಂ ವತಸಮಾದಾನಂ ಅನಿವತ್ತಿಭಾವೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಜೋತಿಪಾಲಕಾಲೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೮೨ ಆದಯೋ) ಸರಭಙ್ಗಕಾಲೇ (ಜಾ. ೨.೧೭.೫೦ ಆದಯೋ) ನೇಮಿಕಾಲೇತಿ (ಚರಿಯಾ. ೧.೪೦ ಆದಯೋ; ಜಾ.೨.೨೨.೪೨೧ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ತೇಮಿಯಕುಮಾರಕಾಲೇ –

‘‘ಮಾತಾಪಿತಾ ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ, ಅತ್ತಾ ಮೇ ನ ಚ ದೇಸ್ಸಿಯೋ;

ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಿಯಂ ಮಯ್ಹಂ, ತಸ್ಮಾ ವತಮಧಿಟ್ಠಹಿ’’ನ್ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೩.೬೫) –

ಏವಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ವತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಸಚ್ಚವಾಚಾನುರಕ್ಖಿಯಾತಿ ಸಚ್ಚವಾಚಂ ಅನುರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೇಪಿ ಅನರಿಯವೋಹಾರಂ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಅವಿಸಂವಾದಿಭಾವಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಕಪಿರಾಜಕಾಲೇ (ಚರಿಯಾ. ೩.೬೭ ಆದಯೋ) ಸಚ್ಚತಾಪಸಕಾಲೇ ಮಚ್ಛರಾಜಕಾಲೇತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಸಚ್ಚಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಮಹಾಸುತಸೋಮಕಾಲೇ –

‘‘ಸಚ್ಚವಾಚಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೋ, ಚಜಿತ್ವಾ ಮಮ ಜೀವಿತಂ;

ಮೋಚೇಸಿಂ ಏಕಸತಂ ಖತ್ತಿಯೇ, ಏಸಾ ಮೇ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ) –

ಏವಂ ಜೀವಿತಂ ಚಜಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಮೇತ್ತಾಯ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಅನೋಧಿಸೋ ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಲಕ್ಖಣಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪಾರಮಿಂ ಪರಮುಕ್ಕಂಸತಂ ಪತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೫.೪೪ ಆದಯೋ) ಮಹಾಸೀಲವರಾಜಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧.೫೧) ಸಾಮಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇತಿ (ಚರಿಯಾ. ೩.೧೧೧ ಆದಯೋ; ಜಾ. ೨.೨೨.೨೯೬ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಮೇತ್ತಾಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಸಾಮಕಾಲೇ –

‘‘ನ ಮಂ ಕೋಚಿ ಉತ್ತಸತಿ, ನಪಿಹಂ ಭಾಯಾಮಿ ಕಸ್ಸಚಿ;

ಮೇತ್ತಾಬಲೇನುಪತ್ಥದ್ಧೋ, ರಮಾಮಿ ಪವನೇ ತದಾ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೩.೧೧೩) –

ಏವಂ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಸಮ್ಮಾನನಾವಮಾನನೇತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಾದಿನಾ ಸಮ್ಮಾನನೇ ಓಟ್ಠುಭನಾದಿನಾ ಅವಮಾನನೇ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಸಮಕೋ ಸಮಚಿತ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತಮಂ ಅನುತ್ತರಂ ಲಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಅಧಿಗತೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಮಹಾವಾನರಿನ್ದಕಾಲೇ (ಜಾ. ೧.೧.೫೭) ಕಾಸಿರಾಜಕಾಲೇ ಖೇಮಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಿಸೇನಪರಿಬ್ಬಾಜಕಕಾಲೇತಿ (ಜಾ. ೧.೭.೫೪ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀಸು ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರಿತತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಮಹಾಲೋಮಹಂಸಕಾಲೇ –

‘‘ಸುಸಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಛವಟ್ಠಿಕಂ ಉಪನಿಧಾಯಹಂ;

ಗಾಮಣ್ಡಲಾ ಉಪಾಗನ್ತ್ವಾ, ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿನಪ್ಪಕ’’ನ್ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೩.೧೧೯) –

ಏವಂ ಗಾಮದಾರಕೇಸು ಓಟ್ಠುಭನಾದೀಹಿ ಚೇವ ಮಾಲಾಗನ್ಧೂಪಹಾರಾದೀಹಿ ಚ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೇಸುಪಿ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಅನತಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇತಿ ಭಗವಾ –

‘‘ಏವಂ ಬಹುಬ್ಬಿಧಂ ದುಕ್ಖಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀ ಚ ಬಹುಬ್ಬಿಧಾ;

ಭವಾಭವೇ ಅನುಭವಿತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. –

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ವತ್ವಾ ಪುನ –

‘‘ದತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಕಂ ದಾನಂ, ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಸೇಸತೋ;

ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಪಣ್ಡಿತೇ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾನ ಮುತ್ತಮಂ;

ಖನ್ತಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಮಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಸಚ್ಚವಾಚಾನುರಕ್ಖಿಯ;

ಮೇತ್ತಾಯ ಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಲಾಭಾಲಾಭೇ ಯಸಾಯಸೇ, ಸಮ್ಮಾನನಾವಮಾನನೇ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮಕೋ ಹುತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. –

ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಪೂರಿತಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾನಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೇಸು ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಪಾರಮೀಸು ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಿದಂ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮಂ – ಕಾ ಪನೇತಾ ಪಾರಮಿಯೋ? ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪಾರಮಿಯೋ? ಕತಿವಿಧಾ ಚೇತಾ? ಕೋ ತಾಸಂ ಕಮೋ? ಕಾನಿ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ? ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ? ಕೋ ಸಂಕಿಲೇಸೋ? ಕಿಂ ವೋದಾನಂ? ಕೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ? ಕಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ? ಕೋ ವಿಭಾಗೋ? ಕೋ ಸಙ್ಗಹೋ? ಕೋ ಸಮ್ಪಾದನೂಪಾಯೋ? ಕಿತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಸಮ್ಪಾದನಂ? ಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ? ಕಿಂ ಚೇತಾಸಂ ಫಲನ್ತಿ?

ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ – ಕಾ ಪನೇತಾ ಪಾರಮಿಯೋತಿ? ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅನುಪಹತಾ ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ದಾನಾದಯೋ ಗುಣಾ ಪಾರಮಿಯೋ.

ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪಾರಮಿಯೋತಿ? ದಾನಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ಸತ್ತುತ್ತಮತಾಯ ಪರಮಾ ಮಹಾಸತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮೀ, ದಾನಾದಿಕಿರಿಯಾ. ಅಥ ವಾ ಪರತೀತಿ ಪರಮೋ, ದಾನಾದಿಗುಣಾನಂ ಪೂರಕೋ ಪಾಲಕೋ ಚಾತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಪರಮಸ್ಸ ಅಯಂ, ಪರಮಸ್ಸ ವಾ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮೀ, ದಾನಾದಿಕಿರಿಯಾವ. ಅಥ ವಾ ಪರಂ ಸತ್ತಂ ಅತ್ತನಿ ಮವತಿ ಬನ್ಧತಿ ಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ, ಪರಂ ವಾ ಅಧಿಕತರಂ ಮಜ್ಜತಿ ಸುಜ್ಝತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಮಲತೋ, ಪರಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಸೇಸೇನ ಮಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಪರಂ ವಾ ಲೋಕಂ ಪಮಾಣಭೂತೇನ ಞಾಣವಿಸೇಸೇನ ಇಧಲೋಕಂ ವಿಯ ಮುನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಪರಂ ವಾ ಅತಿವಿಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣಗಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಮಿನೋತಿ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಪರಂ ವಾ ಅತ್ತಭೂತತೋ ಧಮ್ಮಕಾಯತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ವಾ ತದನತ್ಥಕರಂ ಕಿಲೇಸಚೋರಗಣಂ ಮಿನಾತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಪರಮೋ, ಮಹಾಸತ್ತೋ. ಪರಮಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಪಾರೇ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಮಜ್ಜತಿ ಸುಜ್ಝತಿ ಸತ್ತೇ ಚ ಸೋಧೇತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಸತ್ತೇ ಮವತಿ ಬನ್ಧತಿ ಯೋಜೇತಿ, ತಂ ವಾ ಮಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಗಮೇತಿ ಚ, ಮುನಾತಿ ವಾ ತಂ ಯಾಥಾವತೋ, ತತ್ಥ ವಾ ಸತ್ತೇ ಮಿನೋತಿ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಕಿಲೇಸಾರಯೋ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ತತ್ಥ ಮಿನಾತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಪಾರಮೀ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮಿತಾ, ದಾನಾದಿಕಿರಿಯಾವ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪಾರಮೀಸದ್ದತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕತಿವಿಧಾತಿ? ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸವಿಧಾ. ತಾ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾಯೇವ. ಯಥಾಹ –

‘‘ವಿಚಿನನ್ತೋ ತದಾ ದಕ್ಖಿಂ, ಪಠಮಂ ದಾನಪಾರಮಿಂ;

ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮಹೇಸೀಹಿ, ಅನುಚಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಪಥ’’ನ್ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೨.೧೧೬) –

ಆದಿ. ಯಥಾ ಚಾಹ – ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾ? ದಸ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬುದ್ಧಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ಕತಮೇ ದಸ? ದಾನಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬುದ್ಧಕಾರಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸೀಲಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ಪಞ್ಞಾ, ವೀರಿಯಂ, ಖನ್ತಿ, ಸಚ್ಚಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಮೇತ್ತಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಬುದ್ಧಕಾರಕೋ ಧಮ್ಮೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಸ ಬುದ್ಧಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ದಾನಂ ಸೀಲಞ್ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ಪಞ್ಞಾ ವೀರಿಯೇನ ಪಞ್ಚಮಂ;

ಖನ್ತಿ ಸಚ್ಚಮಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಮೇತ್ತುಪೇಕ್ಖಾತಿ ತೇ ದಸಾ’’ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೧.೭೬ ಥೋಕಂ ವಿಸದಿಸಂ);

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಛಬ್ಬಿಧಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಏತಾಸಂ ಸಙ್ಗಹವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಪನ ಸಙ್ಗಹೋ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಕೋ ತಾಸಂ ಕಮೋತಿ? ಏತ್ಥ ಕಮೋತಿ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೋ, ಸೋ ಚ ಪಠಮಸಮಾದಾನಹೇತುಕೋ, ಸಮಾದಾನಂ ಪವಿಚಯಹೇತುಕಂ, ಇತಿ ಯಥಾ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪವಿಚಿತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಚ, ತಥಾ ದೇಸಿತಾ. ತತ್ಥ ದಾನಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಂ ಸುಕರಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಂ. ದಾನಂ ಸೀಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ಸೀಲಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಪಞ್ಞಾ ವೀರಿಯಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ, ವೀರಿಯಂ ಖನ್ತಿಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಖನ್ತಿ ಸಚ್ಚಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ, ಸಚ್ಚಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಮೇತ್ತಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಮೇತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾತಿ ಮೇತ್ತಾನನ್ತರಮುಪೇಕ್ಖಾ ವುತ್ತಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪನ ಕರುಣಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಕರುಣಾ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಕಥಂ ಪನ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಸತ್ತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇಸು ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಉಪೇಕ್ಖಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಬ್ಬದಾ ಚಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಅಪರೇ ಪನ – ‘‘ನ ಸತ್ತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕಾ, ಸತ್ತಕತೇಸು ಪನ ವಿಪ್ಪಕಾರೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಪಚುರಜನೇಸುಪಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅಪ್ಪಫಲತ್ತಾ ಸುಕರತ್ತಾ ಚ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಸೀಲೇನ ದಾಯಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸುದ್ಧಿತೋ ಪರಾನುಗ್ಗಹಂ ವತ್ವಾ ಪರಪೀಳಾನಿವತ್ತಿವಚನತೋ ಕಿರಿಯಧಮ್ಮಂ ವತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಧಮ್ಮವಚನತೋ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಂ ವತ್ವಾ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುವಚನತೋ ಚ ದಾನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿತೋ ಕಾಯವಚೀಸುಚರಿತಂ ವತ್ವಾ ಮನೋಸುಚರಿತವಚನತೋ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಸುಖೇನೇವ ಝಾನಸಮಿಜ್ಝನತೋ ಕಮ್ಮಾಪರಾಧಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಯೋಗಸುದ್ಧಿಂ ವತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾಪರಾಧಪ್ಪಹಾನೇನ ಆಸಯಸುದ್ಧಿವಚನತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಪ್ಪಹಾನೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನವಚನತೋ ಚ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಞಾಯ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಪರಿಸುದ್ಧಿತೋ ಝಾನಾಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಭಾವವಚನತೋ ‘‘ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನಾ ಹಿ ಪಞ್ಞಾ, ಪಞ್ಞಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ಚ ಸಮಾಧಿ’’. ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತವಚನತೋ ಪರಹಿತಜ್ಝಾನೇನ ಪರಹಿತಕರಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲವಚನತೋ ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ. ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇನ ಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ ಸತ್ತಸುಞ್ಞತಾಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿತಾಯ ಆರಮ್ಭಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯತಾವಚನತೋ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತವಚನತೋ ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿತಂ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾನವಚನತೋ ಚ ‘‘ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ ಹಿ ಉಟ್ಠಾನಂ ಫಲವಿಸೇಸಮಾವಹತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನನ್ತರಂ ವೀರಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ವೀರಿಯೇನ ತಿತಿಕ್ಖಾಸಿದ್ಧಿತೋ ‘‘ವೀರಿಯವಾ ಹಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯತ್ತಾ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಉಪನೀತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತಿ’’. ವೀರಿಯಸ್ಸ ತಿತಿಕ್ಖಾಲಙ್ಕಾರಭಾವತೋ ‘‘ವೀರಿಯವತೋ ಹಿ ತಿತಿಕ್ಖಾ ಸೋಭತಿ’’. ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತವಚನತೋ ಅಚ್ಚಾರಮ್ಭೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚದೋಸಪ್ಪಹಾನವಚನತೋ ‘‘ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಹಿ ಉದ್ಧಚ್ಚದೋಸೋ ಪಹೀಯತಿ’’. ವೀರಿಯವತೋ ಸಾತಚ್ಚಕರಣವಚನತೋ ‘‘ಖನ್ತಿಬಹುಲೋ ಹಿ ಅನುದ್ಧತೋ ಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ ಹೋತಿ’’. ಅಪ್ಪಮಾದವತೋ ಪರಹಿತಕಿರಿಯಾರಮ್ಭೇ ಪಚ್ಚುಪಕಾರತಣ್ಹಾಭಾವವಚನತೋ ‘‘ಯಾಥಾವತೋ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನೇ ಹಿ ಸತಿ ತಣ್ಹಾ ನ ಹೋತಿ’’. ಪರಹಿತಾರಮ್ಭೇ ಪರಮೇಪಿ ಪರಕತದುಕ್ಖಸಹನತಾವಚನತೋ ಚ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಖನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಚ್ಚೇನ ಖನ್ತಿಯಾ ಚಿರಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕಾರಿನೋ ಅಪಕಾರಖನ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ತದುಪಕಾರಕರಣೇ ಅವಿಸಂವಾದವಚನತೋ ಖನ್ತಿಯಾ ಅಪವಾದವಾಚಾವಿಕಮ್ಪನೇನ ಭೂತವಾದಿತಾಯ ಅವಿಜಹನವಚನತೋ ಸತ್ತಸುಞ್ಞತಾಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ತದುಪಬ್ರೂಹಿತಞಾಣಸಚ್ಚವಚನತೋ ಚ ಖನ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಂ ಸಚ್ಚಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ ‘‘ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಹಿ ವಿರತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ’’. ಅವಿಸಂವಾದಿತಂ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಚಲಭಾವವಚನತೋ ‘‘ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ ಹಿ ದಾನಾದೀಸು ಪಟಿಞ್ಞಾನುರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಪವತ್ತತಿ’’. ಞಾಣಸಚ್ಚಂ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಭಾರೇಸು ಪವತ್ತಿನಿಟ್ಠಾಪನವಚನತೋ ‘‘ಯಥಾಭೂತಞಾಣವಾ ಹಿ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತೇ ಚ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವತೋ’’ತಿ ಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಮೇತ್ತಾಯ ಪರಹಿತಕರಣಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಸಿದ್ಧಿತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವತ್ವಾ ಹಿತೂಪಸಂಹಾರವಚನತೋ ‘‘ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೇ ಹಿ ಅಧಿತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಹೋತಿ’’. ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಮಾದಾನಾವಿಕೋಪನೇನ ಸಮಾದಾನಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಮೇತ್ತಾ ವುತ್ತಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಮೇತ್ತಾವಿಸುದ್ಧಿತೋ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಂ ವತ್ವಾ ತದಪರಾಧೇಸು ಉದಾಸೀನತಾವಚನತೋ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ವತ್ವಾ ತನ್ನಿಸ್ಸನ್ದಭಾವನಾವಚನತೋ ಹಿತಕಾಮಸತ್ತೇಪಿ ಉಪೇಕ್ಖಕೋತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಗುಣತಾವಚನತೋ ಚ ಮೇತ್ತಾಯ ಅನನ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ವುತ್ತಾತಿ ಏವಮೇತಾಸಂ ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಾನಿ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅವಿಸೇಸೇನ ತಾವ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪರಾನುಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಾ, ಪರೇಸಂ ಉಪಕಾರಕರಣರಸಾ, ಅವಿಕಮ್ಪನರಸಾ ವಾ, ಹಿತೇಸಿತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಬುದ್ಧತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಮಹಾಕರುಣಾಪದಟ್ಠಾನಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪದಟ್ಠಾನಾ ವಾ.

ವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಅತ್ತೂಪಕರಣಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾ ದಾನಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಯವಚೀಸುಚರಿತಂ ಅತ್ಥತೋ ಅಕತ್ತಬ್ಬವಿರತಿಕತ್ತಬ್ಬಕರಣಚೇತನಾದಯೋ ಚ ಸೀಲಪಾರಮಿತಾ. ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಆದೀನವದಸ್ಸನಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಕಾಮಭವೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮನಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸಲಕ್ಖಣಾವಬೋಧೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿತಾ. ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಕಾಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಪರಹಿತಾರಮ್ಭೋ ವೀರಿಯಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಾಪರಾಧಸಹನಂ ಅದೋಸಪ್ಪಧಾನೋ ತದಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಖನ್ತಿಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿರತಿಚೇತನಾದಿಭೇದಂ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ಸಚ್ಚಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅಚಲಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ತದಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಸುಖೂಪಸಂಹಾರೋ ಅತ್ಥತೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಮೇತ್ತಾಪಾರಮಿತಾ, ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಅನುನಯಪಟಿಘವಿದ್ಧಂಸನೀ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿತಾ.

ತಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಲಕ್ಖಣಾ ದಾನಪಾರಮೀ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಲೋಭವಿದ್ಧಂಸನರಸಾ, ಅನಾಸತ್ತಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಭವವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನಾ. ಸೀಲನಲಕ್ಖಣಾ ಸೀಲಪಾರಮೀ, ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣಾ ಪತಿಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನರಸಾ, ಅನವಜ್ಜರಸಾ ವಾ, ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಪದಟ್ಠಾನಾ. ಕಾಮತೋ ಚ ಭವತೋ ಚ ನಿಕ್ಖಮನಲಕ್ಖಣಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮೀ, ತದಾದೀನವವಿಭಾವನರಸಾ, ತತೋ ಏವ ವಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸಂವೇಗಪದಟ್ಠಾನಾ. ಯಥಾಸಭಾವಪಟಿವೇಧಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ, ಅಕ್ಖಲಿತಪಟಿವೇಧಲಕ್ಖಣಾ ವಾ ಕುಸಲಿಸ್ಸಾಸಖಿತ್ತಉಸುಪಟಿವೇಧೋ ವಿಯ, ವಿಸಯೋಭಾಸನರಸಾ ಪದೀಪೋ ವಿಯ, ಅಸಮ್ಮೋಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ಅರಞ್ಞಗತಸುದೇಸಿಕೋ ವಿಯ, ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನಾ, ಚತುಸಚ್ಚಪದಟ್ಠಾನಾ ವಾ. ಉಸ್ಸಾಹಲಕ್ಖಣಾ ವೀರಿಯಪಾರಮೀ, ಉಪತ್ಥಮ್ಭನರಸಾ, ಅಸಂಸೀದನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನಾ, ಸಂವೇಗಪದಟ್ಠಾನಾ ವಾ. ಖಮನಲಕ್ಖಣಾ ಖನ್ತಿಪಾರಮೀ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಸಹನರಸಾ, ಅಧಿವಾಸನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅವಿರೋಧಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಯಥಾಭೂತದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ. ಅವಿಸಂವಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ, ಯಥಾಸಭಾವವಿಭಾವನರಸಾ, ಸಾಧುತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸೋರಚ್ಚಪದಟ್ಠಾನಾ. ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮೀ, ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಿಭವನರಸಾ, ತತ್ಥ ಅಚಲತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಪದಟ್ಠಾನಾ. ಹಿತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಮೇತ್ತಾಪಾರಮೀ, ಹಿತೂಪಸಂಹಾರರಸಾ, ಆಘಾತವಿನಯನರಸಾ ವಾ, ಸೋಮ್ಮಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸತ್ತಾನಂ ಮನಾಪಭಾವದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ. ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀ, ಸಮಭಾವದಸ್ಸನರಸಾ, ಪಟಿಘಾನುನಯವೂಪಸಮಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪದಟ್ಠಾನಾ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾ ದಾನಾದೀನಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಹಿ ದಾನಾದೀನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಾನಿ ದಾನಾದಿಪಾರಮಿಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋತಿ? ಅಭಿನೀಹಾರೋ ತಾವ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ಯೋ ಹಿ ಅಯಂ –

‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಹೇತು ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನಂ;

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರೋ ಚ ಛನ್ದತಾ;

ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಾ, ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೨.೫೯) –

ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಸಮ್ಪಾದಿತೋ ‘‘ತಿಣ್ಣೋ ತಾರೇಯ್ಯಂ ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಯ್ಯಂ ದನ್ತೋ ದಮೇಯ್ಯಂ ಸನ್ತೋ ಸಮೇಯ್ಯಂ ಅಸ್ಸತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾಸೇಯ್ಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯಂ ಸುದ್ಧೋ ಸೋಧೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೋ ಅಭಿನೀಹಾರೋ. ಸೋ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಬ್ಬಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಉದ್ಧಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪವಿಚಯುಪಟ್ಠಾನಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸತ್ತನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೋ. ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇಯೇವ ಹಿ ಠತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದಿಜಾತೀಸು ಠಿತಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಭಾವತೋ.

ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪುರಿಸಸ್ಸೇವ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ಇತ್ಥಿಯಾ ನ ಪಣ್ಡಕನಪುಂಸಕಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ ವಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣತೋ ಲಕ್ಖಣಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೭೯; ವಿಭ. ೮೦೯) ವಿತ್ಥಾರೋ. ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ವಾ ಪತ್ಥನಾ ನ ಸಮಿಜ್ಝತಿ.

ಹೇತೂತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ಇತರಸ್ಸ.

ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸತ್ಥುಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ. ಧರಮಾನಕಬುದ್ಧಸ್ಸೇವ ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ವಾ ಪಟಿಮಾಯ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತ್ಥನಾ ನ ಸಮಿಜ್ಝತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಧಿಕಾರಸ್ಸ ಬಲವಭಾವಾಭಾವತೋ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಏವ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಉಳಾರಭಾವೇನ ತದಧಿಕಾರಸ್ಸ ಬಲವಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದೀಸು ತಾಪಸೇಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸೇವ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನೋ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾ? ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಭಾವತೋ. ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಏವ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಗಹಟ್ಠಭೂತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಣಿಧಾನಕಾಲೇ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಂ ಏವ ಹಿ ಯುತ್ತರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ.

ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾದಿಗುಣಸಮ್ಪದಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿರಹಿತಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಾರಮಿಪವಿಚಯಸ್ಸ ಅಸಮತ್ಥಭಾವತೋ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಪುರಿಸಾ ಕತಾಭಿನೀಹಾರಾ ಸಯಮೇವ ಪಾರಮೀ ಪವಿಚೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಅಧಿಕಾರೋತಿ ಅಧಿಕೋ ಉಪಕಾರೋ. ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಹಿ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಧಿಕಂ ಉಪಕಾರಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ಇತರಸ್ಸ.

ಛನ್ದತಾತಿ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಕಾರಕಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಮಹನ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಮಹತೀ ಪತ್ಥನಾ ಮಹತೀ ಕತ್ತುಕಾಮತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ನ ಇತರಸ್ಸ.

ತತ್ರಿದಂ ಛನ್ದಮಹನ್ತತಾಯ ಓಪಮ್ಮಂ – ಯೋ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ಏಕೋದಕೀಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಬಾಹುಬಲೇನೇವ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಸೋ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ದುಕ್ಕರತೋ ಅದಹನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಯೋ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ವೀತಚ್ಚಿಕಾನಂ ವಿಗತಧೂಮಾನಂ ಅಙ್ಗಾರಾನಂ ಪೂರಂ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಭಾಗಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ…ಪೇ… ನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಯೋ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ಸತ್ತಿಸೂಲೇಹಿ ಸುನಿಸಿತಫಲೇಹಿ ನಿರನ್ತರಂ ಆಕಿಣ್ಣಂ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ…ಪೇ… ನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಯೋ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ನಿರನ್ತರಂ ಘನವೇಳುಗುಮ್ಬಸಞ್ಛನ್ನಂ ಕಣ್ಟಕಲತಾವನಗಹನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಭಾಗಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ…ಪೇ… ನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಯೋ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಕಪ್ಪೇ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ದುಕ್ಕರತೋ ಅದಹನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಏತ್ಥ ಛನ್ದಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪನಾಯಂ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಅತ್ಥತೋ ತೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಮೋಧಾನೇನ ತಥಾಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಪಣಿಧಾನಲಕ್ಖಣೋ. ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಪತ್ಥನಾರಸೋ, ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಹೇತುಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ಮಹಾಕರುಣಾಪದಟ್ಠಾನೋ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನೋ ವಾ. ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಂ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಸತ್ತಲೋಕಹಿತಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಕಾರಕಧಮ್ಮಮೂಲಭೂತೋ ಪರಮಭದ್ದಕೋ ಪರಮಕಲ್ಯಾಣೋ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯಪ್ಪಭಾವೋ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಯಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಹೇವ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾನಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ನಿಯತಭಾವಸಮಧಿಗಮನತೋ ತತೋ ಅನಿವತ್ತನಸಭಾವತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ಸಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸಬ್ಬಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸಮಾಸತ್ತಮಾನಸತಾ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಿಕ್ಖಾಸಮತ್ಥತಾ ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಾಭಿನೀಹಾರಸಮಿಜ್ಝನೇನ ಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಧಿಗಮನಪುಬ್ಬಲಿಙ್ಗೇನ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ಪವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಸಮಾದಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ತಥಾ ಕತಮಹಾಭಿನೀಹಾರೋ ಹಿ ಸುಮೇಧಪಣ್ಡಿತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಹನ್ದ ಬುದ್ಧಕರೇ ಧಮ್ಮೇ, ವಿಚಿನಾಮಿ ಇತೋ ಚಿತೋ;

ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ದಸ ದಿಸಾ, ಯಾವತಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ;

ವಿಚಿನನ್ತೋ ತದಾ ದಕ್ಖಿಂ, ಪಠಮಂ ದಾನಪಾರಮಿ’’ನ್ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೨.೧೧೫-೧೧೬) –

ವಿತ್ಥಾರೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇತೂ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಬಲಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ? ಇಧ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಸ್ಸತಿ ತಥಾಗತಂ ಮಹತಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಂ. ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ – ‘‘ಮಹಾನುಭಾವಾ ವತಾಯಂ ಧಮ್ಮಧಾತು, ಯಸ್ಸಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಭಗವಾ ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೋ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನುಭಾವೋ ಚಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಮೇವ ಮಹಾನುಭಾವದಸ್ಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ.

ನ ಹೇವ ಖೋ ಪಸ್ಸತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಹಾನುಭಾವತಂ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸುಣಾತಿ ‘‘ಏದಿಸೋ ಚ ಏದಿಸೋ ಚ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ.

ನ ಹೇವ ಖೋ ಪಸ್ಸತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಹಾನುಭಾವತಂ, ನಪಿ ತಂ ಪರತೋ ಸುಣಾತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೧-೨೨) ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ.

ನ ಹೇವ ಖೋ ಪಸ್ಸತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಹಾನುಭಾವತಂ, ನಪಿ ತಂ ಪರತೋ ಸುಣಾತಿ, ನಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಉಳಾರಜ್ಝಾಸಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಾಧಿಮುತ್ತಿಕೋ ‘‘ಅಹಮೇತಂ ಬುದ್ಧವಂಸಂ ಬುದ್ಧತನ್ತಿಂ ಬುದ್ಧಪವೇಣಿಂ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮತಂ ಪರಿಪಾಲೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಾವದೇವ ಧಮ್ಮಂ ಏವ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋ ಗರುಕರೋನ್ತೋ ಮಾನೇನ್ತೋ ಪೂಜೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ.

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇತೂ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ? ಇಧ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಕತಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಹೋತಿ ಪುರಿಮಕೇಸು ಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ. ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಹೇತು ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಕತಿಯಾ ಕರುಣಾಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ ಕರುಣಾಧಿಮುತ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಪನೇತುಕಾಮೋ ಅಪಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ. ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಹೇತು ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸಕಲತೋಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಸತ್ತಹಿತಾಯ ಚ ದುಕ್ಕರಚರಿಯತೋ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅನುತ್ರಾಸೀ ಯಾವ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಹೇತು ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಅಹಿತತೋ ನಿವಾರೇತಿ, ಹಿತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಹೇತು ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ.

ತತ್ರಾಯಂ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಾ – ಏಕನ್ತೇನೇವಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಸಮ್ಬೋಧಿನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಪೋಣೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪಬ್ಭಾರೋ, ತಥಾ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಚರಿಯಾ. ಯತೋ ಚಾನೇನ ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ ಮನಸಾ ವಾಚಾಯ ಚ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಏದಿಸೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಪನ್ನೂಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಚ ಮಹಾವಿಸೇಸೋ ಮಹನ್ತಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಕೋಸಲ್ಲತೋ ಚ. ಇಧ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಯಥಾ ವಿಸದಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹೋತಿ ವಿಸದಞಾಣೋ, ನ ತಥಾ ಇತರೇ. ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ಅತ್ತಹಿತಾಯ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಯಥಾ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಥಾ ಇತರೇ. ತತ್ಥ ಚ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಆವಹತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಟಿಭಾನೇನ ಠಾನಾಠಾನಕುಸಲತಾಯ ಚ.

ತಥಾ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಕತಿಯಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ ದಾನಾಭಿರತೋ, ಸತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ದೇತಿ ಏವ, ನ ದಾನತೋ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಸಂವಿಭಾಗಸೀಲೋ ಹೋತಿ, ಪಮುದಿತೋವ ದೇತಿ ಆದರಜಾತೋ, ನ ಉದಾಸೀನಚಿತ್ತೋ, ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ನ ಚ ದಾನೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಅಪ್ಪಂ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ದಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ದಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಪರೇಸಂ ದೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಭಯಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ಪರೇಸಂ ಅಭಯಂ ದೇತೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದಾನಪಾರಮಿಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನಿ.

ತಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇಹಿ ಹಿರೀಯತಿ ಓತ್ತಪ್ಪತಿ, ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠನಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ಸೋರತೋ ಸುಖಸೀಲೋ ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ಸುವಚೋ ಸೋವಚಸ್ಸಕರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮುದುಜಾತಿಕೋ ಅತ್ಥದ್ಧೋ ಅನತಿಮಾನೀ, ಪರಸನ್ತಕಂ ನಾದಿಯತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಸಲಾಕಂ ಉಪಾದಾಯ, ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಇಣಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಂ ನ ವಿಸಂವಾದೇತಿ, ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ ಬ್ಯಾಮೂಳ್ಹೇ ವಿಸ್ಸರಿತೇ ವಾ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾದೇತಿ ಯಥಾ ತಂ ನ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಹೋತಿ, ಅಲೋಲುಪ್ಪೋ ಹೋತಿ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹೇಸು ಪಾಪಕಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಇತ್ಥಿಬ್ಯಸನಾದೀನಿ ದೂರತೋ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಚ್ಚವಾದೀ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ ಭಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ಧಾತಾ ಸಹಿತಾನಂ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ಪಿಯವಾದೀ ಮಿಹಿತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಪುಬ್ಬಭಾಸೀ ಅತ್ಥವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣೇನ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣೇನ ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀ ವುದ್ಧಾಪಚಾಯೀ ಸುವಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಪರೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಪೇತಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಕಿಚ್ಚತೋ ಸತ್ತೇ ನಿವಾರೇತಾ ಕಿಚ್ಚೇಸು ಪತಿಟ್ಠಪೇತಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ತತ್ಥ ಕಿಚ್ಚೇ ಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾ, ಕತ್ವಾ ವಾ ಪನ ಸಯಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸೀಘಞ್ಞೇವ ತತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಸೀಲಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೀಲಪಾರಮಿಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನಿ.

ತಥಾ ಮನ್ದಕಿಲೇಸೋ ಹೋತಿ ಮನ್ದನೀವರಣೋ, ಪವಿವೇಕಜ್ಝಾಸಯೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪಬಹುಲೋ, ನ ತಸ್ಸ ಪಾಪಕಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತಿ, ವಿವೇಕಗತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಅಮಿತ್ತಪಕ್ಖೇಪಿ ತುವಟಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಸ್ಮಿಂ, ಸತಿಮಾ ಚ ಹೋತಿ ಚಿರಕತಮ್ಪಿ ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾ, ಮೇಧಾವೀ ಚ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ನಿಪಕೋ ಚ ಹೋತಿ ತಾಸು ತಾಸು ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಸು, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಕಿರಿಯಾಸು, ಖನ್ತಿಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಸಹೋ, ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನೋ ಚ ಹೋತಿ ದಳ್ಹಸಮಾದಾನೋ, ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಠಾನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯಾದೀನಂ ವಸೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿಆದೀನಂ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಏವಮೇತೇಹಿ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೇತೂ’’ತಿ. ತತ್ರಿದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಲಕ್ಖಣಂ – ಇಧ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚಾಗಸಮ್ಪನ್ನೋ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ ಕಮ್ಮಫಲಞ್ಚ, ತೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಹೇತುಭೂತಂ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತೇಸಿತಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತ್ತಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ ಚೋದಕೋ ಪಾಪಗರಹೀ ವತ್ತಾ ವಚನಕ್ಖಮೋ, ಸುತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ, ಚಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ, ವೀರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ, ಸತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿ ಹೋತಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಸು, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅವಿಪರೀತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಸತಿಯಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಮಾಧಿನಾ ತತ್ಥ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವೀರಿಯೇನ ಅಹಿತಾ ಸತ್ತೇ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಹಿತೇ ನಿಯೋಜೇತಿ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಪಿಯೋ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ, ವತ್ತಾ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋ;

ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ, ನೋ ಚಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜಕೋ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೩೭; ನೇತ್ತಿ. ೧೧೩) –

ಏವಂ ಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಯೋದಪೇತಿ. ಸುವಿಸುದ್ಧಾಸಯಪಯೋಗೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನ ಚಿರೇನೇವ ಅಟ್ಠಙ್ಗೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಭಾವೇ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯನೋ.

ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಬಲಾನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಲಂ ಯಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಅತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಅಭಿರುಚಿ ಏಕನ್ತನಿನ್ನಜ್ಝಾಸಯತಾ, ಯಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅತ್ತಾಧಿಪತಿ ಲಜ್ಜಾಪಸ್ಸಯೋ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಬಾಹಿರಬಲಂ ಯಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಪರಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ಅಭಿರುಚಿ ಏಕನ್ತನಿನ್ನಜ್ಝಾಸಯತಾ, ಯಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಮಾನಾಪಸ್ಸಯೋ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಬಲಂ ಯಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿರುಚಿ ಏಕನ್ತನಿನ್ನಜ್ಝಾಸಯತಾ, ಯಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೋ ವಿಸದಧಾತುಕೋ ಸತಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಪಯೋಗಬಲಂ ಯಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ತಜ್ಜಾ ಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿತಾ ಸಾತಚ್ಚಕಾರಿತಾ, ಯಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ವಿಸುದ್ಧಪಯೋಗೋ ನಿರನ್ತರಕಾರೀ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಏವಮಯಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಹೇತೂಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಬಲೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಸಮುದಾಗಮೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮೋಧಾನಸಮ್ಪಾದಿತೋ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಮೂಲಕಾರಣಭಾವತೋ. ಯಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಪುರಿಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಓರಸಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಿಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ನ ಚಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪುತ್ತಸಂಕಿಲೇಸವಸೇನ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹೋ ಚಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಪಯೋಗೋ ಚ ಹೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಬುದ್ಧಕಾರಕಧಮ್ಮಾ ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಿ ಚ. ಯತೋ ಚ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉಳಾರತಮೇನ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೇನ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಉತ್ತಮಗಾರವಟ್ಠಾನಂ ಅಸದಿಸಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಏವಮನೇಕಗುಣೋ ಅನೇಕಾನಿಸಂಸೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರೋ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರೋ, ಏವಂ ಮಹಾಕರುಣಾ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ ನಾಮ ದಾನಾದೀನಂ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಭಾವಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಯಾಹಿ ಮಹಾಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲತಾಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ಅತ್ತಸುಖನಿರಪೇಕ್ಖತಾ ನಿರನ್ತರಂ ಪರಹಿತಕರಣಪಸುತತಾ ಸುದುಕ್ಕರೇಹಿಪಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಚರಿತೇಹಿ ವಿಸಾದಾಭಾವೋ ಪಸಾದಸಮ್ಬುದ್ಧಿದಸ್ಸನಸವನಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇಸುಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಪ್ಪಟಿಲಾಭಹೇತುಭಾವೋ ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯ ಬುದ್ಧಭಾವಸಿದ್ಧಿ, ಕರುಣಾಯ ಬುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಯಂ ತರತಿ, ಕರುಣಾಯ ಪರೇ ತಾರೇತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪರದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಕರುಣಾಯ ಪರದುಕ್ಖಪತಿಕಾರಂ ಆರಭತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ದುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಕರುಣಾಯ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ಕರುಣಾಯ ವಟ್ಟಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಕರುಣಾಯ ಸಂಸಾರಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ತತ್ರ ನಾಭಿರಮತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಕರುಣಾನುಗತತ್ತಾ ನ ಚ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ ಪವತ್ತೋ, ಕರುಣಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನುಕಮ್ಪತಿ, ಪಞ್ಞಾನುಗತತ್ತಾ ನ ಚ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಹಂಕಾರಮಮಂಕಾರಾಭಾವೋ, ಕರುಣಾಯ ಆಲಸಿಯದೀನತಾಭಾವೋ, ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಕರುಣಾಹಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅತ್ತಪರನಾಥತಾ ಧೀರವೀರಭಾವೋ, ಅನತ್ತನ್ತಪಅಪರನ್ತಪತಾ, ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ನಿಬ್ಭಯಾಭಿಂಸನಕಭಾವೋ, ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿಲೋಕಾಧಿಪತಿತಾ, ಕತಞ್ಞುಪುಬ್ಬಕಾರಿಭಾವೋ, ಮೋಹತಣ್ಹಾವಿಗಮೋ, ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಿದ್ಧಿ, ಬಲವೇಸಾರಜ್ಜನಿಪ್ಫತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಪಾರಮಿತಾಫಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸೇನ ಉಪಾಯಭಾವತೋ ಪಞ್ಞಾಕರುಣಾ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ಇದಞ್ಚ ದ್ವಯಂ ಪಾರಮೀನಂ ವಿಯ ಪಣಿಧಾನಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ.

ತಥಾ ಉಸ್ಸಾಹಉಮ್ಮಙ್ಗಅವತ್ಥಾನಹಿತಚರಿಯಾ ಚ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಯಾ ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಯೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಸ್ಸಾಹೋ ನಾಮ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಾನಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನವೀರಿಯಂ. ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ ನಾಮ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೇಸು ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾ. ಅವತ್ಥಾನಂ ನಾಮ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನತಾ. ಹಿತಚರಿಯಾ ನಾಮ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಕರುಣಾಭಾವನಾ ಚ.

ತಥಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪವಿವೇಕಅಲೋಭಾದೋಸಾಮೋಹನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಭೇದಾ ಛ ಅಜ್ಝಾಸಯಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯಾ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ಘರಾವಾಸೇ ಚ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ, ತಥಾ ಪವಿವೇಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ, ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯಾ ಲೋಭೇ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ, ಅದೋಸಜ್ಝಾಸಯಾ ದೋಸೇ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ, ಅಮೋಹಜ್ಝಾಸಯಾ ಮೋಹೇ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ, ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯಾ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಛ ಅಜ್ಝಾಸಯಾ ದಾನಾದೀನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಲೋಭಾದೀಸು ಆದೀನವದಸ್ಸನೇನ ಅಲೋಭಾದೀನಂ ಅಧಿಕಭಾವೇನ ಚ ವಿನಾ ದಾನಾದಿಪಾರಮಿಯೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಲೋಭಾದೀನಞ್ಹಿ ಅಧಿಕಭಾವೇನ ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿನಿನ್ನಚಿತ್ತತಾ ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯಾದಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯಥಾ ಚೇತೇ ಏವಂ ದಾನಜ್ಝಾಸಯತಾದಯೋಪಿ ಬೋಧಿಯಾ ಚರನ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ದಾನಾದಿಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ದಾನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಮಚ್ಛೇರೇ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ದಾನಪಾರಮಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಸೀಲಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯೇ ದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಕಾಮೇಸು ಘರಾವಾಸೇ ಚ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಅಞ್ಞಾಣೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಚ, ವೀರಿಯಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಕೋಸಜ್ಜೇ, ಖನ್ತಿಯಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಂ, ಸಚ್ಚಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ವಿಸಂವಾದೇ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇ, ಮೇತ್ತಾಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಬ್ಯಾಪಾದೇ, ಉಪೇಕ್ಖಾಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಆದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿಪಾರಮಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ದಾನಜ್ಝಾಸಯತಾದಯೋ ದಾನಾದಿಪಾರಮೀನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೋ.

ತಥಾ ಅಪರಿಚ್ಚಾಗಪರಿಚ್ಚಾಗಾದೀಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ದಾನಾದಿಪಾರಮೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ತತ್ಥಾಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಿಧಿಖೇತ್ತವತ್ಥುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಗೋಮಹಿಂಸದಾಸಿದಾಸಪುತ್ತದಾರಾದಿಪರಿಗ್ಗಹಬ್ಯಾಸತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಖೇತ್ತಾದೀನಂ ವತ್ಥುಕಾಮಭಾವೇನ ಬಹುಪತ್ಥನೀಯಭಾವತೋ ರಾಜಚೋರಾದಿಸಾಧಾರಣಭಾವತೋ ವಿವಾದಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಸಪತ್ತಕರಣತೋ ನಿಸ್ಸಾರತೋ ಪಟಿಲಾಭಪರಿಪಾಲನೇಸು ಪರವಿಹೇಠನಹೇತುತೋ ವಿನಾಸನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಸೋಕಾದಿಅನೇಕವಿಹಿತಬ್ಯಸನಾವಹತೋ ತದಾಸತ್ತಿನಿದಾನಞ್ಚ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾನಂ ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋತಿ ಏವಂ ವಿವಿಧವಿಪುಲಾನತ್ಥಾವಹಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ. ತೇಸಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋಯೇವ ಏಕೋ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕರಣೀಯೋ.

ಅಪಿ ಚ ಯಾಚಕೋ ಯಾಚಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಗುಯ್ಹಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯಮತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಯಾಹೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಉಪದೇಸಕೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಆದಿತ್ತೇ ವಿಯ ಅಗಾರೇ ಮರಣಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತೇ ಲೋಕೇ ತತೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಅಪವಾಹಕಸಹಾಯೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಪವಾಹಿತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಅಝಾಪನನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನಭೂತೋ’’ತಿ ಚ ದಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಸಹಾಯಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಭೂತಾಯ ಪರಮದುಲ್ಲಭಾಯ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಪರಮೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ತಥಾ ‘‘ಉಳಾರೇ ಕಮ್ಮನಿ ಅನೇನಾಹಂ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಅವಿತಥಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಏಕನ್ತಭೇದಿತಾಯ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅಯಾಚಿತೇನಾಪಿ ಮಯಾ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪಗೇವ ಯಾಚಿತೇನಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಉಳಾರಜ್ಝಾಸಯೇಹಿ ಗವೇಸಿತ್ವಾಪಿ ದಾತಬ್ಬತೋ ಸಯಮೇವಾಗತೋ ಮಮ ಪುಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯಾಚಕಸ್ಸ ದಾನಾಪದೇಸೇನ ಮಯ್ಹಮೇವಾಯಮನುಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಹಂ ವಿಯ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಕೋ ಮಯಾ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಸತಿ ಯಾಚಕೇ ಕಥಂ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಪಾರಮೀ ಪೂರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಯಾಚಕಾನಮೇವ ಚತ್ಥಾಯ ಮಯಾ ಸಬ್ಬೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಮಂ ಅಯಾಚಿತ್ವಾವ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಯಾಚಕಾ ಕದಾ ಸಯಮೇವ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಮಹಂ ಯಾಚಕಾನಂ ಪಿಯೋ ಚಸ್ಸಂ ಮನಾಪೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಂ ವಾ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಾ ಚಸ್ಸು ಮನಾಪಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಂ ವಾಹಂ ದದಮಾನೋ ದತ್ವಾಪಿ ಚ ಅತ್ತಮನೋ ಚಸ್ಸಂ ಪಮುದಿತೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಂ ವಾ ಮೇ ಯಾಚಕಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ ಉಳಾರೋ ಚ ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಂ ವಾಹಮಯಾಚಿತೋ ಏವ ಯಾಚಕಾನಂ ಹದಯಮಞ್ಞಾಯ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಸತಿ ಧನೇ ಯಾಚಕೇ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಮಹತೀ ಮಯ್ಹಂ ವಞ್ಚನಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಥಂ ವಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಾನಿ ಜೀವಿತಂ ವಾಪಿ ಯಾಚಕಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚ ಪರಿಚ್ಚಾಗನಿನ್ನತಾ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಅಪಿ ಚ ‘‘ಅತ್ಥೋ ನಾಮಾಯಂ ನಿರಪೇಕ್ಖಂ ದಾಯಕಮನುಗಚ್ಛತಿ, ಯಥಾ ತಂ ನಿರಪೇಕ್ಖಂ ಖೇಪಕಂ ಕಿಟಕೋ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥೇ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ.

ಯಾಚಮಾನೋ ಪನ ಯದಿ ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಪಿಯೋ ಮಂ ಯಾಚತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಉದಾಸೀನಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಯಾಚಮಾನೋ ಅದ್ಧಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಮಿತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ದದನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಯಾಚಕಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಅಥ ಪನ ವೇರೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಾಚತಿ, ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ ಮಂ ಯಾಚತಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಯಾಚಮಾನೋ ಅದ್ಧಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ವೇರೀ ಪಿಯೋ ಮಿತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ವಿಯ ಮಜ್ಝತ್ತವೇರಿಪುಗ್ಗಲೇಸುಪಿ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಕರುಣಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಚಿರಕಾಲಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾ ಲೋಭಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಿಸಯಾ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಪಟಿಞ್ಞೇನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘‘ನನು ತಯಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಉಪಕಾರತ್ಥಾಯ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ತಪ್ಪರಿಚ್ಚಾಗಮಯಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ, ತತ್ಥ ನಾಮ ತೇ ಬಾಹಿರೇಪಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಸಙ್ಗಪ್ಪವತ್ತಿ ಹತ್ಥಿಸಿನಾನಸದಿಸೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಯಾ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಮಹತೋ ಭೇಸಜ್ಜರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಮೂಲಂ ಮೂಲತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ಪಪಟಿಕಂ ತಚಂ ಖನ್ಧಂ ವಿಟಪಂ ಸಾರಂ ಸಾಖಂ ಪಲಾಸಂ ಪುಪ್ಫಂ ಫಲಂ ಫಲತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಏತೇ ಹರನ್ತೀ’ತಿ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಾಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬಲೋಕಹಿತಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ಮಯಾ ಮಹಾದುಕ್ಖೇ ಅಕತಞ್ಞುಕೇ ನಿಚ್ಚಾಸುಚಿಮ್ಹಿ ಕಾಯೇ ಪರೇಸಂ ಉಪಕಾರಾಯ ವಿನಿಯುಜ್ಜಮಾನೇ ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೋ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಕೋ ವಾ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರೇಸು ಮಹಾಭೂತೇಸು ಏಕನ್ತಭೇದನವಿಕಿರಣವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೇಸು, ಕೇವಲಂ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹವಿಜಮ್ಭಿತಮೇತಂ, ಯದಿದಂ ಏತಂ ಮಮ ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಬಾಹಿರೇಸು ವಿಯ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇಸುಪಿ ಕರಚರಣನಯನಾದೀಸು ಮಂಸಾದೀಸು ಚ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಹುತ್ವಾ ‘ತಂ ತದತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತೂ’ತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋ ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಜೀವಿತೇಸು ನಿರಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮಾನಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮನ್ತೋ ವಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಞಾಯಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಅಪಾಯುಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಅಭಯದಾನಸದ್ಧಮ್ಮದಾನೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ತಾವ ದಾನಪಾರಮಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಯೋ.

ಸೀಲಪಾರಮಿಯಂ ಪನ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ಇದಞ್ಹಿ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಗಙ್ಗೋದಕಾದೀಹಿ ವಿಸೋಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೋಸಮಲಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಾಲನಜಲಂ, ಹರಿಚನ್ದನಾದೀಹಿ ವಿನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ರಾಗಾದಿಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ವಿನಯನಂ, ಹಾರಮಕುಟಕುಣ್ಡಲಾದೀಹಿ ಪಚುರಜನಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೋ ಸಾಧೂನಂ ಅಲಙ್ಕಾರವಿಸೇಸೋ, ಸಬ್ಬದಿಸಾವಾಯನತೋ ಅಕಿತ್ತಿಮೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಾನುರೂಪೋ ಚ ಸುರಭಿಗನ್ಧೋ, ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದೀಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಚ ವನ್ದನೀಯಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ ಪರಮೋ ವಸೀಕರಣಮನ್ತೋ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದಿದೇವಲೋಕಾರೋಹಣಸೋಪಾನಪನ್ತಿ, ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನಮಹಾನಗರಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾಪಕಮಗ್ಗೋ, ಸಾವಕಬೋಧಿಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧೀನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂಮಿ, ಯಂ ಯಂ ವಾ ಪನಿಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಮಿಜ್ಝನೂಪಾಯಭಾವತೋ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾದಿಕೇ ಚ ಅತಿಸೇತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಇಜ್ಝತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೭; ಅ. ನಿ. ೮.೩೫). ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸಂ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾ’ತಿ, ಸೀಲೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೬೫). ತಥಾ ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧). ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಗಹಪತಯೋ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತಾನಞ್ಚ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೫೦; ೩.೩೧೬; ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ಮಹಾವ. ೨೮೫) ವಸೇನ ಸೀಲಸ್ಸ ಗುಣಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತಾದೀನಂ (ಅ. ನಿ. ೭.೭೨) ವಸೇನ ಸೀಲವಿರಹೇ ಆದೀನವಾ. ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸನಿಮಿತ್ತತೋ ಅತ್ತಾನುವಾದಪರಾಪವಾದದಣ್ಡದುಗ್ಗತಿಭಯಾಭಾವತೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಾಸಂಸಭಾವತೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಹೇತುತೋ ಸೋತ್ಥಿಟ್ಠಾನತೋ ಅತಿಜನಸಾಪತೇಯ್ಯಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾಯುರೂಪಟ್ಠಾನಬನ್ಧುಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಅತಿಸಯನತೋ ಚ ಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸೀಲವತೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಹೇತು ಮಹನ್ತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ‘‘ಕತಂ ವತ ಮಯಾ ಕುಸಲಂ, ಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಕತಂ ಭೀರುತ್ತಾಣ’’ನ್ತಿ.

ತಥಾ ಸೀಲವತೋ ಅತ್ತಾ ನ ಉಪವದತಿ, ನ ಪರೇ ವಿಞ್ಞೂ, ದಣ್ಡದುಗ್ಗತಿಭಯಾನಂ ಸಮ್ಭವೋ ಏವ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಸೀಲವತೋ ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ಕತಂ ವತ ಮಯಾ ಪಾಪಂ, ಕತಂ ಲುದ್ದಕಂ, ಕತಂ ಕಿಬ್ಬಿಸ’’ನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಸೀಲಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಭೋಗಬ್ಯಸನಾದಿಪರಿಹಾರಮುಖೇನ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ ಮಙ್ಗಲಭಾವತೋ ಚ ಪರಮಂ ಸೋತ್ಥಿಟ್ಠಾನಂ, ನಿಹೀನಜಚ್ಚೋಪಿ ಸೀಲವಾ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದೀನಂ ಪೂಜನೀಯೋ ಹೋತೀತಿ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತಿಸೇತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ? ಇಧ ತೇ ಅಸ್ಸ ದಾಸೋ ಕಮ್ಮಕರೋ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೮೬) ಸಾಧಕಂ. ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣತೋ ಪರಲೋಕಾನುಗಮನತೋ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವತೋ ಸಮಥಾದಿಗುಣಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಚ ಬಾಹಿರಧನಂ ಅತಿಸೇತಿ ಸೀಲಂ. ಪರಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಿಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅತಿಸೇತಿ ಸೀಲಂ. ಸೀಲನಿಮಿತ್ತಞ್ಹಿ ತಂತಂಸತ್ತನಿಕಾಯೇಸು ಸತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ವಸ್ಸಸತದೀಘಪ್ಪಮಾಣತೋ ಜೀವಿತತೋ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಸೀಲವತೋ ಜೀವಿತಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠತಾವಚನತೋ ಸತಿ ಚ ಜೀವಿತೇ ಸಿಕ್ಖಾನಿಕ್ಖಿಪನಸ್ಸ ಮರಣತಾವಚನತೋ ಸೀಲಂ ಜೀವಿತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತರಂ. ವೇರೀನಮ್ಪಿ ಮನುಞ್ಞಭಾವಾವಹನತೋ ಜರಾರೋಗವಿಪತ್ತೀಹಿ ಅನಭಿಭವನೀಯತೋ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತಿಸೇತಿ ಸೀಲಂ. ಪಾಸಾದಹಮ್ಮಿಯಾದಿಟ್ಠಾನವಿಸೇಸೇ ರಾಜಯುವರಾಜಸೇನಾಪತಿಆದಿಟ್ಠಾನವಿಸೇಸೇ ಚ ಅತಿಸೇತಿ ಸೀಲಂ ಸುಖವಿಸೇಸಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಸಭಾವಸಿನಿದ್ಧೇ ಸನ್ತಿಕಾವಚರೇಪಿ ಬನ್ಧುಜನೇ ಮಿತ್ತಜನೇ ಚ ಅತಿಸೇತಿ ಏಕನ್ತಹಿತಸಮ್ಪಾದನತೋ ಪರಲೋಕಾನುಗಮನತೋ ಚ ‘‘ನ ತಂ ಮಾತಾಪಿತಾ ಕಯಿರಾ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ (ಧ. ಪ. ೪೩) ಸಾಧಕಂ. ತಥಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಪತ್ತಿಬಲಕಾಯೇಹಿ ಮನ್ತಾಗದಸೋತ್ಥಾನಪ್ಪಯೋಗೇಹಿ ಚ ದುರಾರಕ್ಖಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಕ್ಖಾಭಾವೇನ ಸೀಲಮೇವ ವಿಸಿಟ್ಠತರಂ ಅತ್ತಾಧೀನತೋ ಅಪರಾಧೀನತೋ ಮಹಾವಿಸಯತೋ ಚ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಜಾ. ೧.೧೦.೧೦೨). ಏವಮನೇಕಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಚೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ಚ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ.

ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಪರಿಚಯೇನ ಸೀಲಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ ದೋಸಾದಯೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಪಟಿಞ್ಞೇನ ಏವಂ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ನನು ತಯಾ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತಂ, ಸೀಲವಿಕಲೇನ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲೋಕಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಪಗೇವ ಲೋಕುತ್ತರಾ, ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪನ ಅಗ್ಗಭೂತಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ಸೀಲೇನ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಕೀವ ಅಣ್ಡ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೯; ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೭) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ಸುಟ್ಠುತರಂ ತಯಾ ಪೇಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

ಅಪಿ ಚ ತಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಯಾನತ್ತಯೇ ಸತ್ತಾನಂ ಅವತಾರಣಪರಿಪಾಚನಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ, ಸೀಲವಿಕಲಸ್ಸ ಚ ವಚನಂ ನ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಅಸಪ್ಪಾಯಾಹಾರವಿಚಾರಸ್ಸ ವಿಯ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ತಿಕಿಚ್ಛನಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಾಹಂ ಸದ್ಧೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಅವತಾರಣಪರಿಪಾಚನಾನಿ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚ ಝಾನಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ಮೇ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪಕಾರಕರಣಸಮತ್ಥತಾ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಆದಿಪರಿಪೂರಣಞ್ಚ, ಝಾನಾದಯೋ ಚ ಗುಣಾ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ವಿನಾ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಸೀಲಂ ಪರಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ.

ತಥಾ ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜೋಪಥೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪; ಮ. ನಿ. ೧.೨೯೧; ೨.೧೦) ಘರಾವಾಸೇ, ‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ಪಾಚಿ. ೧೭೫) ‘‘ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೭೮) ಚ ಕಾಮೇಸು, ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುರಿಸೋ ಇಣಂ ಆದಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೮) ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದೀಸು ಆದೀನವದಸ್ಸನಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದೀಸು ಆನಿಸಂಸಪಟಿಸಙ್ಖಾವಸೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧ- (ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೩ ಆದಯೋ) ಆಸಿವಿಸೋಪಮಸುತ್ತಾ- (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೩೮) ದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಥಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ದಾನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ನ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯಥಾಸಕಂ ಬ್ಯಾಪಾರಸಮತ್ಥಾ ಚ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಗುಣಾ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಜೀವಿತೇನ ವಿನಾ ಸರೀರಯನ್ತಂ ನ ಸೋಭತಿ, ನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಿರಿಯಾಸು ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಚ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಿನಾ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಸಯೇಸು ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ಸಕಿಚ್ಚಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಅಸಮತ್ಥಾನೀತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಞಾ ಪಧಾನಕಾರಣಂ. ಉಮ್ಮೀಲಿತಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಕಾ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿಪಿ ದತ್ವಾ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಾ ಅಪರವಮ್ಭಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಭೇಸಜ್ಜರುಕ್ಖಾ ವಿಯ ವಿಕಪ್ಪರಹಿತಾ ಕಾಲತ್ತಯೇಪಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ. ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಹಿ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಯೋಗತೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಪರಹಿತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ದಾನಪಾರಮಿಭಾವಂ ಉಪೇತಿ. ಅತ್ತತ್ಥಞ್ಹಿ ದಾನಂ ವಡ್ಢಿಸದಿಸಂ ಹೋತಿ.

ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ತಣ್ಹಾದಿಸಂಕಿಲೇಸಾವಿಯೋಗತೋ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿ ಏವ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕುತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವೋ. ಪಞ್ಞವಾ ಏವ ಚ ಘರಾವಾಸೇ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಸಂಸಾರೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖೋ ಪರೇ ಚ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ವೀರಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾವಿರಹಿತಂ ಯಥಿಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ ದುರಾರಮ್ಭಭಾವತೋ. ವರಮೇವ ಹಿ ಅನಾರಮ್ಭೋ ದುರಾರಮ್ಭತೋ, ಪಞ್ಞಾಸಹಿತೇನ ಪನ ವೀರಿಯೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ದುರಧಿಗಮಂ ಉಪಾಯಪಟಿಪತ್ತಿತೋ. ತಥಾ ಪಞ್ಞವಾ ಏವ ಪರಾಪಕಾರಾದೀನಂ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಪಞ್ಞಾವಿರಹಿತಸ್ಸ ಚ ಪರೇಹಿ ಉಪನೀತಾ ಅಪಕಾರಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಮೇವ ಅನುಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಞವತೋ ಪನ ತೇ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಬ್ರೂಹನವಸೇನ ಅಸ್ಸಾ ಥಿರಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಪಞ್ಞವಾ ಏವ ತೀಣಿಪಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನೇಸಂ ಕಾರಣಾನಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಅವಿಸಂವಾದಕೋ ಹೋತಿ.

ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಧಿತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಸಬ್ಬಪಾರಮೀಸು ಅಚಲಸಮಾದಾನಾಧಿಟ್ಠಾನೋ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಞವಾ ಏವ ಚ ಪಿಯಮಜ್ಝತ್ತವೇರಿವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿಲೋಕಧಮ್ಮಸನ್ನಿಪಾತೇ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತಾಯ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪಞ್ಞಾವ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಹೇತೂತಿ ಪಞ್ಞಾಗುಣಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಅಪಿ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ನ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅನ್ತರೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಂ ನ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾವಿರಹಿತಸ್ಸ ನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾ, ಅಸಮಾಹಿತೇನ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅತ್ತಹಿತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಧೇತುಂ, ಪಗೇವ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ಪರಹಿತನ್ತಿ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ‘‘ನನು ತಯಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿವುದ್ಧಿಯಂ ಆಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಅತ್ತಾ ಓವದಿತಬ್ಬೋ. ಪಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಹಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚತುರಧಿಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಿತೋ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸತ್ತೇ ನಿಯ್ಯಾನಮಗ್ಗೇ ಅವತಾರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ.

ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಖನ್ಧಾಯತನಾದೀಸು ಪವಿಚಯಬಹುಲೋಪವತ್ತಿನಿವತ್ತಿಯೋ ಯಾಥಾವತೋ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಾನಾದಯೋ ಗುಣೇ ವಿಸೇಸನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಭಾವಂ ನಯನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸಿಕ್ಖಾಯ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರೇ ಪಞ್ಞಾಗುಣೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ ಅನುಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಾ.

ತಥಾ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿಪಿ ಲೋಕಿಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ನಿಹೀನವೀರಿಯೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾನಿ, ಅಗಣಿತಖೇದೇನ ಪನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇನ ದುರಧಿಗಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ನಿಹೀನವೀರಿಯೋ ಹಿ ‘‘ಸಂಸಾರಮಹೋಘತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಸನ್ತಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆರಭಿತುಮೇವ ನ ಸಕ್ಕುಣಾತಿ. ಮಜ್ಝಿಮೋ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಪನ ಅತ್ತಸುಖನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಆರಮ್ಭಪಾರಮಿಮಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಅಪಿ ಚ ‘‘ಯಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಸಂಸಾರಪಙ್ಕತೋ ಸಮುದ್ಧರಣತ್ಥಮಾರಮ್ಭೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ನ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸಿಥಿಲಭಾವೇ ಮನೋರಥಾನಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಭಾವೇತುಂ, ಪಗೇವ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣತ್ಥಂ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೇನಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ರಾಗಾದೀನಂ ದೋಸಗಣಾನಂ ಮತ್ತಮಹಾಗಜಾನಂ ವಿಯ ದುನ್ನಿವಾರಭಾವತೋ ತನ್ನಿದಾನಾನಞ್ಚ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕವಧಕಸದಿಸಭಾವತೋ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಗ್ಗತೀನಂ ಸಬ್ಬದಾ ವಿವಟಮುಖಭಾವತೋ, ತತ್ಥ ನಿಯೋಜಕಾನಞ್ಚ ಪಾಪಮಿತ್ತಾನಂ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ ತದೋವಾದಕಾರಿತಾಯ ಚ ಬಾಲಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಭವೇ ಯುತ್ತಂ ಸಯಮೇವ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರಿತುನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ ವೀರಿಯಾನುಭಾವೇನ ದೂರೀಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯದಿ ಪನ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಅತ್ತಾಧೀನೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸಮಧಿಗನ್ತುಂ, ಕಿಮೇತ್ಥ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ ಚ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ವೀರಿಯಗುಣಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ.

ತಥಾ ಖನ್ತಿ ನಾಮಾಯಂ ನಿರವಸೇಸಗುಣಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸ ವಿಧಮನತೋ ಗುಣಸಮ್ಪಾದನೇ ಸಾಧೂನಮಪ್ಪಟಿಹತಮಾಯುಧಂ, ಪರಾಭಿಭವಸಮತ್ಥಾನಂ ಅಲಙ್ಕಾರೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಬಲಸಮ್ಪದಾ, ಕೋಧಗ್ಗಿವಿನಯನಉದಕಧಾರಾ, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ಸ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸೋ, ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಚೀವಿಸವೂಪಸಮಕರೋ ಮನ್ತಾಗದೋ, ಸಂವರೇ ಠಿತಾನಂ ಪರಮಾ ಧೀರಪಕತಿ, ಗಮ್ಭೀರಾಸಯತಾಯ ಸಾಗರೋ, ದೋಸಮಹಾಸಾಗರಸ್ಸ ವೇಲಾ, ಅಪಾಯದ್ವಾರಸ್ಸ ಪಿದಹನಕವಾಟಂ, ದೇವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನಂ ಆರೋಹಣಸೋಪಾನಂ, ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಅಧಿವಾಸನಭೂಮಿ, ಉತ್ತಮಾ ಕಾಯವಚೀಮನೋವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ.

ಅಪಿ ಚ ‘‘ಏತೇ ಸತ್ತಾ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಇಧಲೋಕೇ ತಪ್ಪನ್ತಿ, ಪರಲೋಕೇ ಚ ತಪನೀಯಧಮ್ಮಾನುಯೋಗತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯದಿಪಿ ಪರಾಪಕಾರನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖೇತ್ತಭೂತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಬೀಜಭೂತಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಮಯಾವ ಅಭಿಸಙ್ಖತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಆಣಣ್ಯಕಾರಣಮೇತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಪಕಾರಕೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಮಯ್ಹಂ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯದಿಪಾಯಂ ಏತರಹಿ ಅಪಕಾರಕೋ, ಅಯಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬೇ ಅನೇನ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರೋ ಕತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಪಕಾರೋ ಏವ ವಾ ಖನ್ತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಉಪಕಾರೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸದಿಸಾ, ಪುತ್ತಕತಾಪರಾಧೇಸು ಚ ಕೋ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇನ ಕೋಧಪಿಸಾಚಾವೇಸೇನ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಕೋಧಭೂತಾವೇಸೋ ಮಯಾ ವಿನೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಯೇನ ಅಪಕಾರೇನ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಅಹಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಪಕಾರೋ ಕತೋ, ಯತ್ಥ ಚ ಕತೋ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಖಣೇ ನಿರುದ್ಧಾ ಕಸ್ಸಿದಾನಿ ಕೇನ ಕೋಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅನತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಕೋ ಕಸ್ಸ ಅಪರಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಅನುಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಾ.

ಯದಿ ಪನಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಪರಿಚಯೇನ ಪರಾಪಕಾರನಿಮಿತ್ತಕೋ ಕೋಧೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ತೇನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಖನ್ತಿ ನಾಮೇಸಾ ಪರಾಪಕಾರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಪಕಾರೋ ಚ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖೂಪನಿಸಾ ಸದ್ಧಾತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನೇನ ಸದ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಾಯ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಪಕತಿ ಹೇಸಾ ಯದಿದಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಿಸಯಸಮಾಯೋಗೋ. ತತ್ಥ ಅನಿಟ್ಠವಿಸಯಸಮಾಯೋಗೋ ಮಯ್ಹಂ ನ ಸಿಯಾತಿ ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕೋಧವಸಿಕೋ ಸತ್ತೋ ಕೋಧೇನ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಪಚ್ಚಪಕಾರೇನಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಓರಸಪುತ್ತಾ ವಿಯ ಪರಿಪಾಲಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ತತ್ಥ ಮಯಾ ಚಿತ್ತಕೋಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಪರಾಧಕೇ ಚ ಸತಿ ಗುಣೇ ಗುಣವತಿ ಮಯಾ ಕೋಪೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಸತಿ ಗುಣೇ ವಿಸೇಸೇನ ಕರುಣಾಯಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕೋಪೇನ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಯಸಾ ನಿಹೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕುಜ್ಝನೇನ ಮಯ್ಹಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾದಯೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕೋಧೋ ಚ ನಾಮಾಯಂ ಸಬ್ಬಾಹಿತಕಾರಕೋ ಸಬ್ಬಹಿತವಿನಾಸಕೋ ಬಲವಾ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸತಿ ಚ ಖನ್ತಿಯಾ ನ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅಪರಾಧಕೇನ ಅಪರಾಧನಿಮಿತ್ತಂ ಯಂ ಆಯತಿಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ಸತಿ ಚ ಖನ್ತಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ತದಭಾವೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಚಿನ್ತನೇನ ಕುಜ್ಝನ್ತೇನ ಚ ಮಯಾ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋಯೇವ ಅನುವತ್ತಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕೋಧೇ ಚ ಮಯಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಅಭಿಭೂತೇ ತಸ್ಸ ದಾಸಭೂತೋ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಭಿಭೂತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕೋಧನಿಮಿತ್ತಂ ಖನ್ತಿಗುಣಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಮಯ್ಹಂ ನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸತಿ ಚ ಕೋಧೇ ಗುಣವಿರೋಧಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ಕಥಂ ಮೇ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಾ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಅಸತಿ ಚ ತೇಸು ಕಥಾಹಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪಕಾರಬಹುಲೋ ಪಟಿಞ್ಞಾನುರೂಪಂ ಉತ್ತಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಖನ್ತಿಯಾ ಚ ಸತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತತೋ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಾಮತಸನ್ತಪಣೀತತಾದಿಭಾವತೋ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ಚ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾಪರಿಮೇಯ್ಯಪ್ಪಭಾವಾ’’ತಿ.

ತತೋ ಚ ಅನುಲೋಮಿಯಂ ಖನ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಕೇವಲಾ ಇಮೇ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಭಾವರಹಿತಾ ಧಮ್ಮಮತ್ತಾ ಯಥಾಸಕಂ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ವಯನ್ತಿ, ನ ಕುತೋಚಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ನ ಚೇತ್ಥ ಕೋಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಬ್ಯಾಪಾರೋತಿ ಅಹಂಕಾರಮಮಂಕಾರಾನಧಿಟ್ಠಾನತಾ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮತಿ, ಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಖನ್ತಿಪಾರಮಿಯಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.