೭. ಮಾತಙ್ಗಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಸತ್ತಮೇ ಜಟಿಲೋತಿ ಜಟಾವನ್ತೋ, ಜಟಾಬನ್ಧಕೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಗ್ಗತಾಪನೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಾಪನತೋ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನತೋ ತಪಸಙ್ಖಾತಂ ಉಗ್ಗತಾಪನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಗ್ಗತಾಪನೋ, ಘೋರತಪೋ ಪರಮಧಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಭೇದೇ ಅನತ್ಥೇ ಉಗ್ಗಿರಣತೋ ಬಹಿ ಛಡ್ಡಾಪನತೋ ಘೋರಭೀಮಭಯಾನಕಟ್ಠೇನ ವಾ ‘‘ಉಗ್ಗಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಕಿಲೇಸೇ ವೀರಿಯಾತಪೇನ ಸನ್ತಾಪನತೋ ಉಗ್ಗೇ ತಾಪೇತೀತಿ ಉಗ್ಗತಾಪನೋ. ಮಾತಙ್ಗೋ ನಾಮ ನಾಮೇನಾತಿ ನಾಮೇನ ಮಾತಙ್ಗೋ ನಾಮ. ಮಾತಙ್ಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಜಾತಿಯಾ ಆಗತಂ ಹಿಸ್ಸ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಸೀಲವಾತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ. ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ, ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತದಾ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಣ್ಡಾಲಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ರೂಪೇನ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಬಹಿನಗರೇ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮೇ ವಸತಿ. ‘‘ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಪಕಾಸನಾಮೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಘೋಸಿತೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಾಗರಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳನ್ತಿ. ಅಞ್ಞತರಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕಞ್ಞಾ ಸೋಳಸಪನ್ನರಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ವಿಯ ರೂಪೇನ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಹೂತಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದೀನಿ ಸಕಟೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತಂ ವಳವಾರಥಮಾರುಯ್ಹ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ನಾಮೇಸಾ, ಸಾ ಕಿರ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಂ ರೂಪಂ ‘‘ಅವಮಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ’’ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ.

ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಜಜ್ಜರಿತಮುಖಭಾಗಂ ವೇಣುದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾಜನಹತ್ಥೋ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ದೂರತೋವ ತೇಸಂ ದೂರೀಕರಣತ್ಥಂ ತೇನ ವೇಣುದಣ್ಡೇನ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಅಥ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ‘‘ಉಸ್ಸರಥ ಉಸ್ಸರಥಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾರಣಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸೇಹಿ ನೀಯಮಾನಾ ನಗರದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ಮಾತಙ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಮಾತಙ್ಗಚಣ್ಡಾಲೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಈದಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಗತಾನಂ ಕುತೋ ವುಡ್ಢೀ’’ತಿ ಯಾನಂ ನಿವತ್ತಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಯಂ ಮಯಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹುಂ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದಿಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ, ತಸ್ಸ ನೋ ಮಾತಙ್ಗೇನ ಅನ್ತರಾಯೋ ಕತೋ’’ತಿ ಕುಪಿತಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಚಣ್ಡಾಲ’’ನ್ತಿ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞೀಭೂತಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು.

ಸೋ ನ ಚಿರೇನೇವ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಾ, ದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ, ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏವ ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣದ್ವಾರೇ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತಂ ಮಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ರಥಿಕಾಯ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಾನಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಪಜ್ಜಿ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಪಿತಾ ‘‘ಘರದ್ವಾರೇ ಮಾತಙ್ಗೋ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾಕಣಿಕಂ ದೇಥ, ತೇಲೇನ ಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ’’ಚ್ಚೇವ ಆಹ. ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ – ‘‘ದ್ವೇ ಕಾಕಣಿಕೇ ದೇಥ, ಮಾಸಕಂ ಪಾದಂ ಕಹಾಪಣಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಯಾವ ಕಹಾಪಣಸತಂ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ ಏವ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಮನ್ತೇನ್ತಾನಂ ಏವ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ.

ಅಥ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮಾತಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಾತಙ್ಗ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಅಪರಾಧಂ ಖಮ, ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಣ್ಹಾಹಿ ಯಾವ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ, ನಿಪಜ್ಜಿ ಏವ. ತಸ್ಸೇವಂ ಛ ದಿವಸೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸಮನ್ತಾ ಸಾಮನ್ತಘರಾ ಪಟಿವಿಸಕಘರಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಾತಙ್ಗಂ ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಥ, ದಾರಿಕಂ ವಾ ದೇಥ, ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ನಾಸಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತದಾ ಕಿರ ಅಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ದೇಸಧಮ್ಮೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಏವಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಮರತಿ, ತೇನ ಘರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಸತ್ತಘರವಾಸಿನೋ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

ತತೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಚಣ್ಡಾಲಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ಏವ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ, ದಾನಿ ದಾರಿಕಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಅದಂಸು. ಸಾ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತೋ, ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಮಾತಙ್ಗೋ ‘‘ಮಯಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ವಸಿತುಂ ನ ಲಭಾಮ, ಏಹಿ, ಬಹಿನಗರೇ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ತಸ್ಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಭಾಣಕಾ ವದನ್ತಿ.

ಏವಂ ಪನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅಕತ್ವಾವ ಕತಿಪಾಹಂ ಗೇಹೇ ವಸಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕಞ್ಞಂ ಮಯ್ಹಂ ಚಣ್ಡಾಲಗೇಹೇ ವಾಸಾಪೇಸಿಂ, ಹನ್ದ, ದಾನಿ ತಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮದ್ವಾರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಸ್ಸ ಮಂ ಅನಾಥಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ‘‘ತ್ವಂ, ಭದ್ದೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತವ ಪೋರಾಣಕಯಸತೋ ಇದಾನಿ ಮಹನ್ತತರಂ ಯಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ, ನ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗತೋ, ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪರಿಸಾಸು ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತೋ.

ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಪಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ತಥಾ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಠಿತಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸಕಲಂ ಕಾಸಿರಟ್ಠಞ್ಚ ಏಕೋಭಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಉಪರಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಿಯಮಾನೋ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಹ್ಮಭತ್ತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಗೇಹಂ ಸುದ್ಧವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ದೇವವಿಮಾನಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕರಿಂಸು. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಚ ತದಾ ಉತುನೀ ಹೋತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿಯಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಗಬ್ಭೋ ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ತ್ವಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಪುತ್ತೋಪಿ ತೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸಥ, ತವ ಸೀಸಧೋವನಉದಕಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ್ಹಾನೋದಕಂ ಪನ ತೇ ಅಮತೋದಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯೇ ನಂ ಸೀಸೇ ಆಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬರೋಗೇಹಿ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿಯಾ ಚ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತವ ಪಾದಪಿಟ್ಠೇ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಥಾಸವನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಾ ಸತಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಠತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಾ ಏಕೇಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಭತ್ತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸಿರಿಸೋಭಗ್ಗೇನ ತತ್ಥ ವಸಾಪೇಸುಂ. ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸಞ್ಚಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಕಾರೇಸುಂ. ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಪನಾಮೇಸುಂ. ಪುತ್ತಲಾಭಾದಿ ಸಬ್ಬೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಪುತ್ತೇನ ಸಹ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ನಂ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ, ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಾನಂ ದೀಯತಿ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಹನ್ದಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಕುಮಾರೋ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಕುತೋ ನು ಆಗಚ್ಛಸಿ ದುಮ್ಮವಾಸೀ, ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ;

ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ, ಕೋ ರೇ ತುವಂ ಹೋಸಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧);

ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅನಾಚಾರಂ ಅಸಹಮಾನಾ ದೇವತಾ ತಸ್ಸ ತೇಸಞ್ಚ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮುಖಂ ವಿಪರಿವತ್ತೇಸುಂ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಅನಾಚಾರಂ ಅಸಹನ್ತೇಹಿ ಯಕ್ಖೇಹಿ ಸೋ ವಿಪ್ಪಕಾರೋ ಕತೋ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಇಮಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಕಂ ತೇಸಂ ಮುಖೇ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ವೂಪಸಮೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಪಿ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ವೂಪಸಮೇಸಿ. ಅಥ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತಸದಿಸಾ ಭವನ್ತಿ, ನ ಇಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಯ ಜಾತಿಮತ್ತೇನ, ಮನ್ತಸಜ್ಝಾಯನಮತ್ತೇನ ವಾ ಮಾನತ್ಥದ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇ ತದಾ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಚೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ, ತತ್ಥೇವಸ್ಸ ಪಸಾದಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀತಿ.

ತದಾ ವೇತ್ತವತೀನಗರೇ ಜಾತಿಮನ್ತೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಮಾನಮಕಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಮಾನಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಸನ್ನೇ ಉಪರಿಸೋತೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೬೧. ‘‘ಅಹಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏಕೋ, ಗಙ್ಗಾಕೂಲೇ ವಸಾಮುಭೋ;

ಅಹಂ ವಸಾಮಿ ಉಪರಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಜಾತಿಮನ್ತಸ್ಸ ಜಟಾಸು ಲಗ್ಗತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನದಿಯಂ ಪಾತೇಸಿ. ತಂ ತಸ್ಸ ಉದಕಂ ಆಚಮೇನ್ತಸ್ಸ ಜಟಾಸು ಲಗ್ಗಿ, ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಸ್ಸ ವಸಲಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋಯಂ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಆಗತೋ, ಉಪಧಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧಂಸೋತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಜಾತಿಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೋಸ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಯಾ ನದಿಯಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಪಾತಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲ, ಚಣ್ಡಾಲ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಮಾ ಇಧ ವಸಿ, ಹೇಟ್ಠಾಸೋತೇ ವಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಸೋತೇ ವಸನ್ತೇನಪಿ ಪಾತಿತೇ ದನ್ತಕಟ್ಠೇ ಪಟಿಸೋತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಟಾಸು ಲಗ್ಗನ್ತೇ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲ, ಸಚೇ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ತಧಾ ತೇ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೬೨. ‘‘ವಿಚರನ್ತೋ ಅನುಕೂಲಮ್ಹಿ, ಉದ್ಧಂ ಮೇ ಅಸ್ಸಮದ್ದಸ;

ತತ್ಥ ಮಂ ಪರಿಭಾಸೇತ್ವಾ, ಅಭಿಸಪಿ ಮುದ್ಧಫಾಲನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೋ ಅನುಕೂಲಮ್ಹೀತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠದನ್ತಕಟ್ಠೇ ಅತ್ತನೋ ಜಟಾಸು ಲಗ್ಗೇ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಗವೇಸನವಸೇನ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರೇ ಅನುವಿಚರನ್ತೋ. ಉದ್ಧಂ ಮೇ ಅಸ್ಸಮದ್ದಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಉಪರಿಸೋತೇ ಮಮ ಅಸ್ಸಮಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ. ತತ್ಥ ಮಂ ಪರಿಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ಮಮ ಅಸ್ಸಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲ ಚಣ್ಡಾಲ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿ ಮಾ ಇಧ ವಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಭಯೇನ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಅಭಿಸಪಿ ಮುದ್ಧಫಾಲನನ್ತಿ ‘‘ಸಚೇ ಜೀವಿತುಕಾಮೋಸಿ, ಏತ್ತೋವ ಸೀಘಂ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ನ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ತೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ ಮೇ ಅಭಿಸಪಂ ಅದಾಸಿ.

ಕಿಂ ಪನ ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಪೇನ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೀತಿ? ನ ಫಲತಿ, ಕುಹಕೋ ಪನ ಸೋ, ಏವಮಯಂ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಸುದೂರಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸನ್ತಾಸನತ್ಥಂ ತಥಾ ಆಹ.

೬೩. ಯದಿಹಂ ತಸ್ಸ ಪಕುಪ್ಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಮಾನತ್ಥದ್ಧಸ್ಸ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ಅಹಂ ಯದಿ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ. ಯದಿ ಸೀಲಂ ನ ಗೋಪಯೇತಿ ಸೀಲಂ ಯದಿ ನ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಂ, ಇದಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಜೀವಿತನಿರಪೇಕ್ಖಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯದಿ ನ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಲೋಕೇತ್ವಾನಹಂ ತಸ್ಸ, ಕರೇಯ್ಯಂ ಛಾರಿಕಂ ವಿಯಾತಿ ಸಚಾಹಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪತೀತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಂ. ಮಮ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಮಯಿ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ದೇವತಾ ಖಣೇನೇವ ತಂ ಭಸ್ಮಮುಟ್ಠಿಂ ವಿಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪತೀತಭಾವೇ ಸತಿ ದೇವತಾಹಿ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಅನತ್ಥಂ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ ‘‘ಕರೇಯ್ಯಂ ಛಾರಿಕಂ ವಿಯಾ’’ತಿ.

ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನಾಹ – ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋವ ತಂ ಜಟಿಲಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಛಾರಿಕಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೋ ಉಜುಕಮೇವ ನೀತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘‘ತ್ವಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರೂಪಘಾತಂ ವದಸಿ, ಇದ್ಧಿ ನಾಮೇಸಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಇದ್ಧಿ, ವಿಕುಬ್ಬನಾ ಇದ್ಧಿ, ಮನೋಮಯಾ ಇದ್ಧಿ, ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ, ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ, ಅರಿಯಾ ಇದ್ಧಿ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಇದ್ಧಿ, ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ, ವಿಜ್ಜಾಮಯಾ ಇದ್ಧಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧೀತಿ ದಸವಿಧಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಕತರಂ ಇದ್ಧಿಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಾವನಾಮಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಭಾವನಾಮಯಾಯ ಪರೂಪಘಾತಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಆಮ, ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಏಕವಾರಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಯಥಾ ಹಿ ಪರಂ ಪಹರಿತುಕಾಮೇನ ಉದಕಭರಿತೇ ಘಟೇ ಖಿತ್ತೇ ಪರೋಪಿ ಪಹರೀಯತಿ, ಘಟೋಪಿ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಭಾವನಾಮಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಏಕವಾರಂ ಪರೂಪಘಾತಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸಾ ನಸ್ಸತಿ.

ಅಥ ಸೋ ‘‘ಭಾವನಾಮಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ನೇವ ಏಕವಾರಂ ನ ದ್ವೇವಾರಂ ಪರೂಪಘಾತಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂ ಭಾವನಾಮಯಾ ಇದ್ಧಿ ಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ, ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ’’ತಿ? ಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಭಾವನಾಮಯಾ ಇದ್ಧಿ ಕುಸಲಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಚಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾ ಕುಸಲಾದೀಸು ಕತರಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಭಜತೀ’’ತಿ? ಜಾನನ್ತೋ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾ ಅಕುಸಲಾವ ದುಕ್ಖವೇದನಾವ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾವ ಕಾಮಾವಚರಾವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ತವ ಪಞ್ಹೋ ನೇವ ಕುಸಲತ್ತಿಕೇನ ಸಮೇತಿ, ನ ವೇದನಾತ್ತಿಕೇನ ನ ವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕೇನ ನ ಭೂಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಪನ ಸೋ ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಗಬ್ಭಂ ಪಾಪಕೇನ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ ‘ಅಹೋ ವತ ಯಂ ತಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಗಬ್ಭಂ ನ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲುಮ್ಪಸ್ಸ ಉಪಘಾತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಅನಾರುಳ್ಹಂ ಕುಲುಮ್ಪಸುತ್ತಂ ಉದಾಹರೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾಸಿ. ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ನ ಭಾವನಾಮಯಾ ಇದ್ಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಆಥಬ್ಬನಿಕಾ ಇದ್ಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಹಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಭಾವನಾಮಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರೂಪಘಾತೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ನೋ ಚೇ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಉಪೇತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಥಾ ಪನ ತೇನ ಅಭಿಸಪಿತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಲಂ ಮೇ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಾಯೇನೇವಸ್ಸ ಮಾನಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ರಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ವಾರೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಮನೇನ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ನ ಮೇತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪನ ಏಕೋ ಚಣ್ಡಾಲತಾಪಸೋ ವಸತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತಾಪಸೋ ಮಂ ನಿರಪರಾಧಂ ಅಭಿಸಪಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಮಾಪನತ್ಥಂ ಮಮ ಪಾದೇಸು ಪತಿತೇ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ಆನೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ, ಸಚಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ಠಪೇಥ, ಯದಾ ಸೂರಿಯೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ತಾಪಸೋ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮೀಹಿ ಫುಟ್ಠಮತ್ತೇವ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೋ ಸತ್ತಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ತಾಪಸೋ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೬೪. ‘‘ಯಂ ಸೋ ತದಾ ಮಂ ಅಭಿಸಪಿ, ಕುಪಿತೋ ದುಟ್ಠಮಾನಸೋ;

ತಸ್ಸೇವ ಮತ್ಥಕೇ ನಿಪತಿ, ಯೋಗೇನ ತಂ ಪಮೋಚಯಿ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಸೋ ತದಾ ಮಂ ಅಭಿಸಪೀತಿ ಸೋ ಜಾತಿಮನ್ತಜಟಿಲೋ ಯಂ ಮುದ್ಧಫಾಲನಂ ಸನ್ಧಾಯ ತದಾ ಮಂ ಅಭಿಸಪಿ, ಮಯ್ಹಂ ಸಪಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸೇವ ಮತ್ಥಕೇ ನಿಪತೀತಿ ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ತೇನ ಇಚ್ಛಿತಂ ತಸ್ಸೇವ ಪನ ಉಪರಿ ನಿಪತಿ ನಿಪತನಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಞ್ಹೇತಂ ಹೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪದುಸ್ಸತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಪಟಿವಾತಂವ ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೨೫; ಸು. ನಿ. ೬೬೭; ಜಾ. ೧.೫.೯೪). ಯೋಗೇನ ತಂ ಪಮೋಚಯಿನ್ತಿ ತಂ ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಮತ್ಥಕಫಾಲನಂ ಉಪಾಯೇನ ತತೋ ಪಮೋಚೇಸಿಂ, ತಂ ವಾ ಜಟಿಲಂ ತತೋ ಪಮೋಚೇಸಿಂ, ಯೇನ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಞ್ಹಿ ತೇನ ಪಾರಮಿತಾಪರಿಭಾವನಸಮಿದ್ಧಾಹಿ ನಾನಾಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಪರಿಪೂರಿತಾಹಿ ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸುಸಙ್ಖತಸನ್ತಾನೇ ಮಹಾಕರುಣಾಧಿವಾಸೇ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಅರಿಯೂಪವಾದಕಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಪಸಙ್ಖಾತಂ ಫರುಸವಚನಂ ಪಯುತ್ತಂ, ತಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಖೇತ್ತವಿಸೇಸಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಚ ಅಜ್ಝಾಸಯಫರುಸತಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಹುತ್ವಾ ಸಚೇ ಸೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ನ ಖಮಾಪೇಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ವಿಪಚ್ಚನಸಭಾವಂ ಜಾತಂ, ಖಮಾಪಿತೇ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹಿತತ್ತಾ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜಿ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಭಾವತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅರಿಯೂಪವಾದಪಾಪಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮತಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನನಿವಾರಣಂ ಕತಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಉಪಾಯೋ. ತೇನ ಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಾಪಸಂ ಆನೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಸುಂ. ಸೋಪಿ ಚ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಠಪನಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತಧಾ ಫಾಲನಂ ಕತಂ, ತಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಹಿ ಇಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತಾಪೇನ್ತೀತಿ ಮಹಾಸತ್ತಮ್ಪಿ ತೇನ ಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ. ತದಸ್ಸ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾತಿ.

೬೫. ಇದಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಾಪಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಅದೂಸೇತ್ವಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸೀಲಮೇವ ರಕ್ಖಿತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುರಕ್ಖಿಂ ಮಮ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ತದಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಉದೇನೋ, ಮಾತಙ್ಗೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ಇಧಾಪಿ ಸೇಸಪಾರಮಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ನಿಹೀನಜಾತಿಕಸ್ಸ ಸತೋ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮಾನನಿಗ್ಗಹೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಾಯಸಮ್ಪಾದನಂ, ಮಣ್ಡಬ್ಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾನನಿಗ್ಗಹೋ, ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸಸ್ಸ ಮಾನನಿಗ್ಗಹೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಭಾವಿನೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಸ್ಸ ಅಪನಯನಂ, ಮಹಾಪರಾಧಸ್ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಾನುರಕ್ಖಣಂ, ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ.

ಮಾತಙ್ಗಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.