ಪಞ್ಚಸಿಖಗೀತಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೪೮. ಅಸ್ಸಾವೇಸೀತಿ ಸಾವೇಸಿ. ಬುದ್ಧೂಪಸಞ್ಹಿತಾತಿ ಬುದ್ಧಂ ಆರಬ್ಭ ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವನ್ದೇ ತೇ ಪಿತರಂ ಭದ್ದೇ, ತಿಮ್ಬರುಂ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾತಿ ಸೂರಿಯಸಮಾನಸರೀರಾ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದೇವಧೀತಾಯ ಪಾದನ್ತತೋ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕೇಸನ್ತಂ ಆರೋಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಾಲಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಸದಿಸಾ ಖಾಯತಿ, ಇತಿ ನಂ ‘‘ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ, ತವ ಪಿತರಂ ತಿಮ್ಬರುಂ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವರಾಜಾನಂ ವನ್ದಾಮೀ’’ತಿ. ಯೇನ ಜಾತಾಸಿ ಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ ಯಂ ತಿಮ್ಬರುಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತ್ವಂ ಜಾತಾ, ಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸೋಭನಾ. ಆನನ್ದಜನನೀ ಮಮಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸವಡ್ಢನೀ.

ವಾತೋವ ಸೇದತಂ ಕನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಸಞ್ಜಾತಸೇದಾನಂ ಸೇದಹರಣತ್ಥಂ ವಾತೋ ಇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ಏವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾನೀಯಂವ ಪಿಪಾಸತೋತಿ ಪಾತುಮಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಿಪಾಸತೋ ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಅಙ್ಗೀರಸೀತಿ ಅಙ್ಗೇ ರಸ್ಮಿಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಙ್ಗೀರಸೀ, ತಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಆಲಪನ್ತೋ ವದತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಅರಹತಾಮಿವಾತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ವಿಯ.

ಜಿಘಚ್ಛತೋತಿ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಖುದಾಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಜಲನ್ತಮಿವ ವಾರಿನಾತಿ ಯಥಾ ಕೋಚಿ ಜಲನ್ತಂ ಜಾತವೇದಂ ಉದಕಕುಮ್ಭೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ತವ ಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಮ ಕಾಮರಾಗಪರಿಳಾಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಹೀತಿ ವದತಿ.

ಯುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖರೇಣುನಾತಿ ಪದುಮಕೇಸರರೇಣುನಾ ಯುತ್ತಂ. ನಾಗೋ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ವಾತಿ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯ. ಓಗಾಹೇ ತೇ ಥನೂದರನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ನಾಗೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸೋಣ್ಡಮತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ವಿನ್ದತಿ, ಏವಂ ಕದಾ ನು ಖೋ ತೇ ಥನೂದರಂ ಥನವೇಮಜ್ಝಂ ಉದರಞ್ಚ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಹಂ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ.

‘‘ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋವ ನಾಗೋವ, ಜಿತಂ ಮೇ ತುತ್ತತೋಮರಂ;

ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾಮಿ, ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ’’ತಿ. –

ಏತ್ಥ ತುತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ವಿಜ್ಝನಅಯದಣ್ಡಕೋ. ತೋಮರನ್ತಿ ಪಾದಾದೀಸು ವಿಜ್ಝನದಣ್ಡತೋಮರಂ. ಅಙ್ಕುಸೋತಿ ಮತ್ಥಕೇ ವಿಜ್ಝನಕುಟಿಲಕಣ್ಟಕೋ. ಯೋ ಚ ನಾಗೋ ಪಭಿನ್ನಮತ್ತೋ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋ ಹೋತಿ, ಅಙ್ಕುಸಂ ಅತೀತೋ; ಅಙ್ಕುಸೇನ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೋಪಿ ವಸಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ‘‘ಜಿತಂ ಮಯಾ ತುತ್ತತೋಮರಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಅಙ್ಕುಸಸ್ಸಪಿ ವಸಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಮದದಪ್ಪೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನ ಬುಜ್ಝತಿ. ಯಥಾ ಸೋ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋ ನಾಗೋ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ ತುತ್ತತೋಮರ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಊರುತಾಯ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಮತ್ತೋ ಪಮತ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾಮೀತಿ ವದತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋವ ನಾಗೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ತತೋ ವಿರಾಗಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾಮಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತೇನ ನಾಗೇನ ವಿಯ ಜಿತಂ ಮೇ ತುತ್ತತೋಮರಂ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ವದತೋ ವಚನಂ ಆದಿಯಾಮಿ.

ತಯಿ ಗೇಧಿತಚಿತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಭದ್ದೇ ಲಕ್ಖಣೂರು ತಯಿ ಬದ್ಧಚಿತ್ತೋಸ್ಮಿ. ಗೇಧಿತಚಿತ್ತೋತಿ ವಾ ಗೇಧಂ ಅಜ್ಝುಪೇತಚಿತ್ತೋ. ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣಾಮಿತನ್ತಿ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಪಟಿಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ನಿವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ವಙ್ಕಘಸ್ತೋವ ಅಮ್ಬುಜೋತಿ ಬಳಿಸಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಠಿತಮಚ್ಛೋ ವಿಯ. ‘‘ಘಸೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ.

ವಾಮೂರೂತಿ ವಾಮಾಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಿತಊರು, ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಊರೂತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಸಜಾತಿ ಆಲಿಙ್ಗ. ಮನ್ದಲೋಚನೇತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನ ತಿಖಿಣಂ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಮನ್ದಂ ಆಲೋಚೇನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮನ್ದಲೋಚನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಲಿಸ್ಸಜಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಆಲಿಙ್ಗ. ಏತಂ ಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಏತಂ ಮಯಾ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪತ್ಥಿತಂ.

ಅಪ್ಪಕೋ ವತ ಮೇ ಸನ್ತೋತಿ ಪಕತಿಯಾವ ಮನ್ದೋ ಸಮಾನೋ. ವೇಲ್ಲಿತಕೇಸಿಯಾತಿ ಕೇಸಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲೇ ಸಪ್ಪೋ ವಿಯ ವೇಲ್ಲನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವೇಲ್ಲಿತಕೇಸೀ, ತಸ್ಸಾ ವೇಲ್ಲಿತಕೇಸಿಯಾ. ಅನೇಕಭಾವೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೀತಿ ಅನೇಕವಿಧೋ ಜಾತೋ. ಅನೇಕಭಾಗೋತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅರಹನ್ತೇವ ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಅರಹನ್ತಮ್ಹಿ ದಿನ್ನದಾನಂ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪಭಿನ್ನೋ.

ಯಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಕತಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಯಂ ಮಯಾ ಕತಂ ಪುಞ್ಞಮತ್ಥಿ. ಅರಹನ್ತೇಸು ತಾದಿಸೂತಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತೇಸು ಅರಹನ್ತೇಸು. ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪಚ್ಚತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಮೇವ ವಿಪಾಕಂ ದೇತು.

ಏಕೋದೀತಿ ಏಕೀಭಾವಂ ಗತೋ. ನಿಪಕೋ ಸತೋತಿ ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ನಿಪಕೋ. ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸತೋ. ಅಮತಂ ಮುನಿ ಜಿಗೀಸಾನೋತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಿಗೀಸತಿ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಏವಂ ತಂ ಅಹಂ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ ಜಿಗೀಸಾಮಿ ಪರಿಯೇಸಾಮಿ. ಯಥಾ ವಾ ಸೋ ಅಮತಂ ಜಿಗೀಸಾನೋ ಏಸನ್ತೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಏವಾಹಂ ತಂ ಏಸನ್ತೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರಾಮೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಥಾಪಿ ಮುನಿ ನನ್ದೇಯ್ಯ, ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ವಾ ನನ್ದೇಯ್ಯ ತೋಸೇಯ್ಯ. ಏವಂ ನನ್ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಮೇವ ಅಹಮ್ಪಿ ತಯಾ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಗತೋ ನನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ವದತಿ.

ತಾಹಂ ಭದ್ದೇ ವರೇಯ್ಯಾಹೇತಿ ಅಹೇತಿ ಆಮನ್ತನಂ, ಅಹೇ ಭದ್ದೇ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ, ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ‘‘ಕಿಂ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಸಿ, ಸುರಿಯವಚ್ಛಸ’’ನ್ತಿ, ಏವಂ ವರೇ ದಿನ್ನೇ ದೇವರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ‘‘ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ಅಹಂ ವರೇಯ್ಯಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾಲಂವ ನ ಚಿರಂ ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ತವ ಪಿತು ನಗರದ್ವಾರೇ ನಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಿತೋ ಸಾಲೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಅತಿವಿಯ ಮನೋಹರೋ. ತಂ ನಚಿರಂ ಫುಲ್ಲಸಾಲಂ ವಿಯ. ಪಿತರಂ ತೇ ಸುಮೇಧಸೇತಿ ಅತಿಸಸ್ಸಿರೀಕಂ ತವ ಪಿತರಂ ವನ್ದಮಾನೋ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ನಮೋ ಕರೋಮಿ. ಯಸ್ಸಾಸೇತಾದಿಸೀ ಪಜಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆಸಿ ಏತಾದಿಸೀ ಧೀತಾ.

೩೪೯. ಸಂಸನ್ದತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಗೀತಸದ್ದಸ್ಸ ಚೇವ ವೀಣಾಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ? ಕಿಂ ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಸಾರಾಗೋ ಅತ್ಥೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಭಗವಾ ಏತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು, ಕೇವಲಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ತತ್ಥ ರಜ್ಜತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ಚಕ್ಖು, ಪಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ಸೋತ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೩೨). ಸಚೇ ಪನ ವಣ್ಣಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ‘‘ಓಕಾಸೋ ಮೇ ಕತೋ’’ತಿ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಭಗವತಾ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ಕತೋ’’ತಿ ದೇವತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ತತೋ ಮಹಾಜಾನಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯ. ವಣ್ಣೇ ಪನ ಕಥಿತೇ ‘‘ಕತೋ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಸಾನೇ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಕದಾ ಸಂಯೂಳ್ಹಾತಿ ಕದಾ ಗನ್ಥಿತಾ ಪಿಣ್ಡಿತಾ. ತೇನ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇನಾತಿ ತೇನ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ. ಭದ್ದಾ ನಾಮ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾತಿ ನಾಮತೋ ಭದ್ದಾ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾ. ಭಗಿನೀತಿ ವೋಹಾರವಚನಮೇತಂ, ದೇವಧೀತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಕಾಮಿನೀತಿ ಪರಂ ಕಾಮೇತಿ ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ.

ಉಪನಚ್ಚನ್ತಿಯಾತಿ ನಚ್ಚಮಾನಾಯ. ಸಾ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಾಜಸ್ಸ ನಚ್ಚಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗತಾ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ಗುಣೇ ಪಯಿರುದಾಹಾಸಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನಚ್ಚನ್ತೀ ಅಸ್ಸೋಸಿ.