೧. ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೩. ಸತ್ತನ್ನಂ ಪನ ಮಹಾವಾರಾನಂ ಪಠಮೇ ಅನುಸಯವಾರೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ದುದ್ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ‘ಆಮನ್ತಾ’, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾನಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾ. ಕಾಮರಾಗೋ ಹಿ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಟಿಘೋ ದ್ವೀಸು ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸೂತಿ, ನತ್ಥಿ ನೇಸಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ‘ನೋ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಪನ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ಪಟಿವಚನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಯಮಕೇಸು ವಿಯ ಏತ್ಥ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಥಂ? ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನ. ಅಪ್ಪಹೀನತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ‘‘ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪ್ಪಹೀನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಯಸ್ಸೇಕೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಇತರೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ, ಯಂ ಉಪರಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ; ತತ್ಥ ಕಥಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ತತ್ಥಾಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಿವಾರಿತವಸೇನ ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಾರಾದಯೋ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮನ್ತಾನಂ ಅಕರಣಕ್ಖಣೇಪಿ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾದೀಹಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇಮೇಸು ದಿವಸೇಸು ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮ, ಕಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಕತಖಣಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಖಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಯಮ್ಹಿ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸಯಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ಯಮ್ಹಿ ವಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅನಿವಾರಿತಾ, ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ಕಾಲನ್ತರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ನೋ ಚ ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೪. ಓಕಾಸವಾರಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸು ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸೇತಿ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ; ತಸ್ಮಾ ‘ನೋ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ತತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸಯನತೋ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ. ರೂಪಧಾತುಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ನೋ ಚ ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೦. ದುಕಮೂಲಕಪುಚ್ಛಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾ ನಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಮಿಂ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸಯೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಠಾನಮೇವ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅಪುಚ್ಛಾಯೇವಾತಿ. ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೭. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಂ.

೩೬. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅನಾಗಾಮಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ.

೫೬. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತಾನಂ. ಕಾಮಧಾತುಯಾ ತೀಸು ವೇದನಾಸೂತಿ ಚ ವೇದನಾಗ್ಗಹಣೇನ ವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಅನುಸಯವಾರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ.

ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ.