೫೫. ಭದ್ದಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಮವಗ್ಗೇ ಪಠಮಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಸಕ್ಖರಾದಿಮಧುರರಸಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಗತೇ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಫುಸ್ಸಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚಿತ್ರಕೋಕಿಲೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನತೋ ಮಧುರಂ ಅಮ್ಬಫಲಂ ತುಣ್ಡೇನಾದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಕೋಕಿಲೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಅಥ ಸೋ ಕೋಕಿಲೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ತೇನೇವ ಪೀತಿಸುಖೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ತೇನೇವ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವಡ್ಢಕಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕವಡ್ಢಕೀ ಹುತ್ವಾ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ತಸ್ಸ ಸರೀರಧಾತುಯೋ ನಿದಹಿತುಂ ಸತ್ತಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಥೂಪೇ ಆರದ್ಧೇ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಯೋಜನಾವಟ್ಟಂ ಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಇತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಓರಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇಸಿ, ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಹೀನಪ್ಪಮಾಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅತಿರಸ್ಸತಾಯ ಚ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸುನ್ದರಸರೀರತಾಯ ಚ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಏಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಥೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಏಕಾ ಗಣಿಕಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಹಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಾಯಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಅನುಸಾಸಿಯಮಾನೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಸೀಸೇ ಬಾಹಾಯ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಕೀಳನ್ತಾ ವಿಹೇಠೇಸುಂ. ಅಥ ಭಗವಾ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತಂ ವಿಹೇಠೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ‘‘ಅರಹಾ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ನ ವಿಹೇಠೇಸುಂ.

೧೨. ಸೋ ಅರಹಾ ಹುತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಮಞ್ಜುನಾಭಿನಿಕೂಜಹನ್ತಿ ಮಧುರೇನ ಪೇಮನಿಯೇನ ಸರೇನ ಅಭಿನಿಕೂಜಿಂ ಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿಂ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

೩೪. ದುತಿಯಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಠಾನುಸಾರೇನ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮೇನ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಅನಾಗತೇ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸೋ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಪತ್ಥನಾ ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಾನಂ ಅದಂಸು.

ಏಕದಿವಸಂ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಗ್ಗೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೦೭; ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೯ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಮಧುಞ್ಚ ಗುಳದಧಿಞ್ಚ ನಾದ್ದಸಂಸು. ತೇ ‘‘ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜನಪದತೋ ನಗರಪವಿಸನಮಗ್ಗೇಸು ಪುರಿಸೇ ಠಪೇಸುಂ. ತದಾ ಏಸ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮತೋ ಗುಳದಧಿವಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಙ್ಗಲಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕದಣ್ಡಕಮಧುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞೇನ ಮೇ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ನಾಗರೇಹಿ ಠಪಿತಪುರಿಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಾರಿಸ, ಕಸ್ಸ ಇಮಂ ಹರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಕಸ್ಸಚಿ, ಸಾಮಿ, ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಂ ಮೇ ಇದ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇಮಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಂ ಮಧುಞ್ಚ ಗುಳದಧಿಞ್ಚ ದೇಹೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಮೇ ನ ಬಹುಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಬಹುಂ ದೇತಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ ಏಕಕಹಾಪಣೇನ ದೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೀಹಿಪಿ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸಹಸ್ಸಂ ಪಾಪುಣಿ, ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿಅಞ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಹೋತು ತಾವ ಇಮಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ನ ಇದಂ ಬಹುಅಗ್ಘನಕಂ, ತ್ವಂ ಪನ ಬಹುಂ ದೇಸಿ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಇದಂ ಗಣ್ಹಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಧ, ಭೋ, ನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ದಾನಗ್ಗೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮಂ ಪರಿಯೇಸಾಪೇನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಗರಾನಂ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತಂ ನಾಗರಾನಂ ಏವ ವಟ್ಟತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತುಂ ಅವಾರಿತಮೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ಕೋಚಿ ನಾಗರಾನಂ ದಾನೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಮೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛ, ನಾಗರಾನಂ ಆರೋಚೇಹಿ – ‘ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಮೂಲೇನ ನ ದೇತಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹತ್ಥೇನೇವ ದಾತುಕಾಮೋ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಾರಣಾ ನಿಬ್ಬಿತಕ್ಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಜೇಟ್ಠಕಭಾಗಸ್ಸ ಕಾಯಸಕ್ಖೀ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗತೋ. ಸೋ ಪನ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಗಾಮತೋ ಪರಿಬ್ಬಯತ್ಥಂ ಗಹಿತಕಹಾಪಣೇನ ಪಞ್ಚಕಟುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಧಿತೋ ಕಞ್ಚಿಯಂ ವಾಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಧುಪಟಲಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕಟುಕಚುಣ್ಣೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಜನೇಹಿ ಆಹರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತವಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಓಕಾಸಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಮೇ ದುಗ್ಗತಸಕ್ಕಾರೋ, ಇಮಂ ಮೇ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಚತುಮಹಾರಾಜೇಹಿ ದತ್ತಿಯೇನ ಸೇಲಮಯಪತ್ತೇನ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಖೀಯತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಅಜ್ಜ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರವಾಸೀಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಆಹರಿಯಮಾನೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಭವೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಹೋತು ಕುಲಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚ ನಗರವಾಸೀನಞ್ಚ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ರಾಜಧೀತುಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಯಂ ಪಾತಞ್ಚ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಕಾರಸತಾನಿ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ಉಪನೀಯನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಪುಞ್ಞವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಹತ್ಥೇನ ಬೀಜಪಚ್ಛಿಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕೇಕಬೀಜತೋ ಸಲಾಕಸತಂ ಸಲಾಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೇಕಕರೀಸಖೇತ್ತತೋ ಪಣ್ಣಾಸಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಸಕಟಪಮಾಣಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕೋಟ್ಠಪೂರಣಕಾಲೇಪಿಸ್ಸಾ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರಂ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸನ್ತಿಯಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಪುಞ್ಞೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಪುನ ಪೂರತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಭತ್ತಕುಮ್ಭಿತೋಪಿ ‘‘ರಾಜಧೀತಾಯ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇನ್ತಾ ನಂ ಯಾವ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ನ ತಾವ ಭತ್ತಂ ಖೀಯತಿ. ದಾರಕೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇಯೇವ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಗಬ್ಭೇ ಪನ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ. ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಪುರೇ ಮರಣಾ ಜೀವಮಾನಾ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಸಾಮಿ, ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಹಿ, ಯಞ್ಚ ಸತ್ಥಾ ವದತಿ, ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಾಸನಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥು ಭನ್ತೇ, ಕೋಳಿಯಧೀತಾ ಪಾದೇ ವನ್ದತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ – ‘‘ಸುಖಿನೀ ಹೋತು ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಕೋಳಿಯಧೀತಾ ಅರೋಗಾ, ಅರೋಗಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾಯೇವ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಧಮ್ಮಕರಣತೋ ಉದಕಂ ವಿಯ ಗಬ್ಭೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಜನೋ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರೋದಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋವ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಇಙ್ಗಿತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ದಸಬಲೇನ ಕಥಿತಕಥಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಕಥಂ ರಾಜಧೀತಾಯ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಧೀತಾ ತಯಾ ನಿಮನ್ತಿತಂ ಜೀವಭತ್ತಮೇವ ಮಙ್ಗಲಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛ ಸತ್ತಾಹಂ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇಹೀತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ಸೋ ದಾರಕೋ ಞಾತೀನಂ ಸನ್ತತ್ತಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ಸೀತಲಭಾವಂ ಕುರುಮಾನೋ ಜಾತೋತಿ, ಸೀವಲಿತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಬ್ಭೇ ವಸಿತತ್ತಾ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಕ್ಖಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಮಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯೋಮಂ ಪಲಿಪಥಂ ದುಗ್ಗಂ, ಸಂಸಾರಂ ಮೋಹಮಚ್ಚಗಾ;

ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಝಾಯೀ, ಅನೇಜೋ ಅಕಥಂಕಥೀ;

ಅನುಪಾದಾಯ ನಿಬ್ಬುತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೪; ಸು. ನಿ. ೬೪೩);

ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಲಭನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ತಂ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ಕಥೇತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಅತ್ತನಾ ಅನುಭುತ್ತಗಬ್ಭವಾಸದುಕ್ಖಂ ಕಥೇತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ, ‘‘ಸೀವಲಿ, ತುಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಓವಾದೇನ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ತಯಾ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನುಭುತ್ತದುಕ್ಖಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ, ಯಂ ಪನ ಮಯಾ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತಮಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪನ ಪಠಮಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓರೋಪಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ದುತಿಯಾಯ ಓರೋಪಿತಕ್ಖಣೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ತತಿಯಾಯ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಕೇಸಾನಂ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪುರೇ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಅಹೋ ಏವಂ ಪುಞ್ಞವಾಪಿ ಥೇರೋ ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಮಾತುಗಬ್ಭೇ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭೇ ವಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಿನಾ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಇಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಕತಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಏಸ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಪಚ್ಚನ್ತರಾಜಾ ‘‘ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಂ ಉಪರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ಮಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಖನ್ಧಾವಾರನಗರೇ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಪೇಸಿ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾನಂ ಪವಿಸನ್ತಾನಞ್ಚ ದ್ವಾರಮೂಳ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಮಿಗದಾಯವಿಹಾರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಉಗ್ಘೋಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇಸೀತಿ. ಪಚ್ಚನ್ತರಾಜಾಪಿ ಪಲಾಯಿ. ಸೋ ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ನರಕಾದೀಸು ದುಕ್ಖಮನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಮಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಮನುಭವಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪುಞ್ಞಬಲಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಗಣ್ಹ, ಸೀವಲೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಾಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಟವಿಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ದಿಟ್ಠನಿಗ್ರೋಧೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಇತಿ ಸೋ –

‘‘ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಿ, ದುತಿಯಂ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಂ;

ತತಿಯಂ ಅಚಿರವತಿಯಂ, ಚತುತ್ಥಂ ವರಸಾಗರಂ.

‘‘ಪಞ್ಚಮಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಸೋ, ಛಟ್ಠಂ ಛದ್ದನ್ತುಪಾಗಮಿ;

ಸತ್ತಮಂ ಗನ್ಧಮಾದನಂ, ಅಟ್ಠಮಂ ಅಥ ರೇವತ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೦೭; ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೯ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) –

ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸತ್ತ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೇವ ದಾನಂ ಅದಂಸು. ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಪನ ನಾಗದತ್ತದೇವರಾಜಾ ಸತ್ತಸು ದಿವಸೇಸು ಏಕದಿವಸಂ ಖೀರಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸಿ, ಏಕದಿವಸಂ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ನೇವ ಧೇನುಯೋ ದುಯ್ಹಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ದಧಿನಿಮ್ಮಥನಂ, ಕುತೋ ತೇ, ದೇವರಾಜ, ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಖೀರಸಲಾಕಭತ್ತದಾನಸ್ಸೇತಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ದೇವರಾಜಾ ಆಹ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಕಾಸಿ. ಕಥಂ? ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ರೇವತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಅಭಿರಮೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ, ಗನ್ತ್ವಾ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ರೇವತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ಯಾಚಿತೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ – ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಹಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಹೀತಿ. ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ, ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಆರೋಚೇಸಿ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಚಾರಿಕತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಓಹಿಯ್ಯಮಾನಕಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಸತ್ಥು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ವಾ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಬಹುತರಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ‘‘ರೇವತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ದ್ವೇಧಾಪಥೋ, ಕತರಮಗ್ಗೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ? ‘‘ಕತರಮಗ್ಗೋ, ಆನನ್ದ, ಉಜುಕೋ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಉಜುಮಗ್ಗೋ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕೋ ಅಮನುಸ್ಸಪಥೋ. ಪರಿಹಾರಮಗ್ಗೋ ಪನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕೋ ಖೇಮೋ ಸುಭಿಕ್ಖೋ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ಸೀವಲಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಉಜುಮಗ್ಗಮೇವ ಗಚ್ಛತು, ಸೀವಲಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ತಿಂಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಅಭಿರುಹಿ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೦೩).

ಮಗ್ಗಂ ಅಭಿರುಹನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಠಾನೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ. ದೇವಪುತ್ತಾ ರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತಕಮ್ಮಕಾರಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಹಂ, ಅಯ್ಯೋ ಸೀವಲೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನಪರಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ, ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಹೋನಕವಿಹಾರೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ಇದ್ಧಿಯಾ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ತಥಾಗತೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಸೇನಾಸನಾನಿ ಪವಿಸಿಂಸು. ದೇವತಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಆಹಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಪಾನಕಂ ಆಹರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾನಕಂ ಪಿವಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸೇವ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ.

ಅಥೇಕಚ್ಚೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು – ‘‘ದಸಬಲೋ ‘ಮಯ್ಹಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ನವಕಮ್ಮಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗತೋ, ಇಮಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಜೇತವನವಿಹಾರೋ ವಾ ವೇಳುವನವಿಹಾರಾದಯೋ ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪಸ್ಸ ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ, ಕಿಂ ನಾಮ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಇಧ ಚಿರಂ ವಸನ್ತೇ ಇದಂ ಠಾನಂ ಆಕಿಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆರಞ್ಞಕಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವಿವೇಕತ್ಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರೇವತಸ್ಸ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಥೇರಸ್ಸ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಥೇರೋಪಿ ಏಕಕೋವ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ರೇವತ, ಇದಂ ವಾಳಮಿಗಟ್ಠಾನಂ, ಚಣ್ಡಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇಸಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸದ್ದಂ ಸುಣತೋ ಅರಞ್ಞಪೀತಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಅರಞ್ಞಾನಿಸಂಸಂ ನಾಮ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅವಣ್ಣೋ ಕಥಿತೋ, ತೇಸಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಉಪಾಹನತೇಲನಾಳಿಛತ್ತಾನಂ ಪಮುಸ್ಸನಭಾವಮಕಾಸಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ನಿವತ್ತಾ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪಠಮಞ್ಹಿ ತೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ವಿಸಮಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದನ್ತಾ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಗುಮ್ಬೇ ಚ ಗಚ್ಛೇ ಚ ಕಣ್ಡಕೇ ಚ ಮದ್ದನ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ವಸಿತಸಭಾಗಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖದಿರಖಾಣುಕೇ ಲಗ್ಗಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಛತ್ತಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಉಪಾಹನಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ತೇಲನಾಳಿಞ್ಚ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಮಾದಾಯ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಟಿಯತ್ತಸಕ್ಕಾರೋ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಅಗಮಂಸು.

ಪುರತೋ ಆಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮನಾಪಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ರೇವತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮನಾಪಂ, ಉಪಾಸಿಕೇ, ನನ್ದವನಚಿತ್ತಲತಾವನಪಟಿಭಾಗಂ ತಂ ಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮನಾಪಂ, ಅಯ್ಯಾ, ರೇವತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಾ ಪುಚ್ಛ, ಉಪಾಸಿಕೇ, ಕಥೇತುಂ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ, ಏತಂ ಉಜ್ಜಙ್ಗಲಸಕ್ಖರಪಾಸಾಣವಿಸಮಖದಿರವನಂ ಏವ, ತತ್ಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಸತೀ’’ತಿ.

ವಿಸಾಖಾ ಪುರಿಮಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಕೇಸಂ ನು ಖೋ ಕಥಾ ಸಚ್ಚಾ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಏಕಚ್ಚೇ ಅಯ್ಯಾ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಿಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ವಿಸಾಖೇ, ರಮಣಿಯಂ ವಾ ಹೋತು ಮಾ ವಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅರಿಯಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ರಮತಿ, ತದೇವ ಠಾನಂ ರಮಣಿಯಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೯೮; ಥೇರಗಾ. ೯೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೬೧);

ಅಪರಭಾಗೇ ಭಗವಾ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲಾಭೀನಂ ಯದಿದಂ, ಸೀವಲೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೯೮, ೨೦೭) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ.

೫೪. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪತ್ತಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಪದವಣ್ಣನಮೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮ.

೫೫. ಸೀಲಂ ತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸೀಲಂ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಂ.

‘‘ನವ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಸೀತಿಸತಕೋಟಿಯೋ;

ಪಞ್ಞಾಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಛತ್ತಿಂಸಾ ಚ ಪುನಾಪರೇ.

‘‘ಏತೇ ಸಂವರವಿನಯಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪಕಾಸಿತಾ;

ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸಿಕ್ಖಾವಿನಯಸಂವರೇ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೦; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩೭) –

ಏವಂ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾವಕಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸೀಲಂ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಮೇವ ಸಂಖಾತುಂ ಗಣೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿವಜಿರೂಪಮೋ ಯಥಾ ವಜಿರಂ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿವೇಳುರಿಯಮಣಿಫಲಿಕಮಸಾರಗಲ್ಲಾದೀನಿ ರತನಾನಿ ವಿಜ್ಝತಿ ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಜ್ಝತಿ ಭಿನ್ದತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಂ ಞಾಣವರಂ ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇ ಚ ಜಾನಿತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾದಿಞಾಣಸಮೂಹಂ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಂ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾದಿಭೇದೇನ ಸಂಖಾವಿರಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಮುತ್ತಿ ಚ ಅನೋಪಮಾತಿ ಸಂಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಮುತ್ತಿಯೋ ಅನುಪಮಾ ಉಪಮಾರಹಿತಾ ‘‘ಇಮಾ ವಿಯ ಭೂತಾ’’ತಿ ಉಪಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ನಗರವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಾತು ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಭಾವೇನ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಪಾಕಟೋ ವಙ್ಗೀಸೋತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಛವಸೀಸಜಾನನಮನ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛವಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜಿವಿಕಾಯ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವಙ್ಗೀಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ವಿಚರಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತೇ ತೇ ಜನೇ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಂ ಕಥಾಪೇತಿ. ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಜನೋ ಅಭಿಪ್ಪಸೀದತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಲಭತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಙ್ಗೀಸಂ ಆದಾಯ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚರಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾಯ ತಂ ಆವಟ್ಟೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು.

ವಙ್ಗೀಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮೇಕಂ ಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ, ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಏಕಂ ದೇವೇಸು, ಏಕಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಪಠಮಸೀಸಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು ವಙ್ಗೀಸ, ಸುಟ್ಠು ತಯಾ ದಿಟ್ಠಂ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದೇವಲೋಕೇ’’ತಿ. ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮಿ ತಾವಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಬಾಹಿರಕಮನ್ತೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಸೇದೋ ಮುಚ್ಚಿ. ಸೋ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ’’. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಲಮಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಇಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಅಹಂ ಏತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ, ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಅಸತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದೇವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾನುಸಾ;

ಖೀಣಾಸವಂ ಅರಹನ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೯-೪೨೦; ಸು. ನಿ. ೬೪೮-೬೪೯) –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಂ ವಿಜ್ಜಂ ಮೇ ದೇಥಾತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಮನ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತೇನ ಭದ್ದಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೋ ಮನ್ತತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತದಾ ಚ ಥೇರೋ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ‘‘ಮನ್ತಪರಿವಾರಂ ತಾವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋವ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ ವಙ್ಗೀಸ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಆಮ ಸಿಕ್ಖಿತಂ’’. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಸಿಕ್ಖನೇನ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ ನ ಮಯ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ದಾನಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಸಂ ಆಪನ್ನೋ, ಮಾಯಾಯ ಆವಟ್ಟಿತೋ, ಕಿಂ ಮಯಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ.

೯೬. ಏವಂ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

೯೯. ಪಭಾಹಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಸೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ನೀಲಪೀತಾದಿಛಬ್ಬಣ್ಣಪಭಾಹಿ ರಂಸೀಹಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋ ಜಲನ್ತೋ ಸೋಭಯಮಾನೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇನೇಯ್ಯಪದುಮಾನಿ ಸೋತಿ ಪದುಮುತ್ತರಸೂರಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸೂರಿಯರಂಸಿಯಾ ವೇನೇಯ್ಯಜನಸಙ್ಖಾತಪದುಮಾನಿ ವಿಸೇಸೇನ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಪಬೋಧೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಫುಲ್ಲಿತಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೦. ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ –

‘‘ಅನ್ತರಾಯೇ ಚ ನಿಯ್ಯಾನೇ, ಬುದ್ಧತ್ತೇ ಆಸವಕ್ಖಯೇ;

ಏತೇಸು ಚತುಟ್ಠಾನೇಸು, ಬುದ್ಧೋ ಸುಟ್ಠು ವಿಸಾರದೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೫. ವಾಗೀಸೋ ವಾದಿಸೂದನೋತಿ ವಾದೀನಂ ಪಣ್ಡಿತಜನಾನಂ ಈಸೋ ಪಧಾನೋ ‘‘ವಾದೀಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದ-ಕಾರಸ್ಸ ಗ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಕತ್ಥಪರತ್ಥವಾದಂ ಸೂದತಿ ಪಗ್ಘರಾಪೇತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾದಿಸೂದನೋ.

೧೧೦. ಮಾರಮಸನಾತಿ ಖನ್ಧಮಾರಾದಯೋ ಪಞ್ಚಮಾರೇ ಮಸತಿ ಪರಾಮಸತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಮಾರಮಸನೋ. ದಿಟ್ಠಿಸೂದನಾತಿ ವೋಹಾರಪರಮತ್ಥಸಙ್ಖಾತಂ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನಂ ಸೂದತಿ ಪಗ್ಘರಂ ದೀಪೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಸೂದನೋ.

೧೧೧. ವಿಸ್ಸಾಮಭೂಮಿ ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಕಲಸಂಸಾರಸಾಗರೇ ಸನ್ತಾನಂ ಕಿಲಮನ್ತಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಿಅಧಿಗಮಾಪನೇನ ವಿಸ್ಸಮಭೂಮಿ ವಿಸ್ಸಮಟ್ಠಾನಂ ವೂಪಸಮನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೩೨. ತತೋಹಂ ವಿಹತಾರಮ್ಭೋತಿ ತತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸರೀರದಸ್ಸನೇನ ಅಹಂ ವಿಹತಾರಮ್ಭೋ ವಿನಟ್ಠಸಾರಮ್ಭೋ, ವಿನಟ್ಠಮಾನೋ ನಿಮ್ಮದೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಂ ಸುಟ್ಠು ಯಾಚಿಂ ಸಂಯಾಚಿಂ ಆರೋಚೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೫. ನನ್ದಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಠಾನುಸಾರೇನ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೬. ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠಾಪದಾನೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಜ್ಜಂ ಅಭಿನೀಹಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸಹ ಏಕದಿವಸೇಯೇವ ಜಾತೋ, ತಂದಿವಸಂಯೇವ ನಂ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ, ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಚತ್ತಾರೋ ನಿಧೀ, ಆರೋಹನಿಯಹತ್ಥೀ, ಕಣ್ಡಕೋ, ಛನ್ನೋ, ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಏಕದಿವಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸಹಜಾತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತದಿವಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಉದಾಯೀತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಥೋಕಂ ಕಾಳಧಾತುಕತ್ತಾ ಪನ ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕುಮಾರಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಲೋಕನಾಥೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ‘‘ಪುತ್ತಂ ಮೇ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ತಂಖಣಂಯೇವ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಮಜ್ಝತ್ತಾವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತಸಾಸನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಾರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ನೇವ ಗತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಾಸನಂ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅಮಚ್ಚಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಅಪರಮ್ಪೀತಿ ಏತೇನ ನಯೇನ ನವಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೇ ನವ ಅಮಚ್ಚೇ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಥ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಮಯಿ ಸಿನೇಹಾಭಾವೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಯಿಂಸು, ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಉದಾಯೀ ದಸಬಲೇನ ಸಮವಯೋ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕೋ, ಮಯಿ ಚ ಸಿನೇಹವಾ, ಇಮಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಇಧಾನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ – ‘‘ನ ತಾವಾಯಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕುಲನಗರಂ ಗನ್ತುಂ ಕಾಲೋ, ವಸ್ಸನ್ತೇ ಪನ ಉಪಗತೇ ಪಬ್ಬತೇಸು ವನಸಣ್ಡೇಸು ಹರಿತತಿಣಸಞ್ಛನ್ನಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಗಮನಕಾಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಮನಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ಥು ಕುಲನಗರಂ ಗನ್ತುಂ ಗಮನವಣ್ಣಂ ಸಂವಣ್ಣೇಸಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಥೇರಗಾಥಾಯ (ಥೇರಗಾ. ೫೨೭-೫೩೦) –

‘‘ಅಙ್ಗಾರಿನೋ ದಾನಿ ದುಮಾ ಭದನ್ತೇ, ಫಲೇಸಿನೋ ಛದನಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ;

ತೇ ಅಚ್ಚಿಮನ್ತೋವ ಪಭಾಸಯನ್ತಿ, ಸಮಯೋ ಮಹಾವೀರ ಭಾಗೀ ರಸಾನಂ.

‘‘ದುಮಾನಿ ಫುಲ್ಲಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ, ಸಮನ್ತತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪವನ್ತಿ;

ಪತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಫಲಮಾಸಸಾನಾ, ಕಾಲೋ ಇತೋ ಪಕ್ಕಮನಾಯ ವೀರ.

‘‘ನೇವಾತಿಸೀತಂ ನ ಪನಾತಿಉಣ್ಹಂ, ಸುಖಾ ಉತು ಅದ್ಧನಿಯಾ ಭದನ್ತೇ;

ಪಸ್ಸನ್ತು ತಂ ಸಾಕಿಯಾ ಕೋಳಿಯಾ ಚ, ಪಚ್ಛಾಮುಖಂ ರೋಹಿನಿಯಂ ತರನ್ತಂ.

‘‘ಆಸಾಯ ಕಸತೇ ಖೇತ್ತಂ, ಬೀಜಂ ಆಸಾಯ ವಪ್ಪತಿ;

ಆಸಾಯ ವಾಣಿಜಾ ಯನ್ತಿ, ಸಮುದ್ದಂ ಧನಹಾರಕಾ;

ಯಾಯ ಆಸಾಯ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸಾ ಸಮಿಜ್ಝತು.

‘‘ನಾತಿಸೀತಂ ನಾತಿಉಣ್ಹಂ, ನಾತಿದುಬ್ಭಿಕ್ಖಛಾತಕಂ;

ಸದ್ದಲಾ ಹರಿತಾ ಭೂಮಿ, ಏಸ ಕಾಲೋ ಮಹಾಮುನಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೨೫);

‘‘ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚೇವ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸತಿ ದೇವರಾಜಾ;

ಪುನಪ್ಪುನಂ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತಿ ಕಸ್ಸಕಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಧಞ್ಞಮುಪೇತಿ ರಟ್ಠಂ.

‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚನಕಾ ಚರನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಾನಪತೀ ದದನ್ತಿ;

ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಾನಪತೀ ದದಿತ್ವಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಗ್ಗಮುಪೇನ್ತಿ ಠಾನಂ.

‘‘ವೀರೋ ಹವೇ ಸತ್ತಯುಗಂ ಪುನೇತಿ; ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಜಾಯತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ;

ಮಞ್ಞಾಮಹಂ ಸಕ್ಕತಿ ದೇವದೇವೋ, ತಯಾ ಹಿ ಜಾತೋ ಮುನಿ ಸಚ್ಚನಾಮೋ.

‘‘ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ಪಿತಾ ಮಹೇಸಿನೋ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪನ ಮಾಯನಾಮಾ;

ಯಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪರಿಹರಿಯ ಕುಚ್ಛಿನಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ತಿದಿವಮ್ಹಿ ಮೋದತಿ.

‘‘ಸಾ ಗೋತಮೀ ಕಾಲಕತಾ ಇತೋ ಚುತಾ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಾ;

ಸಾ ಮೋದತಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ, ಪರಿವಾರಿತಾ ದೇವಗಣೇಹಿ ತೇಹಿ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಸಯ್ಹಸಾಹಿನೋ, ಅಙ್ಗೀರಸಸ್ಸಪ್ಪಟಿಮಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಪಿತುಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ ತುವಂಸಿ ಸಕ್ಕ, ಧಮ್ಮೇನ ಮೇ ಗೋತಮ ಅಯ್ಯಕೋಸೀ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೫೩೧-೫೩೬);

‘‘ಅಮ್ಬಾ ಪನಸಾ ಕಪಿಟ್ಠಾ ಚ, ಪುಪ್ಫಪಲ್ಲವಲಙ್ಕತಾ;

ಧುವಪ್ಫಲಾನಿ ಸವನ್ತಿ, ಖುದ್ದಾಮಧುಕಕೂಪಮಾ;

ಸೇವಮಾನೋ ಉಭೋ ಪಸ್ಸೇ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ್ಸ.

‘‘ಜಮ್ಬೂ ಸುಮಧುರಾ ನೀಪಾ, ಮಧುಗಣ್ಡಿದಿವಪ್ಫಲಾ;

ತಾ ಉಭೋಸು ಪಜ್ಜೋತನ್ತಿ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ತಿಣ್ಡುಕಾನಿ ಪಿಯಾಲಾನಿ, ಸೋಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಮನೋರಮಾ;

ಖುದ್ದಕಪ್ಪಫಲಾ ನಿಚ್ಚಂ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಕದಲೀ ಪಞ್ಚಮೋಚ್ಚಿ ಚ, ಸುಪಕ್ಕಫಲಭೂಸಿತಾ;

ಉಭೋಪಸ್ಸೇಸು ಲಮ್ಬನ್ತಿ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಮಧುಪ್ಫಲಧರಾ ನಿಚ್ಚಂ, ಮೋರರುಕ್ಖಾ ಮನೋರಮಾ;

ಖುದ್ದಕಪ್ಪಫಲಾ ನಿಚ್ಚಂ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಹಿನ್ತಾಲತಾಲಪನ್ತೀ ಚ, ರಜತಕ್ಖನ್ಧೋವ ಜೋತರೇ;

ಸುಪಕ್ಕಫಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ಖುದ್ದಕಪ್ಪಾ ಮಧುಸ್ಸವಾ;

ಫಲಾನಿ ತಾನಿ ಖಾದನ್ತೇ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಉದುಮ್ಬರಾರುಣಾವಣ್ಣಾ, ಸದಾಸುಮಧುರಪ್ಫಲಾ;

ಉಭೋಪಸ್ಸೇಸು ಲಮ್ಬನ್ತಿ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾ ಅನೇಕಾ ತೇ, ನಾನಾಫಲಧರಾ ದುಮಾ;

ಉಭೋಪಸ್ಸೇಸು ಲಮ್ಬನ್ತಿ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಚಮ್ಪಕಾ ಸಲಳಾ ನಾಗಾ, ಸುಗನ್ಧಾ ಮಾಲುತೇರಿತಾ;

ಸುಪುಪ್ಫಿತಗ್ಗಾ ಜೋತನ್ತಿ, ಸುಗನ್ಧೇನಾಭಿಪೂಜಯುಂ;

ಸಾದರಾ ವಿನತಾನೇವ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಪುನ್ನಾಗಾ ಗಿರಿಪುನ್ನಾಗಾ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಧರಣೀರುಹಾ;

ಸುಪುಪ್ಫಿತಗ್ಗಾ ಜೋತನ್ತಿ, ಸುಗನ್ಧೇನಾಭಿಪೂಜಯುಂ;

ಸಾದರಾ ವಿನತುಗ್ಗಗ್ಗಾ, ಗನ್ತುಕಾಲೋ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಅಸೋಕಾ ಕೋವಿಳಾರಾ ಚ, ಸೋಮನಸ್ಸಕರಾ ವರಾ;

ಸುಗನ್ಧಾ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಬನ್ಧಾ, ರತ್ತವಣ್ಣೇಹಿ ಭೂಸಿತಾ;

ಸಾದರಾ ವಿನತುಗ್ಗಗ್ಗಾ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಕಣ್ಣಿಕಾರಾ ಫುಲ್ಲಿತಾ ನಿಚ್ಚಂ, ಸೋವಣ್ಣರಂಸಿಜೋತಕಾ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಾ ಪವಾಯನ್ತಿ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸೋಭಯಂ;

ಸಾದರಾ ವಿನತಾನೇವ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಸುಪತ್ತಾ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಕೇತಕೀ ಧನುಕೇತಕೀ;

ಸುಗನ್ಧಾ ಸಮ್ಪವಾಯನ್ತಿ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾಭಿಗನ್ಧಿನೋ;

ಸಾದರಾ ಪೂಜಯನ್ತಾವ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಮಲ್ಲಿಕಾ ಜಾತಿಸುಮನಾ, ಸುಗನ್ಧಾ ಖುದ್ದಮಲ್ಲಿಕಾ;

ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಪವಾಯನ್ತಿ, ಉಭೋ ಮಗ್ಗೇ ಪಸೋಭಯಂ;

ಸಾದರಾ ತೇ ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಸಿನ್ಧುವಾರಾ ಸೀತಗನ್ಧಾ, ಸುಗನ್ಧಾ ಮಾಲುತೇರಿತಾ;

ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾಭಿಪೂಜೇನ್ತಾ, ಉಭೋ ಮಗ್ಗೇ ಪಸೋಭಯಂ;

ಸಾದರಾ ವಿನತುಗ್ಗಗ್ಗಾ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಸೀಹಾ ಕೇಸರಸೀಹಾ ಚ, ಚತುಪ್ಪದನಿಸೇವಿತಾ;

ಅಚ್ಛಮ್ಭೀತಾ ಸುರಾಪಾನೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ಪತಾಪಿನೋ.

‘‘ಸೀಹನಾದೇನ ಪೂಜೇನ್ತಿ, ಸಾದರಾ ತೇ ಮಿಗಾಭಿಭೂ;

ಮಗ್ಗಮ್ಹಿ ಉಭತೋ ವೂಳ್ಹಾ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಸಿನ್ಧವಾ ನಕುಲಾ, ಸಾಧುರೂಪಾ ಭಯಾನಕಾ;

ಆಕಾಸೇ ಸಮ್ಪತನ್ತಾವ, ನಿಬ್ಭೀತಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ;

ತೇಹಿ ತೇ ಸಾದರಾ ನತಾ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ತಿಧಾ ಪಭಿನ್ನಾ ಛದ್ದನ್ತಾ, ಸುರೂಪಾ ಸುಸ್ಸರಾ ಸುಭಾ;

ಸತ್ತಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಙ್ಗಾ ತೇ, ಉಭೋ ಮಗ್ಗೇಸು ಕೂಜಿನೋ;

ಸಾದರಾ ಹಾಸಮಾನಾವ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಮಿಗಾ ವರಾಹಾ ಪಸದಾ, ಚಿತ್ರಾಸಾವಯವಾ ಸುಭಾ;

ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ, ಸುರೂಪಾ ಅಙ್ಗಸಂಯುತಾ;

ಉಭೋ ಮಗ್ಗೇ ಗಾಯಮಾನಾವ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.

‘‘ಗೋಕಣ್ಣಾ ಸರಭಾ ರುರೂ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಿನೋ;

ಸುರೂಪಾ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸೇವಮಾನಾವ ಅಚ್ಛರುಂ;

ಸೇವಮಾನಾ ತೇಹಿ ತದಾ, ಸಮಯೋ ತೇ ಮಹಾಯಸ.