(೬.) ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೪೪. ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೇ ಯಸ್ಮಾ ಕುದ್ಧೋ ವಾ ಕೋಧವಸೇನ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸಿತಾಯ ಕಲಹಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಧಾದಯೋ ‘ವಿವಾದಮೂಲಾನೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಛನ್ದರಾಗನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾಮಗೇಹಸಿತತ್ತಾ ಛನ್ದರಾಗಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಗಹತೋ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಭೇದತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮನಾಪಿಯೇಸು ರೂಪೇಸೂತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮನಾಪಿಯೇಸೂತಿ ಮನವಡ್ಢನಕೇಸು ಇಟ್ಠೇಸು. ವಿರೋಧಾ ಏವ ವಿರೋಧವತ್ಥೂನಿ. ಅಮನಾಪಿಯೇಸೂತಿ ಅನಿಟ್ಠೇಸು.

೯೪೫. ಅಗಾರವೇಸು ಅಗಾರವೋತಿ ಗಾರವವಿರಹಿತೋ. ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯೋ ಅನೀಚವುತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಯಾತಿ, ಸತ್ಥರಿ ಅನುಪಾಹನೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನ್ತೇ ಉಪರಿ ವಸತಿ, ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತಿ, ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ನ್ಹಾಯತಿ, ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ವಾ ಪನ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತುಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ – ಅಯಂ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಸವನೇ ಸಙ್ಘುಟ್ಠೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ಸಮುಲ್ಲಪನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ, ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಾಚೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತಿ, ವುಡ್ಢೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ – ಅಯಂ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಗಾರವೇ ಕತೇ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ಕತೋವ ಹೋತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪನ ಅಪೂರಯಮಾನೋವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ಅಪ್ಪಮಾದಲಕ್ಖಣಂ ಅನನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ದುವಿಧಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ.

ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಪರಿಹಾನಕರಾ ಧಮ್ಮಾ. ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾತಿ ನವಕಮ್ಮೇ ವಾ ಚೀವರವಿಚಾರಣಾದೀಸು ವಾ ಕಮ್ಮೇಸು ಅಭಿರತಿ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಸೇನ ಭಸ್ಸೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ನಿದ್ದಾರಾಮತಾತಿ ನಿದ್ದಾಯ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾತಿ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ಸಂಸಗ್ಗಾರಾಮತಾತಿ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೇ, ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೇ, ಸಮುಲ್ಲಾಪಸಂಸಗ್ಗೇ, ಪರಿಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೇ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಸಂಸಗ್ಗೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ಪಪಞ್ಚಾರಾಮತಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚೇಸು ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ.

೯೪೬. ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾದೀಸು ಸೋಮನಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪವಿಚರನ್ತೀತಿ ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಕಾರಣಭೂತಂ. ಉಪವಿಚರತೀತಿ ತತ್ಥ ವಿಚಾರಪ್ಪವತ್ತನೇನ ಉಪವಿಚರತಿ. ವಿತಕ್ಕೋ ಪನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ತೀಸುಪಿ ಛಕ್ಕೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೯೪೭. ಗೇಹಸಿತಾನೀತಿ ಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾನಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಾನೀತಿ ಚೇತಸಿಕಸುಖಾನಿ. ದೋಮನಸ್ಸಾನೀತಿ ಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾನಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾತಿಪಿ ಏತಾಸಂಯೇವ ನಾಮಂ.

೯೪೮. ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ವಾತಿ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ; ಏವಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಸಬ್ಬಕಾಲೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಿತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋತಿ ಭೂತತೋ ಚ ಥಿರತೋ ಚ; ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ದಳ್ಹಭಾವೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಅಯಂ ಪನ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ, ಸತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಭವಗ್ಗಹಣತೋ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಮಾಪಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಗಹಣತೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮೇವ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ. ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ನತ್ಥೀತಿ ಗಹಣತೋ ‘ಭಸ್ಮನ್ತಾ ಆಹುತಿಯೋ’ತಿ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಯ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ, ಅತೀತೇಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಸ್ಸೇವ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸೀಸೇನ ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಯ ಅವಸೇಸಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಞ್ಜಾನನತೋ ‘ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಇಮಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅನತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂಯೇವ ಅತ್ತಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧೇ ಅನತ್ತಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಯ ತೇಸಂ ಜಾನನತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಇತರೇ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಯ ತೇಸಂ ಜಾನನತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯೋವ.

ವದೋ ವೇದೇಯ್ಯೋತಿ ಆದಯೋ ಪನ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏವ ಅಭಿನಿವೇಸಾಕಾರಾ. ತತ್ಥ ವದತೀತಿ ವದೋ; ವಚೀಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವೇದಯತೀತಿ ವೇದೇಯ್ಯೋ; ಜಾನಾತಿ ಅನುಭವತಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ಯಂ ಸೋ ವೇದೇತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ದೀಘರತ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಯೋನಿಗತಿಠಿತಿನಿವಾಸನಿಕಾಯೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವಾ. ದೀಘರತ್ತನ್ತಿ ಚಿರರತ್ತಂ. ಪಚ್ಚನುಭೋತೀತಿ ಪಟಿಸಂವೇದಯತಿ. ನ ಸೋ ಜಾತೋ ನಾಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಅತ್ತಾ ಅಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ ನ ಜಾತೋ ನಾಮ; ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ಅತೀತೇ ನಾಹೋಸಿ, ಅನಾಗತೇಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಹಿ ಜಾತೋ ಸೋ ಅಹೋಸಿ, ಯೋ ಚ ಜಾಯಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಥವಾ ‘ನ ಸೋ ಜಾತೋ ನಾಹೋಸೀ’ತಿ ಸೋ ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅತೀತೇಪಿ ನ ಜಾತು ನಾಹೋಸಿ, ಅನಾಗತೇಪಿ ನ ಜಾತು ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ನಿಚ್ಚೋತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯರಹಿತೋ. ಧುವೋತಿ ಥಿರೋ ಸಾರಭೂತೋ. ಸಸ್ಸತೋತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕೋ. ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಭಾವಂ ಅವಿಜಹನಧಮ್ಮೋ ಕಕಣ್ಟಕೋ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರತ್ತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮಯಂ ಸಬ್ಬಾಸವದಿಟ್ಠಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೭ ಆದಯೋ) ನಾಮ ಕಥಿತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ.