೫. ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ಮಗಧೇಸೂತಿ ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ. ಮಗಧೇಸೂತಿ ಮಗಧಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರೂಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ಮಗಧಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಗಧೇಸು ಜನಪದೇ. ಇತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮಸುತ್ತದ್ವಯೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾವ. ಕೂಟದನ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಉಪಕ್ಖಟೋತಿ ಸಜ್ಜಿತೋ. ವಚ್ಛತರಸತಾನೀತಿ ವಚ್ಛಸತಾನಿ. ಉರಬ್ಭಾತಿ ತರುಣಮೇಣ್ಡಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತೇ ತಾವ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾಯೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅನಾಗತಾನಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಸಂ ಮಿಗಪಕ್ಖೀನಂ ಸತ್ತಸತ್ತಸತಾನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾನೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಸತಿಕಯಾಗಂ ಕಿರೇಸ ಯಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಥೂಣೂಪನೀತಾನೀತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪನತ್ಥಾಯ ಯೂಪಸಙ್ಖಾತಂ ಥೂಣಂ ಉಪನೀತಾನಿ.

೩೨೮. ತಿವಿಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಧಾ ವುಚ್ಚತಿ ಠಪನಾ, ತಿಟ್ಠಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಳಸಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಸೋಳಸಪರಿವಾರಂ.

೩೩೦-೩೩೬. ಪಟಿವಸನ್ತೀತಿ ಯಞ್ಞಾನುಭವನತ್ಥಾಯ ಪಟಿವಸನ್ತಿ. ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಪಥವೀಗತಂ ನಿಧಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಭವಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಮಹಾವಿಜಿತೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಪಥವೀಮಣ್ಡಲಂ ವಿಜಿನಿ, ಇತಿ ಮಹನ್ತಂ ವಿಜಿತಮಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾವಿಜಿತೋ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಡ್ಢೋತಿಆದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ವಿಭವೇನ ಅಡ್ಢೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಅಡ್ಢೋಯೇವ, ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹತಾ ಅಪರಿಮಾಣಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಧನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಸೇನ ಮಹನ್ತಾ ಉಳಾರಾ ಭೋಗಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಭೋಗೋ. ಪಿಣ್ಡಪಿಣ್ಡವಸೇನ ಚೇವ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕರಜತಮಾಸಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೋ, ಅನೇಕಕೋಟಿಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿತ್ತೀತಿ ತುಟ್ಠಿ, ವಿತ್ತಿಯಾ ಉಪಕರಣಂ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ತುಟ್ಠಿಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹೂತಂ ನಾನಾವಿಧಾಲಙ್ಕಾರಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದಿಭೇದಂ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಮಸ್ಸಾತಿ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೋ. ಸತ್ತರತನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಧನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೋ. ಅಥವಾ ಇದಮಸ್ಸ ದೇವಸಿಕಂ ಪರಿಬ್ಬಯದಾನಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಧನಧಞ್ಞವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋತಿ ಕೋಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಂ, ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇನ ಧನೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸೋ, ಧಞ್ಞೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥವಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಕೋಸೋ – ಹತ್ಥೀ, ಅಸ್ಸಾ, ರಥಾ, ಪತ್ತೀತಿ. ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ತಿವಿಧಂ – ಧನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ, ವತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ, ಧಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಗಾರನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋ. ಉದಪಾದೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಏಕದಿವಸಂ ರತನಾವಲೋಕನಚಾರಿಕಂ ನಾಮ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ಸೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಾತ, ಇದಂ ಏವಂ ಬಹುಧನಂ ಕೇನ ಸಙ್ಘರಿತ’’ನ್ತಿ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತುಪಿತಾಮಹಾದೀಹಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾತಿ. ಇದಂ ಪನ ಧನಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ತೇ ಕುಹಿಂ ಗತಾತಿ? ಸಬ್ಬೇವ ತೇ, ದೇವ, ಮರಣವಸಂ ಪತ್ತಾತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ಅಗಹೇತ್ವಾವ ಗತಾ, ತಾತಾತಿ? ದೇವ, ಕಿಂ ವದೇಥ, ಧನಂ ನಾಮೇತಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯಮೇವ, ನೋ ಆದಾಯ ಗಮನೀಯನ್ತಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಿರೀಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋ – ‘ಅಧಿಗತಾ ಖೋ ಮೇ’ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ.

೩೩೭. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಅಯಂ ಕಿರೇವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ದಾನಂ ದೇನ್ತೇನ ನಾಮ ಏಕೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಜನಪದೇ ಚಸ್ಸ ಬಹೂ ಚೋರಾ, ತೇ ಅವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಖೀರದಧಿತಣ್ಡುಲಾದಿಕೇ ದಾನಸಮ್ಭಾರೇ ಆಹರನ್ತಾನಂ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನಿ ಗೇಹಾನಿ ಚೋರಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಜನಪದೋ ಚೋರಭಯೇನೇವ ಕೋಲಾಹಲೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ರಞ್ಞೋ ದಾನಂ ನ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದ, ನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಮೀ’’ತಿ ತತೋ ತಮತ್ಥಂ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಭೋತೋ, ಖೋ ರಞ್ಞೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೩೩೮. ತತ್ಥ ಸಕಣ್ಟಕೋತಿ ಚೋರಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಸಕಣ್ಟಕೋ. ಪನ್ಥದುಹನಾತಿ ಪನ್ಥದುಹಾ, ಪನ್ಥಘಾತಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಕಾರೀ ಅಧಮ್ಮಕಾರೀ ಭವೇಯ್ಯ. ದಸ್ಸುಖೀಲನ್ತಿ ಚೋರಖೀಲಂ. ವಧೇನ ವಾತಿ ಮಾರಣೇನ ವಾ ಕೋಟ್ಟನೇನ ವಾ. ಬನ್ಧನೇನಾತಿ ಅದ್ದುಬನ್ಧನಾದಿನಾ. ಜಾನಿಯಾತಿ ಹಾನಿಯಾ; ‘‘ಸತಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತದಣ್ಡೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗರಹಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚಸಿಖಮುಣ್ಡಕರಣಂ, ಗೋಮಯಸಿಞ್ಚನಂ, ಗೀವಾಯ ಕುದಣ್ಡಕಬನ್ಧನನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಗರಹಪಾಪನೇನ. ಪಬ್ಬಾಜನಾಯಾತಿ ರಟ್ಠತೋ ನೀಹರಣೇನ. ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಊಹನಿಸ್ಸಾಮಿ. ಹತಾವಸೇಸಕಾತಿ ಮತಾವಸೇಸಕಾ. ಉಸ್ಸಹನ್ತೀತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅನುಪ್ಪದೇತೂತಿ ದಿನ್ನೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಪುನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬೀಜಞ್ಚ ಭತ್ತಞ್ಚ ಕಸಿಉಪಕರಣಭಣ್ಡಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ದೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಭತಂ ಅನುಪ್ಪದೇತೂತಿ ಸಕ್ಖಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಣ್ಣೇ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಭಣ್ಡಮೂಲಂ ದೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಣ್ಡಮೂಲಸ್ಸ ಹಿ ಪಾಭತನ್ತಿ ನಾಮಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೪);

ಭತ್ತವೇತನನ್ತಿ ದೇವಸಿಕಂ ಭತ್ತಞ್ಚೇವ ಮಾಸಿಕಾದಿಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಸೂರಭಾವಾನುರೂಪೇನ ಠಾನನ್ತರಗಾಮನಿಗಮಾದಿದಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕಮ್ಮಪಸುತಾತಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದೀಸು ಸಕೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಉಯ್ಯುತ್ತಾ ಬ್ಯಾವಟಾ. ರಾಸಿಕೋತಿ ಧನಧಞ್ಞಾನಂ ರಾಸಿಕೋ. ಖೇಮಟ್ಠಿತಾತಿ ಖೇಮೇನ ಠಿತಾ ಅಭಯಾ. ಅಕಣ್ಟಕಾತಿ ಚೋರಕಣ್ಟಕರಹಿತಾ. ಮುದಾ ಮೋದಮಾನಾತಿ ಮೋದಾ ಮೋದಮಾನಾ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಮುದಿತಚಿತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪಾರುತಘರಾತಿ ಚೋರಾನಂ ಅಭಾವೇನ ದ್ವಾರಾನಿ ಅಸಂವರಿತ್ವಾ ವಿವಟದ್ವಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಜನಪದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಇದ್ಧಫೀತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏತಂ ಅವೋಚ.

ಚತುಪರಿಕ್ಖಾರವಣ್ಣನಾ

೩೩೯. ತೇನ ಹಿ ಭವಂ ರಾಜಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಂ ಅತಿವಿಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ. ಸಚೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅನುಯನ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಸ್ಸತಿ. ನಾಸ್ಸ ತೇ ಅತ್ತಮನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ; ಯಥಾ ದಾನಂ ತೇ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನೇಗಮಾತಿ ನಿಗಮವಾಸಿನೋ. ಜಾನಪದಾತಿ ಜನಪದವಾಸಿನೋ. ಆಮನ್ತಯತನ್ತಿ ಆಮನ್ತೇತು ಜಾನಾಪೇತು. ಯಂ ಮಮ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಜಾನನಂ ಮಮ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಮಚ್ಚಾತಿ ಪಿಯಸಹಾಯಕಾ. ಪಾರಿಸಜ್ಜಾತಿ ಸೇಸಾ ಆಣತ್ತಿಕಾರಕಾ. ಯಜತಂ ಭವಂ ರಾಜಾತಿ ಯಜತು ಭವಂ, ತೇ ಕಿರ – ಅಯಂ ರಾಜಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿ ಪಸಯ್ಹ ದಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ಅಹೋನೇನ ಸುಟ್ಠು ಕತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ಅನಾಮನ್ತಿತೇ ಪನಸ್ಸ ಯಞ್ಞಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸನಾಯಪಿ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಯಞ್ಞಕಾಲೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಸತಿ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಚ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತ್ವಂ ಪನ ಮಹಾಧನೋ ಚೇವ ತರುಣೋ ಚ, ಏತೇನ ತೇ ಯಞ್ಞಕಾಲೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ವದನ್ತಿ. ಅನುಮತಿಪಕ್ಖಾತಿ ಅನುಮತಿಯಾ ಪಕ್ಖಾ, ಅನುಮತಿದಾಯಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಪರಿವಾರಾ ಭವನ್ತಿ. ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಝಾನಕ್ಖೋ ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೪) ಏತ್ಥ ಪನ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ.

ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರವಣ್ಣನಾ

೩೪೦. ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹೀತಿ ಉಭತೋ ಸುಜಾತಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ. ಯಸಸಾತಿ ಆಣಾಠಪನಸಮತ್ಥತಾಯ. ಸದ್ಧೋತಿ ದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ದಹತಿ. ದಾಯಕೋತಿ ದಾನಸೂರೋ. ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಾನಪತೀತಿ ಯಂ ದಾನಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪತಿ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ, ನ ದಾಸೋ, ನ ಸಹಾಯೋ. ಯೋ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಮಧುರಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಪರೇಸಂ ಅಮಧುರಂ ದೇತಿ, ಸೋ ದಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ. ಯೋ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ತದೇವ ದೇತಿ, ಸೋ ಸಹಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇತಿ, ಪರೇಸಂ ಮಧುರಂ ದೇತಿ, ಸೋ ಪತಿ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಸಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ, ಅಯಂ ತಾದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಪಣದ್ಧಿಕವಣಿಬ್ಬಕಯಾಚಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಿತಪಾಪಾ ಸಮಣಾ, ಬಾಹಿತಪಾಪಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಕಪಣಾತಿ ದುಗ್ಗತಾ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾ. ಅದ್ಧಿಕಾತಿ ಪಥಾವಿನೋ. ವಣಿಬ್ಬಕಾತಿ ಯೇ – ‘‘ಇಟ್ಠಂ ದಿನ್ನಂ, ಕನ್ತಂ, ಮನಾಪಂ, ಕಾಲೇನ ಅನವಜ್ಜಂ ದಿನ್ನಂ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛತು ಭವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಥೋಮಯಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಯಾಚಕಾತಿ ಯೇ – ‘‘ಪಸತಮತ್ತಂ ದೇಥ, ಸರಾವಮತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಯಾಚಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಓಪಾನಭೂತೋತಿ ಉದಪಾನಭೂತೋ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಪರಿಭೋಗೋ, ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಖತಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸುತಮೇವ ಸುತಜಾತಂ. ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ಥೇ ಚಿನ್ತೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ – ‘‘ಅತೀತೇ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಕತತ್ತಾಯೇವ ಮೇ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅತೀತಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾವ ಅನಾಗತೇ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅನಾಗತಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಇದಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಭೋಗಾಪಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ದಾಯಕಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ; ಹನ್ದಾಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿ ಇಮಾನೀತಿ ಏವಂ ಯಥಾ ವುತ್ತಾನಿ ಏತಾನಿ. ಏತೇಹಿ ಕಿರ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ದಾನಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಮಹಾಜನೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ‘‘ಅಯಂ ದುಜ್ಜಾತೋ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ದಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನ ಕೋಚಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ.

ಚತುಪರಿಕ್ಖಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೪೧. ಸುಜಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹಾಯಾಗಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಟ್ಠಾನೇ ದಾನಕಟಚ್ಛುಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹೀತಿ ಏತೇಹಿ ಸುಜಾತಾದೀಹಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ಅಸತಿ – ‘‘ಏವಂ ದುಜ್ಜಾತಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನೇನ ಪವತ್ತದಾನಂ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಾರೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಗರಹಿತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ.

೩೪೨. ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ದೇಸೇಸೀತಿ ತೀಣಿ ಠಪನಾನಿ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ದಾನಂ ದದಮಾನಾ ನಾಮ ತಿಣ್ಣಂ ಠಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಚಲನ್ತಿ ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಂ ರಾಜಾನಂ ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಪಠಮತರಞ್ಞೇವ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ತೇನಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ದೇಸೇಸೀತಿ. ಸೋ ಭೋತೋ ರಞ್ಞೋತಿ ಇದಂ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಭೋತಾ ರಞ್ಞಾತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ನ ಕರಣೀಯೋತಿ ‘‘ಭೋಗಾನಂ ವಿಗಮಹೇತುಕೋ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಪುಬ್ಬಚೇತನಾ ಪನ ಅಚಲಾ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ಏವಞ್ಹಿ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮುಞ್ಚಚೇತನಾಪಿ ಹಿ ಪಚ್ಛಾಸಮನುಸ್ಸರಣಚೇತನಾ ಚ ನಿಚ್ಚಲಾವ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದಾನಂ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ನಾಪಿ ಉಳಾರೇಸು ಭೋಗೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಮಹಾರೋರುವಂ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಗಹಪತಿನೋ ವಿಯ.

೩೪೩. ದಸಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ – ಸಚಾಯಂ ರಾಜಾ ದುಸ್ಸೀಲೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ನಸ್ಸತಿ ವತ ಮೇ ದಾನಂ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಏವರೂಪಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಸೀಲವನ್ತೇಸುಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ, ದಾನಂ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಚ ನಾಮ ದಾಯಕಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ತಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ವಿನೋದೇಮೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇಸುಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ವಿನೋದೇಸೀತಿ. ತೇಸಞ್ಞೇವ ತೇನಾತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ತೇನ ಪಾಪೇನ ಅನಿಟ್ಠೋ ವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಜತಂ ಭವನ್ತಿ ದೇತು ಭವಂ. ಸಜ್ಜತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತು. ಅನ್ತರನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ.

೩೪೪. ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾದಾನಾನುಮೋದನಂ ನಾಮ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸೀತಿ – ‘ಇದಂ ದಾನಂ ದಾತಾ ಏವರೂಪಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭತೀ’ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಸಮಾದಪೇಸೀತಿ ತದತ್ಥಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಸಮುತ್ತೇಜೇಸೀತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿನೋದನೇನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವೋದಾಪೇಸಿ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸೀತಿ ‘ಸುನ್ದರಂ ತೇ ಕತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾನಂ ದದಮಾನೇನಾ’ತಿ ಥುತಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ತಾ ಧಮ್ಮತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಕಾರಣೇನ ವತ್ತಾ ನತ್ಥಿ.

೩೪೫. ನ ರುಕ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜಿಂಸು ಯೂಪತ್ಥಾಯ ನ ದಬ್ಭಾ ಲೂಯಿಂಸು ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯೇ ಯೂಪನಾಮಕೇ ಮಹಾಥಮ್ಭೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಸುಕರಾಜಾ ಅಸುಕಾಮಚ್ಚೋ ಅಸುಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಮಹಾಯಾಗಂ ಯಜತೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ. ಯಾನಿ ಚ ದಬ್ಭತಿಣಾನಿ ಲಾಯಿತ್ವಾ ವನಮಾಲಾಸಙ್ಖೇಪೇನ ಯಞ್ಞಸಾಲಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಪತ್ಥರನ್ತಿ, ತೇಪಿ ನ ರುಕ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜಿಂಸು, ನ ದಬ್ಭಾ ಲೂಯಿಂಸು. ಕಿಂ ಪನ ಗಾವೋ ವಾ ಅಜಾದಯೋ ವಾ ಹಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾಸಾತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹದಾಸಾದಯೋ. ಪೇಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಪುಬ್ಬಮೇವ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ಯೇ ಭತ್ತವೇತನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ. ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ನಾಮ ದಣ್ಡಯಟ್ಠಿಮುಗ್ಗರಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಜ್ಜಿತಾ. ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ನಾಮ – ಸಚೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಸಿ, ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಕರೋಸಿ, ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮ ವಾ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮ ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮ ವಾತಿ ಏವಂ ಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತಾ. ಏತೇ ಪನ ನ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ, ನ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ, ನ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರೋದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಅಕಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರೇನೇವ ಸಮುದಾಚರಿಯಮಾನಾ ಅಕಂಸು. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ದಾಸಂ ವಾ ದಾಸಾತಿ, ಪೇಸ್ಸಂ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ, ಕಮ್ಮಕರಂ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ಆಲಪನ್ತಿ. ಯಥಾನಾಮವಸೇನೇವ ಪನ ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರೇನ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಬಲವನ್ತದುಬ್ಬಲಾನಂ ಅನುರೂಪಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ – ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯೇ ಇಚ್ಛಿಂಸು, ತೇ ಅಕಂಸು; ಯೇ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು, ನ ತೇ ಅಕಂಸು. ಯಂ ಇಚ್ಛಿಂಸು, ತಂ ಅಕಂಸು; ಯಂ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು, ನ ತಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ. ಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತದಧಿಮಧುಫಾಣಿತೇನ ಚೇವ ಸೋ ಯಞ್ಞೋ ನಿಟ್ಠಾನಮಗಮಾಸೀತಿ ರಾಜಾ ಕಿರ ಬಹಿನಗರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅನ್ತೋನಗರಸ್ಸ ಚ ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಮಹಾದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಲಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಸ ಅನುರೂಪೇಹಿ ಸಹತ್ಥೇನ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇಹಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹೇವ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಪಾನಕಾದೀಹಿ ಮಹಾಜನಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ. ಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮಾನಂ ತಥೇವ ದಾಪೇಸಿ. ಸಾಯಣ್ಹಸಮಯೇ ಪನ ವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪೂಜೇಸಿ. ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪನ ಮಹಾಚಾಟಿಯೋ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಯೋ ಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ಅನೇಕಸತೇಸು ಠಾನೇಸು ಠಪಾಪೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತದಧಿಮಧುಫಾಣಿತೇನ ಚೇವ ಸೋ ಯಞ್ಞೋ ನಿಟ್ಠಾನಮಗಮಾಸೀ’’ತಿ.

೩೪೬. ಪಹೂತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಆದಾಯಾತಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ತೇ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಜನಪದತೋ ಅನಾಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮೇವ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದೇತಿ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪನ ‘ರಾಜಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹರಾಪೇತೀ’ತಿ ನ ಯುತ್ತಂ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತುಂ. ನ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಘರೇ ಧನಂ ಅಕ್ಖಯಧಮ್ಮಮೇವ, ಅಮ್ಹೇಸು ಚ ಅದೇನ್ತೇಸು ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಧನಂ ಉಪಸಂಹರಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಗಾಮಭಾಗೇನ ಚ ನಿಗಮಭಾಗೇನ ಚ ನಗರಭಾಗೇನ ಚ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಉಪಹರಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಪಹೂತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೩೪೭. ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ಯಞ್ಞವಾಟಸ್ಸಾತಿ ಪುರತ್ಥಿಮತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ದಾನಸಾಲಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮಭಾಗೇ. ಯಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ದಾನಸಾಲಾಯ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಾನಸಾಲಾಯ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ದಕ್ಖಿಣೇನ ಯಞ್ಞವಾಟಸ್ಸಾತಿ ದಕ್ಖಿಣತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ದಾನಸಾಲಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದಕ್ಖಿಣಭಾಗೇ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಪಚ್ಛಿಮುತ್ತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೪೮. ಅಹೋ ಯಞ್ಞೋ, ಅಹೋ ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ ಮಧುರಂ, ತದೇವ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕಥೇತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಯಞ್ಞಂ ಪಸಂಸಾಮಾ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಪಸಂಸಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪರಿ ವತ್ತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ ನಿಸ್ಸದ್ದೋವ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಭಿಜಾನಾತಿ ಪನ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿ ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪರಿಹಾರೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ. ಇತರಥಾ ಹಿ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತದಾ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಉದಾಹು ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಜುಕಮೇವ ಪುಚ್ಛಯಮಾನೋ ಅಗಾರವೋ ವಿಯ ಹೋತಿ.

ನಿಚ್ಚದಾನಅನುಕುಲಯಞ್ಞವಣ್ಣನಾ

೩೪೯. ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ – ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ದಾನಂ ನಾಮ ದಾತುಂ ಗರುಕಂ ಸಕಲಜನಪದೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಯಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೋ ಯಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರೋ ಚೇವ ಮಹಪ್ಫಲತರೋ ಚಾ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ. ನಿಚ್ಚದಾನಾನೀತಿ ಧುವದಾನಾನಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾನಿ. ಅನುಕುಲಯಞ್ಞಾನೀತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತುಪಿತಾಮಹಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿತಾನೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದುಗ್ಗತಪುರಿಸೇಹಿಪಿ ವಂಸಪರಮ್ಪರಾಯ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಿ ಯಾಗಾನಿ, ಏವರೂಪಾನಿ ಕಿರ ಸೀಲವನ್ತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧದಾನಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ದಲಿದ್ದಾಪಿ ನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಘರೇ ಪಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಸತಾನಿ ದೀಯಿಂಸು. ದನ್ತಮಯಸಲಾಕಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ತಂ ಕುಲಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಾಲಿದ್ದಿಯೇನ ಅಭಿಭೂತಂ, ಏಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ದಾರಿಕಾ ಏಕಸಲಾಕತೋ ಉದ್ಧಂ ದಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಸೇತವಾಹನರಜ್ಜಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖಲಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಧಞ್ಞೇನ ತಂ ಸಲಾಕಂ ಅದಾಸಿ. ಏಕೋ ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಪಞ್ಚಪಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಸತಾನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ.

ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರಾತಿ – ‘‘ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಿಟ್ಠಥ ತಿಟ್ಠಥಾ’’ತಿ ಉಜುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಚ ಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದೀಯಮಾನಾ ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರಾಪಿ ಗಲಗ್ಗಾಹಾಪಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು…ಪೇ… ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚಾತಿ. ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಯಞ್ಞೇ ವಿಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಲಾಕಭತ್ತೇ ನ ಬಹೂಹಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೇಹಿ ವಾ ಉಪಕರಣೇಹಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತ್ಥ ನ ಬಹೂನಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪೀಳಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಿಟ್ಠಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಞ್ಞನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಸ್ಸೇವ ನ ಸುಕರಂ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಕಾತುಂ, ಇದಞ್ಚ ತಥಾವಿಧಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ಇದಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ದದತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ. ನವನವೋ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಜನೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇತೋಪಿ ಅಞ್ಞೋ ಯಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರೋ ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರೋ ಚಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಲಾಕಭತ್ತೇ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಏಕೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಮೇವ. ವಿಹಾರದಾನೇ ಪನ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅತ್ಥಿ. ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ವಾ ಹಿ ಕಾರೇತುಂ ಕೋಟಿಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ವಾ, ಏಕವಾರಂ ಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾರಿತಂ ಸತ್ತಟ್ಠವಸ್ಸಾನಿಪಿ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿಯೇವ. ಕೇವಲಂ ಜಿಣ್ಣಪತಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಮತ್ತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಲಾಕಭತ್ತತೋ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಂ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿ ಆದಯೋ ನವಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ, ಖನ್ಧಕಪರಿಯಾಯೇನ.

‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನ್ತಿ, ತತೋ ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚ;

ಸಿರಿಂಸಪೇ ಚ ಮಕಸೇ ಚ, ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋ.

ತತೋ ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ;

ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ, ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಂ.

ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಂ ಬುದ್ಧೇನ ವಣ್ಣಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ;

ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ.

ತಸ್ಮಾ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ;

ದದೇಯ ಉಜುಭೂತೇಸು, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ.

ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ;

ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ. (ಚೂಳವ. ೨೯೫);

ಸತ್ತರಸಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಸಲಾಕಭತ್ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾವ ಯಞ್ಞೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರದಾನಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕರಂ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾ ಹಿ ಕಾಕಣಿಕಾಪಿ ಪರಸ್ಸ ದುಪ್ಪರಿಚ್ಚಜಾ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇತೋಪಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಞ್ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಞ್ಚ ಯಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ಭೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೩೫೦-೩೫೧. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಕಿಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಪಿ ವಿಹಾರೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದನಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದಿವಸೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ಸರಣಂ ಪನ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಸಕಿಂ ಗಹಿತಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತ್ತಬ್ಬತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಹಾರದಾನತೋ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಞ್ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸರಣಗಮನಂ ನಾಮ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ರತನಾನಂ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗವಸೇನ ಯಞ್ಞೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೩೫೨. ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ದುಕ್ಕರಂ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇತೋಪಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರೋ ಯಞ್ಞೋ’’ತಿ ತತೋ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀತಿಆದೀಸು ವೇರಮಣೀ ನಾಮ ವಿರತಿ. ಸಾ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ – ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ, ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ಸೇತುಘಾತವಿರತೀತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಾಪದೇಸಾದೀನಿ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ – ‘‘ನ ಮೇ ಇದಂ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ನ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುಂ ಪರಿಹರತಿ. ತತೋ ಆರಕಾ ವಿರಮತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ವಿರತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಪಾಣಂ ನ ಹನಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವೇರಮಣಿಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ವಿರತಿ ಸಮಾದಾನವಿರತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿರತಿ ಸೇತುಘಾತವಿರತಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ವಿರತಿಯೋ ಯಂ ವೋರೋಪನಾದಿವಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿವತ್ಥು, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾವ. ಏತ್ಥ ಚ ಯೋ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹತಿ, ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯೋ ಏಕೇಕಂ ಗಣ್ಹತಿ, ಸೋ ಯಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ತದೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಸೇತುಘಾತವಿರತಿಯಾ ಪನ ಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ ನ ಸುರಂ ಪಿವತಿ. ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ಸುರಞ್ಚ ಖೀರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಸುರಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಕೋಞ್ಚಸಕುಣಾನಂ ಖೀರಮಿಸ್ಸಕೇ ಉದಕೇ ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ? ನ ಉದಕಂ. ಇದಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ, ಇದಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸರಣಗಮನೇ ದಿಟ್ಠಿಉಜುಕಕರಣಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಾದಾನೇ ಪನ ವಿರತಿಮತ್ತಕಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಧುಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಞ್ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಞ್ಚ. ಪಞ್ಚಸೀಲಸದಿಸಸ್ಸ ಪನ ದಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಏತ್ಥ ಮಹಪ್ಫಲತಾ ಮಹಾನಿಸಂಸತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಾನಿ ಮಹಾದಾನಾನಿ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾನಿ ರತ್ತಞ್ಞಾನಿ ವಂಸಞ್ಞಾನಿ ಪೋರಾಣಾನಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾನಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾನಿ ನ ಸಙ್ಕಿಯನ್ತಿ ನ ಸಙ್ಕಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾನಿ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದೇತಿ, ಅವೇರಂ ದೇತಿ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ ದೇತಿ. ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದತ್ವಾ ಅವೇರಂ ದತ್ವಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ ದತ್ವಾ ಅಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಅಭಯಸ್ಸ ಅವೇರಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ದಾನಂ ಮಹಾದಾನಂ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಮುಸಾವಾದಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ದಾನಾನಿ ಮಹಾದಾನಾನಿ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾನಿ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೩೯).

ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸೀಲಪಞ್ಚಕಂ – ‘‘ಅತ್ತಸಿನೇಹಞ್ಚ ಜೀವಿತಸಿನೇಹಞ್ಚ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಾದಿನ್ನತಾಯ ಯಞ್ಞೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಞ್ಚಸೀಲತೋ ಸರಣಗಮನಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ, ಇದಂ ಪನ ಸರಣಗಮನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ರಕ್ಖಿತಸೀಲವಸೇನ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೫೩. ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ನಾಮ ರಕ್ಖಿತುಂ ಗರುಕಂ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಈದಿಸಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಇತೋ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಞ್ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚಾ’’ತಿ. ತತೋ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನಪಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಿವಿಧಸೀಲಪಾರಿಪೂರಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಯಞ್ಞಾನಂ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಞ್ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇಸನಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಠಿತೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠಾನಿ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಆಯುಂ ದೇತಿ. ದುತಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಪ್ಪೇ. ತತಿಯಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪೇ. ಚತುತ್ಥಂ ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಸತಾನಿ. ತದೇವ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದಿಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಭಾವಿತಂ ವೀಸತಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಸಟ್ಠಿ, ಚತುರಾಸೀತಿ ಚ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಂ ದೇತಿ; ತಸ್ಮಾ ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚ. ನೀವರಣಾದೀನಂ ಪನ ಪಚ್ಚನೀಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ತಂ ಯಞ್ಞನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಗುಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟ್ಠಂ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಂ; ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಸದಿಸಸ್ಸ ಪನ ಸುಖಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಮಹಪ್ಫಲಂ. ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಯಞ್ಞೋತಿ. ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಪಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಾ; ಅತ್ತನೋ ಸದಿಸರೂಪನಿಮ್ಮಾನಸಮತ್ಥತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲಾ. ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಯಞ್ಞೋ. ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾದೀನಿಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಮನೋಮಯಞಾಣಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟ್ಠಾನಿ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಾನಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನತೋ ಯಞ್ಞೋ. ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪನೇತ್ಥ ನಾನಾವಿಧವಿಕುಬ್ಬನದಸ್ಸನಸಮತ್ಥತಾಯ. ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸದ್ದಸವನಸಮತ್ಥತಾಯ; ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಪರೇಸಂ ಸೋಳಸವಿಧಚಿತ್ತಜಾನನಸಮತ್ಥತಾಯ; ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಸಮನುಸ್ಸರಣಸಮತ್ಥತಾಯ; ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥತಾಯ; ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಂ ಅತಿಪಣೀತಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸುಖನಿಪ್ಫಾದನಸಮತ್ಥತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅರಹತ್ತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತರೋ ಅಞ್ಞೋ ಯಞ್ಞೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ಸಮಾಪೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕೂಟದನ್ತಉಪಾಸಕತ್ತಪಟಿವೇದನಾವಣ್ಣನಾ

೩೫೪-೩೫೮. ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇ ದೇಸನಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಕೂಟದನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ‘ಏತಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ, ಗೋತಮಾ’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ ಅವೋಚ. ಉಪವಾಯತೂತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರದರಥಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ತನುಸೀತಲೋ ವಾತೋ ವಾಯತೂತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಯಞ್ಞವಾಟಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಾಣಯೋ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಭೋ, ತೇ ಪಾಣಯೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ನ ಸುಣಿ, ನ ತಾವ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಆಕುಲಭಾವೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸುತ್ವಾ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಬಹೂ ವತ ಮೇ ಪಾಣಾ ಮೋಚಿತಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಚಾರೋ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನತಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ‘ಕಲ್ಲಚಿತ್ತ’ನ್ತಿಆದಿ ಆನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾನುಭಾವೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ

ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.