೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೭೨೫. ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ. ಸಾ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಞಾಣಾನಂ ವಸೇನ ಲೋಕುತ್ತರಾಪಿ ಹೋತಿ. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ಚತೂಹಿ ವಾರೇಹಿ ವಿಭತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯತ್ತಕಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡೇ (ಧ. ಸ. ೧ ಆದಯೋ) ಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಚತಸ್ಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಪಾಕಕಿರಿಯವಾರೇಸು ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇ ಚ ಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇ ಚ ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾ. ಪಾಳಿ ಪನ ಮುಖಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಾ. ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತವಿತ್ಥಾರವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಾರೇಸು ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ‘‘ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಮೇ ವಿಪಾಕಾ, ತೇಸು ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ, ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಿ ಇಧ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾತಿ? ನೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವಸೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಿರಿಯವಾರೇ ಚ ‘‘ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಮೇ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಇಮೇಸು ವಾರೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾ.

ತತ್ಥ ಯಾಯ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯಾಯ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ವೇದನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣಂ. ಅಭಿಲಾಪಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಞಾಣಮೇವ ಇಧಾಪಿ ಕಥಿತಂ. ಯೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಯೇನ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣೇನ. ತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಇತರಾನಿ ತೀಣಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಯಂ ಞಾಣಂ ತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ತಸ್ಸ ತೇಸು ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಇದಮತ್ಥಜೋತಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇದಮತ್ಥಜೋತಕಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಜೋತಕಾನಿ ಪಕಾಸಕಾನಿ; ಇಮಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಂ ಜೋತೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಞಾಣೇಸು ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ತೀಸು ಞಾಣೇಸು ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇದಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇದಂ ಕಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಇತರಾಸಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಯಂ ಪನ ತಾಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬಹುಸ್ಸುತಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ. ಏಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಏಕೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ. ತೇ ಏಕತೋವ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಸರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಇತರೋ ಮನ್ದಸ್ಸರೋ. ತೇಸು ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಸರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಕಲಪರಿಸಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ – ‘ಯಥಾ ಏಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ, ಏಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಮಞ್ಞೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಭಿಕ್ಖು ಪನ – ‘ಧಮ್ಮಸವನೇ ಜಾನಿಸ್ಸಥ ಅಯಂ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ವಾ ನೋ ವಾ’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಮಾಹ, ಯಥಾ ಪನ ಸಕಲಪರಿಸಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಕಥನಸಮತ್ಥತಾ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಸ್ಸ, ಇತರಾಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಯಂ ಪನ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೭೪೬. ಏವಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸೂತಿ ಇದಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿಪಿ ಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ನಿರುತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ; ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ.

ಕಿರಿಯತೋ ಚತೂಸೂತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ನಿರುತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ; ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ.

ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಏತೇಸು ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಅತ್ಥಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಅಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಗ್ಗಫಲಕಾಲೇ ಚ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು. ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಫಲಕಾಲೇ ಚ ಉಪರಿಮೇ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇತಿ. ಏವಮೇತಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಇಮಾಸು ಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಭೂಮಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ.