೧೫. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೋ

೧. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ

೧. ಸಙ್ಗಹವಾರವಣ್ಣನಾ

೭೧೮. ಇದಾನಿ ತದನನ್ತರೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೇ ಚತಸ್ಸೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಪಭೇದಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪರತೋ ಅತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿಆದಿಮಾಹ, ತಸ್ಮಾ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಭೇದಾ, ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪಭೇದಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಞಾಣಪ್ಪಭೇದಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ; ಅತ್ಥಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನಾವವತ್ಥಾನಕರಣಸಮತ್ಥಂ ಅತ್ಥೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಹಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನಾವವತ್ಥಾನಕರಣಸಮತ್ಥಂ ಧಮ್ಮೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ. ನಿರುತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನಾವವತ್ಥಾನಕರಣಸಮತ್ಥಂ ನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ. ಪಟಿಭಾನಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನಾವವತ್ಥಾನಕರಣಸಮತ್ಥಂ ಪಟಿಭಾನೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಹೇತುಫಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಹೇತುವಸೇನ ಅರಣೀಯಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಭೇದತೋ ಪನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಭಾಸಿತತ್ಥೋ, ವಿಪಾಕೋ, ಕಿರಿಯಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ಥೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ.

ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಚ್ಚಯೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ತಂ ವಿದಹತಿ ಪವತ್ತೇತಿ ಚೇವ ಪಾಪೇತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಭೇದತೋ ಪನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ಹೇತು, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಭಾಸಿತಂ, ಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ.

ತತ್ರ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಯಾ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಭಿಲಾಪೇ ತಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಂ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಏವಮಯಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಾ ನಾಮ ಜಾತಾ, ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಆರಮ್ಮಣಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ, ಅಯಂ ನ ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೋ ಹಿ ‘‘ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಫಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಫಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ನ ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಞ್ಞಂ ಪನೇಸ ನಾಮಆಖ್ಯಾತಉಪಸಗ್ಗಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದಂ ಜಾನಾತಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ? ಯದಗ್ಗೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ, ಅಯಂ ನ ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ತಮ್ಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ. ತಂ ಪನ ನಯಿದಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಂ ವತ್ಥು ಕಥಿತಂ –

ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸುವಣ್ಣಸಲಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಭಾಸಾಸು ‘ಕತರಭಾಸಾಯ ಕಥೇಮೀ’ತಿ ಪವಾರೇಸಿ. ತಂ ಪನ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಗ್ಗಹೇ ಠತ್ವಾ ಪವಾರಿತಂ, ನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಠಿತೇನ. ಸೋ ಹಿ ಮಹಾಪಞ್ಞತಾಯ ತಂ ತಂ ಭಾಸಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ; ತತೋ ಉಗ್ಗಹೇ ಠತ್ವಾ ಏವಂ ಪವಾರೇಸಿ.

ಭಾಸಂ ನಾಮ ಸತ್ತಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ ಚ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಕಥಿತಂ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ದಹರಕಾಲೇ ಕುಮಾರಕೇ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಕಥಯಮಾನಾ ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ದಾರಕಾ ತೇಸಂ ತಂ ತಂ ಭಾಸಂ ವವತ್ಥಾಪೇನ್ತಿ – ಇಮಿನಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಭಾಸಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಮಾತಾ ದಮಿಳೀ, ಪಿತಾ ಅನ್ಧಕೋ. ತೇಸಂ ಜಾತೋ ದಾರಕೋ ಸಚೇ ಮಾತುಕಥಂ ಪಠಮಂ ಸುಣಾತಿ, ದಮಿಳಭಾಸಂ ಭಾಸಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಪಿತುಕಥಂ ಪಠಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಅನ್ಧಕಭಾಸಂ ಭಾಸಿಸ್ಸತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ಕಥಂ ಅಸ್ಸುಣನ್ತೋ ಮಾಗಧಭಾಸಂ ಭಾಸಿಸ್ಸತಿ.

ಯೋಪಿ ಅಗಾಮಕೇ ಮಹಾರಞ್ಞೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕಥೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ವಚನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಮಾಗಧಭಾಸಮೇವ ಭಾಸಿಸ್ಸತಿ. ನಿರಯೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ, ದೇವಲೋಕೇತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಾಗಧಭಾಸಾವ ಉಸ್ಸನ್ನಾ. ತತ್ಥ ಸೇಸಾ ಓಟ್ಟಕಿರಾತಅನ್ಧಕಯೋನಕದಮಿಳಭಾಸಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭಾಸಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಅಯಮೇವೇಕಾ ಯಥಾಭುಚ್ಚಬ್ರಹ್ಮವೋಹಾರಅರಿಯವೋಹಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಮಾಗಧಭಾಸಾ ನ ಪರಿವತ್ತತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಬುದ್ಧೋಪಿ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ತನ್ತಿಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಮಾಗಧಭಾಸಾಯ ಏವ ಆರೋಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಂ ಸುಖಂ ಹೋತಿ. ಮಾಗಧಭಾಸಾಯ ಹಿ ತನ್ತಿಂ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಸೋತಪಥಾಗಮನಮೇವ ಪಪಞ್ಚೋ; ಸೋತೇ ಪನ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಮತ್ತೇಯೇವ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಅಞ್ಞಾಯ ಪನ ಭಾಸಾಯ ತನ್ತಿಂ ಆರುಳ್ಹಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಬಹುಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಞಾಣೇಸು ಞಾಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ. ಇಮಾ ಪನ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಪಭೇದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇಸು ದ್ವೀಸು? ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿತತ್ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಅಸೀತಿಯಾಪಿ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಂ ಪಭೇದಂ ಗತಾ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯಾತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಂ ಪಭೇದಂ ಗತಾತಿ ಇಮಾಸು ದ್ವೀಸು ಭೂಮೀಸು ಪಭೇದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಅಧಿಗಮೇನ, ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ, ಸವನೇನ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ, ಪುಬ್ಬಯೋಗೇನಾತಿ. ತತ್ಥ ‘ಅಧಿಗಮೋ’ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಪರಿಯತ್ತಿ’ ನಾಮ ಬುದ್ಧವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಸವನಂ’ ನಾಮ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಪರಿಪುಚ್ಛಾ’ ನಾಮ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ಉಗ್ಗಹಿತಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ’ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಯೋಗಾವಚರತಾ, ಅತೀತಭವೇ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣನಯೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತಾ; ಪುಬ್ಬಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುನಬ್ಬಸುಕುಟುಮ್ಬಿಕಪುತ್ತಸ್ಸ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಕಿರ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೋನಕಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹನತಿತ್ಥೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಙ್ಖೋ ಯೋಜನಸತಮಗ್ಗಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋಪಿ ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ವಾಸಿಯಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಭಣ್ಡಂ ಕಾರೇಸಿ. ಕಿಮತ್ಥಾಯಾತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಜನತಾಯ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯಾತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗತಮಗ್ಗಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅನಾಗತೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋಪಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಕೋಲಪಟ್ಟನೇ ಓರುಯ್ಹ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನವೇಲಾಯ ವಾಲಿಕವಿಹಾರಂ ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಇದಂ ವೀತರಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನ’ನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಥೇರೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತೇ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇಸೀತಿ.

ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಪನ ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚೇವ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಧಮ್ಮಸವನೇನ ಸುಧಮ್ಮಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಕಿರ ತಲಙ್ಗರವಾಸೀ ಧಮ್ಮದಿನ್ನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಮಾತುಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುಣನ್ತೋಯೇವ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಪಗುಣಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಏವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಸದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅನುಲೋಮಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾನಂ ವಿಸದಭಾವಪ್ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ಪುಬ್ಬಯೋಗಾವಚರಾನಂ ಅನ್ತೋ ನತ್ಥಿ.

ಏತೇಸು ಪನ ಕಾರಣೇಸು ಪರಿಯತ್ತಿ, ಸವನಂ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪಭೇದಸ್ಸೇವ ಬಲವಕಾರಣಾನಿ. ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ ಅಧಿಗಮಸ್ಸ ಬಲವಪಚ್ಚಯೋ, ಪಭೇದಸ್ಸ ಹೋತಿ ನ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ, ನ ಪನ ತಥಾ. ಪರಿಯತ್ತಿಸವನಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಹೋನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಪುಬ್ಬಯೋಗೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ಏತರಹಿ ಚ ಸಙ್ಖಾರಸಮ್ಮಸನಂ ವಿನಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಮೇ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಸದಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ.

ಸಙ್ಗಹವಾರವಣ್ಣನಾ.

೨. ಸಚ್ಚವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೧೯. ಇದಾನಿ ಯೇ ಸಙ್ಗಹವಾರೇ ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇಸಂ ಪಭೇದದಸ್ಸನನಯೇನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭಜಿತುಂ ಪುನ ಚತಸ್ಸೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಭೇದವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ಸೋ ಸಚ್ಚವಾರಹೇತುವಾರಧಮ್ಮವಾರಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಾರಪರಿಯತ್ತಿವಾರವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಭಾವಂ, ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಸ್ಸ ಸಮುದಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಸಚ್ಚವಾರೋ’ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪನ ಹೇತುಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಸ್ಸ ಹೇತುನೋ ಧಮ್ಮಭಾವಂ, ಹೇತುಫಲಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಹೇತುವಾರೋ’ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಚ ಹೇತುಫಲಕ್ಕಮವಸೇನ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಯೇ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ರೂಪಾರೂಪಪ್ಪಭೇದಾ ಹೇತುತೋ ಜಾತಾ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಭಾವಂ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಹೇತುನೋ ಧಮ್ಮಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಧಮ್ಮವಾರೋ’ ವುತ್ತೋ. ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪನ ಅತ್ಥಭಾವಂ, ಜರಾಮರಣಾದಿಸಮುದಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಜಾತಿಆದೀನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಾರೋ’ ವುತ್ತೋ. ತತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಭಾವಂ, ಭಾಸಿತಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಭಾಸಿತತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಪರಿಯತ್ತಿವಾರೋ’ ವುತ್ತೋ.

ತತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಭಾಸಿತಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಾಸಿತಭಾಸಿತತ್ಥಕ್ಕಮೇನ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತಿಆದೀಹಿ ನವಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ತನ್ತಿ ಗಹಿತಾ. ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ಭಾಸಿತವಸೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ತನ್ತಿ ಏವ ಗಹಿತಾತಿ.

ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ.

೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೭೨೫. ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ. ಸಾ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಞಾಣಾನಂ ವಸೇನ ಲೋಕುತ್ತರಾಪಿ ಹೋತಿ. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ಚತೂಹಿ ವಾರೇಹಿ ವಿಭತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯತ್ತಕಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡೇ (ಧ. ಸ. ೧ ಆದಯೋ) ಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಚತಸ್ಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಪಾಕಕಿರಿಯವಾರೇಸು ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇ ಚ ಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇ ಚ ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾ. ಪಾಳಿ ಪನ ಮುಖಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಾ. ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತವಿತ್ಥಾರವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಾರೇಸು ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ‘‘ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಮೇ ವಿಪಾಕಾ, ತೇಸು ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ, ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಿ ಇಧ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾತಿ? ನೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವಸೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಿರಿಯವಾರೇ ಚ ‘‘ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಮೇ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಇಮೇಸು ವಾರೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭತ್ತಾ.

ತತ್ಥ ಯಾಯ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯಾಯ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ವೇದನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣಂ. ಅಭಿಲಾಪಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಞಾಣಮೇವ ಇಧಾಪಿ ಕಥಿತಂ. ಯೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಯೇನ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣೇನ. ತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಇತರಾನಿ ತೀಣಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಯಂ ಞಾಣಂ ತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ತಸ್ಸ ತೇಸು ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಇದಮತ್ಥಜೋತಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇದಮತ್ಥಜೋತಕಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಜೋತಕಾನಿ ಪಕಾಸಕಾನಿ; ಇಮಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಂ ಜೋತೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಞಾಣೇಸು ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ತೀಸು ಞಾಣೇಸು ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇದಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇದಂ ಕಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಇತರಾಸಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಯಂ ಪನ ತಾಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬಹುಸ್ಸುತಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ. ಏಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಏಕೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ. ತೇ ಏಕತೋವ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಸರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಇತರೋ ಮನ್ದಸ್ಸರೋ. ತೇಸು ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಸರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಕಲಪರಿಸಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ – ‘ಯಥಾ ಏಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ, ಏಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಮಞ್ಞೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಭಿಕ್ಖು ಪನ – ‘ಧಮ್ಮಸವನೇ ಜಾನಿಸ್ಸಥ ಅಯಂ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ವಾ ನೋ ವಾ’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಮಾಹ, ಯಥಾ ಪನ ಸಕಲಪರಿಸಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಕಥನಸಮತ್ಥತಾ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಸ್ಸ, ಇತರಾಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಯಂ ಪನ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೭೪೬. ಏವಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸೂತಿ ಇದಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿಪಿ ಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ನಿರುತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ; ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ.

ಕಿರಿಯತೋ ಚತೂಸೂತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ನಿರುತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ; ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ.

ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಏತೇಸು ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಅತ್ಥಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಅಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಗ್ಗಫಲಕಾಲೇ ಚ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು. ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಫಲಕಾಲೇ ಚ ಉಪರಿಮೇ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇತಿ. ಏವಮೇತಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಇಮಾಸು ಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಭೂಮಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ.

೩. ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕವಣ್ಣನಾ

೭೪೭. ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕೇ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ಕುಸಲಾದಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇಸು ಪನ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸದ್ದಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ; ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಮೇವ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಂ ಅತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ; ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪರಮತ್ಥಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ; ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ; ಲೋಕುತ್ತರಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞಾಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ; ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಾನಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞಾಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ; ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಞಾಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ.

ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಹಜಾತಹೇತುವಸೇನ ಸಿಯಾ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ವೀರಿಯಜೇಟ್ಠಿಕಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸಿಯಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿ, ಛನ್ದಚಿತ್ತಜೇಟ್ಠಿಕಾಯ ನವತ್ತಬ್ಬಾ, ಫಲಕಾಲೇಪಿ ನವತ್ತಬ್ಬಾ ಏವ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿ. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿ, ಸೇಸಞಾಣಂ ಪಞ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮೇವ ಸದ್ದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ.

ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅತೀತಂ ವಿಪಾಕತ್ಥಂ ಕಿರಿಯತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅನಾಗತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ, ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪರಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅತೀತಂ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅನಾಗತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅತೀತಂ ಕುಸಲಞಾಣಂ ವಿಪಾಕಞಾಣಂ ಕಿರಿಯಞಾಣಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅನಾಗತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ.

ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಇತರಾಸು ತೀಸು ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಪಾಕತ್ಥಂ ಕಿರಿಯತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಏವ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಬಹಿದ್ಧಾ…ಪೇ… ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾತಿ.

ಇಧಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ; ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ತಯೋಪಿ ನಯಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾವ ಕಥಿತಾ. ತೀಸುಪಿ ಹಿ ಏತಾಸು ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ, ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾತಿ. ಏವಮಯಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೋಪಿ ತೇಪರಿವಟ್ಟಂ ನೀಹರಿತ್ವಾವ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಾ ವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.