೬. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ಪಞ್ಚಸಿಖೋತಿ ಪಞ್ಚಚೂಳೋ ಪಞ್ಚಕುಣ್ಡಲಿಕೋ. ಸೋ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇ ದಹರೋ ಪಞ್ಚಚೂಳಕದಾರಕಕಾಲೇ ವಚ್ಛಪಾಲಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿಗಾಮೇ ಚತುಮಗ್ಗಟ್ಠಾನೇಸು ಸಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣನ್ತೋ ಸೇತುಂ ಬನ್ಧನ್ತೋ ವಿಸಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಾನಾನಂ ಅಕ್ಖಪಟಿಘಾತನರುಕ್ಖೇ ಹರನ್ತೋತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರಿತ್ವಾ ದಹರೋವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕೇ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸಕಟಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಆಭರಣಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ನವಕುಮ್ಭಮತ್ತೇ ಗನ್ಧೇ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬರತ್ತವತ್ಥಧರೋ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಕಣ್ಣಿಕಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕುಣ್ಡಲಕೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಪಞ್ಚಚೂಳಕದಾರಕಪರಿಹಾರೇನೇವ ವಿಚರತಿ. ತೇನೇತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಸಿಖೋ’’ ತ್ವೇವ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ಖೀಣಾಯ ರತ್ತಿಯಾ, ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅತೀತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋತಿ ಅತಿಇಟ್ಠಕನ್ತಮನಾಪವಣ್ಣೋ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ಹೇಸ ಕನ್ತವಣ್ಣೋ, ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಪನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ. ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಸದ್ದೋ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ. ಸಮನ್ತತೋ ಅತ್ಥೋ ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ, ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ಆಭಾಯ ಫರಿತ್ವಾ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇವಸಭಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೪. ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ಸಭಾಯನ್ತಿ ಸುಧಮ್ಮಾಯ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಯಾ ರತನಮತ್ತಕಣ್ಣಿಕರುಕ್ಖನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಸಭಾಯಂ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ಫಲಿಕಮಯಾ ಭೂಮಿ, ಮಣಿಮಯಾ ಆಣಿಯೋ, ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಥಮ್ಭಾ, ರಜತಮಯಾ ಥಮ್ಭಘಟಿಕಾ ಚ ಸಙ್ಘಾತಾ ಚ, ಪವಾಳಮಯಾನಿ ವಾಳರೂಪಾನಿ, ಸತ್ತರತನಮಯಾ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಚ ಪಕ್ಖಪಾಸಕಾ ಚ ಮುಖವಟ್ಟಿ ಚ, ಇನ್ದನೀಲಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಛದನಂ, ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಛದನಪೀಠಂ, ರಜತಮಯಾ ಥೂಪಿಕಾ, ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ತೀಣಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತಾನಿ, ಉಬ್ಬೇಧತೋ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಾನಿ, ಏವರೂಪಾಯಂ ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ಸಭಾಯಂ.

ಧತರಟ್ಠೋತಿಆದೀಸು ಧತರಟ್ಠೋ ಗನ್ಧಬ್ಬರಾಜಾ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವತಾನಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಪರಿವುತೋ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಫಲಕಾನಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಸತ್ತಿಯೋ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ.

ವಿರೂಳ್ಹಕೋ ಕುಮ್ಭಣ್ಡರಾಜಾ ಕುಮ್ಭಣ್ಡದೇವತಾನಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಪರಿವುತೋ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸರಜತಮಯಾನಿ ಫಲಕಾನಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಸತ್ತಿಯೋ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ.

ವಿರೂಪಕ್ಖೋ ನಾಗರಾಜಾ ನಾಗಾನಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಪರಿವುತೋ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮಣಿಮಯಾನಿ ಮಹಾಫಲಕಾನಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಸತ್ತಿಯೋ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ.

ವೇಸ್ಸವಣೋ ಯಕ್ಖರಾಜಾ ಯಕ್ಖಾನಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಪರಿವುತೋ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಪವಾಳಮಯಾನಿ ಮಹಾಫಲಕಾನಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಸತ್ತಿಯೋ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಸನಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಛತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಓಕಾಸೋ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ನ ಲಭಾಮ. ಸನ್ನಿಪಾತಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮೇವ. ತೇಸು ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸಙ್ಗಹೋ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ. ಯಥಾ ಪನ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ, ಏವಂ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯಪಿ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪವಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಿಯಙ್ಗುದೀಪಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪವಾರೇತಿ. ಸೇಸಾ ದೇವತಾ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಾದೀನಿ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಚೇವ ದಿಬ್ಬಚನ್ದನಚುಣ್ಣಾನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಮನಾಪಟ್ಠಾನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪವಾರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಪವಾರಣಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ.

ದೇವಲೋಕೇ ಪನ ಆಸಾವತೀ ನಾಮ ಲತಾ ಅತ್ಥಿ. ಸಾ ಪುಪ್ಫಿಸ್ಸತೀತಿ ದೇವಾ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೇ ಪುಪ್ಫಮಾನೇ ಏಕವಸ್ಸಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಾದಿಭಾವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ಕೋವಿಳಾರೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತಮನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋನ್ತಿ – ‘ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ಖೋ ದಾನಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ಕೋವಿಳಾರೋ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಪನ್ನಪಲಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ಕೋವಿಳಾರೋ ಪನ್ನಪಲಾಸೋ ಹೋತಿ, ಖಾರಕಜಾತೋ ಹೋತಿ, ಜಾಲಕಜಾತೋ ಹೋತಿ, ಕುಟುಮಲಕಜಾತೋ ಹೋತಿ, ಕೋರಕಜಾತೋ ಹೋತಿ. ಅತ್ತಮನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋನ್ತಿ – ‘ಕೋರಕಜಾತೋ ದಾನಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ಕೋವಿಳಾರೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೯).

ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಸ್ಸ ಕೋವಿಳಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಸ ಯೋಜನಾನಿ ಆಭಾಯ ಫುಟಂ ಹೋತಿ, ಅನುವಾತಂ ಯೋಜನಸತಂ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಮಾನುಭಾವೋ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಸ್ಸ ಕೋವಿಳಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಪುಪ್ಫಿತೇ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೇ ಆರೋಹಣಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅಙ್ಕುಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಮನಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಾಹರಣತ್ಥಂ ಚಙ್ಕೋಟಕಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಕನ್ತನಕವಾತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಣ್ಟತೋ ಕನ್ತತಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕವಾತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಪವೇಸನಕವಾತೋ ಸುಧಮ್ಮಂ ದೇವಸಭಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಸಮ್ಮಜ್ಜನಕವಾತೋ ಪುರಾಣಪುಪ್ಫಾನಿ ನೀಹರತಿ, ಸನ್ಥರಣಕವಾತೋ ಪತ್ತಕಣ್ಣಿಕಕೇಸರಾನಿ ನಚ್ಚನ್ತೋ ಸನ್ಥರತಿ, ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಹೋತಿ. ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋ ರತನಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಉಪರಿ ತಿಯೋಜನೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಧಾರಯಮಾನೇನ, ತದನನ್ತರಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಆಸನಂ ಅತ್ಥರಿಯತಿ. ತತೋ ತೇತ್ತಿಂಸಾಯ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವತಾನಂ. ಅಞ್ಞತರದೇವತಾನಂ ಪನ ಪುಪ್ಫಕಣ್ಣಿಕಾವ ಆಸನಂ ಹೋತಿ.

ದೇವಾ ದೇವಸಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ತತೋ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ರೇಣುವಟ್ಟಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪರಿ ಕಣ್ಣಿಕಂ ಆಹಚ್ಚ ನಿಪತಮಾನಾ ದೇವತಾನಂ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಸಜ್ಜಿತಂ ವಿಯ ಕರೋತಿ. ತೇಸಂ ಸಾ ಕೀಳಾ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಕೀಳಾನುಭವನತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ.

ಮಾಸಸ್ಸ ಪನ ಅಟ್ಠದಿವಸೇ ದೇವಲೋಕೇ ಮಹಾಧಮ್ಮಸವನಂ ಘುಸತಿ. ತತ್ಥ ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ದೇವಸಭಾಯಂ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ಸಕ್ಕೋ ವಾ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕಭಿಕ್ಖು ವಾ, ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಅಟ್ಠಮಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾ, ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪುತ್ತಾ, ಪನ್ನರಸೇ ಸಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಞ್ಚ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ. ತೇ – ‘‘ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ. ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ. ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ. ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಉಪೋಸಥೇ ಕರೋತಿ. ಮಾತುಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪೂರೇತಿ. ಪಿತುಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪೂರೇತಿ. ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪಲಹತ್ಥಕಸತೇನ ಪುಪ್ಫಕುಮ್ಭೇನ ಪೂಜಾ ಕತಾ. ದೀಪಸಹಸ್ಸಂ ಆರೋಪಿತಂ. ಅಕಾಲಧಮ್ಮಸವನಂ ಕಾರಿತಂ. ಛತ್ತವೇದಿಕಾ ಪುಟವೇದಿಕಾ ಕುಚ್ಛಿವೇದಿಕಾ ಸೀಹಾಸನಂ ಸೀಹಸೋಪಾನಂ ಕಾರಿತಂ. ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತಿ. ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದೇನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಮಾತಲಿಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದೇತಿ. ಮಾತಲಿ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ದೇತಿ.

ಯದಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಕಾರಕಾ ಬಹೂ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಪೋತ್ಥಕೋ ಖುದ್ದಕೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ದೇವಾ – ‘‘ಪಮತ್ತೋ, ವತ ಭೋ ಮಹಾಜನೋ ವಿಹರತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛ ದೇವಲೋಕಾ ತುಚ್ಛಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಪೋತ್ಥಕೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ದೇವಾ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ವತ ಭೋ, ಮಹಾಜನೋ ವಿಹರತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಸುಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛ ದೇವಲೋಕಾ ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಆಗತೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಪೋತ್ಥಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ವಾಚೇತಿ. ತಸ್ಸ ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ದ್ವಾದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉಚ್ಚೇನ ಸರೇನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಸಕಲಂ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ದೇವನಗರಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಪವಾರಣಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಾತಿ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾದಿಭೇದಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುಧಮ್ಮತಂ ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನತಾದಿಭೇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಟ್ಠಯಥಾಭುಚ್ಚವಣ್ಣನಾ

೨೯೬. ಯಥಾಭುಚ್ಚೇತಿ ಯಥಾಭೂತೇ ಯಥಾಸಭಾವೇ. ವಣ್ಣೇತಿ ಗುಣೇ. ಪಯಿರುದಾಹಾಸೀತಿ ಕಥೇಸಿ. ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಕಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ? ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ಥಾಯ ಅಭಿನೀಹರಮಾನೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ದಾನಪಾರಮೀ, ಸೀಲಪಾರಮೀ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮೀ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಮೀ, ವೀರಿಯಪಾರಮೀ, ಖನ್ತಿಪಾರಮೀ, ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಾರಮೀ, ಮೇತ್ತಾಪಾರಮೀ, ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮೀತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಇಮಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ.

ಖನ್ತಿವಾದಿತಾಪಸಕಾಲೇ, ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಕುಮಾರಕಾಲೇ, ಛದ್ದನ್ತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಭೂರಿದತ್ತಚಮ್ಪೇಯ್ಯಸಙ್ಖಪಾಲನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಮಹಾಕಪಿಕಾಲೇ ಚ ತಾದಿಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಾನಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ವೇಸ್ಸನ್ತರತ್ತಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ತಸತಕಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಪಾರಮೀಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ತತೋ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ತುಸಿತಪುರೇ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾವಿಲೋಕನಾನಿ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ದೇವಾನಂ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರಾ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ.

ದಸ ಮಾಸೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲುಮ್ಬಿನೀವನೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋಪಿ, ಏಕೂನತಿಂಸವಸ್ಸಾನಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮನದೀತೀರೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋಪಿ, ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋಪಿ, ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ, ಇಸಿಪತನಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋಪಿ, ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ, ದೇವೋರೋಹಣಂ ಓರೋಹನ್ತೋಪಿ, ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ, ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೋಪಿ, ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೋಪಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಯಾವಸ್ಸ ಸಾಸಪಮತ್ತಾಪಿ ಧಾತುಯೋ ಧರನ್ತಿ, ತಾವ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಪದಾನಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ.

ನೇವ ಅತೀತಂಸೇ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮ, ನ ಪನೇತರಹೀತಿ ಅತೀತೇಪಿ ಬುದ್ಧತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮ, ಅನಾಗತೇಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮ, ಏತರಹಿ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಅಭಾವತೋಯೇವ ಅಞ್ಞತ್ರ ತೇನ ಭಗವತಾ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಹಿ – ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದಿಸಾಯೇವ, ಕಿಂ ಸಕ್ಕೋ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಏತರಹಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸತ್ಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪದೇಸು ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಾದೀನಿ ಚ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಚ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ.

ಗಙ್ಗೋದಕಂ ಯಮುನೋದಕೇನಾತಿ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾನಂ ಸಮಾಗಮಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ವಣ್ಣೇನಪಿ ಗನ್ಧೇನಪಿ ರಸೇನಪಿ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಉದಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಕಾಲೇ ವಿಯ ವಿಸದಿಸಂ. ಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾಪಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾವ. ನ ಹಿ ದಹರಕಾಲೇ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ ಪನ ಪಟಿಪದಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾವ ವಟ್ಟತಿ ಆಕಾಸೂಪಮಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಆಕಾಸಮ್ಪಿ ಅಲಗ್ಗಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಆಕಾಸೇ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿಪದಾಪಿ ಕುಲೇ ವಾ ಗಣೇ ವಾ ಅಲಗ್ಗಾ ಅಬದ್ಧಾ ಆಕಾಸೂಪಮಾ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ತಾದಿಸಾವ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಕಥಿತಾ ದೇಸಿತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಂಸನ್ದತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪದಾ ಚಾ’’ತಿ.

ಪಟಿಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಪಟಿಪದಾಯ ಠಿತಾನಂ. ವುಸಿತವತನ್ತಿ ವುತ್ಥವಾಸಾನಂ ಏತೇಸಂ. ಲದ್ಧಸಹಾಯೋತಿ ಏತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಹ ಅಯನತೋ ಸಹಾಯೋ. ‘‘ಅದುತಿಯೋ ಅಸಹಾಯೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಮೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಸದಿಸಟ್ಠೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಪನುಜ್ಜಾತಿ ತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇಪಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪನುಜ್ಜ, ಅಪನುಜ್ಜೇವ ಏಕಾರಾಮತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ ಖೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಲಾಭೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಹಾಲಾಭೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಕದಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ? ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಮನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತಯೋ ಜಟಿಲೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗತಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರದಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೭೦). ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕೇಸು ಚತೂಸು ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಸು ಉಸ್ಸನ್ನಪುಞ್ಞನಿಸ್ಸನ್ದಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ರಾಜಗಹೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಾಕೇತೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಗವತೋ ಪಟಿಪಾಟಿಭತ್ತಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇಕೋ – ‘‘ಅಹಂ ಸತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇ ಬನ್ಧಿ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ದ್ವೇ ಸತಾನಿ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ಪಞ್ಚ. ದಸ. ವೀಸತಿ. ಪಞ್ಞಾಸಂ; ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ. ಅಞ್ಞೋ – ಅಹಂ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇ ಬನ್ಧಿ. ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ಅನುಬನ್ಧಿಯೇವ. ಯಥಾಹ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಜಾನಪದಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹುಂ ಲೋಣಮ್ಪಿ ತೇಲಮ್ಪಿ ತಣ್ಡುಲಮ್ಪಿ ಖಾದನೀಯಮ್ಪಿ ಸಕಟೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ – ‘ಯತ್ಥ ಪಟಿಪಾಟಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ತತ್ಥ ಭತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ’’ (ಮಹಾವ. ೨೮೨). ಏವಂ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಖನ್ಧಕೇ ಚ ವಿನಯೇ ಚ ಬಹೂನಿ ವತ್ಥೂನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಸದಿಸದಾನೇ ಪನೇಸ ಲಾಭೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಭಗವತಿ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ರಾಜಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ದುತಿಯದಿವಸೇ ನಾಗರಾ ಅದಂಸು. ಪುನ ತೇಸಂ ದಾನತೋ ಅತಿರೇಕಂ ರಾಜಾ, ತಸ್ಸ ದಾನತೋ ಅತಿರೇಕಂ ನಾಗರಾತಿ ಏವಂ ಬಹೂಸು ದಿವಸೇಸು ಗತೇಸು ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ನಾಗರಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಅತಿರೇಕತರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಥವಿಸ್ಸರೋ ಪನ ರಾಜಾ ನಾಗರೇಹಿ ದಾನೇ ಪರಾಜಿತೋತಿ ಗರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಉಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಪದರೇಹಿ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಂ ನೀಲುಪ್ಪಲೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಆಸನಸತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಹತ್ಥಿಸತಾನಿ ಆಸನಾನಂ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕೇಕೇನ ಹತ್ಥಿನಾ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರಾಪೇಸಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಸನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಏಕೇಕಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾ ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧಂ ಪಿಸತಿ. ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಗನ್ಧಮ್ಬಣೇ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಅಪರಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಹತ್ಥಕೇನ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತಿ. ಏವಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ಪರಿವಾರಾ, ಅಪರಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಇತ್ಥೀ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಧಮಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಪತ್ತತೋ ಉದಕಂ ಹರತಿ. ಭಗವತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಅನಗ್ಘಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಪಾದಕಥಲಿಕಾ ಆಧಾರಕೋ ಅಪಸ್ಸೇನಫಲಕಂ ಛತ್ತಪಾದಮಣೀತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅನಗ್ಘಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ದಾನೇ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರೋ ಸಙ್ಘನವಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಆಸನಸಮೀಪೇ ಆನೀತೋ ಹತ್ಥೀ ತಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತತೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ – ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೀ ನತ್ಥೀ’’ತಿ? ದುಟ್ಠಹತ್ಥೀ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ – ಸಙ್ಘನವಕೋ ಕತರೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ? ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರೋ ಭಗವಾತಿ. ತೇನ ಹಿ ತಂ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಠಪೇತು, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಹತ್ಥಿಂ ಮಣ್ಡಯಿತ್ವಾ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ತೇಜೇನ ನಾಸಾವಾತಸಞ್ಚರಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಏವಂ ನಿರನ್ತರಂ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ದಾನಂ ದೀಯಿತ್ಥ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ತಸ್ಸಞ್ಚ ಪರಿಸತಿ ಕಾಳೋ ಚ ಜುಣ್ಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಾಳೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನಸ್ಸತಿ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ, ಕಿಂ ನಾಮೇತೇ ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸನ್ತೇವ, ಇದಂ ಪನ ಏಕೋ ರಾಜಪುರಿಸೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಂ ನಾಮ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಹೋ ನಸ್ಸತಿ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ. ಜುಣ್ಹೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಇದಂ ರಾಜತ್ತನಂ ನಾಮ, ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಇದಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ? ಕಿಂ ರಾಜಾ ನಾಮ ಸೋ, ಯೋ ರಾಜತ್ತನೇ ಠಿತೋಪಿ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಪರಿಸಾಯ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಅಜ್ಜ ಜುಣ್ಹಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಮಿ, ಕಾಳಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತಿ. ಮಯಾ ಖೋ ಪನ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯತಾಯ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ. ಜುಣ್ಹೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಮಯಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಯನ್ತೇ ಮಗ್ಗಫಲಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಕಾಳಂ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಚತುಪ್ಪದಿಕಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ನ ವೇ ಕದರಿಯಾ ದೇವಲೋಕಂ ವಜನ್ತಿ,

ಬಾಲಾ ಹವೇ ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ ದಾನಂ;

ಧೀರೋ ಚ ದಾನಂ ಅನುಮೋದಮಾನೋ,

ತೇನೇವ ಸೋ ಹೋತಿ ಸುಖೀ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೭೭);

ರಾಜಾ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಾ ಮಹಾದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಮೇ ಮನ್ದಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ, ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಮಞ್ಞೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಹನ್ತಂ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಅನುಮೋದನಾ ಚ ಮೇ ನ ಮಹತೀ ಕತಾ, ಕೋ ನು ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದೋಸೋ’’ತಿ? ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ದೋಸೋ, ಪರಿಸಾ ಪನ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ನ ದೇಸೇಸಿನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಪರಿಸಾ ನ ಸುದ್ಧಾತಿ? ಸತ್ಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕಾಳಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಏವಂ, ತಾತ, ಕಾಳಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಿ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ದದಮಾನೇ ತವ ಕತರಂ ಠಾನಂ ರುಜ್ಜತಿ, ನ ತಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ ಮಮ ರಟ್ಠತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಜುಣ್ಹಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ತಾತ, ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತವ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಮೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಣ್ಡಪೇ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸುಯೇವ ಆಸನೇಸು ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯೇವ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ಪರಿವಾರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯಾ ದಿನ್ನಸದಿಸಮೇವ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ದಾನಂ ದೇಹೀತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅದಾಸಿ. ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ – ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಭಗವಾ ದೇಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಸತ್ಥಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ದಾನಾನಂ ಅನುಮೋದನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇ ಮಹಾನದಿಯೋ ಏಕೋಘಪುಣ್ಣಾ ಕುರುಮಾನೋ ವಿಯ ಮಹಾಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಜುಣ್ಹೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಂ ನಾಮ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ ಖೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಲಾಭೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ ಸಿಲೋಕೋತಿ ವಣ್ಣಗುಣಕಿತ್ತನಂ. ಸೋಪಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಭಗವತೋ ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಗಹಪತಯೋಪಿ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ದೇವತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋಪಿ ಕಿತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ – ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ವರರೋಜಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ. ಸೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸನ್ತಾ ಅಪಲೋಕಯಮಾನೋ ಲಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಜ್ಜಂ ಅದಿಸ್ವಾ – ‘‘ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನವಿಭೂಸಿತೇ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸುಫುಲ್ಲಿತಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕತಾರಾಗಣಸಮುಜ್ಜಲಿತಅನ್ತಲಿಕ್ಖವಿಚಿತ್ತಕುಸುಮಸಸ್ಸಿರಿಕನನ್ದನವನಸದಿಸೇ ಅನವಜ್ಜಅತ್ತಭಾವೇ ಅವಣ್ಣಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ಮುಖಮ್ಪಿ ವಿಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಾಪಿ ಸತ್ತಧಾ ಫಲೇಯ್ಯ, ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ತುಂ ಉಪಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ವಣ್ಣಮೇವ ವದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸನ್ತಾ ಅತಿರೇಕಪದಸಹಸ್ಸೇನ ವಣ್ಣಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಪನೇಸ ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ. ಏವಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ ಸಿಲೋಕೋತಿ.

ಯಾವ ಮಞ್ಞೇ ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇಸ್ಸಾ ಸುದ್ದಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ಯಕ್ಖಾ ಅಸುರಾ ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋತಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನರೂಪಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ವಿಗತಮದೋ ಖೋ ಪನಾತಿ ಏತ್ತಕಾ ಮಂ ಜನಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನರೂಪಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ನ ಮದಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ದವಾದಿವಸೇನ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಗತಮದೋ ಖೋ ಪನ ಸೋ ಭಗವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ.

ಯಥಾವಾದೀತಿ ಯಂ ವಾಚಾಯ ವದತಿ, ತದನ್ವಯಮೇವಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ. ಯಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಕರೋತಿ, ತದನ್ವಯಮೇವಸ್ಸ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ. ಕಾಯೋ ವಾ ವಾಚಂ, ವಾಚಾ ವಾ ಕಾಯಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ವಾಚಾ ಕಾಯೇನ, ಕಾಯೋ ಚ ವಾಚಾಯ ಸಮೇತಿ. ಯಥಾ ಚ –

‘‘ವಾಮೇನ ಸೂಕರೋ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಅಜಾಮಿಗೋ;

ಸರೇನ ನೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ವಿಸಾಣೇನ ಜರಗ್ಗವೋ’’ತಿ. –

ಅಯಂ ಸೂಕರಯಕ್ಖೋ ಸೂಕರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸೂಕರಸದಿಸಂ ವಾಮಪಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಅಜಾಮಿಗೇ ದಿಸ್ವಾ ತಂಸದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ನೇಲಕವಚ್ಛಕೇ ದಿಸ್ವಾ ವಚ್ಛಕರವಂ ರವನ್ತೋ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಗೋಣೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಸಾಣಸದಿಸಾನಿ ವಿಸಾಣಾನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ದೂರತೋವ – ‘‘ಗೋಣೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಗತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ. ಯಥಾ ಚ ಧಮ್ಮಿಕವಾಯಸಜಾತಕೇ ಸಕುಣೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ವಾಯಸೋ – ‘‘ಅಹಂ ವಾತಭಕ್ಖೋ, ವಾತಭಕ್ಖತಾಯ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಾಣಕಾನಞ್ಚ ಮರಣಭಯೇನ ಏಕೇನೇವ ಪಾದೇನ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ –

‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರಥ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಧಮ್ಮಂ ಚರಥ ಞಾತಯೋ;

ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚಾ’’ತಿ.

ಸಕುಣೇಸು ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತತೋ –

‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ ಪಕ್ಖೀ, ದಿಜೋ ಪರಮಧಮ್ಮಿಕೋ;

ಏಕಪಾದೇನ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ, ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಭಾಸತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವಿಸ್ಸಾಸಮಾಗತೇ ಸಕುಣೇ ಖಾದಿತ್ಥ. ತೇನ ತೇಸಂ ವಾಚಾ ಕಾಯೇನ, ಕಾಯೋ ಚ ವಾಚಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ನ ಏವಂ ಭಗವತೋ. ಭಗವತೋ ಪನ ವಾಚಾ ಕಾಯೇನ, ಕಾಯೋ ಚ ವಾಚಾಯ ಸಮೇತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಿಣ್ಣಾ ತರಿತಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ. ‘‘ಕಥಮಿದಂ ಕಥಮಿದ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಜನೋ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಕಿಂ ರುಕ್ಖೋ ನಾಮ, ಅಯಂ ಗಾಮೋ, ಅಯಂ ಜನಪದೋ, ಇದಂ ರಟ್ಠಂ, ಕಿಂ ರಟ್ಠಂ ನಾಮ, ಕಸ್ಮಾ ನು ಖೋ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಉಜುಕ್ಖನ್ಧೋ, ಅಯಂ ವಙ್ಕಕ್ಖನ್ಧೋ, ಕಸ್ಮಾ ಕಣ್ಟಕೋ ಕೋಚಿ ಉಜುಕೋ ಹೋತಿ, ಕೋಚಿ ವಙ್ಕೋ, ಪುಪ್ಫಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಗನ್ಧಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ, ಫಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಧುರಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮಧುರ’’ನ್ತಿ ಸಕಙ್ಖೋವ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಸತ್ಥಾ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ನಾಮ ಧಾತೂನಂ ಉಸ್ಸನ್ನುಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಇದಂ ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋವ. ಯಥಾ ಚ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಲಾಭೀನಂ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಯಾಥಾವಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ವೋಹಾರವಸೇನ ಕಙ್ಖಾ ನಾಮ ಹೋತಿಯೇವ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯಥಾ ಕೇಚಿ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ಕೇಚಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತೇನ, ಕೇಚಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ…ಪೇ… ಕೇಚಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಮತ್ತೇನ…ಪೇ… ಕೇಚಿ ಅರಹತ್ತೇನ, ಕೇಚಿ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇನ, ಕೇಚಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣೇನ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಮನೋರಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಮಮ ಸತ್ಥಾ. ಮಮ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ಅಧಿಕಾಸಯೇನ ಉತ್ತಮನಿಸ್ಸಯಭೂತೇನ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಪೋರಾಣಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಭೂತೇನ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವಚನತೋ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪತಾಪಿ ಭಗವತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನೇವ ನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ.

೨೯೭. ಯಥರಿವ ಭಗವಾತಿ ಯಥಾ ಭಗವಾ, ಏವಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಅಹೋ ವತ ಚತ್ತಾರೋ ಜಿನಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪಚ್ಚಾಸಿಸಮಾನಾ ವದನ್ತಿ. ಅಥಾಪರೇ ತೀಸು ಮಣ್ಡಲೇಸು ಏಕತೋ ವಿಚರಣಭಾವಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ತಯೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಆಹಂಸು. ಅಪರೇ – ‘‘ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ನಾಮ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ದುಲ್ಲಭಾ, ಸಚೇ ಪನ ಏಕೋ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ, ಏವಮ್ಪಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಸೋಭೇಯ್ಯ ಚೇವ, ಬಹುಞ್ಚ ಹಿತಸುಖಮಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಹೋ ವತ, ಮಾರಿಸಾತಿ ಆಹಂಸು.

೨೯೮. ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನಂ ಅವಕಾಸೋತಿ ಉಭಯಮೇತಂ ಕಾರಣಾಧಿವಚನಮೇವ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಫಲನ್ತಿ ಠಾನಂ. ಓಕಾಸೋ ವಿಯ ಚಸ್ಸ ತಂ ತೇನ ವಿನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಭಾವತೋತಿ ಅವಕಾಸೋ. ಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ –

‘‘ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ, ಪರಿಹರನ್ತಿ ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚನಾ;

ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ, ಏತ್ಥ ತೇ ವತ್ತತೇ ವಸೋ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೩) –

ಗಾಥಾಯ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಮೇವ ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತು. ‘‘ಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೨೬) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಂ ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತು. ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ಓಭಾಸೇನ ಚ ಫರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೧) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸೀ ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತು. ‘‘ಅಯಞ್ಚ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತೂ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೧) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ದಸಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾತಿ ಆಹ. ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಜಾತಿಖೇತ್ತಂ ನಾಮ. ತತ್ರಾಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ನ ಅಞ್ಞತ್ರ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಜಾತಿಖೇತ್ತತೋ ಪನ ಪರಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಮೇವ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯೇನತ್ಥೇನಾತಿ ಯೇನ ಪವಾರಣಸಙ್ಗಹತ್ಥೇನ.

ಸನಙ್ಕುಮಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೦. ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚಾತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿವಾರೇನ ಚ ಪುಞ್ಞಸಿರಿಯಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೦೧. ಸಾಧು ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಪಸಾದನೇ ಸಾಧುಸದ್ದೋ. ಸಙ್ಖಾಯ ಮೋದಾಮಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮೋದಾಮ.

ಗೋವಿನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೦೪. ಯಾವ ದೀಘರತ್ತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞೋವ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವ ದೀಘರತ್ತಂ ಅತಿಚಿರರತ್ತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞೋವ ಸೋ ಭಗವಾ. ನೋತಿ ಕಥಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಞ್ಞಥಾತಿ. ಅಥ ಸಯಮೇವೇತಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾತುಕಾಮೋ – ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಯಂ ಇದಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾರಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಅಸಾಧಾರಣಞಾಣೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಮೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಪನ ಬೋಧಿಯಾ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸರಾಗಾದಿಕಾಲೇಪಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಭಾವಮೇವ ವೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭವಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಭೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪುರೋಹಿತೋತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಅನುಸಾಸನಪುರೋಹಿತೋ. ಗೋವಿನ್ದೋತಿ ಗೋವಿನ್ದಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ, ಪಕತಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಅಞ್ಞದೇವ ನಾಮಂ, ಅಭಿಸಿತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಗೋವಿನ್ದೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ. ಜೋತಿಪಾಲೋತಿ ಜೋತನತೋ ಚ ಪಾಲನತೋ ಚ ಜೋತಿಪಾಲೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಜಾತದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾವುಧಾನಿ ಉಜ್ಜೋತಿಂಸು. ರಾಜಾಪಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಅತ್ತನೋ ಮಙ್ಗಲಾವುಧಂ ಪಜ್ಜಲಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಗೋವಿನ್ದೋ ಪಾತೋವ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿ ರಾಜಾ – ‘‘ಕುತೋ ಮೇ ಆಚರಿಯ, ಸುಖಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಸಕಲನಗರೇ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿಂಸೂತಿ. ರಾಜಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಕುಮಾರೋ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಭಾಯಿ. ‘‘ಕಿಂ ವಿತಕ್ಕೇಸಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಗೋವಿನ್ದೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ ಮಹಾರಾಜ, ನೇಸೋ ಕುಮಾರೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದುಬ್ಭಿಸ್ಸತಿ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪನ ತೇನ ಸಮೋ ಪಞ್ಞಾಯ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ – ‘‘ಕುಮಾರಸ್ಸ ಖೀರಮೂಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕುಮಾರಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಮಮ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕುಮಾರೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಡ್ಢಿಮನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಜೋತಿತತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾಲನಸಮತ್ಥತಾಯ ಚ ಜೋತಿಪಾಲೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜೋತನತೋ ಚ ಪಾಲನತೋ ಚ ಜೋತಿಪಾಲೋ’’ತಿ.

ಸಮ್ಮಾ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಲಮತ್ಥದಸತರೋತಿ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಬಲೋ ಅತ್ಥದಸೋ ಅಲಮತ್ಥದಸೋ, ತಂ ಅಲಮತ್ಥದಸಂ ತಿರೇತೀತಿ ಅಲಮತ್ಥದಸತರೋ. ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸೇವ ಮಾಣವಸ್ಸ ಅನುಸಾಸನಿಯಾತಿ ಸೋಪಿ ಜೋತಿಪಾಲಂಯೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೦೫. ಭವಮತ್ಥು ಭವನ್ತಂ ಜೋತಿಪಾಲನ್ತಿ ಭೋತೋ ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸ ಭವೋ ವುದ್ಧಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ ಸಬ್ಬಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚೇವ ಮಙ್ಗಲಞ್ಚ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥನ್ತಿ? ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಧುವಧಮ್ಮೋ ಏಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಸೋಕವಿನೋದನಪಟಿಸನ್ಥಾರಕಥಂ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ. ಮಾ ನೋ ಭವಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ಪಚ್ಚಬ್ಯಾಹಾಸೀತಿ ಮಾ ಪಟಿಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ‘‘ಅನುಸಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ – ‘‘ನಾಹಂ ಅನುಸಾಸಾಮೀ’’ತಿ ನೋ ಮಾ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಸಮ್ಭೋಸೀತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ತಂ ಪಿತರಾ ಮಹಾಪಞ್ಞತರಂ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಅನುಸಾಸನ್ತಂ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಭವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಗೋವಿನ್ದೋ ವತ, ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ವತ, ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಏವಮಾಹಂಸು. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಗೋವಿನ್ದೋ ವತ, ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ ಏತಸ್ಸ ಪಿತಾ; ಅಯಂ ಪನ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ವತ, ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ.

ರಜ್ಜಸಂವಿಭಜನವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಯೇನ ತೇ ಛ ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಯೇ ತೇ ‘‘ಸಹಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಛ ಖತ್ತಿಯಾ, ತೇ ಕಿರ ರೇಣುಸ್ಸ ಏಕಪಿತಿಕಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಏತೇಸಂ ರಜ್ಜಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ, ಯಂನೂನಾಹಂ ತೇ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ರೇಣುಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಯೇನ ತೇ ಛ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ರಾಜಕತ್ತಾರೋತಿ ರಾಜಕಾರಕಾ ಅಮಚ್ಚಾ.

೩೦೭. ಮದನೀಯಾ ಕಾಮಾತಿ ಮದಕರಾ ಪಮಾದಕರಾ ಕಾಮಾ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಏಸ ಅನುಸ್ಸರಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಆಯನ್ತು ಭೋನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೦೮. ಸರಾಮಹಂ ಭೋತಿ ತದಾ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಚ್ಚವಾದಿಕಾಲೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕದಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ಕೇನ ದಿಟ್ಠಂ, ಕೇನ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಅಭೂತಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸರಾಮಹಂ ಭೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥನ್ತಿ ಕಿಂ ಮಹಾರಾಜ ದೇವತ್ತಂ ಗತೇ ರಞ್ಞೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಧುವಧಮ್ಮೋ ಏಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ, ಏವಂಭಾವಿನೋ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕಥಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಕಟಮುಖಾನಿ ಪಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಛ ರಜ್ಜಾನಿ ಸಕಟಮುಖಾನಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಏಕೇಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ರಜ್ಜಂ ತಿಯೋಜನಸತಂ ಹೋತಿ, ರೇಣುಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ರಜ್ಜೋಸರಣಪದೇಸೋ ದಸಗಾವುತಂ, ಮಜ್ಝೇ ಪನ ರೇಣುಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ವಿತಾನಸದಿಸಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಟ್ಠಪೇಸೀತಿ? ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಅಪೀಳೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜಪದೇಸೇನೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇವ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚ. ಪರರಜ್ಜಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಹಿ – ‘‘ಭತ್ತಂ ದೇಥ, ಗೋಣಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ – ‘‘ಇಮೇ ರಾಜಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತೇನ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೀಳಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಇಮಿನಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಲದ್ಧಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಪೀಳಂ ನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ‘‘ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ರಾಜಾನೋ ಚಿರಂ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ.

‘‘ದನ್ತಪುರಂ ಕಲಿಙ್ಗಾನಂ, ಅಸ್ಸಕಾನಞ್ಚ ಪೋತನಂ;

ಮಾಹಿಸ್ಸತಿ ಅವನ್ತೀನಂ, ಸೋವೀರಾನಞ್ಚ ರೋದುಕಂ.

ಮಿಥಿಲಾ ಚ ವಿದೇಹಾನಂ, ಚಮ್ಪಾ ಅಙ್ಗೇಸು ಮಾಪಿತಾ;

ಬಾರಾಣಸೀ ಚ ಕಾಸೀನಂ, ಏತೇ ಗೋವಿನ್ದಮಾಪಿತಾ’’ತಿ. –

ಏತಾನಿ ಸತ್ತ ನಗರಾನಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೇನೇವ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಮಾಪಿತಾನಿ.

‘‘ಸತ್ತಭೂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ಚ, ವೇಸ್ಸಭೂ ಭರತೋ ಸಹ;

ರೇಣು ದ್ವೇ ಚ ಧತರಟ್ಠಾ, ತದಾಸುಂ ಸತ್ತ ಭಾರಧಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾನಿ ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ನಾಮಾನಿ. ತೇಸು ಹಿ ಏಕೋ ಸತ್ತಭೂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ವೇಸ್ಸಭೂ ನಾಮ, ಏಕೋ ತೇನೇವ ಸಹ ಭರತೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ರೇಣು ನಾಮ, ದ್ವೇ ಪನ ಧತರಟ್ಠಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಭಾರಧಾ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ಪಠಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಅಬ್ಭುಗ್ಗಮನವಣ್ಣನಾ

೩೧೧. ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯಂ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ, ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ಅಮ್ಹೇ ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಸಮಗ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೂಪಕಾರಿಸ್ಸ ಪನ ನ ಸುಕರಾ ಪಟಿಕಿರಿಯಾ ಕಾತುಂ. ಅಮ್ಹೇ ಸತ್ತಪಿ ಜನೇ ಏಸೋಯೇವ ಅನುಸಾಸತು, ಏತಂಯೇವ ಸೇನಾಪತಿಞ್ಚ ಪುರೋಹಿತಞ್ಚ ಕರೋಮ, ಏವಂ ನೋ ವುದ್ಧಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋಪಿ – ‘‘ಮಯಾ ಏತೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಕತಾ, ಸಚೇ ಏತೇಸಂ ಅಞ್ಞೋ ಸೇನಾಪತಿ ಪುರೋಹಿತೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಪತಿಪುರೋಹಿತಾನಂ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಧಿವಾಸೇಮಿ ನೇಸಂ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಭೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಸತ್ತ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸಮ್ಮುಖೋ ಭವೇಯ್ಯಂ ವಾ ನ ವಾ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಸಮ್ಮುಖೋ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತ್ಥೇವ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸತ್ತ ಅನುಪುರೋಹಿತೇ ಠಪೇಸಿ. ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸತ್ತ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೇ’’ತಿ. ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಸಾಯಂ ಪಾತೋ ವಾ ನಹಾಯನ್ತೀತಿ ನಹಾತಕಾ. ವತಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಾ ನಹಾತಾ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಖಾದನ್ತಿ ನ ಪಿವನ್ತೀತಿ ನಹಾತಕಾ.

೩೧೨. ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛೀತಿ ಅಭಿಉಗ್ಗಚ್ಛಿ. ತದಾ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ‘‘ನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಏವಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಅನುಸಾಸಿತು’’ನ್ತಿ ನಿಸಿನ್ನನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಅಯಮೇವ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿತ್ಥ. ನ ಖೋ ಪನಾಹನ್ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಕಿರ – ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಭೂತೋ ವಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ವಣ್ಣುಪ್ಪತ್ತಿ ಖೋ ಪನ ನ ಭಾರಿಯಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಣ್ಣಸ್ಸ ರಕ್ಖನಮೇವ ಭಾರಿಯಂ, ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋವ, ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ವಿತ್ಥಾರಿಕತರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮದಸ್ಸನೇ ಉಪಾಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇತನ್ತಿಆದಿಅತ್ಥಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇಸಿ.

೩೧೩. ಯೇನ ರೇಣು ರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಂ ಮೇ ಅನ್ತರಾ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ವಾ ಸಲ್ಲಪಿತುಕಾಮೋ ವಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯತೋ ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೋ ಸುಖಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೩೧೬. ಸಾದಿಸಿಯೋತಿ ಸಮವಣ್ಣಾ ಸಮಜಾತಿಕಾ.

೩೧೭. ನವಂ ಸನ್ಧಾಗಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸನಕ್ಖಮಂ ಬಹಿ ನಳಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ಆವಸಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ. ಕರುಣಂ ಝಾನಂ ಝಾಯೀತಿ ಕರುಣಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ಝಾಯಿ, ಕರುಣಾಮುಖೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅವಸೇಸಾಪಿ ತಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ ಗಹಿತಾವ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನಾ ಪರಿತಸ್ಸನಾತಿ ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಅನಭಿರತಿಉಕ್ಕಣ್ಠನಾ ವಾ ಭಯಪರಿತಸ್ಸನಾ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪನ ಆಗಮನಪತ್ಥನಾ ಆಗಮನತಣ್ಹಾ ಅಹೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬ್ರಹ್ಮುನಾಸಾಕಚ್ಛಾವಣ್ಣನಾ

೩೧೮. ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಮೇವ. ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ಅಜಾನಮಾನಾ. ಕಥಂ ಜಾನೇಮು ತಂ ಮಯನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೭೯) ಮಯಂ ಕಿನ್ತಿ ತಂ ಜಾನಾಮ, ಅಯಂ ಕತ್ಥವಾಸಿಕೋ, ಕಿನ್ನಾಮೋ, ಕಿಂ ಗೋತ್ತೋತಿಆದೀನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಕೇನ ಆಕಾರೇನ ತಂ ಧಾರಯಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಂ ವೇ ಕುಮಾರಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಮಂ ‘‘ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ‘‘ದಹರೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಸೇಟ್ಠಲೋಕೇ. ಸನನ್ತನನ್ತಿ ಚಿರತನಂ ಪೋರಾಣಕಂ. ಅಹಂ ಸೋ ಪೋರಾಣಕುಮಾರೋ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಗೋವಿನ್ದ ಜಾನಾಹೀತಿ ಗೋವಿನ್ದ ಪಣ್ಡಿತ, ತ್ವಂ ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ, ಏವಂ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ.

‘‘ಆಸನಂ ಉದಕಂ ಪಜ್ಜಂ, ಮಧುಸಾಕಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ;

ಅಗ್ಘೇ ಭವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಅಗ್ಘಂ ಕುರುತು ನೋ ಭವ’’ನ್ತಿ. –

ಏತ್ಥ ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಅತಿಥಿನೋ ಉಪನಾಮೇತಬ್ಬಂ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವ ಇದಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಥ, ಇದಂ ಉದಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಇತೋ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಥ, ಪಾದೇ ಧೋವಥ, ಇದಂ ಪಜ್ಜಂ ಪಾದಾನಂ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ತೇಲಂ, ಇತೋ ಪಾದೇ ಮಕ್ಖೇಥ, ಇದಂ ಮಧುಸಾಕನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ನ ಸೋ ‘‘ಇದಂ ಸ್ವೇ, ಇದಂ ತತಿಯದಿವಸೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ನಾಮ ಕರೋತಿ. ಮಧುಸಾಕಂ ಪನ ಅಲೋಣಂ ಅಧೂಪನಂ ಅತಕ್ಕಂ ಉದಕೇನ ಸೇದಿತಸಾಕಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇಸ – ‘‘ಇದಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅಗ್ಘೇ ಭವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಗ್ಘಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಅತ್ಥಿ. ತೇ ಅಗ್ಘೇ ಭವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ. ಏವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಅಗ್ಘಂ ಕುರುತು ನೋ ಭವಂ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ನೋ ಭವಂ ಇದಮಗ್ಘನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸ – ‘‘ಇತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ. ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗತೋ ಅತಿಥಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಮ ಪರಿಭೋಗಕರಣಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ, ಉದಾಹು ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋ ‘‘ವತ್ತಸೀಸೇ ಠಿತೋ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ದಾನಿ ಮೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ ತೇ ಅಗ್ಘಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಗೋವಿನ್ದ ಭಾಸಸೀತಿ ಆಹ. ಯಂ ತ್ವಂ ಗೋವಿನ್ದ ಭಾಸಸಿ – ‘‘ಇದಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿಆದಿ, ತತ್ರ ತೇ ಮಯಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋಮ, ಪಾನೀಯಂ ಪೀತಾ ನಾಮ ಹೋಮ, ಪಾದಾಪಿ ಮೇ ಧೋತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತು, ತೇಲೇನಪಿ ಮಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತು, ಉದಕಸಾಕಮ್ಪಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತು, ತಯಾ ದಿನ್ನಂ ಅಧಿವಾಸಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ತ್ವಂ ಭಾಸಸಿ, ತಂ ತಂ ಮಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ ತೇ ಅಗ್ಘಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಗೋವಿನ್ದ ಭಾಸಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಪನ ಅಗ್ಘಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತತ್ಥಾಯಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕಙ್ಖೀ ಅಕಙ್ಖಿಂ ಪರವೇದಿಯೇಸೂತಿ ಅಹಂ ಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಭವನ್ತಂ ಪರೇನ ಸಯಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಪರಸ್ಸ ಪಾಕಟೇಸು ಪರವೇದಿಯೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ.

ಹಿತ್ವಾ ಮಮತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಮಮ, ಇದಂ ಮಮಾತಿ ಉಪಕರಣತಣ್ಹಂ ಚಜಿತ್ವಾ. ಮನುಜೇಸೂತಿ ಸತ್ತೇಸು, ಮನುಜೇಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಮನುಜೋ ಮಮತ್ತಂ ಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೋದಿಭೂತೋತಿ ಏಕೀಭೂತೋ, ಏಕೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಏಕೋ ನಿಸೀದನ್ತೋತಿ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಏಕೋ ಉದೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಏಕೋದಿ, ತಾದಿಸೋ ಭೂತೋತಿ ಏಕೋದಿಭೂತೋ. ಕರುಣೇಧಿಮುತ್ತೋತಿ ಕರುಣಾಝಾನೇ ಅಧಿಮುತ್ತೋ, ತಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರಾಮಗನ್ಧೋತಿ ವಿಸ್ಸಗನ್ಧವಿರಹಿತೋ. ಏತ್ಥ ಠಿತೋತಿ ಏತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋತಿ ಏತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಉಪರಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೇನ ಚ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಚ ವುತ್ತೋಯೇವ.

೩೨೦. ತತ್ಥ ಏತೇ ಅವಿದ್ವಾತಿ ಏತೇ ಆಮಗನ್ಧೇ ಅಹಂ ಅವಿದ್ವಾ, ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ಬ್ರೂಹಿ ಧೀರಾತಿ ತೇ ಮೇ ತ್ವಂ ಇಧ ಧೀರ ಪಣ್ಡಿತ, ಬ್ರೂಹಿ, ವದ. ಕೇನಾವಟಾ ವಾತಿ ಪಜಾ ಕುರುತೂತಿ ಕತಮೇನ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಆವರಿತಾ ಪಜಾ ಪೂತಿಕಾ ವಾಯತಿ. ಆಪಾಯಿಕಾತಿ ಅಪಾಯೂಪಗಾ. ನಿವುತಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತಿ ನಿವುತೋ ಪಿಹಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿವುತಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ. ಕತಮೇನ ಕಿಲೇಸೇನ ಪಜಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಮಗ್ಗೋ ನಿವುತೋ ಪಿಹಿತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಂ ನಿಕತಿ ಚ ದುಬ್ಭೋತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ ಕೋಧೋ ಚ, ಪರವಿಸಂವಾದನಲಕ್ಖಣೋ ಮುಸಾವಾದೋ ಚ, ಸದಿಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಞ್ಚನಲಕ್ಖಣಾ ನಿಕತಿ ಚ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭನಲಕ್ಖಣೋ ದುಬ್ಭೋ ಚ. ಕದರಿಯತಾ ಅತಿಮಾನೋ ಉಸೂಯಾತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಯಲಕ್ಖಣಾ ಕದರಿಯತಾ ಚ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ ಚ, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಖೀಯನಲಕ್ಖಣಾ ಉಸೂಯಾ ಚ. ಇಚ್ಛಾ ವಿವಿಚ್ಛಾ ಪರಹೇಠನಾ ಚಾತಿ ತಣ್ಹಾಲಕ್ಖಣಾ ಇಚ್ಛಾ ಚ, ಮಚ್ಛರಿಯಲಕ್ಖಣಾ ವಿವಿಚ್ಛಾ ಚ, ವಿಹಿಂಸಾಲಕ್ಖಣಾ ಪರಹೇಠನಾ ಚ. ಲೋಭೋ ಚ ದೋಸೋ ಚ ಮದೋ ಚ ಮೋಹೋತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಲುಬ್ಭನಲಕ್ಖಣೋ ಲೋಭೋ ಚ, ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ ಚ, ಮಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೋ ಮದೋ ಚ, ಮುಯ್ಹನಲಕ್ಖಣೋ ಮೋಹೋ ಚ. ಏತೇಸು ಯುತ್ತಾ ಅನಿರಾಮಗನ್ಧಾತಿ ಏತೇಸು ಚುದ್ದಸಸು ಕಿಲೇಸೇಸು ಯುತ್ತಾ ಪಜಾ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ನ ಹೋತಿ, ಆಮಗನ್ಧಾ ಸಕುಣಪಗನ್ಧಾ ಪೂತಿಗನ್ಧಾಯೇವಾತಿ ವದತಿ. ಆಪಾಯಿಕಾ ನಿವುತಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತಿ ಏಸಾ ಪನ ಆಪಾಯಿಕಾ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗಾ ಚಾತಿ. ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಆಮಗನ್ಧಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ಆಮಗನ್ಧಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ದೀಪೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ತೇ ನ ಸುನಿಮ್ಮದಯಾತಿ ತೇ ಆಮಗನ್ಧಾ ಸುನಿಮ್ಮದಯಾ ಸುಖೇನ ನಿಮ್ಮದೇತಬ್ಬಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ದುಪ್ಪಜಹಾ ದುಜ್ಜಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಭವಂ ಗೋವಿನ್ದೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಯಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಭವಂ ಗೋವಿನ್ದೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಯಮೇವ ಹೋತು, ಏವಂ ಸತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಮನಂ ಸ್ವಾಗಮನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಥಿತಧಮ್ಮಕಥಾ ಸುಕಥಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ತಾತ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ ದಹರೋ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಿಸಿರಿವಿಲಾಸಂ ಪಹಾಯ ತವ ಪಬ್ಬಜನಂ ನಾಮ ಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ಅಯಬನ್ಧನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಅತಿಉಳಾರಂ, ಬುದ್ಧತನ್ತಿ ನಾಮೇಸಾ’’ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಗತೋ.

ರೇಣುರಾಜಆಮನ್ತನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೧. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ‘‘ಮಮ ಇತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನಂ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅಹಂ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಸೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಸುನ್ದರಮೇವ. ನೋ ಚೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭೋ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ,…ಪೇ… ನಾಹಂ ಪೋರೋಹಚ್ಚೇ ರಮೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತ್ವಂ ಪಜಾನಸ್ಸು ರಜ್ಜೇನಾತಿ ತವ ರಜ್ಜೇನ ತ್ವಮೇವ ಜಾನಾಹಿ. ನಾಹಂ ಪೋರೋಹಿಚ್ಚೇ ರಮೇತಿ ಅಹಂ ಪುರೋಹಿತಭಾವೇ ನ ರಮಾಮಿ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸ್ಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಅನುಸಾಸಕಂ ಜಾನಾಹಿ, ನಾಹಂ ಪೋರೋಹಿಚ್ಚೇ ರಮೇತಿ.

ಅಥ ರಾಜಾ – ‘‘ಧುವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭೋಗಾ ಮನ್ದಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಧನೇನ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೋ – ‘‘ಸಚೇ ತೇ ಊನಂ ಕಾಮೇಹಿ. ಅಹಂ ಪರಿಪೂರಯಾಮಿ ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಏಸ ಏಕಕೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ವಿಹಿಂಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ,

‘‘ಯೋ ತಂ ಹಿಂಸತಿ ವಾರೇಮಿ, ಭೂಮಿಸೇನಾಪತಿ ಅಹಂ;

ತುವಂ ಪಿತಾ ಅಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಮಾ ನೋ ಗೋವಿನ್ದ ಪಾಜಹೀ’’ತಿ. –

ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ತಂ ಹಿಂಸತಿ, ತಂ ವಾರೇಮಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ‘‘ಅಸುಕೋ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಥ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಭೂಮಿಸೇನಾಪತಿ ಅಹನ್ತಿ ಅಥ ವಾ ಅಹಂ ಪಥವಿಯಾ ಸಾಮೀ, ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ. ತುವಂ ಪಿತಾ ಅಹಂ ಪುತ್ತೋತಿ ತ್ವಂ ಪಿತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ. ಸೋ ತ್ವಂ ಮಮ ಮನಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಮನಂ ಗೋವಿನ್ದ, ಪಾಜೇಹಿ; ಯಥಾ ಇಚ್ಛಸಿ ತಥಾ ಪವತ್ತಸ್ಸು. ಅಹಂ ಪನ ತವ ಮನಂಯೇವ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ತಯಾ ದಿನ್ನಪಿಣ್ಡಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತಂ ಅಸಿಚಮ್ಮಹತ್ಥೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಥಂ ವಾ ತೇ ಪಾಜೇಸ್ಸಾಮಿ. ‘‘ಮಾ ನೋ ಗೋವಿನ್ದ, ಪಜಹೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ ಪಿತಿಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠ, ಅಹಂ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸಾಮಿ. ಮಾ ನೋ ತ್ವಂ ಭೋ ಗೋವಿನ್ದ, ಪಜಹಿ, ಮಾ ಪರಿಚ್ಚಜೀತಿ. ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಯಂ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ನ ಮತ್ಥಿ ಊನಂ ಕಾಮೇಹಿ, ಹಿಂಸಿತಾ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಅಮನುಸ್ಸವಚೋ ಸುತ್ವಾ, ತಸ್ಮಾಹಂ ನ ಗಹೇ ರಮೇ’’ತಿ. –

ಆಹ. ತತ್ಥ ನ ಮತ್ಥೀತಿ ನ ಮೇ ಅತ್ಥಿ. ಗಹೇತಿ ಗೇಹೇ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಅಮನುಸ್ಸೋ ಕಥಂ ವಣ್ಣೋ, ಕಿಂ ತೇ ಅತ್ಥಂ ಅಭಾಸಥ;

ಯಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಜಹಾಸಿ ನೋ, ಗೇಹೇ ಅಮ್ಹೇ ಚ ಕೇವಲೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಜಹಾಸಿ ನೋ, ಗೇಹೇ ಅಮ್ಹೇ ಚ ಕೇವಲೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭರಿತೇ ಗೇಹೇ ಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಕರೋನ್ತೋ ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಚ ಅಮ್ಹೇ ಚ ಕೇವಲೀ ಸಬ್ಬೇ ಅಪರಿಸೇಸೇ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಜಹಾಸೀತಿ ವದತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉಪವುತ್ಥಸ್ಸ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪವುತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಏಕೀಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವುತ್ಥಸ್ಸ. ಯಿಟ್ಠಕಾಮಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋತಿ ಯಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಮೇ ಸಮಾನಸ್ಸ. ಅಗ್ಗಿ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಆಸಿ, ಕುಸಪತ್ತಪರಿತ್ಥತೋತಿ ಕುಸಪತ್ತೇಹಿ ಪರಿತ್ಥತೋ ಸಪ್ಪಿದಧಿಮಧುಆದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿ ಜಲಯಿತುಮಾರದ್ಧೋ ಆಸಿ, ಏವಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಮಮಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಸನನ್ತನೋತಿ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ತತೋ ರಾಜಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಾಮೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಥಂ ವತ್ತೇಥ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಕಥಂ ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಥಾ ವತ್ತಿಸ್ಸಥ. ತೇ ತಂ ಅನುವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇ ಮಯಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಅನುವತ್ತಿಸ್ಸಾಮ, ಅನುಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅನುವಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕಾಚೋತಿ ನಿಕ್ಕಾಚೋ ಅಕಕ್ಕಸೋ. ಗೋವಿನ್ದಸ್ಸಾನುಸಾಸನೇತಿ ತವ ಗೋವಿನ್ದಸ್ಸ ಸಾಸನೇ. ಭವನ್ತಂ ಗೋವಿನ್ದಮೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಕರಿತ್ವಾ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದತಿ.

ಛ ಖತ್ತಿಯಆಮನ್ತನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೨. ಯೇನ ತೇ ಛ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ರೇಣುಂ ರಾಜಾನಂ ‘‘ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜ ರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಭಾತಿಭಗಿನೀಆದಯೋಪಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೇನ ಉಳಾರಂ ಮಹಾರಾಜೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ದಳ್ಹತರಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಏವಂ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಚಿನ್ತಿತನಯೇನೇವ ಕದಾಚಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭೋಗಾ ಪರಿಹೀನಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ. ಧನೇನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಉಪಲಾಪೇಯ್ಯಾಮ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಮ. ತಾವತಕಂ ಆಹರೀಯತನ್ತಿ ತಾವತಕಂ ಆಹರಾಪಿಯತು ಗಣ್ಹಿಯತು, ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭವನ್ತಾನಂಯೇವ ವಾಹಸಾತಿ ಭವನ್ತೇ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನತ್ತಾಯೇವ ಪಹೂತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಜಾತಂ.

೩೨೩. ಸಚೇ ಜಹಥ ಕಾಮಾನೀತಿ ಸಚೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜಥ. ಯತ್ಥ ಸತ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ಯೇಸು ಕಾಮೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಲಗ್ಗಿತೋ. ಆರಮ್ಭವ್ಹೋ ದಳ್ಹಾ ಹೋಥಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಥ, ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ದಳ್ಹಾ ಭವಥ. ಖನ್ತೀಬಲಸಮಾಹಿತಾತಿ ಖನ್ತಿಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಭವಥಾತಿ ರಾಜೂನಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇತಿ.

ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ಉಜುಮಗ್ಗೋತಿ ಏಸ ಕರುಣಾಝಾನಮಗ್ಗೋ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ನಾಮ. ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ಅನುತ್ತರೋತಿ ಏಸೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅಸದಿಸಮಗ್ಗೋ ಉತ್ತಮಮಗ್ಗೋ ನಾಮ. ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಸಬ್ಭಿ ರಕ್ಖಿತೋತಿ ಏಸೋ ಏವ ಚ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಸಬ್ಭಿರಕ್ಖಿತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಇತಿ ಕರುಣಾಝಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನೇನಾಪಿ ತೇಸಂ ಅನಿವತ್ತನತ್ಥಾಯ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತಿ.

ಕೋ ನು ಖೋ ಪನ ಭೋ ಜಾನಾತಿ ಜೀವಿತಾನನ್ತಿ ಭೋ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಉದಕಪುಪ್ಫುಳೂಪಮಂ ತಿಣಗ್ಗೇ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದೂಪಮಂ ತಙ್ಖಣವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಂ, ತಸ್ಸ ಕೋ ಗತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ? ಗಮನೀಯೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಪರಲೋಕೋ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ಗನ್ತಬ್ಬೋವ, ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಮನ್ತಾಯಂ ಬೋದ್ಧಬ್ಬಂ. ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಮನ್ತೇತಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಜಾನಿತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕರಣತ್ಥೇ ವಾ ಭುಮ್ಮಂ. ಮನ್ತಾಯಂ ಬೋದ್ಧಬ್ಬನ್ತಿ ಮನ್ತಾಯ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ, ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ? ಜೀವಿತಸ್ಸ ದುಜ್ಜಾನತಾ, ಸಮ್ಪರಾಯಸ್ಸ ಚ ಅವಸ್ಸಂ ಗಮನೀಯತಾ, ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಬ್ಬಪಲಿಬೋಧೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಜಾತಸ್ಸ ಅಮರಣಂ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾದೀನಂ ಆಮನ್ತನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ ಅಪ್ಪಲಾಭಾ ಚಾತಿ ಭೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಯಸಾ ಚೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಲಾಮಕಂ ಅನಾಥಂ ಕತ್ವಾವ ಕಥೇನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಲಾಭಾ ಚ, ಸಕಲಗಾಮಂ ಚರಿತ್ವಾಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ದುಲ್ಲಭಮೇವ. ಇದಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಂ ಮಹೇಸಕ್ಖಞ್ಚ ಮಹಾಯಸತ್ತಾ, ಮಹಾಲಾಭಞ್ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ಭವಞ್ಹಿ ಏತರಹಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಪುರೋಹಿತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಗ್ಗಾಸನಂ ಅಗ್ಗೋದಕಂ ಅಗ್ಗಭತ್ತಂ ಅಗ್ಗಗನ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಾಲಂ ಲಭತೀತಿ.

ರಾಜಾವ ರಞ್ಞನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಭೋ ಏತರಹಿ ಪಕತಿರಞ್ಞಂ ಮಜ್ಝೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ವಿಯ. ಬ್ರಹ್ಮಾವ ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ತಿ ಪಕತಿಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಸದಿಸೋ. ದೇವತಾವ ಗಹಪತಿಕಾನನ್ತಿ ಅವಸೇಸಗಹಪತಿಕಾನಂ ಪನಮ್ಹಿ ಸಕ್ಕದೇವರಾಜಸದಿಸೋ.

ಭರಿಯಾನಂ ಆಮನ್ತನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೫. ಚತ್ತಾರೀಸಾ ಭರಿಯಾ ಸಾದಿಸಿಯೋತಿ ಸಾದಿಸಿಯೋವ ಚತ್ತಾರೀಸಾ ಭರಿಯಾ, ಅಞ್ಞಾ ಪನಸ್ಸ ತೀಸು ವಯೇಸು ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಬಹುಕಾಯೇವ.

ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೬. ಚಾರಿಕಂ ಚರತೀತಿ ಗಾಮನಿಗಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ, ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಪಣ್ಡಿತೋ ಕಿರ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪುರೇತರಮೇವ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏನ್ತಿ, ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ತಪುರೋಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ. ಇತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ಏವರೂಪೇಸು ವಾ ಠಾನೇಸು ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ನಮೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ತದಾ ‘‘ನಮತ್ಥು ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ನಮತ್ಥು ಸತ್ತಪುರೋಹಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೩೨೭. ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾವ ಆಗತಾ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಹಭಾವಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಸಿ.

೩೨೮. ಸಬ್ಬೇನಸಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇ ಅಟ್ಠ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ. ಯೇ ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಸನಂ ಆಜಾನಿಂಸೂತಿ ಯೇ ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಏಕಸಮಾಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಿಂಸು, ನ ಸಕ್ಖಿಂಸು ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ. ಅಮೋಘಾತಿ ಸವಿಪಾಕಾ. ಅವಞ್ಝಾತಿ ನ ವಞ್ಝಾ. ಸಬ್ಬನಿಹೀನಂ ಪಸವನ್ತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯಂ ಪಸವಿ. ಸಫಲಾತಿ ಅವಸೇಸದೇವಲೋಕೂಪಪತ್ತೀಹಿ ಸಾತ್ಥಾ. ಸಉದ್ರಯಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಸವುಡ್ಢಿ.

೩೨೯. ಸರಾಮಹನ್ತಿ ಸರಾಮಿ ಅಹಂ ಪಞ್ಚಸಿಖ, ಇಮಿನಾ ಕಿರ ಪದೇನ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ನ ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟೇ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ. ನ ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ನಿರೋಧತ್ಥಾಯ. ನ ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಸಮನತ್ಥಾಯ. ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಂ ಅಭಿಜಾನನತ್ಥಾಯ. ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ನ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾವಿಗಮೇನ ವಟ್ಟತೋ ಪಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ನ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ.

ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ಏಕನ್ತಮೇವ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗೋ. ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗೋ. ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಏವಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ತೀಸು ಮಗ್ಗೋ, ತೀಸು ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಾನಿಪೇತಾನಿ ಮಗ್ಗವೇವಚನಾನಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನವೇವಚನಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಚವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ.

೩೩೦. ಯೇ ನ ಸಬ್ಬೇನಸಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೀಣಿ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಏಕಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಇಮೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಚಿಣ್ಣಕುಲಪುತ್ತಾನಂ. ಅಮೋಘಾ…ಪೇ… ಸಫಲಾ ಸಉದ್ರಯಾತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೮೮) ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ಪಸಂಸಮಾನೋ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನಲಾಖಾರಸೇ ನಿಮುಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಜಾಲನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವನ್ತೋ ಅಭಿತ್ಥವನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಅಗಮಾಸೀತಿ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ

ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.