೧೭. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೋ

೧. ಏಕಕಮಾತಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೩೨. ಇದಾನಿ ತದನನ್ತರೇ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೇಪಿ ಪಠಮಂ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ತತ್ರಾಯಂ ನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಆದಿತೋ ತಾವ ಜಾತಿಮದೋತಿಆದಯೋ ತೇಸತ್ತತಿ ಏಕಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ತತೋ ಕೋಧೋ ಚ ಉಪನಾಹೋ ಚಾತಿಆದಯೋ ಅಟ್ಠಾರಸ ದುಕಾ, ಅಕುಸಲಮೂಲಾದಯೋ ಪಞ್ಚತಿಂಸ ತಿಕಾ, ಆಸವಚತುಕ್ಕಾದಯೋ ಚುದ್ದಸ ಚತುಕ್ಕಾ, ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾದಯೋ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಚಕಾ, ವಿವಾದಮೂಲಾದಯೋ ಚುದ್ದಸ ಛಕ್ಕಾ, ಅನುಸಯಾದಯೋ ಸತ್ತ ಸತ್ತಕಾ, ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಆದಯೋ ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠಕಾ, ಆಘಾತವತ್ಥುಆದಯೋ ನವ ನವಕಾ, ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಆದಯೋ ಸತ್ತ ದಸಕಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀತಿಆದಯೋ ಛ ಅಟ್ಠಾರಸಕಾತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಏತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಕಿಲೇಸಸತಾನಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅಯಂ ತಾವ ನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

(೧.) ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೪೩-೮೪೪. ಇದಾನಿ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಮಾತಿಕಾಯ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಜಾತಿಮದೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರದ್ಧೇ ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಜಾತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥಿಪಟಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿಯಾ ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಗೋತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮದನವಸೇನ ಮದೋ. ಮಜ್ಜನಾಕಾರೋ ಮಜ್ಜನಾ. ಮಜ್ಜಿತಭಾವೋ ಮಜ್ಜಿತತ್ತಂ. ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾತಿಆದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೨೧) ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ಜಾತಿಯಾ ಸತಿ ತಂ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಜ್ಜನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಮಾನೋ ಜಾತಿಮದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹಿ ಖತ್ತಿಯೋ ‘ಮಾದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ. ಅವಸೇಸಾ ಅನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಖತ್ತಿಯಾ ಜಾತಾ. ಅಹಂ ಪನ ವಂಸಾಗತಖತ್ತಿಯೋ’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗೋತ್ತಮದನಿದ್ದೇಸಾದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವುಪಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಖತ್ತಿಯೋಪಿ ಹಿ ‘ಅಹಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಗೋತ್ತೋ, ಅಹಂ ಆದಿಚ್ಚಗೋತ್ತೋ’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ‘ಅಹಂ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತೋ, ಅಹಂ ಭಾರದ್ವಾಜಗೋತ್ತೋ’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ವೇಸ್ಸೋಪಿ ಸುದ್ದೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಗೋತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಅಟ್ಠಾರಸಾಪಿ ಸೇಣಿಯೋ ‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸೇಣಿಯಾ ಜಾತಮ್ಹಾ’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ.

ಆರೋಗ್ಯಮದಾದೀಸು ‘ಅಹಂ ಅರೋಗೋ, ಅವಸೇಸಾ ರೋಗಬಹುಲಾ, ಗದ್ದುಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಬ್ಯಾಧಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಆರೋಗ್ಯಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅಹಂ ತರುಣೋ, ಅವಸೇಸಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪಪಾತೇ ಠಿತರುಕ್ಖಸದಿಸೋ, ಅಹಂ ಪನ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಯೋಬ್ಬನಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅಹಂ ಚಿರಂ ಜೀವಿಂ, ಚಿರಂ ಜೀವಾಮಿ, ಚಿರಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ; ಸುಖಂ ಜೀವಿಂ, ಸುಖಂ ಜೀವಾಮಿ, ಸುಖಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಜೀವಿತಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅಹಂ ಲಾಭೀ, ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಲಾಭಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಲಾಭಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಲಾಭಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಸುಕತಂ ಪಣೀತಂ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ಲಭಾಮೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಸಕ್ಕಾರಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಯಂ ಸಮಣೋತಿಪಿ ನ ವನ್ದನ್ತಿ, ಮಂ ಪನ ದಿಸ್ವಾವ ವನ್ದನ್ತಿ, ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಚ ದುರಾಸದಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಗರುಕಾರಮದೋ ನಾಮ.

‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಹೋ ಮಯ್ಹಮೇವ ಮುಖೇನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಮಮೇವ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪುರೇಕ್ಖಾರಮದೋ ನಾಮ.

ಅಗಾರಿಕಸ್ಸ ತಾವ ಮಹಾಪರಿವಾರಸ್ಸ ‘ಪುರಿಸಸತಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಮಂ ಪರಿವಾರೇತಿ,’ ಅನಗಾರಿಯಸ್ಸ ಪನ ‘ಸಮಣಸತಮ್ಪಿ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಮಂ ಪರಿವಾರೇತಿ, ಸೇಸಾ ಅಪ್ಪಪರಿವಾರಾ, ಅಹಂ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಚೇವ ಸುಚಿಪರಿವಾರೋ ಚಾ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪರಿವಾರಮದೋ ನಾಮ.

ಭೋಗೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲಾಭಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನಿಕ್ಖೇಪರಾಸಿ ನಾಮ ಗಹಿತೋ; ತಸ್ಮಾ ‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ನಿಧಾನಗತಸ್ಸೇವ ಧನಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಭೋಗಮದೋ ನಾಮ.

ವಣ್ಣಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಗುಣವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಚ. ‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ದುರೂಪಾ, ಅಹಂ ಪನ ಅಭಿರೂಪೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ; ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ನಿಗ್ಗುಣಾ ಪತ್ಥಟಅಕಿತ್ತಿನೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಪಾಕಟೋ – ಇತಿಪಿ ಥೇರೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಇತಿಪಿ ಸೀಲವಾ, ಇತಿಪಿ ಧುತಗುಣಯುತ್ತೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ವಣ್ಣಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾ, ಅಹಂ ಪನ ಬಹುಸ್ಸುತೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಸುತಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪಟಿಭಾನಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪಟಿಭಾನಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅಹಂ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಅಸುಕಂ ಬುದ್ಧವಂಸಂ, ರಾಜವಂಸಂ, ಜನಪದವಂಸಂ, ಗಾಮವಂಸಂ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ನಕ್ಖತ್ತಮುಹುತ್ತಯೋಗಂ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ರತ್ತಞ್ಞುಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತರಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಜಾತಾ, ಅಹಂ ಪನ ಜಾತಿಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಉಞ್ಞಾತಾ ಅವಞ್ಞಾತಾ, ಅಹಂ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಅನವಞ್ಞಾತೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಅನವಞ್ಞಾತಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾನಂ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಅಪಾಸಾದಿಕೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪಾಸಾದಿಕೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಇರಿಯಾಪಥಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಛಿನ್ನಪಕ್ಖಕಾಕಸದಿಸಾ, ಅಹಂ ಪನ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’ತಿ ವಾ ‘ಅಹಂ ಯಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಿ, ತಂ ತಂ ಇಜ್ಝತೀ’ತಿ ವಾ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಇದ್ಧಿಮದೋ ನಾಮ.

ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿವಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಯಸೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಮದೋ ನಾಮ ಗಹಿತೋ. ಸೋ ಅಗಾರಿಕೇನಪಿ ಅನಗಾರಿಕೇನಪಿ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಅಗಾರಿಕೋ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಸೇಣೀಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ‘ಅವಸೇಸೇ ಪುರಿಸೇ ಅಹಂ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ, ಅಹಂ ವಿಚಾರೇಮೀ’ತಿ; ಅನಗಾರಿಕೋಪಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಕತ್ಥಚಿ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ‘ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದೇ ವತ್ತನ್ತಿ, ಅಹಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಯಸಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ, ಅಹಂ ಪನ ಸೀಲವಾ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಸೀಲಮದೋ ನಾಮ. ‘ಅವಸೇಸಸತ್ತಾನಂ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ಉದಕಪಾನಮತ್ತೇಪಿ ಕಾಲೇ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾನಂ ಲಾಭೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಝಾನಮದೋ ನಾಮ.

‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಿಪ್ಪಾ, ಅಹಂ ಪನ ಸಿಪ್ಪವಾ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಸಿಪ್ಪಮದೋ ನಾಮ. ‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ರಸ್ಸಾ, ಅಹಂ ಪನ ದೀಘೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಆರೋಹಮದೋ ನಾಮ. ‘ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ ರಸ್ಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ದೀಘಾ ವಾ, ಅಹಂ ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪರಿಣಾಹಮದೋ ನಾಮ. ‘ಅವಸೇಸಸತ್ತಾನಂ ಸರೀರಸಣ್ಠಾನಂ ವಿರೂಪಂ ಬೀಭಚ್ಛಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಮನಾಪಂ ಪಾಸಾದಿಕ’ನ್ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಸಣ್ಠಾನಮದೋ ನಾಮ. ‘ಅವಸೇಸಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸರೀರೇ ಬಹೂ ದೋಸಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸರೀರೇ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಜ್ಜಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ ಪಾರಿಪೂರಿಮದೋ ನಾಮ.

೮೪೫. ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಸವತ್ಥುಕಂ ಮಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವತ್ಥುಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಮಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಮದೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೮೪೬. ಪಮಾದನಿದ್ದೇಸೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ಇಮೇಸು ಏತ್ತಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಸತಿಯಾ ಅನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ; ಸತಿವಿರಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪದಾನಂ; ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾತಿ ಏತೇಸಂ ದಾನಾದೀನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕರಣವಸೇನ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯಾ. ಸತತಭಾವೋ ಸಾತಚ್ಚಂ. ನ ಸತತಭಾವೋ ಅಸಾತಚ್ಚಂ. ನ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ. ಅನಟ್ಠಿತಕರಣಂ ಅನಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾ. ಯಥಾ ನಾಮ ಕಕಣ್ಟಕೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೋಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ನಿರನ್ತರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕದಿವಸಂ ದಾನಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಚಿರಸ್ಸಂ ಕರೋತಿ, ನ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಅನಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಓಲೀನವುತ್ತಿತಾತಿ ನಿರನ್ತರಕರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಪ್ಫಾರಸ್ಸೇವ ಅಭಾವೇನ ಲೀನವುತ್ತಿತಾ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾತಿ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ವೀರಿಯಛನ್ದಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾತಿ ವೀರಿಯಧುರಸ್ಸ ಓರೋಪನಂ, ಓಸಕ್ಕಿತಮಾನಸತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಕರಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವೋ. ಅನನುಯೋಗೋತಿ ಅನನುಯುಞ್ಜನಂ. ಪಮಾದೋತಿ ಪಮಜ್ಜನಂ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಪಮಾದೋತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಚ ಪರಿಯನ್ತಾಭಾವತೋ ಆಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯ್ವಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸಿತೋ ಪಮಾದೋ, ಯೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಏವಮಾಕಾರೋ ಏವಂಜಾತಿಕೋ ಪಮಾದೋ ಪಮಜ್ಜನಾಕಾರವಸೇನ ಪಮಜ್ಜನಾ, ಪಮಜ್ಜಿತಭಾವವಸೇನ ಪಮಜ್ಜಿತತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಮಾದೋತಿ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೋ, ತತ್ಥೇವ ಸತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಕಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೪೭. ಥಮ್ಭನಿದ್ದೇಸೇ ಥದ್ಧಟ್ಠೇನ ಥಮ್ಭೋ; ಖಲಿಯಾ ಥದ್ಧಸಾಟಕಸ್ಸ ವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧತಾ ಏತ್ಥ ಕಥಿತಾ. ಥಮ್ಭನಾಕಾರೋ ಥಮ್ಭನಾ. ಥಮ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥಮ್ಭಿತತ್ತಂ. ಕಕ್ಖಳಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಕ್ಖಳಿಯಂ. ಫರುಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಫಾರುಸಿಯಂ. ಅಭಿವಾದನಾದಿಸಾಮೀಚಿರಹಾನಂ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮೀಚಿಯಾ ಅಕರಣವಸೇನ ಉಜುಮೇವ ಠಪಿತಚಿತ್ತಭಾವೋ ಉಜುಚಿತ್ತತಾ. ಥದ್ಧಸ್ಸ ಅಮುದುನೋ ಭಾವೋ ಅಮುದುತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಥಮ್ಭೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಲಿತನಙ್ಗಲಸೀಸೋ ವಿಯ ಅಜಗರೋ, ವಾತಭರಿತಾ ವಿಯ ಭಸ್ತಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ವುಡ್ಢತರೇ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಓನಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪರಿಯನ್ತೇನೇವ ಚರತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಲಕ್ಖಣೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೪೮. ಸಾರಮ್ಭನಿದ್ದೇಸೇ ಸಾರಮ್ಭನವಸೇನ ಸಾರಮ್ಭೋ. ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ ಸಾರಮ್ಭೋ ಪಟಿಸಾರಮ್ಭೋ. ಸಾರಮ್ಭನಾಕಾರೋ ಸಾರಮ್ಭನಾ. ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ ಸಾರಮ್ಭನಾ ಪಟಿಸಾರಮ್ಭನಾ. ಪಟಿಸಾರಮ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಟಿಸಾರಮ್ಭಿತತ್ತಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಸಾರಮ್ಭೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತದ್ದಿಗುಣಂ ತದ್ದಿಗುಣಂ ಕರೋತಿ. ಅಗಾರಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಏಕೇನೇಕಸ್ಮಿಂ ಘರವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಜ್ಜಿತೇ ಅಪರೋ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅಪರೋ ಚತ್ತಾರಿ, ಅಪರೋ ಅಟ್ಠ, ಅಪರೋ ಸೋಳಸ. ಅನಗಾರಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಏಕೇನೇಕಸ್ಮಿಂ ನಿಕಾಯೇ ಗಹಿತೇ, ‘ನಾಹಂ ಏತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅಪರೋ ದ್ವೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಪರೋ ತಯೋ, ಅಪರೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಅಪರೋ ಪಞ್ಚ. ಸಾರಮ್ಭವಸೇನ ಹಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಏಸ ನಿರಯಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ. ಕುಸಲಪಕ್ಖವಸೇನ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏಕಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ದೇನ್ತೇ ದ್ವೇ ದಾತುಂ, ದ್ವೇ ದೇನ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ಪರೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಕಾಯೇ ಗಹಿತೇ, ‘ದ್ವೇ ನಿಕಾಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಫಾಸು ಹೋತೀ’ತಿ ವಿವಟ್ಟಪಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾ ತದುತ್ತರಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೮೪೯. ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಯಥಾ ಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತೇ (ಅ. ನಿ. ೪.೨೮) ‘ಲಾಮಕಲಾಮಕಟ್ಠೋ ಇತರೀತರಟ್ಠೋ’ ಏವಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ; ಗಿಹಿನೋ ವಾ ಪನ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ. ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾತಿ ವಿಸೇಸಕಾಮತಾ. ಇಚ್ಛನಕವಸೇನ ಇಚ್ಛಾ. ಇಚ್ಛಾವ ಇಚ್ಛಾಗತಾ, ಇಚ್ಛನಾಕಾರೋ ವಾ. ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಂ ಅತಿಚ್ಚ ಇಚ್ಛನಭಾವೋ ಅತಿಚ್ಛತಾ. ರಾಗೋತಿಆದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಅತಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾತಿಪಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಏವ ನಾಮಂ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಸಕಲಾಭೇ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿ ಪರಲಾಭೇ ಚ ಪತ್ಥನಾ – ಏತಂ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಲಕ್ಖಣಂ. ಅತ್ರಿಚ್ಛಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಪಣೀತಮ್ಪಿ ಲಾಮಕಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಪರೇನ ಲದ್ಧಂ ಲಾಮಕಮ್ಪಿ ಪಣೀತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ; ಏಕಭಾಜನೇ ಪಕ್ಕಯಾಗು ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ಪೂವೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಲಾಮಕೋ ವಿಯ, ಪರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಣೀತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಮ್ಪಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಏಕೋ ಕಿರ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಿಂಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಪೂವಂ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೀ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನೀನಂ ಪತ್ತೇ ಪೂವಂ ಪರಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಮೇವ ಖಾದಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾಪಿ ‘ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ಕಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ದೇವಿಂ ಆದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕಂ ಕಿನ್ನರಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ದೇವಿಂ ಪಹಾಯ, ತಸ್ಸಾನುಪದಂ ಗತೋ. ದೇವೀ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ರಾಜಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಅತಿಲೋಭೇನ, ಅತಿಲೋಭಮದೇನ ಚ;

ಏವಂ ಹಾಯತಿ ಅತ್ಥಮ್ಹಾ, ಅಹಂವ ಅಸಿತಾಭುಯಾತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೬೮);

ಯಥಾ ಚನ್ದಕಿನ್ನರಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಅಸಿತಾಭುಯಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಹೀನೋ ಪರಿಹೀನೋ, ಏವಂ ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಅತಿಲೋಭೇನ ಅತ್ಥಮ್ಹ ಹಾಯತಿ ಜೀಯತೀತಿ ದೇವತಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೇಳಿಮಕಾಸಿ.

ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ ಮಾತರಾ ‘ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಸವನಂ ಸುಣ, ಸಹಸ್ಸಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಧನಲೋಭೇನ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಅಕುತೋಭಯ’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಾತಾ ಪಾತೋವ ಯಾಗುಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಧನಂ ಸಂಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ‘‘ತಾತ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಅತ್ಥಿ; ಅಲಂ ಗಮನೇನಾ’’ತಿ ವಾರೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಏವ. ಸಾ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುರತೋ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪತಿತಂ ಮಾತರಂ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಾತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾದಿಸಾಯ ಮಾತರಿ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗತಸ್ಸ ಮೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಸುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ನಾಮ ತ್ವಂ ಪುತ್ತಾತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ನಾವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತ್ಥ ಪಾಪಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಿ; ಸಲಾಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಸಲಾಕಾ ದೀಯಮಾನಾ ತಸ್ಸೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಉಳುಮ್ಪಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸೋ ಏಕಂ ದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಮಾನಪೇತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ತಾಹಿ ‘‘ಪುರತೋ ಮಾ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ತದ್ದಿಗುಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಖುರಚಕ್ಕಧರಂ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಅದ್ದಸ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಕ್ಕಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಸೋ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಇದಂ ತಯಾ ಪಿಳನ್ಧಪದುಮಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನಯಿದಂ, ಸಾಮಿ, ಪದುಮಂ; ಖುರಚಕ್ಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ವಞ್ಚೇಸಿ ಮಂ ತ್ವಂ. ಕಿಂ ಮೇ ಪದುಮಂ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಹಿ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ದಾತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಕತಸದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭವಿತುಕಾಮೋ’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಹನ್ದ ರೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಚಕ್ಕಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾ, ಅಟ್ಠಹಿ ಪಿಚ ಸೋಳಸ;

ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ;

ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೦೪);

ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಅತ್ರಿಚ್ಛೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಕವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರವಿಸಯಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತ್ಥ ಪೋಥಿತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ತಾಪಸೇನ ‘ಕಿಂ ತೇ ಕತ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಸಕಂ ನಿಕೇತಂ ಅತಿಹೀಳಯಾನೋ,

ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಮಲ್ಲಗಾಮಂ ಅಗಚ್ಛಿಂ;

ತತೋ ಜನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ ಗಾಮಾ,

ಕೋದಣ್ಡಕೇನ ಪರಿಪೋಥಯಿಂಸು ಮಂ.

‘‘ಸೋ ಭಿನ್ನಸೀಸೋ ರುಹಿರಮಕ್ಖಿತಙ್ಗೋ,

ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿಂ ಸಕಂ ನಿಕೇತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಪೋಸಥಂ ಪಾಲಯಾಮಿ,

ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಮಾ ಪುನರಾಗಮಾಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೪.೧೩೮-೧೩೯);

೮೫೦. ಮಹಿಚ್ಛತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಮಹನ್ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಮಹತೀ ವಾಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾತಿ ಮಹಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ – ಏತಂ ಮಹಿಚ್ಛತಾಲಕ್ಖಣಂ. ಮಹಿಚ್ಛೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಕಚ್ಛಪುಟವಾಣಿಜೋ ಪಿಳನ್ಧನಭಣ್ಡಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇಪಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ಅಸುಕಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಸುಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಮುಖೇನ ಸಂವಿದಹತಿ. ಏವಮೇವ ಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವಾ ಗನ್ಥಂ ವಾ ಧುತಗುಣಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಅರಞ್ಞವಾಸಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭಾವೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಕಟೇಹಿಪಿ ಉಪನೀತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ‘ಅಲ’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಯೋ ಹಿ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ – ಅಗ್ಗಿ ಉಪಾದಾನೇನ, ಸಮುದ್ದೋ ಉದಕೇನ, ಮಹಿಚ್ಛೋ ಪಚ್ಚಯೇಹೀತಿ.

ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುದ್ದೋ ಚ, ಮಹಿಚ್ಛೋ ಚಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ಬಹುಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ದೇನ್ತೇ, ತಯೋ ಪೇತೇ ನ ಪೂರಯೇ.

ಮಹಿಚ್ಛಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಮನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಗೇವ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಏಕೋ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಪಿಟ್ಠಪೂವೇ ಪಿಯಾಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವೀಮಂಸಮಾನಾ ‘ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಮತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಕಲಮ್ಪಿ ನಂ ತೇಮಾಸಂ ಪೂವೇಹೇವ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾನಾ ಪಠಮಂ ಏಕಂ ಪೂವಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ದುತಿಯಂ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಟ್ಠಿತೇ ತತಿಯಂ. ದಹರೋ ‘ಅಲ’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಖಾದಿಯೇವ. ಮಾತಾ ತಸ್ಸ ಅಮತ್ತಞ್ಞುಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘ಅಜ್ಜೇವ ಮೇ ಪುತ್ತೇನ ಸಕಲತೇಮಾಸಸ್ಸ ಪೂವಾ ಖಾದಿತಾ’ತಿ ದುತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಪೂವಮ್ಪಿ ನ ಅದಾಸಿ.

ತಿಸ್ಸಮಹಾರಾಜಾಪಿ ದೇವಸಿಕಂ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದದಮಾನೋ ‘ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ಏಕಮೇವ ಠಾನಂ ಭಜಸಿ? ಕಿಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಜಾನಪದೇಹಿ ವುತ್ತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಅನುರಾಧಪುರೇ ಮಹಾದಾನಂ ದಾಪೇಸಿ. ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಮತ್ತಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಏಕಮೇಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ದ್ವೇ ತಯೋ ಜನಾ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ರಾಜಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜನ್ತೇಪುರಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಪತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಪತ್ತಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತಕಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕೋಪಿ ಮತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಹಿಯ್ಯೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಸೇಸಂ ನಾಹೋಸಿ. ಅಜ್ಜ ಗಹಿತಂ ಮನ್ದಂ, ಅವಸೇಸಮೇವ ಬಹೂ’’ತಿ ತೇಸಂ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ಇತರೇಸಞ್ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ.

೮೫೧. ಪಾಪಿಚ್ಛತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿಆದೀಸು ಏವಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋತಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸದ್ಧಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ; ದುಸ್ಸೀಲಾದಯೋ ಸೀಲವನ್ತಾದೀನಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ತಾವ ಮಹಾಮಹದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಹಾರಂ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ, ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ವಾಲಿಕಂ ಸಮಂ ಕರೋತಿ, ಆಸನಾನಿ ಧೋವತಿ, ಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘ನತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹಾರಜಗ್ಗನಕೋ, ಅಯಮೇವ ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಸದ್ಧೋ ಥೇರೋ’ತಿ ಗಮನಕಾಲೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ದುಸ್ಸೀಲೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ವಿನಯಧರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗೋಣೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ. ತೇನ ಧಾವತಾ ತಿಣಾನಿ ಛಿನ್ನಾನಿ. ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ತಿಣಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಚಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಪಾಣಕಾ ಮೀಯನ್ತಿ. ಖೇಳಂ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಅಸತಿಯಾ ತಿಣಮತ್ಥಕೇ ಪತತಿ; ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗರುಕಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ; ಸುಟ್ಠು ವೀಮಂಸಥಾ’’ತಿ ಭಣತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೋ ಏತ್ತಕೇಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯತಿ! ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಓಳಾರಿಕೇ ಕಿಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ ಸೀಲವಾತಿ ಪಸನ್ನಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ, ಅಸುಕೋ ಚತುನಿಕಾಯಿಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೇನ ಸದಿಸೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ನತ್ಥಿ, ಏತಸ್ಸ ಕಿರ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ’ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋಪಿ ಮಹಾಮಹದಿವಸೇ ದೀಘಪೀಠಞ್ಚ ಅಪಸ್ಸಯಞ್ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಥೇರೋ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಗಣ್ಠಿಕಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಗಣ್ಠಿಕಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ಥೇರೋ ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಇಧ ನ ನಿಸೀದತಿ, ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ದೀಘಚಙ್ಕಮೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ನಲಾಟೇ ಮಕ್ಕಟಸುತ್ತಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ ಪೀಠಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಪರಿವೇಣದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗತತ್ಥ? ಆಗನ್ತ್ವಾ ನ ಅದ್ದಸಮ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಉಪಾಸಕಾ, ಅನ್ತೋವಿಹಾರೋ ಆಕಿಣ್ಣೋ; ದಹರಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಚಙ್ಕಮೇ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪವಿವಿತ್ತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತಿ.

ಕುಸೀತೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಉಕ್ಕಾಪಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವದತಿ. ‘‘ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ; ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಙ್ಕಮನವೇಲಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭೂಮಿಚಾಲಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸುತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ನ ಸುಣಾಮ, ಭನ್ತೇ; ಕಾಯ ವೇಲಾಯಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ಠಿತಕಾಲೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಓಭಾಸೋ ಅಹೋಸಿ; ಸೋ ವೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಚಙ್ಕಮಮ್ಹಾ ಓತರಣಕಾಲೇ’’ತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಥೇರೋ ತೀಸುಪಿ ಯಾಮೇಸು ಚಙ್ಕಮೇಯೇವ ಹೋತಿ; ನತ್ಥಿ ಅಯ್ಯೇನ ಸದಿಸೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಯಾ ಅಸುಕಕಾಲೇ ನಾಮ ದೀಘನಿಕಾಯೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಅಸುಕಕಾಲೇ ಮಜ್ಝಿಮೋ, ಸಂಯುತ್ತಕೋ, ಅಙ್ಗುತ್ತರಿಕೋ; ಅನ್ತರಾ ಓಲೋಕನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛತಟ್ಠಾನೇ ಮುಖಾರುಳ್ಹೋವ ತನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ; ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಳಕಾ ವಿಯ ಮುಖಂ ಫನ್ದಾಪೇನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘ನತ್ಥಿ ಅಯ್ಯೇನ ಸದಿಸೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸತೀ’ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಅಸಮಾಹಿತೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘ಕಸಿಣಂ ನಾಮ ಕಥಂ ಭಾವೇತಿ? ಕಿತ್ತಕೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ? ಕಿತ್ತಕೇನ ಉಪಚಾರೋ? ಕಿತ್ತಕೇನ ಅಪ್ಪನಾ? ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕತಿ ಅಙ್ಗಾನಿ? ದುತಿಯಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕತಿ ಅಙ್ಗಾನಿ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಉಗ್ಗಹಿತಾನುರೂಪೇನ ಕಥಿತಕಾಲೇ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ನ ಹೋಸೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ವಟ್ಟತಿ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿತಂ ಸೂಚೇತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಅಯ್ಯೋ’ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ದುಪ್ಪಞ್ಞೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಮೇ ಪಞ್ಚತ್ತಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಹಿದ್ಧಿಯಾವ ಮಗ್ಗೋ ಆಗತೋ. ಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ದುಕ್ಕರಾ. ಪರಿಯತ್ತಿವಾವಟೋ ಪನ ದುಕ್ಖತೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಯಿಮ್ಹಾ’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮಹಾಪಞ್ಞತಂ ದೀಪೇತಿ. ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ ಮಹಾಚೋರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧರೋ ದುಕ್ಖತೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ. ಅಖೀಣಾಸವೋಪಿ ಗಾಮದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಮ್ಹೇ ಕಿಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅರಹಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘ಯಾವ ಛೇಕಾ ಗಹಪತಿಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಞ್ಚೇತು’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ಚೇತ್ಥ ಚಾಟಿಅರಹನ್ತಪಾರೋಹಅರಹನ್ತಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಏಕೋ ಕಿರ ಕುಹಕೋ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ಚಾಟಿಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪವಿಸತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಕಹಂ ಥೇರೋ’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ‘ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚಿನನ್ತಾಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘ನತ್ಥಿ ಥೇರೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇಯೇವ ಥೇರೋ’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಪುನ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಚಾಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪೀಠೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ತೇಹಿ ‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಕಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಸಮಣಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಅತ್ತನೋ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

ಅಪರೋಪಿ ಕುಹಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಸತಿ. ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಪಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಏಕೋ ಕಚ್ಛಕರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಸ ಪಾರೋಹೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಭಾಗೇ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮಗ್ಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ. ಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪಾರೋಹೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ಕತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತತ್ಥ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಸಮಣಾನಂ ಆಗತಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇನೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತಂ ಪನ ಕುಹಕಂ ಏಕೋ ವಿದ್ಧಕಣ್ಣೋ ಞತ್ವಾ ‘ಪರಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’ನ್ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾರೋಹೇನ ಓತರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ‘ಪಾರೋಹತೋ ಓತರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ‘ಠ’ನ್ತಿ ಪತಿತೋ, ಮತ್ತಿಕಾ ಪತ್ತೋ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘ಞಾತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ; ಏತಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೮೫೨. ಸಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ ವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಸಿಙ್ಗಂ; ನಾಗರಿಕಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸಿಙ್ಗಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಿಙ್ಗಾರಭಾವೋ ಸಿಙ್ಗಾರತಾ, ಸಿಙ್ಗಾರಕರಣಾಕಾರೋ ವಾ. ಚತುರಭಾವೋ ಚತುರತಾ. ತಥಾ ಚಾತುರಿಯಂ. ಪರಿಕ್ಖತಭಾವೋ ಪರಿಕ್ಖತತಾ; ಪರಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹಸಿಙ್ಗಾರಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಕಿಲೇಸಸಿಙ್ಗಾರತಾವ ಕಥಿತಾ.

೮೫೩. ತಿನ್ತಿಣನಿದ್ದೇಸೇ ತಿನ್ತಿಣನ್ತಿ ಖೀಯನಂ. ತಿನ್ತಿಣಾಯನಾಕಾರೋ ತಿನ್ತಿಣಾಯನಾ. ತಿನ್ತಿಣೇನ ಅಯಿತಸ್ಸ ತಿನ್ತಿಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಭಾವೋ ತಿನ್ತಿಣಾಯಿತತ್ತಂ. ಲೋಲುಪಭಾವೋ ಲೋಲುಪ್ಪಂ. ಇತರೇ ದ್ವೇ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸಾ. ಪುಚ್ಛಞ್ಜಿಕತಾತಿ ಲಾಭಲಭನಕಟ್ಠಾನೇ ವೇಧನಾಕಮ್ಪನಾ ನೀಚವುತ್ತಿತಾ. ಸಾಧುಕಮ್ಯತಾತಿ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಂ ಪತ್ಥನಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಸುವಾನದೋಣಿಯಂ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಪಿವನಕಸುನಖಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಸುನಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಭುಭುಕ್ಕರಣಂ ವಿಯ ‘ತವ ಸನ್ತಕಂ, ಮಮ ಸನ್ತಕ’ನ್ತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಖೀಯನಾಕಾರೋ ಕಥಿತೋ.

೮೫೪. ಚಾಪಲ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಭಾವಾದೀಹಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಮಣ್ಡನಾ ಚೀವರಮಣ್ಡನಾ. ಮಣಿವಣ್ಣಚ್ಛವಿಕರಣಾದೀಹಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮಣ್ಡನಾ ಪತ್ತಮಣ್ಡನಾ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಮಣ್ಡನಾ ಸೇನಾಸನಮಣ್ಡನಾ. ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಪೂತಿಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಸರೀರಸ್ಸ. ಯಥಾ ಹಿ ತದಹುಜಾತೋಪಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋತ್ವೇವ ಊರುಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಚ ಗಳೋಚಿಲತಾ ಪೂತಿಲತಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಪಿ ಮನುಸ್ಸಕಾಯೋ ಪೂತಿಕಾಯೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ರತ್ತವಣ್ಣಪಣ್ಡುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾದೀಹಿ ಸಜ್ಜನಾ ಮಣ್ಡನಾ ನಾಮ. ಬಾಹಿರಾನಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಸೇಸಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ; ಅಥವಾ ಯಾ ಏಸಾ ಚೀವರಮಣ್ಡನಾ ಪತ್ತಮಣ್ಡನಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ತೇಹಿ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಮಣ್ಡನಾ ತೇಸಂ ವಾ ಬಾಹಿರಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಠಪನವಸೇನ ಮಣ್ಡನಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಣ್ಡನಾ ವಿಭೂಸನಾತಿ ಏತ್ಥ ಊನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪೂರಣವಸೇನ ಮಣ್ಡನಾ, ಛವಿರಾಗಾದಿವಸೇನ ವಿಭೂಸನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕೇಳನಾತಿ ಕೀಳನಾ. ಪರಿಕೇಳನಾತಿ ಪರಿಕೀಳನಾ. ಗಿದ್ಧಿಕತಾತಿ ಗೇಧಯುತ್ತತಾ. ಗಿದ್ಧಿಕತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಚಪಲಭಾವೋ ಚಪಲತಾ. ತಥಾ ಚಾಪಲ್ಯಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಂ ಚಾಪಲ್ಯಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಸ್ಸಸತಿಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತದಹುಜಾತದಾರಕೋ ವಿಯ ಹೋತಿ.

೮೫೫. ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿಪ್ಪಟಿಕೂಲಗ್ಗಾಹಿತಾತಿ ಅನನುಲೋಮಗ್ಗಾಹಿತಾ. ವಿಪಚ್ಚನೀಕಸಾತತಾತಿ ವಿಪಚ್ಚನೀಕೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಕರಣೇನ ಸುಖಾಯನಾ. ಅನಾದರಭಾವೋ ಅನಾದರಿಯಂ. ತಥಾ ಅನಾದರಿಯತಾ. ಅಗಾರವಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಗಾರವತಾ. ಜೇಟ್ಠಕಭಾವಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸವತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ; ವಿಸಭಾಗಜೀವಿಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ; ಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ ಗಿಲಾನಂ ಪಟಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇತಿ; ಪಿತುಸನ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಮಾತುಸನ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ; ವಿಸಭಾಗಜೀವಿತಂ ಜೀವತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೇಟ್ಠೇನ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಭಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ, ನಿಲ್ಲಜ್ಜವಚನಂ ವದತಿ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಾ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ನ ಕರೋತಿ, ಗಿಲಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಚೇತಿಯದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಖೇಳಮ್ಪಿ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಮ್ಪಿ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತಿ, ಉಪಾಹನಾ ಆರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛತಿ, ಬುದ್ಧಸಾವಕೇಸು ನ ಲಜ್ಜತಿ, ಸಙ್ಘೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ನ ಕರೋತಿ, ಮಾತಿಮತ್ತಪಿತಿಮತ್ತಾದೀಸು ಗರುಟ್ಠಾನೀಯೇಸು ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಪವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾ ಪೇಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಮಾತರೀತಿಆದೀಸುಪಿ ವತ್ಥೂಸು ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೮೫೬. ಅರತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ್ತೇಸೂತಿ ದೂರೇಸು ವಿವಿತ್ತೇಸು ವಾ. ಅಧಿಕುಸಲೇಸೂತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇಸು. ಅರತೀತಿ ರತಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅರತಿತಾತಿ ಅರಮಣಾಕಾರೋ. ಅನಭಿರತೀತಿ ಅನಭಿರತಭಾವೋ. ಅನಭಿರಮಣಾತಿ ಅನಭಿರಮಣಾಕಾರೋ. ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಾಕಾರೋ. ಪರಿತಸ್ಸಿತಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನವಸೇನೇವ ಪರಿತಸ್ಸನಾ.

೮೫೭. ತನ್ದೀನಿದ್ದೇಸೇ ತನ್ದೀತಿ ಜಾತಿಆಲಸಿಯಂ. ತನ್ದಿಯನಾತಿ ತನ್ದಿಯನಾಕಾರೋ. ತನ್ದಿಮನಕತಾತಿ ತನ್ದಿಯಾ ಅಭಿಭೂತಚಿತ್ತತಾ. ಅಲಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಲಸ್ಯಂ. ಆಲಸ್ಯಾಯನಾಕಾರೋ ಆಲಸ್ಯಾಯನಾ. ಅಲಸ್ಯಾಯಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಲಸ್ಯಾಯಿತತ್ತಂ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಾಯಾಲಸಿಯಂ ಕಥಿತಂ.

೮೫೮. ವಿಜಮ್ಭಿತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಜಮ್ಭನಾತಿ ಫನ್ದನಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಮ್ಭನಾ ವಿಜಮ್ಭನಾ. ಆನಮನಾತಿ ಪುರತೋ ನಮನಾ. ವಿನಮನಾತಿ ಪಚ್ಛತೋ ನಮನಾ. ಸನ್ನಮನಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ನಮನಾ. ಪಣಮನಾತಿ ಯಥಾ ಹಿ ತನ್ತತೋ ಉಟ್ಠಿತಪೇಸಕಾರೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಕಾಯಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಉದ್ಧಂ ಠಪನಾ. ಬ್ಯಾಧಿಯಕನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಬ್ಯಾಧಿತಾ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಾಯಫನ್ದನಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೮೫೯. ಭತ್ತಸಮ್ಮದನಿದ್ದೇಸೇ ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸಾತಿ ಭುತ್ತವತೋ. ಭತ್ತಮುಚ್ಛಾತಿ ಭತ್ತಗೇಲಞ್ಞಂ; ಬಲವಭತ್ತೇನ ಹಿ ಮುಚ್ಛಾಪತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಭತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಭತ್ತೇನ ಕಿಲನ್ತಭಾವೋ. ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋತಿ ಭತ್ತದರಥೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಪರಿಳಾಹುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹೋತಿ, ಕಾಯೋ ಜೀರತಿ. ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಭತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ.

೮೬೦. ಚೇತಸೋ ಲೀನತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ಥೋಯೇವ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಾಕಾರೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೬೧. ಕುಹನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ಲಾಭಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ, ಪತ್ಥಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಕಾಮಸ್ಸ. ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತಸ್ಸ, ಉಪದ್ದುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತೋ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ತಿವಿಧಂ ಕುಹನವತ್ಥು ಆಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಚೀವರಾದೀಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ತದತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನೇನ, ತೇ ಚ ಗಹಪತಿಕೇ ಅತ್ತನಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಸದ್ಧೇ ಞತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸಂ ‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ನೋ ಅಸ್ಸ ಸಚೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಉಪನೇನ್ತಾನಂ ತದನುಗ್ಗಹಕಾಮತಂಯೇವ ಆವಿಕತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ತತೋ ಪಭುತಿ ಅಸೀತಿಸಕಟಭಾರೇಹಿ ಉಪನಾಮನಹೇತುಭೂತಂ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ. ೮೭) –

‘‘ಕತಮಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧ ಗಹಪತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ. ಸೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅತ್ಥಿಕೋ ಚೀವರ …ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಂ ಉಪಾದಾಯ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಚೀವರೇನ? ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಸುಸಾನಾ ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾ ವಾ ಪಾಪಣಿಕಾ ವಾ ನನ್ತಕಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ? ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಸೇನಾಸನೇನ? ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸೋಸಾನಿಕೋ ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ವಾ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ? ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಪೂತಿಮುತ್ತೇನ ವಾ ಹರೀತಕೀಖಣ್ಡೇನ ವಾ ಓಸಧಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ. ತದುಪಾದಾಯ ಲೂಖಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಲೂಖಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲೂಖಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಲೂಖಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಧುತವಾದೋ’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ – ಸದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ…ಪೇ… ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚೇವಾಯಂ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ. ಸಚಾಹಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇ ಪುಞ್ಞೇನ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಭವಿಸ್ಸಥ; ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಅಪಿಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ. ತದುಪಾದಾಯ ಬಹುಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಬಹುಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ…ಪೇ… ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ.

ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಪರಿದೀಪನವಾಚಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ; ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಪತ್ತಂ, ಲೋಹಥಾಲಕಂ, ಧಮಕರಣಂ, ಪರಿಸಾವನಂ, ಕುಞ್ಚಿಕಂ, ಉಪಾಹನಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ, ಆಯೋಗಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ; ‘ಯಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಆಚರಿಯೋ, ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋ, ಮಿತ್ತೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸಮ್ಭತ್ತೋ, ಸಹಾಯೋ; ಯೋ ಏವರೂಪೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ – ಅಡ್ಢಯೋಗೇ, ಪಾಸಾದೇ, ಹಮ್ಮಿಯೇ, ಗುಹಾಯಂ, ಲೇಣೇ, ಕುಟಿಯಾ, ಕೂಟಾಗಾರೇ, ಅಟ್ಟೇ, ಮಾಳೇ, ಉದೋಸಿತೇ, ಉದ್ದಣ್ಡೇ, ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ, ಮಣ್ಡಪೇ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ.

‘‘ಅಥ ವಾ ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕೋ ಭಾಕುಟಿಕಭಾಕುಟಿಕೋ ಕುಹಕಕುಹಕೋ ಲಪಕಲಪಕೋ ಮುಖಸಮ್ಭಾವಿತೋ ‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಇಮಾಸಂ ಏವರೂಪಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ’ತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಗೂಳ್ಹಂ ನಿಪುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ.

ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಕತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಗಮನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಸಯನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ನಿಸೀದತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪಾಥಕಜ್ಝಾಯೀವ ಹೋತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ಆಠಪನಾ ಠಪನಾ ಸಣ್ಠಪನಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನೇನ. ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತೇನಾತಿ ಸಮೀಪೇ ಭಣಿತೇನ. ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸಾತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ. ಆಠಪನಾತಿ ಆದಿಠಪನಾ, ಆದರೇನ ವಾ ಠಪನಾ. ಠಪನಾತಿ ಠಪನಾಕಾರೋ. ಸಣ್ಠಪನಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಾ, ಪಾಸಾದಿಕಭಾವಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾಕುಟಿಕಾತಿ ಪಧಾನಪುರಿಮಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ, ಮುಖಸಙ್ಕೋಚೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಭಾಕುಟಿಕೋ; ಭಾಕುಟಿಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಭಾಕುಟಿಯಂ. ಕುಹನಾತಿ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ, ಕುಹಸ್ಸ ಆಯನಾ ಕುಹಾಯನಾ. ಕುಹಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕುಹಿತತ್ತನ್ತಿ.

೮೬೨. ಲಪನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಆಲಪನಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಆಗತಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ? ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತುಂ? ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛಥ; ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಆದಿತೋವ ಲಪನಾ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಯಿ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ, ಮಯಿ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ಪಸನ್ನೋ’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಾ ಲಪನಾ ಆಲಪನಾ. ಲಪನಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಲಪನಂ. ಸಲ್ಲಪನಾತಿ ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೇ ಭೀತಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಲಪನಾ. ಉಲ್ಲಪನಾತಿ ‘ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ, ಮಹಾನಾವಿಕೋ, ಮಹಾದಾನಪತೀ’ತಿ ಏವಂ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ. ಸಮುಲ್ಲಪನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ. ಉನ್ನಹನಾತಿ ‘ಉಪಾಸಕಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಈದಿಸೇ ಕಾಲೇ ದಾನಂ ದೇಥ; ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನ ದೇಥಾ’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ‘ದಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮಾ’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ ತಾವ ಉದ್ಧಂ ನಹನಾ, ವೇಠನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಉಚ್ಛುಹತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕುತೋ ಆಗತಾ, ಉಪಾಸಕಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತತೋ, ಭನ್ತೇ’ತಿ. ‘ಕಿಂ ತತ್ಥ ಉಚ್ಛು ಮಧುರ’ನ್ತಿ? ‘ಖಾದಿತ್ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ‘ನ, ಉಪಾಸಕಾ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ‘ಉಚ್ಛುಂ ದೇಥಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಯಾ ಏವರೂಪಾ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವೇಠನಕಕಥಾ, ಸಾ ಉನ್ನಹನಾ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉನ್ನಹನಾ ಸಮುನ್ನಹನಾ. ಉಕ್ಕಾಚನಾತಿ ‘ಏತಂ ಕುಲಂ ಮಂಯೇವ ಜಾನಾತಿ, ಸಚೇ ಏತ್ಥ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ದೇತೀ’ತಿ ಏವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಾಚನಾ ಉಕ್ಕಾಚನಾ; ಉದ್ದೀಪನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತೇಲಕನ್ದರಿಕವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ದ್ವೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಿಂಸು. ತಾಯ ಆಗತಾಯ ತತ್ರೇಕೋ ಏಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸ ಕುಮಾರಿಕಾ’ತಿ? ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಯ ತೇಲಕನ್ದರಿಕಾಯ ಧೀತಾ, ಆವುಸೋ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ಮಯಿ ಗೇಹಂ ಗತೇ ಸಪ್ಪಿಂ ದದಮಾನಾ ಘಟೇನೇವ ದೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮಾತಾ ವಿಯ ಘಟೇನೇವ ದೇತೀ’ತಿ ಉಕ್ಕಾಚೇತಿ.

ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಕ್ಕಾಚನಾ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ. ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾತಿ ಸಚ್ಚಾನುರೂಪಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ವಾ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಯಭಣನಮೇವ. ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾತಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಾ; ಅತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತನಂ. ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸತಾ. ಯಥಾ ಮುಗ್ಗೇಸು ಪಚ್ಚಮಾನೇಸು ಕೋಚಿದೇವ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿ; ಏವಂ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಚನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ಅಲಿಕಂ – ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ. ಪಾರಿಭಟಯತಾತಿ ಪಾರಿಭಟಯಭಾವೋ. ಯೋ ಹಿ ಕುಲದಾರಕೇ ಧಾತೀ ವಿಯ ಅಙ್ಕೇನ ವಾ ಖನ್ಧೇನ ವಾ ಪರಿಭಟತಿ, ಧಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ; ತಸ್ಸ ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟಯಂ; ಪಾರಿಭಟಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟಯತಾತಿ.

೮೬೩. ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪರೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾನಸಂಯೋಜನಕಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಂ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕರಣಕೋಸಲ್ಲಂ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಕಮ್ಮಾರಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಕಿಂ ಭನ್ತೇ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಚೀವರನ್ತರೇನ ಹತ್ಥಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಾಸಿಪಹರಣಾಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಕಮ್ಮಾರೋ ‘ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ವಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಓಭಾಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ. ಓಭಾಸಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚ್ಛಕಪಾಲಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಿಂ ಇಮೇ ವಚ್ಛಾ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ತಕ್ಕಗೋವಚ್ಛಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ನ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಯದಿ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ ಸಿಯುಂ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಖೀರಂ ಲಭೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ತೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ಖೀರದಾಪನಾದಿಕಂ ಓಭಾಸಕರಣಂ. ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ.

ಜಾತಕಭಾಣಕವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಏಕೋ ಕಿರ ಜಾತಕಭಾಣಕತ್ಥೇರೋ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಯ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಅದಾತುಕಾಮಾ ‘ತಣ್ಡುಲಾ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಭಣನ್ತೀ ತಣ್ಡುಲೇ ಆಹರಿತುಕಾಮಾ ವಿಯ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಘರಂ ಗತಾ. ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕವಾಟಕೋಣೇ ಉಚ್ಛುಂ, ಭಾಜನೇ ಗುಳಂ, ಪಿಟಕೇ ಲೋಣಮಚ್ಛಫಾಲಂ, ಕುಮ್ಭಿಯಂ ತಣ್ಡುಲೇ, ಘಟೇ ಘತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಘರಣೀ ‘ತಣ್ಡುಲಂ ನಾಲತ್ಥ’ನ್ತಿ ಆಗತಾ. ಥೇರೋ ‘ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅದ್ದಸ’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿ? ‘ಕವಾಟಕೋಣೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಉಚ್ಛುಂ ವಿಯ ಸಪ್ಪಂ ಅದ್ದಸಂ; ‘ತಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಭಾಜನೇ ಠಪಿತಂ ಗುಳಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಪಾಸಾಣಂ ಲೇಡ್ಡುಕೇನ; ಪಹಟೇನ ಸಪ್ಪೇನ ಕತಂ, ಪಿಟಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಮಚ್ಛಫಾಲಸದಿಸಂ, ಫಣಂ; ತಸ್ಸ ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ ಡಂಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ, ಕುಮ್ಭಿಯಾ ತಣ್ಡುಲಸದಿಸೇ ದನ್ತೇ; ಅಥಸ್ಸ ಕುಪಿತಸ್ಸ, ಘಟೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಘತಸದಿಸಂ, ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ವಿಸಮಿಸ್ಸಕಂ ಖೇಳ’ನ್ತಿ. ಸಾ ‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮುಣ್ಡಕಂ ವಞ್ಚೇತು’ನ್ತಿ ಉಚ್ಛುಂ ದತ್ವಾ ಓದನಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಘತಗುಳಮಚ್ಛೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅದಾಸೀತಿ. ಏವಂ ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಕಥಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ಲಭತಿ ತಥಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥನಂ.

೮೬೪. ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಅಕ್ಕೋಸನಾತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಾ. ವಮ್ಭನಾತಿ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಕಥನಂ. ಗರಹನಾತಿ ‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೋಸಾರೋಪನಾ. ಉಕ್ಖೇಪನಾತಿ ‘ಮಾ ಏತಂ ಏತ್ಥ ಕಥೇಥಾ’ತಿ ವಾಚಾಯ ಉಕ್ಖಿಪನಂ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಸವತ್ಥುಕಂ ಸಹೇತುಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ. ಅಥವಾ ಅದೇನ್ತಂ ‘ಅಹೋ ದಾನಪತೀ’ತಿ ಏವಂ ಉಕ್ಖಿಪನಂ ಉಕ್ಖೇಪನಾ. ‘ಮಹಾದಾನಪತೀ’ತಿ ಏವಂ ಸುಟ್ಠು ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ. ಖಿಪನಾತಿ ‘ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಬೀಜಭೋಜಿನೋ’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ. ಸಙ್ಖಿಪನಾತಿ ‘ಕಿಂ ಇಮಂ ಅದಾಯಕೋತಿ ಭಣಥ ಯೋ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವಚನಂ ದೇತೀ’ತಿ ಏವಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ. ಪಾಪನಾತಿ ಅದಾಯಕತ್ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾ ಪಾಪನಂ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪಾಪನಾ ಸಮ್ಪಾಪನಾ. ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾತಿ ‘ಏವಂ ಮೇ ಅವಣ್ಣಭಯಾಪಿ ದಸ್ಸತೀ’ತಿ ಗೇಹತೋ ಗೇಹಂ, ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ, ಜನಪದತೋ ಜನಪದಂ ಅವಣ್ಣಹರಣಂ. ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾತಿ ಪುರತೋ ಮಧುರಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಅವಣ್ಣಭಾಸಿತಾ. ಏಸಾ ಹಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಖಾದನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ಅಯಂ ಯಸ್ಮಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಅಬ್ಭಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಸ ಗುಣಂ ನಿಪ್ಪೇಸೇತಿ ನಿಪುಞ್ಛತಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಗನ್ಧಜಾತಂ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಗ್ಗನಾ ವಿಯ ಪರಗುಣೇ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಏಸಾ ಲಾಭಮಗ್ಗನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

೮೬೫. ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಜಿಗೀಸನತಾತಿ ಮಗ್ಗನಾ. ಇತೋ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಗೇಹಾ ಲದ್ಧಂ. ಅಮುತ್ರಾತಿ ಅಮುಕಮ್ಹಿ ಗೇಹೇ. ಏಟ್ಠೀತಿ ಇಚ್ಛನಾ. ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗನಾ. ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಗ್ಗನಾ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ಕುಲದಾರಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಖೀರಯಾಗುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಗತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಏಸನಾತಿಆದೀನಿ ಏಟ್ಠೀತಿಆದೀನಂ ವೇವಚನಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಟ್ಠೀತಿ ಏಸನಾ, ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಗವೇಸನಾ, ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪರಿಯೇಸನಾ. ಇಚ್ಚೇವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೮೬೬. ಸೇಯ್ಯಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಜಾತಿಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಭಾವಾದಿಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಗೋತ್ತೇನಾತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಾದಿನಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಗೋತ್ತೇನ. ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನಾತಿ ಮಹಾಕುಲಭಾವೇನ. ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಸರೀರತಾಯ. ಸರೀರಞ್ಹಿ ಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿರೂಪಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧನೇನಾತಿಆದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ. ಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತೀತಿ ಏತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ ಕರೋತಿ.

೮೬೭. ಸದಿಸಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತೀತಿ ಏತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ವಿಸೇಸೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥಿ.

೮೬೮. ಹೀನಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಓಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾಮಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಓಮಾನೋತಿ ಲಾಮಕೋ ಹೇಟ್ಠಾಮಾನೋ. ಓಮಞ್ಞನಾ ಓಮಞ್ಞಿತತ್ತನ್ತಿ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಹೀಳನಾತಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅತ್ತಜಿಗುಚ್ಛನಾ. ಓಹೀಳನಾತಿ ಅತಿರೇಕತೋ ಹೀಳನಾ. ಓಹೀಳಿತತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಅತ್ತುಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಹೀನಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನನಾ. ಅತ್ತಾವಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಜಾನನಾ. ಅತ್ತಪರಿಭವೋತಿ ಜಾತಿಆದಿಸಮ್ಪತ್ತಿನಾಮಮೇವ ಜಾತಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನಾ. ಏವಮಿಮೇ ತಯೋ ಮಾನಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತಿಆದಿವತ್ಥುವಸೇನೇವ ಕಥಿತಾ. ತೇಸು ಏಕೇಕೋ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯಸದಿಸಹೀನಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನೋ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸೇವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ, ಸೇಸಾನಂ ಅಯಾಥಾವಮಾನೋ. ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನೋ ಸದಿಸಸ್ಸೇವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ, ಸೇಸಾನಂ ಅಯಾಥಾವಮಾನೋ. ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನೋ ಹೀನಸ್ಸೇವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ, ಸೇಸಾನಂ ಅಯಾಥಾವಮಾನೋ.

೮೬೯. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿಆದಯೋ ಪನ ನವ ಮಾನಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಿತಾ. ತೇಸು ತಯೋ ತಯೋ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದಹತೀತಿ ಠಪೇತಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ಸೇಯ್ಯತೋ ದಹನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ ರಾಜೂನಞ್ಚೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ರಾಜಾ ಹಿ ‘ರಟ್ಠೇನ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ವಾಹನೇಹಿ ವಾ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ‘ಸೀಲಧುತಙ್ಗಾದೀಹಿ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ.

೮೭೦. ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋಪಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ರಾಜಾ ಹಿ ‘ರಟ್ಠೇನ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ವಾಹನೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞರಾಜೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ‘ಸೀಲಧುತಙ್ಗಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ.

೮೭೧. ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋಪಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ರಟ್ಠಂ ವಾ ಧನಂ ವಾ ವಾಹನಾನಿ ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ‘ಮಯ್ಹಂ ರಾಜಾತಿ ವೋಹಾರಸುಖಮತ್ತಮೇವ; ಕಿಂ ರಾಜಾ ನಾಮ ಅಹ’ನ್ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ‘ಅಪ್ಪಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಹಂ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಥೇರೋತಿ ಕಥಾಮತ್ತಮೇವ. ಕಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ನಾಮಾಹಂ, ಕಿಂ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ನಾಮಾಹಂ, ಕಿಂ ಮಹಾಥೇರೋ ನಾಮಾಹಂ ಯಸ್ಸ ಮೇ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ.

೮೭೨. ಸದಿಸಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಾದಯೋ ಅಮಚ್ಚಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ಹಿ ರಟ್ಠಿಯೋ ವಾ ‘ಭೋಗಯಾನವಾಹನಾದೀಹಿ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ವಾ ‘ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಅಮಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಮಯ್ಹಂ; ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂ ಅಮಚ್ಚೋ ನಾಮಾಹ’ನ್ತಿ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋತಿ.

೮೭೫. ಹೀನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಾದಯೋ ದಾಸಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ದಾಸೋ ಹಿ ‘ಮಾತಿತೋ ವಾ ಪಿತಿತೋ ವಾ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ದಾಸೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ’ ಅಞ್ಞೇ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿಹೇತು ದಾಸಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಅಹಂ ಪನ ಪವೇಣೀಆಗತತ್ತಾ ಸೇಯ್ಯೋ’ತಿ ವಾ ‘ಪವೇಣೀಆಗತಭಾವೇನ ಉಭತೋಸುದ್ಧಿಕದಾಸತ್ತೇನ ಅಸುಕದಾಸೇನ ನಾಮ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ನಾನಾಕರಣ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಕುಚ್ಛಿವಸೇನಾಹಂ ದಾಸಬ್ಯಂ ಉಪಗತೋ. ಮಾತಾಪಿತುಕೋಟಿಯಾ ಪನ ಮೇ ದಾಸಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂ ದಾಸೋ ನಾಮ ಅಹ’ನ್ತಿ ವಾ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ದಾಸೋ ಏವಂ ಪುಕ್ಕುಸಚಣ್ಡಾಲಾದಯೋಪಿ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮಾನೋವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ, ಇತರೇ ದ್ವೇ ಅಯಾಥಾವಮಾನಾ. ತಥಾ ‘ಸದಿಸಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ‘ಹೀನಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮಾನೋವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ, ಇತರೇ ದ್ವೇ ಅಯಾಥಾವಮಾನಾ. ತತ್ಥ ಯಾಥಾವಮಾನಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ, ಅಯಾಥಾವಮಾನಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ.

೮೭೮. ಏವಂ ಸವತ್ಥುಕೇ ಮಾನೇ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವತ್ಥುಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಮಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಮಾನೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೮೭೯. ಅತಿಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಜಾತಿಆದೀನಂ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ತತ್ಥ ಅತಿಮಞ್ಞತೀತಿ ‘ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞತಿ.

೮೮೦. ಮಾನಾತಿಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಯೋ ಏವರೂಪೋತಿ ಯೋ ಏಸೋ ‘ಅಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ, ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ಅಹಂ ಹೀನತರೋ’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಾನೋ. ಅಯಂ ಭಾರಾತಿಭಾರೋ ವಿಯ ಪುರಿಮಂ ಸದಿಸಮಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಮಾನಾತಿಮಾನೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಮಾಹ.

೮೮೧. ಓಮಾನನಿದ್ದೇಸೋ ಹೀನಮಾನನಿದ್ದೇಸಸದಿಸೋಯೇವ. ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ಪನ ಸೋ ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಾನೋ ನಾಮ ವುತ್ತೋ – ಅಯಂ ಓಮಾನೋ ನಾಮ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘ತ್ವಂ ಜಾತಿಮಾ, ಕಾಕಜಾತಿ ವಿಯ ತೇ ಜಾತಿ; ತ್ವಂ ಗೋತ್ತವಾ, ಚಣ್ಡಾಲಗೋತ್ತಂ ವಿಯ ತೇ ಗೋತ್ತಂ; ತುಯ್ಹಂ ಸರೋ ಅತ್ಥಿ, ಕಾಕಸ್ಸರೋ ವಿಯ ತೇ ಸರೋ’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಅಯಂ ಓಮಾನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೮೨. ಅಧಿಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾಯ. ಅಕತೇತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಅಕತೇಯೇವ. ಅನಧಿಗತೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇ ಅನಧಿಗತೇ. ಅಸಚ್ಛಿಕತೇತಿ ಅರಹತ್ತೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕತೇ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಧಿಮಾನೋತಿ ಅಯಂ ಅಧಿಗತಮಾನೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ.

ಅಯಂ ಪನ ಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಸ್ಸ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ತಾವ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಹೀನಕಿಲೇಸಾವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಅರಿಯಗುಣಪಟಿವೇಧೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ‘ಅಹಂ ಸಕದಾಗಾಮೀ’ತಿಆದಿವಸೇನ ಮಾನೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಾಪಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಸೋ ಹಿ ಅರಿಯಗುಣಾಧಿಗಮೇ ನಿರಾಸೋವ. ಸೀಲವತೋಪಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನಿದ್ದಾರಾಮತಾದಿಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇನ ವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖಸ್ಸ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚ ಸುದ್ಧಸಮಥಲಾಭೀ ವಾ ಸುದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀ ವಾ ಅನ್ತರಾ ಠಪೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ದಸಪಿ ವೀಸಮ್ಪಿ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸೋತಾಪನ್ನೋ’ತಿ ವಾ ‘ಸಕದಾಗಾಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ಅನಾಗಾಮೀ’ತಿ ವಾ ಮಞ್ಞತಿ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀ ಪನ ಅರಹತ್ತೇಯೇವ ಠಪೇತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಮಾಧಿಬಲೇನ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲೇನ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಟ್ಠಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಸೀತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ; ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಚಾರೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನ್ತರಾ ಅಟ್ಠತ್ವಾವ ‘ಅರಹಾ ಅಹ’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಉಚ್ಚಮಾಲಙ್ಕವಾಸೀ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಹಙ್ಕನಕವಾಸೀ ಮಹಾದತ್ತತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತೇ ನಿಙ್ಕಪೋಣ್ಣಪಧಾನಘರವಾಸೀ ಚೂಳಸುಮತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಚ.

ತತ್ರಿದಂ ಏಕವತ್ಥುಪರಿದೀಪನಂ – ತಲಙ್ಗರವಾಸೀ ಧಮ್ಮದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ನಾಮ ಏಕೋ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದದಾಯಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಚ್ಚತಲಿಙ್ಕವಾಸೀಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮಣಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ನೋ’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಮೇವಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ‘ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಮೇವ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನ, ಅಕಾಲೇ ಆಗತೋಸೀ’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ ‘ಪಞ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಆಹ.

ತತೋ ‘ಪುಚ್ಛಾವುಸೋ, ಜಾನಮಾನೋ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋವ ಕಥೇಸಿ. ತತೋ ‘ಅತಿತಿಕ್ಖಂ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಞಾಣಂ. ಕದಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗತೋ’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘ಇತೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲೇ, ಆವುಸೋ’ತಿ ಆಹ. ‘ಸಮಾಧಿಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ವಳಞ್ಜೇಥಾ’ತಿ? ‘ನ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಾರಿಯ’ನ್ತಿ. ‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮಾಪೇಥಾ’ತಿ. ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮಾಪೇಸಿ. ‘ಇದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾ ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ಅಞ್ಚಿತಕಣ್ಣೋ ಪಸಾರಿತನಙ್ಗುಟ್ಠೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೇರವಂ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ ತಥಾ ತಂ ಕರೋಥಾ’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಆಗಚ್ಛತೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಭೇರವಂ ಆಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ತಮೇನಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಭನ್ತೇ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸಾರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನ, ಹೋಹೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ. ‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿಚ್ಚೇವಾಹಂ ಆಗತೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಆರುಯ್ಹ ತತಿಯೇ ಪದವಾರೇ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ದೋಸಚರಿತೋ ಅಹೋಸಿ.

೮೮೩. ಅಸ್ಮಿಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ರೂಪಂ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋತಿ ‘ಅಹಂ ರೂಪ’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮಾನೋ. ಛನ್ದೋತಿ ಮಾನಂ ಅನುಗತಚ್ಛನ್ದೋವ. ತಥಾ ಅನುಸಯೋ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೮೮೪. ಮಿಚ್ಛಾಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಪಾಪಕೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನಾತಿ ಆದೀಸು ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಾಯತನಂ ನಾಮ ಕೇವಟ್ಟಮಚ್ಛಬನ್ಧನೇಸಾದಾದೀನಂ ಕಮ್ಮಂ. ಪಾಪಕಂ ಸಿಪ್ಪಾಯತನಂ ನಾಮ ಮಚ್ಛಜಾಲಖಿಪನಕುಮಿನಕರಣೇಸು ಚೇವ ಪಾಸಓಡ್ಡನಸೂಲಾರೋಪನಾದೀಸು ಚ ಛೇಕತಾ. ಪಾಪಕಂ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಯಾ ಕಾಚಿ ಪರೂಪಘಾತವಿಜ್ಜಾ. ಪಾಪಕಂ ಸುತಂ ನಾಮ ಭಾರತಯುದ್ಧಸೀತಾಹರಣಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ. ಪಾಪಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ದುಬ್ಭಾಸಿತಯುತ್ತಂ ಕಪ್ಪನಾಟಕವಿಲಪ್ಪನಾದಿಪಟಿಭಾನಂ. ಪಾಪಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅಜಸೀಲಂ ಗೋಸೀಲಂ. ವತಮ್ಪಿ ಅಜವತಗೋವತಮೇವ. ಪಾಪಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ಪನ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು ಯಾ ಕಾಚಿ ದಿಟ್ಠಿ.

೮೮೫. ಞಾತಿವಿತಕ್ಕನಿದ್ದೇಸಾದೀಸು ‘ಮಯ್ಹಂ ಞಾತಯೋ ಸುಖಜೀವಿನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇನ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ಞಾತಕೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕೋವ ಞಾತಿವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ. ‘ಖಯಂ ಗತಾ ವಯಂ ಗತಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಪನ ಞಾತಿವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

೮೮೬. ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೋ ಸುಭಿಕ್ಖೋ ಸಮ್ಪನ್ನಸಸ್ಸೋ’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ ಗೇಹಸಿತಪೇಮವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕೋ ಜನಪದವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ. ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ ವಯಂ ಗತಾ’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಪನ ಜನಪದವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

೮೮೭. ಅಮರತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ, ಅಮರೋ ವಾ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಅಮರವಿತಕ್ಕೋ. ತತ್ಥ ‘ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೇ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಅತ್ತಾ ಸುಖೀ ಹೋತಿ ಅಮರೋ’ತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಮರತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಪನ ‘ಸಸ್ಸತಂ ವದೇಸೀ’ತಿಆದೀನಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋ, ತಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’ ಅಞ್ಞಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ, ನೋತಿಪಿ ಮೇ ನೋ, ನೋ ನೋತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೬೨) ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ. ಯಥಾ ಅಮರೋ ನಾಮ ಮಚ್ಛೋ ಉದಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವತಿ, ಗಾಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ; ಏವಮೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅಸಣ್ಠಹನತೋ ನ ಮರತೀತಿ ಅಮರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮರವಿತಕ್ಕೋತಿ ವುತ್ತಂ.

೮೮೮. ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಅನುದ್ದಯತಾಪತಿರೂಪಕೇನ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಸಹನನ್ದೀತಿಆದೀಸು ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ನನ್ದನ್ತೇಸು ಸೋಚನ್ತೇಸು ಚ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಿಗುಣಂ ನನ್ದತಿ, ದಿಗುಣಂ ಸೋಚತಿ; ತೇಸು ಸುಖಿತೇಸು ದಿಗುಣಂ ಸುಖಿತೋ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದಿಗುಣಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ತೇಸು ಮಹನ್ತೇಸು ವಾ ಖುದ್ದಕೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು. ಅತ್ತನಾ ವಾ ಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಂ ಕೋಪೇತಿ. ಯೋ ತತ್ಥಾತಿ ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರೇ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಯೋಗಾಪಜ್ಜನೇ ಗೇಹಸಿತೋ ವಿತಕ್ಕೋ – ಅಯಂ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ.

೮೮೯. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚೀವರಾದಿಲಾಭೇನ ಚೇವ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ.

೮೯೦. ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಪರೇ ನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಕಥೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನವಞ್ಞಾತಭಾವಪತ್ಥನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಿತಕ್ಕೋ. ಯೋ ತತ್ಥ ಗೇಹಸಿತೋತಿ ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ‘ಮಾ ಮಂ ಪರೇ ಅವಜಾನಿಂಸೂ’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ.

(೨.) ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೯೧. ದುಕೇಸು ಕೋಧನಿದ್ದೇಸಾದಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತೇಸು ಪನ ಉಪನಾಹನಿದ್ದೇಸಾದೀಸು ಪುಬ್ಬಕಾಲಂ ಕೋಧಂ ಉಪನಯ್ಹತೀತಿ ಅಪರಕಾಲಕೋಧೋ ಉಪನಾಹೋ ನಾಮ. ಉಪನಯ್ಹನಾಕಾರೋ ಉಪನಯ್ಹನಾ. ಉಪನಯ್ಹಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಉಪನಯ್ಹಿತತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಪನಾತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಟ್ಠಪನಾ ಮರಿಯಾದಟ್ಠಪನಾ ವಾ. ಠಪನಾತಿ ಪಕತಿಠಪನಾ. ಸಣ್ಠಪನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಘಾತಟ್ಠಪನಾ. ಅನುಸಂಸನ್ದನಾತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನೇನ ಕೋಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತರಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕೀಭಾವಕರಣಾ. ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧನಾತಿ ಪುರಿಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಘಟನಾ. ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಥಿರಕರಣಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಉಪನನ್ಧನಲಕ್ಖಣೋ ವೇರಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನರಸೋ ಉಪನಾಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವೇರಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ; ‘ಏವಂ ನಾಮ ಮಂ ಏಸ ವತ್ತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋ’ತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ; ಆದಿತ್ತಪೂತಿಅಲಾತಂ ವಿಯ ಜಲತೇವ; ಧೋವಿಯಮಾನಂ ಅಚ್ಛಚಮ್ಮಂ ವಿಯ, ವಸಾತೇಲಮಕ್ಖಿತಪಿಲೋತಿಕಾ ವಿಯ ಚ ನ ಪರಿಸುಜ್ಝತಿ.

೮೯೨. ಮಕ್ಖನಭಾವವಸೇನ ಮಕ್ಖೋ; ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಾಯ ಪವತ್ತೇನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣಂ, ಗೂಥಪಹರಣಕಂ ಗೂಥೋ ವಿಯ, ಪಠಮತರಂ ಮಕ್ಖೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸಾ. ನಿಟ್ಠುರಭಾವೋ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ; ‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಖೇಳಪಾತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠುರಿಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಟ್ಠುರಿಯಕರಣಂ. ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಹಿ ಗಹಟ್ಠಂ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನೇವ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಮದ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ನಾಮ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠುರಿಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಪನೇಸ ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ, ತೇಸಂ ವಿನಾಸನರಸೋ, ಪರೇನ ಸುಕತಾನಂ ಕಿರಿಯಾನಂ ಅವಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ.

ಪಳಾಸತೀತಿ ಪಳಾಸೋ; ಪರಸ್ಸ ಗುಣೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಸಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಳಾಸಸ್ಸ ಆಯನಾ ಪಳಾಸಾಯನಾ. ಪಳಾಸೋ ಚ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಜಯಾಹರಣತೋ ಆಹಾರೋ ಚಾತಿ ಪಳಾಸಾಹಾರೋ. ವಿವಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಿವಾದಕಾರಣಂ. ಯುಗಗ್ಗಾಹೋತಿ ಸಮಧುರಗ್ಗಹಣಂ. ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಪನೇಸ ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಳಾಸೋ, ಪರಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಸಮಕರಣರಸೋ, ಪರೇಸಂ ಗುಣಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಪಳಾಸೀ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುತಿಯಸ್ಸ ಧುರಂ ನ ದೇತಿ, ಸಮಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಾಕಚ್ಛಮಣ್ಡಲೇ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಬಹೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚ ಕಾರಣೇಸು ಚ ಆಭತೇಸುಪಿ ‘ತವ ಚ ಮಮ ಚ ವಾದೇ ಕಿಂ ನಾಮ ನಾನಾಕರಣಂ? ನನು ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನ’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯನಿದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ.

೮೯೪. ಮಾಯಾನಿದ್ದೇಸೇ ವಾಚಂ ಭಾಸತೀತಿ ಜಾನಂಯೇವ ‘ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ವೀತಿಕ್ಕಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಉಪಸನ್ತೋ ವಿಯ ಭಾಸತಿ. ಕಾಯೇನ ಪರಕ್ಕಮತೀತಿ ‘ಮಯಾ ಕತಂ ಇದಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕೇಚಿ ಜಾನಿಂಸೂ’ತಿ ಕಾಯೇನ ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ವಿಜ್ಜಮಾನದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ಚಕ್ಖುಮೋಹನಮಾಯಾ ವಿಯಾತಿ ಮಾಯಾ. ಮಾಯಾವಿನೋ ಭಾವೋ ಮಾಯಾವಿತಾ. ಕತ್ವಾ ಪಾಪಂ ಪುನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ಅತಿಚ್ಚ ಆಸರನ್ತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತಾತಿ ಅಚ್ಚಾಸರಾ. ಕಾಯವಾಚಾಕಿರಿಯಾಹಿ ಅಞ್ಞಥಾ ದಸ್ಸನತೋ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ವಞ್ಚನಾ. ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ನಿಕರೋನ್ತೀತಿ ನಿಕತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘ನಾಹಂ ಏವಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ಪಾಪಾನಂ ವಿಕ್ಖಿಪನತೋ ವಿಕಿರಣಾ. ‘ನಾಹಂ ಏವಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ಪರಿವಜ್ಜನತೋ ಪರಿಹರಣಾ. ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಂವರಣತೋ ಗೂಹನಾ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಗೂಹನಾ ಪರಿಗೂಹನಾ. ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ವಿಯ ಗೂಥಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇಹಿ ಪಾಪಂ ಛಾದೇತೀತಿ ಛಾದನಾ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಛಾದನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಾ. ನ ಉತ್ತಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನುತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಂ. ನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನಾವಿಕಮ್ಮಂ. ಸುಟ್ಠು ಛಾದನಾ ವೋಚ್ಛಾದನಾ. ಕತಪಟಿಚ್ಛಾದನವಸೇನ ಪುನಪಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕರಣತೋ ಪಾಪಕಿರಿಯಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಕತಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ; ಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಸ್ಮಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ವಿಯ ಅಙ್ಗಾರೋ, ಉದಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ವಿಯ ಖಾಣು, ಪಿಲೋತಿಕಾಪಲಿವೇಠಿತಂ ವಿಯ ಚ ಸತ್ಥಂ ಹೋತಿ.

ಸಾಠೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ಸಠೋತಿ ಅಸನ್ತಗುಣಪರಿದೀಪನತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸಿತಾ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಸಠೋ ಪರಿಸಠೋ. ಯಂ ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಸಠನ್ತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಂ ಕೇರಾಟಿಯಂ. ಸಠತಾತಿ ಸಠಾಕಾರೋ. ಕಕ್ಕರತಾತಿ ಪದುಮನಾಲಿಸ್ಸ ವಿಯ ಅಪರಾಮಸನಕ್ಖಮೋ ಖರಫರುಸಭಾವೋ. ಕಕ್ಕರಿಯನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ದಳ್ಹಕೇರಾಟಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ.

ವಾಮೇನ ಸೂಕರೋ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಅಜಾಮಿಗೋ;

ಸರೇನ ನೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ವಿಸಾಣೇನ ಜರಗ್ಗವೋತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತಯಕ್ಖಸೂಕರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾದಿನಿದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ.

೯೦೨. ಅನಜ್ಜವನಿದ್ದೇಸೇ ಅನಜ್ಜವೋತಿ ಅನುಜುತಾಕಾರೋ. ಅನಜ್ಜವಭಾವೋ ಅನಜ್ಜವತಾ. ಜಿಮ್ಹತಾತಿ ಚನ್ದವಙ್ಕತಾ. ವಙ್ಕತಾತಿ ಗೋಮುತ್ತವಙ್ಕತಾ. ಕುಟಿಲತಾತಿ ನಙ್ಗಲಕೋಟಿವಙ್ಕತಾ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಾಯವಚೀಚಿತ್ತವಙ್ಕತಾವ ಕಥಿತಾ.

ಅಮದ್ದವನಿದ್ದೇಸೇ ನ ಮುದುಭಾವೋ ಅಮುದುತಾ. ಅಮದ್ದವಾಕಾರೋ ಅಮದ್ದವತಾ. ಕಕ್ಖಳಭಾವೋ ಕಕ್ಖಳಿಯಂ. ಮದ್ದವಕರಸ್ಸ ಸಿನೇಹಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಫರುಸಭಾವೋ ಫಾರುಸಿಯಂ. ಅನೀಚವುತ್ತಿತಾಯ ಉಜುಕಮೇವ ಠಿತಚಿತ್ತಭಾವೋ ಉಜುಚಿತ್ತತಾ. ಪುನ ಅಮುದುತಾಗಹಣಂ ತಸ್ಸಾ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘ಅಮುದುತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಉಜುಚಿತ್ತತಾ, ನ ಅಜ್ಜವಸಙ್ಖಾತಾ ಉಜುಚಿತ್ತತಾ’ತಿ.

೯೦೩. ಅಕ್ಖನ್ತಿನಿದ್ದೇಸಾದಯೋ ಖನ್ತಿನಿದ್ದೇಸಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೯೦೮. ಸಂಯೋಜನನಿದ್ದೇಸೇ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಕಾಮಭವೋ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಭವೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಕಾಮಭವೇ ಅಪ್ಪಂ ಕಾಲಂ ವಸನ್ತಿ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಮೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ಇತರೇಸು ತೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಕಾಮಭವೋ ಸುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ ತುಚ್ಛೋ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಬಹುಂ ಕಾಲಂ ವಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ನೇಸಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭವೇ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಬಹುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಾ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು, ಯತ್ಥ ಚ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಬಹುಕಾ ತತ್ಥ ಆಲಯೋಪಿ ಪತ್ಥನಾಪಿ ಅಭಿಲಾಸೋಪಿ ಬಹು ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪಾ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಭವೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ನಾಮ ಜಾತೋ, ರೂಪಾರೂಪಭವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಮ. ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾತೇ ಕಾಮಭವೇ ಬನ್ಧನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ, ಬಹಿದ್ಧಾಸಙ್ಖಾತೇಸು ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಬನ್ಧನಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಏಕೇಕಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚವಿಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀ’’ತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಓರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು, ತತ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದನತೋ ತಂ ಓರಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ. ಉದ್ಧಂ ವುಚ್ಚತಿ ರೂಪಾರೂಪಧಾತು, ತತ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದನತೋ ತಂ ಉದ್ಧಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ.

ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ.

(೩.) ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೦೯. ತಿಕನಿದ್ದೇಸೇ ತೀಹಿ ಅಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ ವಟ್ಟಮೂಲಸಮುದಾಚಾರೋ ಕಥಿತೋ. ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ವಿತಕ್ಕನವಸೇನ ವಿತಕ್ಕೋ, ಸಞ್ಜಾನನವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ, ಸಭಾವಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುಚ್ಚರಿತನಿದ್ದೇಸೇ ಪಠಮನಯೋ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ದುತಿಯೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ, ತತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಚೇತನಾವಸೇನೇವ.

೯೧೪. ಆಸವನಿದ್ದೇಸೇ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋವ ಆಸವಾ ಕಥಿತಾ.

೯೧೯. ಏಸನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮೇಸನಾತಿ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಕಾಮಗವೇಸನರಾಗೋ ಕಾಮೇಸನಾ. ಯೋ ಭವೇಸು ಭವಚ್ಛನ್ದೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಭವಗವೇಸನರಾಗೋ ಭವೇಸನಾ. ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಗವೇಸನಾ ದಿಟ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ರಾಗದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏವ ಏಸನಾ, ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪನ ಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಸನಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದುತಿಯನಯೋ ವಿಭತ್ತೋ. ತತ್ಥ ತದೇಕಟ್ಠನ್ತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಕಟ್ಠಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗೇಕಟ್ಠಂ ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತಾನಮೇವ ಪವತ್ತತಿ; ಭವರಾಗೇಕಟ್ಠಂ ಪನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ. ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ಅಸ್ಸಾದನಕಾಲೇ ಅಕುಸಲಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ ಅಹೋ ಸುಖ’ನ್ತಿ ವಾಚಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದನಕಾಲೇ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಾನಿ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಮನಸಾವ ಅಸ್ಸಾದನಕಾಲೇ ಮನೋಕಮ್ಮಂ. ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ಚಙ್ಕಮನಾದಿವಸೇನ ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ.

೯೨೦. ವಿಧಾನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಕಥಂವಿಧಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ವದನ್ತಿ, ಕಥಂವಿಧಂ ಪಞ್ಞವನ್ತಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೫) ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನಂ ವಿಧಾ ನಾಮ. ‘‘ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥೂ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೭೫೧) ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ‘‘ವಿಧಾಸು ನ ವಿಕಮ್ಪತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಥೇರಗಾ. ೧೦೭೯) ಮಾನೋ. ಇಧಾಪಿ ಮಾನೋವ ವಿಧಾ ನಾಮ. ಸೋ ಹಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ವಿದಹನತೋ ವಿಧಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಠಪನಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಧಾ. ತಸ್ಮಾ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮಾನವಿಧಾ ಮಾನಠಪನಾ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೯೨೧. ಭಯನಿದ್ದೇಸೇ ಜಾತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಯನ್ತಿ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಂ. ಭಯಾನಕನ್ತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಭಯವಸೇನ ಗತ್ತಚಲನಂ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಲೋಮಾನಂ ಹಂಸನಂ, ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ. ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಭಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಚೇತಸೋ ಉತ್ರಾಸೋತಿ ಸಭಾವತೋ ದಸ್ಸಿತಂ.

೯೨೨. ತಮನಿದ್ದೇಸೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸೀಸೇನ ಅವಿಜ್ಜಾ ಕಥಿತಾ. ‘‘ತಮನ್ಧಕಾರೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ, ಅವಿಜ್ಜೋಘೋ ಮಹಬ್ಭಯೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ತಮೋ ನಾಮ. ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ಅದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸನಾಸುಖತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸೀಸೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ತತ್ಥ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅತೀತೇ ಖತ್ತಿಯೋ ಅಹೋಸಿಂ ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇಸ್ಸೋ ಸುದ್ದೋ ಕಾಳೋ ಓದಾತೋ ರಸ್ಸೋ ದೀಘೋ’ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಙ್ಖತಿ ನಾಮ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅನಾಗತೇ ಖತ್ತಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇಸ್ಸೋ…ಪೇ… ದೀಘೋ’ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಅನಾಗತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಙ್ಖತಿ ನಾಮ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇಸ್ಸೋ ಸುದ್ದೋ; ಕಿಂ ವಾ ಅಹಂ ರೂಪಂ ಉದಾಹು ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಙ್ಖತಿ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಖತ್ತಿಯಭಾವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ, ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ವೇಸ್ಸಭಾವಂ, ಸುದ್ದೋ ವಾ ಸುದ್ದಭಾವಂ ಅಜಾನನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಜೀವಲದ್ಧಿಕೋ ಪನ ಸತ್ತೋ ಖತ್ತಿಯಜೀವಾದೀನಂ ವಣ್ಣಾದಿಭೇದಂ ಸುತ್ವಾ ‘ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಜೀವೋ – ಕಿಂ ನು ಖೋ ನೀಲಕೋ ಉದಾಹು ಪೀತಕೋ ಲೋಹಿತಕೋ ಓದಾತೋ ಚತುರಂಸೋ ಛಳಂಸೋ ಅಟ್ಠಂಸೋ’ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಏವಂ ಕಙ್ಖತಿ ನಾಮ.

೯೨೩. ತಿತ್ಥಾಯತನಾನೀತಿ ತಿತ್ಥಭೂತಾನಿ ಆಯತನಾನಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾ ಆಯತನಾನಿ. ತತ್ಥ ತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಯೇಸಂ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ರುಚ್ಚನ್ತಿ ಖಮನ್ತಿ. ಆಯತನಟ್ಠೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಸಞ್ಜಾಯಮಾನಾ ಇಮೇಸುಯೇವ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ, ಸಮೋಸರಮಾನಾಪಿ ಏತೇಸುಯೇವ ಸಮೋಸರನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಭಾವೇ ಚ ನೇಸಂ ಏತಾನಿಯೇವ ಕಾರಣಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿತ್ಥಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಸಞ್ಜಾತಾನೀತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಆಯತನಾನಿ ಚಾತಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ; ತೇನೇವತ್ಥೇನ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಆಯತನಾನೀತಿಪಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಕಾಮಞ್ಚ ಪುರಿಸೋತಿಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಪಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ತೋಯೇವ ವುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಸಮ್ಮುತಿಕಥಾ ನಾಮ ಯೋ ಯಥಾ ಜಾನಾತಿ ತಸ್ಸ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ ಅನುಭವತಿ ವಾ. ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಾರಣಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ನಿಗಣ್ಠಸಮಯೋ. ಏವಂವಾದಿನೋ ಪನ ತೇ ಕಮ್ಮವೇದನಞ್ಚ ಕಿರಿಯವೇದನಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಪಾಕವೇದನಮೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು (ಮಹಾನಿ. ೫) ಚ ಅಟ್ಠಸು ಆಬಾಧೇಸು ಸತ್ತ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದೀಸು ಚ ತೀಸು ಕಮ್ಮೇಸು ದ್ವೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಮೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತಾಸು ಚ ಚತೂಸು ಚೇತನಾಸು ವಿಪಾಕಚೇತನಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ.

ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತೂತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಕಾರಣಾ; ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಪಜಾಪತಿನಾ ವಾ ಇಸ್ಸರೇನ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ನೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಮೂಲಕೇನ ವಾ ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ವಾ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ; ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಕಾರಣಾ ಏವ ಪನ ಇಮಾ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ. ಏವಂವಾದಿನೋ ಪನೇತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಆಬಾಧೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ. ತಥಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದೀಸುಪಿ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ.

ಅಹೇತು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಹೇತುಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ವಿನಾ ಅಕಾರಣೇನೇವ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಆಜೀವಕಸಮಯೋ. ಏವಂ ವಾದಿನೋ ಏತೇಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಕಾರಣೇಸು ಚ ಬ್ಯಾಧೀಸು ಚ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ.

೯೨೪. ಕಿಞ್ಚನಾತಿ ಪಲಿಬೋಧಾ. ರಾಗೋ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸತ್ತೇ ಬನ್ಧತಿ ಪಲಿಬುನ್ಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದೋಸಮೋಹೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಙ್ಗಣಾನೀತಿ ‘‘ಉದಙ್ಗಣೇ ತತ್ಥ ಪಪಂ ಅವಿನ್ದು’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೨) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಅಙ್ಗಣಂ. ‘‘ತಸ್ಸೇವ ರಜಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೪; ಅ. ನಿ. ೧೦.೫೧) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಲಂ ವಾ ಪಙ್ಕೋ ವಾ. ‘‘ಸಾಙ್ಗಣೋವ ಸಮಾನೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೭) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರೋ ತಿಬ್ಬಕಿಲೇಸೋ. ಇಧಾಪಿ ತದೇವ ಕಿಲೇಸಙ್ಗಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತೇನೇವ ರಾಗೋ ಅಙ್ಗಣನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಮಲಾನೀತಿ ಮಲಿನಭಾವಕರಣಾನಿ. ರಾಗೋ ಮಲನ್ತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಚಿತ್ತಂ ಮಲಿನಂ ಕರೋತಿ, ಮಲಂ ಗಾಹಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇತರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಿಸಮನಿದ್ದೇಸೇ ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದೀಸು ಚೇವ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಸು ಚ ಸತ್ತಾ ಪಕ್ಖಲನ್ತಿ, ಪಕ್ಖಲಿತಾ ಚ ಪನ ಸಾಸನತೋಪಿ ಸುಗತಿತೋಪಿ ಪತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಕ್ಖಲನಪಾತಹೇತುತೋ ರಾಗೋ ವಿಸಮನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಗ್ಗೀತಿ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ಅಗ್ಗಿ. ರಾಗಗ್ಗೀತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸತ್ತೇ ಅನುದಹತಿ ಝಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದೋಸಮೋಹೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ವತ್ಥೂನಿ – ಏಕಾ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖುನೀ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಾಲಕರೂಪಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಠಿತಾ. ಅಥಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಸಾ ತೇನೇವ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ‘ಅಯಂ ದಹರಾ ಠಿತಾ, ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಏಕಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಕಸ್ಮಾ ಠಿತಾಸೀ’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ಗಹಿತಮತ್ತಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿತಾ. ಇದಂ ತಾವ ರಾಗಸ್ಸ ಅನುದಹನತಾಯ ವತ್ಥು. ದೋಸಸ್ಸ ಪನ ಅನುದಹನತಾಯ ಮನೋಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಮೋಹಸ್ಸ ಅನುದಹನತಾಯ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಮೋಹನವಸೇನ ಹಿ ತೇಸಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಖಿಡ್ಡಾವಸೇನ ಆಹಾರಕಾಲಂ ಅತಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಕಸಾವಾತಿ ಕಸಟಾ ನಿರೋಜಾ. ರಾಗಾದೀಸು ಚ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಸು ಚ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಣೀತಂ ಓಜವನ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗೋ ಕಸಾವೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೯೨೫. ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠೀತಿ ಅಸ್ಸಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ. ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ವತ್ಥುಕಾಮಪಟಿಸೇವನದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ಪಾತಬ್ಬಭಾವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ. ಏವಂವಾದೀ ಹಿ ಸೋ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮಂ ಪಿವನ್ತೋ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಗತಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಲಾಮಕಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪಠಮಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ತತಿಯಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠೀತಿಆದಿಮಾಹ.

೯೨೬. ಅರತಿನಿದ್ದೇಸೋ ಚ ವಿಹೇಸಾನಿದ್ದೇಸೋ ಚ ವುತ್ತತ್ಥೋಯೇವ. ಅಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚರಿಯಾ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾ, ಅಧಮ್ಮಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಮಾ ಚರಿಯಾ, ವಿಸಮಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚರಿಯಾತಿ ವಿಸಮಚರಿಯಾ. ದೋವಚಸ್ಸತಾಪಾಪಮಿತ್ತತಾ ನಿದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ. ಪುಥುನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣೇಸು ಪವತ್ತಿತೋ ನಾನತ್ತೇಸು ಸಞ್ಞಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಅಞ್ಞಾವ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ, ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಪಾದಾದಿಸಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾನತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾತಿಪಿ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ. ಕೋಸಜ್ಜಪಮಾದನಿದ್ದೇಸೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ವಿಸ್ಸಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಭಾವನಾಯ ಅನನುಯೋಗವಸೇನ ಲೀನವುತ್ತಿತಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ, ಪಮಜ್ಜನವಸೇನ ಪಮತ್ತಭಾವೋ ಪಮಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾದಿನಿದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ.

೯೩೧. ಅನಾದರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ ಓವಾದಸ್ಸ ಅನಾದಿಯನವಸೇನ ಅನಾದರಭಾವೋ ಅನಾದರಿಯಂ. ಅನಾದರಿಯನಾಕಾರೋ ಅನಾದರತಾ. ಸಗರುವಾಸಂ ಅವಸನಟ್ಠೇನ ಅಗಾರವಭಾವೋ ಅಗಾರವತಾ. ಸಜೇಟ್ಠಕವಾಸಂ ಅವಸನಟ್ಠೇನ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸವತಾ. ಅನದ್ದಾತಿ ಅನಾದಿಯನಾ. ಅನದ್ದಾಯನಾತಿ ಅನಾದಿಯನಾಕಾರೋ. ಅನದ್ದಾಯ ಅಯಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅನದ್ದಾಯಿತತ್ತಂ. ಅಸೀಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಸೀಲ್ಯಂ. ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೋತಿ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರಸ್ಸ ಅಕರಣಂ.

೯೩೨. ಅಸ್ಸದ್ಧಭಾವೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ. ಅಸದ್ದಹನಾಕಾರೋ ಅಸದ್ದಹನಾ. ಓಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಅನೋಕಪ್ಪನಾ. ಅಪ್ಪಸೀದನಟ್ಠೇನ ಅನಭಿಪ್ಪಸಾದೋ.

ಅವದಞ್ಞುತಾತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಯವಸೇನ ‘ದೇಹಿ, ಕರೋಹೀ’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಜಾನತಾ.

೯೩೪. ಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಬುದ್ಧಗ್ಗಹಣೇನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾಪಿ ಗಹಿತಾವ. ಅಸಮೇತುಕಮ್ಯತಾತಿ ತೇಸಂ ಸಮೀಪಂ ಅಗನ್ತುಕಾಮತಾ. ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅಸೋತುಕಮ್ಯತಾತಿ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತಂ ಅಸುಣಿತುಕಾಮತಾ. ಅನುಗ್ಗಹೇತುಕಮ್ಯತಾತಿ ನ ಉಗ್ಗಹೇತುಕಾಮತಾ.

ಉಪಾರಮ್ಭಚಿತ್ತತಾತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಚಿತ್ತಭಾವೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಾರಮ್ಭೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪಾರಮ್ಭೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಪಾರಮ್ಭನವಸೇನ ಉಪಾರಮ್ಭೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಾರಮ್ಭೋ ಅನುಪಾರಮ್ಭೋ ಉಪಾರಮ್ಭನಾಕಾರೋ ಉಪಾರಮ್ಭನಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಾರಮ್ಭನಾ ಅನುಪಾರಮ್ಭನಾ. ಅನುಪಾರಮ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅನುಪಾರಮ್ಭಿತತ್ತಂ. ಉಞ್ಞಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಜಾನನಾ. ಅವಞ್ಞಾತಿ ಅವಜಾನನಾ. ಪರಿಭವನಂ ಪರಿಭವೋ. ರನ್ಧಸ್ಸ ಗವೇಸಿತಾ ರನ್ಧಗವೇಸಿತಾ. ರನ್ಧಂ ವಾ ಗವೇಸತೀತಿ ರನ್ಧಗವೇಸೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ರನ್ಧಗವೇಸಿತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಪರವಜ್ಜಾನುಪಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋ ಉಪಾರಮ್ಭೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಯಥಾ ನಾಮ ತುನ್ನಕಾರೋ ಸಾಟಕಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಛಿದ್ದಮೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏವಮೇವ ಪರಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಗುಣೇ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಗುಣೇಸುಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ.

೯೩೬. ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಅನುಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ. ಅನಿಚ್ಚೇ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚೇಯೇವ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘ಇದಂ ನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ. ದುಕ್ಖೇ ಸುಖನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚ್ಚವಿಪ್ಪಟಿಕುಲೇನ ಚಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನನುಲೋಮವಸೇನ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನೇವ. ಆವಜ್ಜನಞ್ಹಿ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಆವಟ್ಟೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ. ಅನುಅನು ಆವಟ್ಟೇತೀತಿ ಅನಾವಟ್ಟನಾ. ಆಭುಜತೀತಿ ಆಭೋಗೋ. ಭವಙ್ಗಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಮನ್ನಾಹರತೀತಿ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ. ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಮನಸಿಕರೋತೀತಿ ಮನಸಿಕಾರೋ. ಕರೋತೀತಿ ಠಪೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಅನುಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಥಮನಸಿಕಾರಲಕ್ಖಣೋ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಯಾಥಾವತೋ ಆವಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಕುಮ್ಮಗ್ಗಸೇವನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಯಂ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಂ ಸೇವತೋ ಸೇವನಾ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಸೇವನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.