೧. ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಅನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನಾದೀಸು ತಿಕಪಟ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಸಮೋಧಾನೇ ಪಟ್ಠಾನಮಹಾಪಕರಣೇ ಯೇ ತಿಕಾದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏತಂ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ, ದುಕಪಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ತೇ ತಿಕಾದಯೋ ವಿಭತ್ತಾ, ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಏವ ತಾವ ಇಮಿನಾ ಮಾತಿಕಾನಿಕ್ಖೇಪಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾರೇನ ಉದ್ದೇಸತೋ ಚ ನಿದ್ದೇಸತೋ ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ಇದಾನಿ ಯೇ ತಿಕಾದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏತಂ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ, ದುಕಪಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇ ತಿಕಾದಯೋ ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏಕೇಕಂ ತಿಕದುಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತಹಿ ಮಹಾವಾರೇಹಿ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ತೇಸಂ ಇಮಾನಿ ನಾಮಾನಿ – ಪಟಿಚ್ಚವಾರೋ, ಸಹಜಾತವಾರೋ, ಪಚ್ಚಯವಾರೋ, ನಿಸ್ಸಯವಾರೋ, ಸಂಸಟ್ಠವಾರೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಾರೋ, ಪಞ್ಹಾವಾರೋತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಚ್ಚಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಪಟಿಚ್ಚವಾರೋ ನಾಮ. ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಹಜಾತೋ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಹಜಾತಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಸಹಜಾತವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಪುರಿಮೇನ ಪಟಿಚ್ಚವಾರೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೋ. ಪಟಿಚ್ಚಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ಪನ ಪಠಮೋ ವುತ್ತೋ, ಸಹಜಾತಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ದುತಿಯೋ. ದ್ವೀಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಾ ಚೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇ ಚ ಖೋ ಸಹಜಾತಾವ, ನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಪನ ಪಚ್ಚಯವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಪುರಿಮವಾರದ್ವಯಂ ವಿಯ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಪುರೇಜಾತೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪುರಿಮವಾರದ್ವಯತೋ ವಿಸೇಸೋ. ತದನನ್ತರೋ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಯಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಯವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಪುರಿಮೇನ ಪಚ್ಚಯವಾರೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೋ. ಪಚ್ಚಯಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ಪನ ಪಠಮೋ ವುತ್ತೋ, ನಿಸ್ಸಯಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ದುತಿಯೋ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಂಸಟ್ಠಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠವಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಭಿಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಪುರಿಮೇನ ಸಂಸಟ್ಠವಾರೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೋ. ಸಂಸಟ್ಠಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ಪನ ಪಠಮೋ ವುತ್ತೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಭಿಧಾನವಸೇನ ದುತಿಯೋ. ದ್ವೀಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ಅರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸತ್ತಮವಾರೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತೇ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಕುಸಲಾ ಹೇತೂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ನಿಜ್ಜಟಾ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಾ ಚ ಕತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ವಾರೋ ಪಞ್ಹಾನಂ ಸಾಧುಕಂ ವಿಭತ್ತತ್ತಾ ಪಞ್ಹಾವಾರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ. ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಯೋ ತಾವ ಏಸ ಸಬ್ಬಪಠಮೋ ಪಟಿಚ್ಚವಾರೋ ನಾಮ, ಸೋ ಉದ್ದೇಸತೋ ನಿದ್ದೇಸತೋ ಚ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ ಪಠಮೋ, ಪುಚ್ಛಾವಾರೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸೋ ಹಿ ಕುಸಲಾದಯೋ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ, ಕುಸಲಾದಯೋ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಪುಚ್ಛಾವಾರೋ, ಕುಸಲಾದಯೋ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋತಿಪಿ ವುತ್ತೋ.

೨೫-೩೪. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಪುಚ್ಛಾ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯೋ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ, ಕಿಂ ಸೋ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಿಯಾತಿ ಅಥ ವಾ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಯೋ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಪಟೀತಿ ಸದಿಸತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ. ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ, ಸದಿಸಭಾಗೋ ಚ ಪಟಿಭಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಚ್ಚಾತಿ ಗಮನುಸ್ಸುಕ್ಕವಚನಮೇತಂ. ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಸದಿಸಭಾವೇನ ಪತ್ವಾ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏವಂ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಭಾವೇನ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ತಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯಕರಣಂ ಪುರೇಜಾತೇಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಬ್ಭತಿ ಸಹಜಾತೇಪಿ. ಇಧ ಸಹಜಾತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪುಚ್ಛಾವಾರೇ ಯಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಮಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಯಮ್ಪಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಉದ್ಧಟಂ. ಪರತೋ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಯಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ಪಹಾಯ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತದೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ.

ಏವಮೇತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಅತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪುಚ್ಛಾಗತಿಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗಣನವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಕುಸಲಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ, ಪುನ ತದೇವಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾದಿವಸೇನ ದುಕಪ್ಪಭೇದನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ, ಪುನ ತದೇವಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಿಕನ್ತಾ ಚ ಏಕಾ, ಏವಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಕುಸಲಾದಿಕಾ ಸತ್ತ ಪುಚ್ಛಾ, ತಥಾ ಅಕುಸಲಾದಿಕಾ, ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾದಿಕಾ, ತಥಾ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾದಿಕಾ, ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾದಿಕಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದಿಕಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾದಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸತ್ತಕಾನಂ ವಸೇನ ಕುಸಲತ್ತಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಪುಚ್ಛಾ.

ತತ್ಥ ಏಕಮೂಲಕಾವಸಾನಾ ನವ, ಏಕಮೂಲದುಕಾವಸಾನಾ ನವ, ಏಕಮೂಲತಿಕಾವಸಾನಾ ತಿಸ್ಸೋ, ದುಕಮೂಲಏಕಾವಸಾನಾ ನವ, ದುಕಮೂಲದುಕಾವಸಾನಾ ನವ, ದುಕಮೂಲತಿಕಾವಸಾನಾ ತಿಸ್ಸೋ, ತಿಕಮೂಲಏಕಾವಸಾನಾ ತಿಸ್ಸೋ, ತಿಕಮೂಲದುಕಾವಸಾನಾ ತಿಸ್ಸೋ, ತಿಕಮೂಲತಿಕಾವಸಾನಾ ಏಕಾತಿ ಏವಮೇತಾ ಮೂಲವಸೇನಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಚ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ, ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಸುಪಿ ತಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು –

ಸಹಸ್ಸಮೇಕಞ್ಚ ಸತಂ, ಛಸತ್ತತಿ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಏಕಮೂಲಕೇ.

೩೫-೩೬. ತತೋ ಪರಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ದುಮೂಲಕನಯೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಹೇತಾರಮ್ಮಣದುಕೋ…ಪೇ… ಹೇತುಅವಿಗತದುಕೋತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತೇವೀಸತಿ ದುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ವಿಯ ಹೇತಾರಮ್ಮಣದುಕೇಪಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಪುಚ್ಛಾ, ತಾಸು ಪಾಳಿಯಂ ದ್ವೇಯೇವ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಥಾ ಚ ಹೇತಾರಮ್ಮಣದುಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ತಥಾ ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕಾದೀಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಹೇತಾಧಿಪತಿದುಕೋ, ಹೇತಾನನ್ತರದುಕೋ, ಹೇತುಸಮನನ್ತರದುಕೋತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಯೋ ದುಕೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಹೇತುಅವಿಗತದುಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸೇಸಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ಪುಚ್ಛಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಹಸ್ಸಮೇಕಞ್ಚ ಸತಂ, ಸತ್ತವೀಸತಿಮೇವ ಚ;

ದುಕೇಸು ತೇವೀಸತಿಯಾ, ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ ದುಮೂಲಕೇ.

೩೭. ತತೋ ಪರಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಿಮೂಲಕನಯೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಹೇತಾರಮ್ಮಣದುಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಬಾವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಬಾವೀಸತಿ ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಪಠಮಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಠಮತ್ತಿಕಞ್ಚ ದುತಿಯತ್ತಿಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನತಿಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸೇಸಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ಯಥಾ ಪನ ದುಕೇಸು, ಏವಂ ತಿಕೇಸುಪಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಬಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು –

ಸಹಸ್ಸಮೇಕಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಅಟ್ಠಸತ್ತತಿಮೇವ ಚ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ತಿಕಮೂಲಕೇ.

೩೮. ತತೋ ಪರಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾತಿ ಚತುಮೂಲಕನಯೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಪಠಮತ್ತಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಏಕವೀಸತಿ ಚತುಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ದ್ವೇ ಚತುಕ್ಕೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ಇಧಾಪಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತುಕ್ಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಚತುಕ್ಕೇಸು –

ಸಹಸ್ಸಮೇಕಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಏಕೂನತಿಂಸ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಚತುಮೂಲಕೇ.

ತತೋ ಪರಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಸಬ್ಬಮೂಲಕಾ ದೇಸನಾ ಕತಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಞ್ಚ ಉಪರಿ ವತ್ತಬ್ಬಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಏಕಮೂಲಕಂ, ದುಮೂಲಕಂ, ತಿಮೂಲಕಂ, ಚತುಮೂಲಕಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಕಂ, ಸಬ್ಬಮೂಲಕಂ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತ್ಥ ಏಕಮೂಲಕಾದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಪಞ್ಚಮೂಲಕೇ ಪನ ಪಠಮಚತುಕ್ಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಸಮವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಸಮವೀಸತಿ ಪಞ್ಚಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ನವ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಅಸೀತಿ ಚ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೂಲಕೇ.

ಛಮೂಲಕೇ ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಛಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ನವ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಏಕತಿಂಸ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಛಕ್ಕಮೂಲಕೇ.

ಸತ್ತಮೂಲಕೇ ಪಠಮಛಕ್ಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸತ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ದ್ವಾಸೀತಿ ಚ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಸತ್ತಮೂಲಕೇ.

ಅಟ್ಠಮೂಲಕೇ ಪಠಮಸತ್ತಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಸತ್ತರಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಸತ್ತರಸ ಅಟ್ಠಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ತೇತ್ತಿಂಸಾ ಚ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ಅಟ್ಠಮೂಲಕೇ.

ನವಮೂಲಕೇ ಪಠಮಅಟ್ಠಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಸೋಳಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಸೋಳಸ ನವಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಚತುರಾಸೀತಿ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ನವಮೂಲಕೇ.

ದಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮನವಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಪನ್ನರಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಪನ್ನರಸ ದಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಪಞ್ಚತಿಂಸ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯಮ್ಹಿ ದಸಮೂಲಕೇ.

ಏಕಾದಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮದಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಚುದ್ದಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಚುದ್ದಸ ಏಕಾದಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಛ ಸತಾನಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಛಳಾಸೀತಿ ತತೋಪರಾ;

ನಯಮ್ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ ಗಣಿತಾ, ಏಕಾದಸಕಮೂಲಕೇ.

ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮಏಕಾದಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ತೇರಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ತೇರಸ ದ್ವಾದಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಛ ಸತಾನಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಸತ್ತತಿಂಸ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ.

ತೇರಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮದ್ವಾದಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ದ್ವಾದಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ದ್ವಾದಸ ತೇರಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ತೇರಸಮೂಲಕೇ.

ಚುದ್ದಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮತೇರಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಏಕಾದಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಏಕಾದಸ ಚುದ್ದಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ತಿಂಸ ಚಾಥ ನವಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಚುದ್ದಸಮೂಲಕೇ.

ಪನ್ನರಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮಚುದ್ದಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ದಸಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ದಸ ಪನ್ನರಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ನವುತಿ ಚ ತತೋಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಪನ್ನರಸಮೂಲಕೇ.

ಸೋಳಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮಪನ್ನರಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ನವಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ನವ ಸೋಳಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾ-ಲೀಸೇಕಾ ಚೇವ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಸೋಳಸಮೂಲಕೇ.

ಸತ್ತರಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮಸೋಳಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಝಾನಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಅಟ್ಠಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಸತ್ತರಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ತೀಣಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ನವುತಿ ದ್ವೇ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಸತ್ತರಸಮೂಲಕೇ.

ಅಟ್ಠಾರಸಮೂಲಕೇ ಪಠಮಸತ್ತರಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಸತ್ತ ಅಟ್ಠಾರಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಾನಿ ತೀಣಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ತೇಚತ್ತಾರೀಸಮೇವ ಚ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಅಟ್ಠಾರಸಮೂಲಕೇ.

ಏಕೂನವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಠಮಅಟ್ಠಾರಸಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಛಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಛ ಏಕೂನವೀಸತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ದ್ವೇ ಸತಾ ನವುತಿ ಚೇವ, ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ಏಕೂನವೀಸತಿಕೇ.

ವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಠಮಏಕೂನವೀಸತಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ದ್ವೇ ಸತಾ ಹೋನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ಚತ್ತಾಲೀಸಾ ಚ ಪಞ್ಚ ಚ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ವೀಸತಿಮೂಲಕೇ.

ಏಕವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಠಮವೀಸತಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕವೀಸತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಸತಂ ಛನವುತಿ ಚೇವ, ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ;

ಗಣಿತಾ ಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂಹಿ, ಏಕವೀಸತಿಕೇ ನಯೇ.

ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಠಮಏಕವೀಸತಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ತೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ತಯೋ ದ್ವಾವೀಸತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಂ ಸತಂ, ಸತ್ತ ಚೇವ ಪುನಾಪರಾ;

ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಯೇ ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೇ.

ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಠಮದ್ವಾವೀಸತಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೀಸು ವಿಗತಾವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಯೋಜನಾವಸೇನ ದ್ವೇ ತೇವೀಸತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ –

ಅಟ್ಠನವುತಿಮೇವಿಧ, ಪುಚ್ಛಾ ಗಣನತೋ ಮತಾ;

ನಯಮ್ಹಿ ತೇವೀಸತಿಮೇ, ತೇವೀಸತಿಕಮೂಲಕೇ.

ಚತುವೀಸತಿಮೂಲಕೋ ಪನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮೋಧಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತೇನೇವ ಸಬ್ಬಮೂಲಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಮೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಾಪೇತಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪದಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಮೂಲಕಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇವಪರಿಸತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭತ್ತಾ ಪುಚ್ಛಾ ಇಧ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಿತಾ.

ತಾಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ಅಯಂ ಗಣನಪಿಣ್ಡೋ – ಏಕಮೂಲಕನಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏಕಾದಸ ಸತಾನಿ ಛಸತ್ತತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾ ಆಗತಾ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯನಯೇ ತೇನೇವ ಮೂಲಕೇನ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಮೂಲಕೇ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಸೇಸಾ ಸೇಸಪಚ್ಚಯಮೂಲಕೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ದುಮೂಲಕೇ ಸತ್ತವೀಸಾನಿ ಏಕಾದಸ ಸತಾನಿ, ತಿಮೂಲಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠಸತ್ತತಿ ಚ, ಚತುಮೂಲಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಏಕೂನತಿಂಸಞ್ಚ, ಪಞ್ಚಮೂಲಕೇ ಅಸೀತಾಧಿಕಾನಿ ನವ ಸತಾನಿ, ಛಮೂಲಕೇ ಏಕತಿಂಸಾನಿ ನವ ಸತಾನಿ, ಸತ್ತಮೂಲಕೇ ದ್ವಾಸೀತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಸತಾನಿ, ಅಟ್ಠಮೂಲಕೇ ತೇತ್ತಿಂಸಾನಿ ಅಟ್ಠ ಸತಾನಿ, ನವಮೂಲಕೇ ಚತುರಾಸೀತಾನಿ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ, ದಸಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚತಿಂಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ, ಏಕಾದಸಮೂಲಕೇ ಛಾಸೀತಾನಿ ಛ ಸತಾನಿ, ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ ಸತ್ತತಿಂಸಾನಿ ಛ ಸತಾನಿ, ತೇರಸಮೂಲಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ, ಚುದ್ದಸಮೂಲಕೇ ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ, ಪನ್ನರಸಮೂಲಕೇ ನವುತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಾನಿ, ಸೋಳಸಮೂಲಕೇ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತ್ತಾನಿ, ಸತ್ತರಸಮೂಲಕೇ ದ್ವಾನವುತಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸಮೂಲಕೇ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ, ಏಕೂನವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಚತುನವುತಾನಿ ದ್ವೇ ಸತಾನಿ, ವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಾನಿ ದ್ವೇ ಸತಾನಿ, ಏಕವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಛನವುತಿಸತಂ, ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಸತ್ತಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ, ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಅಟ್ಠನವುತಿ, ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ಏವಂ ಹೇತುಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಭತ್ತೇಸು ಏಕಮೂಲಕಾದೀಸು –

ಚುದ್ದಸೇವ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪುನ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ ಚ;

ಪುಚ್ಛಾ ಹೇತುಪದಸ್ಸೇವ, ಏಕಮೂಲಾದಿಭೇದತೋತಿ.

೩೯-೪೦. ಏವಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಬ್ಬಮೂಲಕನಯಾ ಪುಚ್ಛಾಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪರಿಯೋಸಾನೋ ಏಕಮೂಲಕನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತೋ ಪರಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ದುಕಮೂಲಕಂ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಇಮಂ ಪಠಮದುಕಞ್ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣಾವಿಗತದುಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಯಂ ಓಸಾನದುಕೋಪಿ ನ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸಚೇ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸ್ವೇವ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಪರಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಿಕಮೂಲಕಾದಯೋ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಕಾದಯೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾ, ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಏಕಮೂಲಕವಸೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಮೂಲಕವಸೇನ ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೧. ತತೋ ಪರಂ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದುಮೂಲಕಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ – ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಅವಿಗತಹೇತುದುಕೋ, ಅವಿಗತಾರಮ್ಮಣದುಕೋ, ಅವಿಗತಾಧಿಪತಿದುಕೋತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಯೋ ದುಕೇ ವತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಅವಿಗತವಿಗತದುಕೋ ಏಕೋ ದುಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತೋ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ ತಿಮೂಲಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ, ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಯೋ ತಿಕೇ ವತ್ವಾ ‘‘ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ. ತತೋ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ ಚತುಮೂಲಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ಚತುಕ್ಕೇ ವತ್ವಾ ‘‘ವಿಗತಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಿತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕಂ, ದುಮೂಲಕಂ, ತಿಮೂಲಕಂ, ಸಬ್ಬಮೂಲಕಂ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಹೇತುಆದಿಪದವಸೇನ ಏಕಮೂಲಕೇ ಏಕಾದಸ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ ಛಸತ್ತತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಂ, ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಸುಪಿ ಏಕಮೇಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪದವಸೇನ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕೇ ಏಕಾದಸ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ ಛಸತ್ತತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕಾದಿಭೇದೇ ಸತ್ತಸತಾಧಿಕಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಪುಚ್ಛಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸಂ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಯಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ –

ದ್ವಾಪಞ್ಞಾಸಸಹಸ್ಸಾನ-ಟ್ಠಸತಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ;

ಕುಸಲತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ, ಅನುಲೋಮನಯಮ್ಹಿ ಸುವಿಭತ್ತಾ.

ಯಥಾ ಚ ಕುಸಲತ್ತಿಕಸ್ಸ, ಏವಂ ವೇದನಾತ್ತಿಕಾದೀನಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು –

ಏಕಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಛ ಸತಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿ;

ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ, ತಿಕಭೇದೇ ಪಭೇದತೋ.

ಸಙ್ಖಿತ್ತಾ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೇ.

ದುಕೇಸು ಪನ ‘‘ಸಿಯಾ ಹೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತುಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು, ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಹೇತು, ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು ಚ ನಹೇತು ಚ, ನಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಹೇತು, ನಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು, ನಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು ಚ ನಹೇತು ಚ, ಹೇತುಞ್ಚ ನಹೇತುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು, ಹೇತುಞ್ಚ ನಹೇತುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ನಹೇತು, ಹೇತುಞ್ಚ ನಹೇತುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು ಚ ನಹೇತು ಚಾತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ದುಕೇ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ನವ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮೂಲಕೇ ದ್ವೇಸತಾನಿ ಸೋಳಸ ಚ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸು ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸ್ಸೇವ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ನವ ಪುಚ್ಛಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಸೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವಾರೇನ ಗಹಿತಾ.

ತಾಸಂ ದುಕಮೂಲಕಾದೀಸು ತೇವೀಸತಿಯಾ ವಾರೇಸು ಏಕೇಕಂ ನವಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸಬ್ಬಮೂಲಕಾ ಅಯಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ – ದುಕಮೂಲಕೇ ತಾವ ಏಕಮೂಲಕೇ ದಸ್ಸಿತೇಸು ದ್ವೀಸು ಸೋಳಸಾಧಿಕೇಸು ಪುಚ್ಛಾಸತೇಸು ನವ ಅಪನೇತ್ವಾ ದ್ವೇಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ನವ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಿಮೂಲಕೇ ಅಟ್ಠನವುತಿಸತಂ. ಏವಂ ಪುರಿಮಪುರಿಮತೋ ನವ ನವ ಅಪನೇತ್ವಾ ಚತುಮೂಲಕೇ ಏಕೂನನವುತಿಸತಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಕೇ ಅಸೀತಿಸತಂ, ಛಮೂಲಕೇ ಏಕಸತ್ತತಿಸತಂ, ಸತ್ತಮೂಲಕೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಸತಂ, ಅಟ್ಠಮೂಲಕೇ ತೇಪಣ್ಣಾಸಸತಂ, ನವಮೂಲಕೇ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ, ದಸಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚತಿಂಸಸತಂ, ಏಕಾದಸಮೂಲಕೇ ಛಬ್ಬೀಸಸತಂ, ದ್ವಾದಸಮೂಲಕೇ ಸತ್ತರಸಾಧಿಕಸತಂ, ತೇರಸಮೂಲಕೇ ಅಟ್ಠಾಧಿಕಸತಂ, ಚುದ್ದಸಮೂಲಕೇ ನವನವುತಿ, ಪನ್ನರಸಮೂಲಕೇ ನವುತಿ, ಸೋಳಸಮೂಲಕೇ ಏಕಾಸೀತಿ, ಸತ್ತರಸಮೂಲಕೇ ದ್ವಾಸತ್ತತಿ, ಅಟ್ಠಾರಸಮೂಲಕೇ ತೇಸಟ್ಠಿ, ಏಕೂನವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಚತುಪಞ್ಞಾಸಂ, ವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಏಕವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಛತ್ತಿಂಸಂ, ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಸತ್ತವೀಸ, ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೇ ಅಟ್ಠಾರಸ, ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ನವಾತಿ. ಯಥಾ ಪನೇತಾನಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಏಕಮೂಲಕೇ ಸೋಳಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ನವ, ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದೀಸುಪಿ ಏಕಮೇಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪದವಸೇನ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕೇ ಸೋಳಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಮೂಲಕೇ ನವಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕಾದಿಭೇದೇ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಸತಾನಿ ಚ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸಂ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಯಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ –

ಚತುಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪುನ ಅಟ್ಠಸತಾನಿ ಚ;

ಪುಚ್ಛಾ ಹೇತುದುಕಸ್ಸೇವ, ಅನುಲೋಮನಯೇ ಮತಾ.

ಯಥಾ ಚ ಹೇತುದುಕಸ್ಸ, ಏವಂ ಸಹೇತುಕದುಕಾದೀನಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದುಕಸತೇ –

ಸಟ್ಠಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ತತೋಪರಂ;

ಅಸೀತಿ ಚ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪುಚ್ಛಾ ದುಕಸತೇ ವಿದೂ.

ಅಯಂ ತಾವ ಸುದ್ಧಿಕೇ ತಿಕಪಟ್ಠಾನೇ ಚೇವ ದುಕಪಟ್ಠಾನೇ ಚ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

ಯಂ ಪನ ತತೋ ಪರಂ ದ್ವಾವೀಸತಿ ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದುಕಸತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದೇಸಿತಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಸಿಯಾ ಹೇತುಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು ಏಕೇಕಂ ತಿಕಂ ದುಕಾನಂ ಸತೇನ ಸತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಮೂಲಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಂ ದುಕಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದೇಸಿತಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಹೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಹೇತುಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ದುಕಸತೇ ಏಕೇಕಂ ದುಕಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಮೂಲಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಂ ತಿಕೇ ತಿಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದೇಸಿತಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು ಏಕೇಕಂ ತಿಕಂ ಸೇಸೇಹಿ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಮೂಲಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಂ ದುಕೇ ದುಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದೇಸಿತಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಿಯಾ ಹೇತುಂ ಸಹೇತುಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತು ಸಹೇತುಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ದುಕಸತೇ ಏಕೇಕಂ ದುಕಂ ಸೇಸೇಹಿ ನವನವುತಿಯಾ ದುಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಮೂಲಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾಗತೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ದೇವಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಪನ ತೇನ ‘‘ಅಜ್ಜ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದೇಸಿತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಯದಸ್ಸನಮತ್ತೇನೇವ ದೇಸನಾ ಅಕ್ಖಾತಾ. ಥೇರೇನಾಪಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೋ ಪವತ್ತಿತೋ, ಸೋ ಥೇರೇನ ಪವತ್ತಿತನಯೇನೇವ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೋಪಿತೋ.

ತಂ ಪನಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರನ್ತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಠಪಿತಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರನ್ತಿ ಪವರಂ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ದುಕುತ್ತಮನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ದುಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ದುಕತಿಕಞ್ಚೇವಾತಿ ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ತಿಕದುಕಞ್ಚಾತಿ ತಿಕದುಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ತಿಕತಿಕಞ್ಚೇವಾತಿ ತಿಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ದುಕದುಕಞ್ಚಾತಿ ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ಛ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಏತೇ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಸುಟ್ಠು ಗಮ್ಭೀರಾ ಛ ನಯಾ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಅನುಲೋಮಾನಿ – ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಞ್ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಮಾತಿಕಾಪದೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಲೋಮದೇಸನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ. ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅನುಲೋಮದೇಸನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ…ಪೇ… ಛ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ. ಇಧ ಪನ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮೇ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಛ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮೇ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಛ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನೋಕಾಸೇ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೇ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮೇ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮೇ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ‘‘ಛ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಸು ಅನುಲೋಮೇ ತಿಕಪಟ್ಠಾನೇ ಕುಸಲತ್ತಿಕಮತ್ತಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಚ್ಚವಾರಸ್ಸ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಪಭೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸೇಸೇಸು ಪನ ತಿಕೇಸು ಸೇಸಪಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ಏಕಾಪಿ ಪುಚ್ಛಾ ನ ದಸ್ಸಿತಾ. ತತೋ ಪರೇಸು ಪನ ಸಹಜಾತವಾರಾದೀಸು ಕುಸಲತ್ತಿಕಸ್ಸಾಪಿ ವಸೇನ ಪುಚ್ಛಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಲಬ್ಭಮಾನಕವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಛ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮೇ ಛಪಿ ಏತೇ ಪಟ್ಠಾನನಯಾ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ಪಟ್ಠಾನಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಭಾರೋ ಏಸೋತಿ.