ಮಹಾವಾರೋ

೧. ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೩. ಸತ್ತನ್ನಂ ಪನ ಮಹಾವಾರಾನಂ ಪಠಮೇ ಅನುಸಯವಾರೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ದುದ್ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ‘ಆಮನ್ತಾ’, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾನಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾ. ಕಾಮರಾಗೋ ಹಿ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಟಿಘೋ ದ್ವೀಸು ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸೂತಿ, ನತ್ಥಿ ನೇಸಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ‘ನೋ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಪನ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ಪಟಿವಚನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಯಮಕೇಸು ವಿಯ ಏತ್ಥ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಥಂ? ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನ. ಅಪ್ಪಹೀನತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ‘‘ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪ್ಪಹೀನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಯಸ್ಸೇಕೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಇತರೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ, ಯಂ ಉಪರಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ; ತತ್ಥ ಕಥಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ತತ್ಥಾಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಿವಾರಿತವಸೇನ ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಾರಾದಯೋ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮನ್ತಾನಂ ಅಕರಣಕ್ಖಣೇಪಿ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾದೀಹಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇಮೇಸು ದಿವಸೇಸು ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮ, ಕಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಕತಖಣಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಖಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಯಮ್ಹಿ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸಯಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ಯಮ್ಹಿ ವಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅನಿವಾರಿತಾ, ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ಕಾಲನ್ತರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ನೋ ಚ ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೪. ಓಕಾಸವಾರಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸು ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸೇತಿ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ; ತಸ್ಮಾ ‘ನೋ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ತತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸಯನತೋ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ. ರೂಪಧಾತುಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ನೋ ಚ ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೦. ದುಕಮೂಲಕಪುಚ್ಛಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾ ನಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಮಿಂ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸಯೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಠಾನಮೇವ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅಪುಚ್ಛಾಯೇವಾತಿ. ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೭. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಂ.

೩೬. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅನಾಗಾಮಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ.

೫೬. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತಾನಂ. ಕಾಮಧಾತುಯಾ ತೀಸು ವೇದನಾಸೂತಿ ಚ ವೇದನಾಗ್ಗಹಣೇನ ವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಅನುಸಯವಾರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ.

ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ.

೨. ಸಾನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೬೬-೧೩೧. ಸಾನುಸಯವಾರೇ ಪನ ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ಯಥಾ ಏಕನ್ತರಿಕಜರಾದಿರೋಗೇನ ಆಬಾಧಿಕೋ ಯಾವ ತಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ತಾವ ತಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ಸರೋಗೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ವಟ್ಟಗಾಮಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅನುಸಯಾ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ತೇಸಂ ಅನುಸಯಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಾನುಸಯೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪಂ ಸಾನುಸಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಅನುಸಯವಾರಸದಿಸಮೇವ.

ಓಕಾಸವಾರೇ ಪನ ‘‘ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಸು ಧಾತೂಸು ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಾನುಸಯತಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ, ಅನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ. ಅನುಸಯಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತತೋ ಧಾತುದ್ವಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ಅನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ ಅವುತ್ತೇ ಆದಿಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಠಮಂ ನ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನಾತಿ ಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಕಿಂ ಸೋ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನಪಿ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ದ್ವೇ ಏಕಸ್ಮಾ ಠಾನಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ಅರಹಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೇನ ಕೇನಚಿ ಅನುಸಯೇನ ನಿರಾನುಸಯೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥವಸೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸಟ್ಠಾನೇಸು ಭುಮ್ಮವಚನಮೇವ ಕತನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಾನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ.

೩. ಪಜಹನವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೩೨-೧೯೭. ಪಜಹನವಾರೇ ಪಜಹತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಜಹತಿ, ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದೇತಿ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಅನಾಗಾಮೀಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿವಚನಂ. ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತೀತಿ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಸೇಧೋ.

ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಮಕೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹನಗಣನಾಯ ಗಣಿಯಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಅಟ್ಠಮಕೋ ನಾಮ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗಣನಾಯ ಹಿ ಅರಹಾ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಪಠಮೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ದುತಿಯೋ, ಅನಾಗಾಮೀ ತತಿಯೋ…ಪೇ… ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಅಟ್ಠಮೋ. ಸೋ ಇಧ ‘‘ಅಟ್ಠಮಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ನಾಮಸಞ್ಞಾಯೇವ ವಾ ಏಸಾ ತಸ್ಸಾತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅಟ್ಠಮಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾ. ತೇಸು ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ನಪ್ಪಜಹತಿ. ಸೇಸಾ ತೇಸಂ ಅನುಸಯಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಪಜಹನವಾರವಣ್ಣನಾ.

೪. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೯೮-೨೬೩. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ವಾರೋ ಪಜಹನವಾರೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋತಿ.

ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ.

೫. ಪಹೀನವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೬೪-೨೭೪. ಪಹೀನವಾರೇ ಫಲಟ್ಠವಸೇನೇವ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ. ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಹಿ ಉಭೋಪೇತೇ ಅನುಸಯಾ ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೭೫-೨೯೬. ಓಕಾಸವಾರೇ ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ? ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಂ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಘಾನುಸಯಸ್ಸ. ಅಭಾವಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಯತ್ಥ ಅನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಗ್ಗೇ ಭಾವಿತೇ ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ನೇವ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಘಾನುಸಯಟ್ಠಾನೇ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸೋ ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಪಹೀನೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಿತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ.

ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಆಮನ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಹಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸೇತಿ. ಮಾನಾನುಸಯೋ ತಾಸು ಚೇವ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಚ. ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಓಕಾಸವಾರೇ ಪಹೀನತಾ ಚ ನವತ್ತಬ್ಬತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘ನತ್ಥೀ’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೋ, ಓಕಾಸವಾರಗತಿಕೋಯೇವ.

೨೯೭-೩೦೭. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಪುಥುಜ್ಜನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಛನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಾ. ಇಧ ಪನ ಪರತೋ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋವ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೦೮-೩೨೯. ಓಕಾಸವಾರಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪಹೀನವಾರವಣ್ಣನಾ.

೬. ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೩೦. ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೋ ಅನುಸಯವಾರಸದಿಸೋಯೇವ.

೭. ಧಾತುಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೩೨-೩೪೦. ಧಾತುವಾರಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಾರೇ ತಾವ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಸನ್ತಾನಂ ಅನುಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಯನ್ತಿ. ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ನಾನುಸೇನ್ತೀತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಸನ್ತಾನಂ ನ ಅನುಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಯನ್ತಿ. ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ ನಾನುಸೇನ್ತೀತಿ ಏವಂ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೭. ಧಾತುವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೪೧-೩೪೯. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಚ ಪಹೀನಾತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಅನುಸೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅನುಸಯವಾರೇ ‘‘ಅನುಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ, ಏವಮಿಧ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಞ್ಚೇವ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಅನುಸಯಾ ಚ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ಯಥಾ ಲಬ್ಭತಿ ತಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಥಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ. ಯಥಾ ಹಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಸರಾಗೋ ಸದೋಸೋ ಸಮೋಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇಪಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತೇ ತೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪನ ತೇ ಅನುಸೇನ್ತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ಸೋ ಅನುಸೇತಿಯೇವ; ಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ಸೋ ನಾನುಸೇತಿಯೇವ. ಅಯಂ ಅನುಸೇತಿ ಚ ನಾನುಸೇತಿ ಚ, ಅಯಂ ಸಿಯಾ ಅನುಸೇತಿ ಸಿಯಾ ನಾನುಸೇತೀತಿ, ಏವಂ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ ಅನುಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನಾ. ಇತರೇ ತಯೋವ ಅಪ್ಪಹೀನಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ನ ಕಾಮಧಾತುನ್ತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಸೇಸಾ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತೇ ವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಉಪಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತೇವಾತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರೂಪಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ? ಉಪಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ತಂ ಧಾತುಂ ಉಪಪನ್ನೋತಿ ನಾಸ್ಸ ತತ್ಥ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಅತ್ಥಿ. ತದಭಾವಾ ರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ನ ಕಾಮಧಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅರೂಪಧಾತುಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಧಾತುವಾರವಣ್ಣನಾ.

ಅನುಸಯಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.