೪. ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ನಗರವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಾತು ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಭಾವೇನ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಪಾಕಟೋ ವಙ್ಗೀಸೋತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಛವಸೀಸಜಾನನಮನ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛವಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜಿವಿಕಾಯ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವಙ್ಗೀಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ವಿಚರಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತೇ ತೇ ಜನೇ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಂ ಕಥಾಪೇತಿ. ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಜನೋ ಅಭಿಪ್ಪಸೀದತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಲಭತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಙ್ಗೀಸಂ ಆದಾಯ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚರಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾಯ ತಂ ಆವಟ್ಟೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು.

ವಙ್ಗೀಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮೇಕಂ ಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ, ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಏಕಂ ದೇವೇಸು, ಏಕಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಪಠಮಸೀಸಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು ವಙ್ಗೀಸ, ಸುಟ್ಠು ತಯಾ ದಿಟ್ಠಂ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದೇವಲೋಕೇ’’ತಿ. ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮಿ ತಾವಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಬಾಹಿರಕಮನ್ತೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಸೇದೋ ಮುಚ್ಚಿ. ಸೋ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ’’. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಲಮಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಇಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಅಹಂ ಏತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ, ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಅಸತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದೇವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾನುಸಾ;

ಖೀಣಾಸವಂ ಅರಹನ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೯-೪೨೦; ಸು. ನಿ. ೬೪೮-೬೪೯) –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಂ ವಿಜ್ಜಂ ಮೇ ದೇಥಾತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಮನ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತೇನ ಭದ್ದಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೋ ಮನ್ತತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತದಾ ಚ ಥೇರೋ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ‘‘ಮನ್ತಪರಿವಾರಂ ತಾವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋವ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ ವಙ್ಗೀಸ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಆಮ ಸಿಕ್ಖಿತಂ’’. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಸಿಕ್ಖನೇನ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ ನ ಮಯ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ದಾನಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಸಂ ಆಪನ್ನೋ, ಮಾಯಾಯ ಆವಟ್ಟಿತೋ, ಕಿಂ ಮಯಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ.

೯೬. ಏವಂ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

೯೯. ಪಭಾಹಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಸೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ನೀಲಪೀತಾದಿಛಬ್ಬಣ್ಣಪಭಾಹಿ ರಂಸೀಹಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋ ಜಲನ್ತೋ ಸೋಭಯಮಾನೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇನೇಯ್ಯಪದುಮಾನಿ ಸೋತಿ ಪದುಮುತ್ತರಸೂರಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸೂರಿಯರಂಸಿಯಾ ವೇನೇಯ್ಯಜನಸಙ್ಖಾತಪದುಮಾನಿ ವಿಸೇಸೇನ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಪಬೋಧೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಫುಲ್ಲಿತಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೦. ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ –

‘‘ಅನ್ತರಾಯೇ ಚ ನಿಯ್ಯಾನೇ, ಬುದ್ಧತ್ತೇ ಆಸವಕ್ಖಯೇ;

ಏತೇಸು ಚತುಟ್ಠಾನೇಸು, ಬುದ್ಧೋ ಸುಟ್ಠು ವಿಸಾರದೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೫. ವಾಗೀಸೋ ವಾದಿಸೂದನೋತಿ ವಾದೀನಂ ಪಣ್ಡಿತಜನಾನಂ ಈಸೋ ಪಧಾನೋ ‘‘ವಾದೀಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದ-ಕಾರಸ್ಸ ಗ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಕತ್ಥಪರತ್ಥವಾದಂ ಸೂದತಿ ಪಗ್ಘರಾಪೇತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾದಿಸೂದನೋ.

೧೧೦. ಮಾರಮಸನಾತಿ ಖನ್ಧಮಾರಾದಯೋ ಪಞ್ಚಮಾರೇ ಮಸತಿ ಪರಾಮಸತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಮಾರಮಸನೋ. ದಿಟ್ಠಿಸೂದನಾತಿ ವೋಹಾರಪರಮತ್ಥಸಙ್ಖಾತಂ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನಂ ಸೂದತಿ ಪಗ್ಘರಂ ದೀಪೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಸೂದನೋ.

೧೧೧. ವಿಸ್ಸಾಮಭೂಮಿ ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಕಲಸಂಸಾರಸಾಗರೇ ಸನ್ತಾನಂ ಕಿಲಮನ್ತಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಿಅಧಿಗಮಾಪನೇನ ವಿಸ್ಸಮಭೂಮಿ ವಿಸ್ಸಮಟ್ಠಾನಂ ವೂಪಸಮನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೩೨. ತತೋಹಂ ವಿಹತಾರಮ್ಭೋತಿ ತತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸರೀರದಸ್ಸನೇನ ಅಹಂ ವಿಹತಾರಮ್ಭೋ ವಿನಟ್ಠಸಾರಮ್ಭೋ, ವಿನಟ್ಠಮಾನೋ ನಿಮ್ಮದೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಂ ಸುಟ್ಠು ಯಾಚಿಂ ಸಂಯಾಚಿಂ ಆರೋಚೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.