೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

೧. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೫೭-೮೬೨. ಇದಾನಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಆನನ್ತರಿಯವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ ಗರೂನಿ ಭಾರಿಯಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾಪಿ ತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ವಿಕೋಪಿತೇಸು ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಂ. ಯದಿ ಚ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಸಿಯಾ, ಅವಸೇಸಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋಪಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಪಾಣಂ ಹನ್ತ್ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತರೋ ತಥಾರೂಪಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತಿ. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಮಾತುಘಾತಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ರೋಗಪಟಿಕಾರಾದಿಕಾಲೇ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಘಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ನನು ಮಾತಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತಾತಿ ಪಞ್ಹೇಪಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೋರೋಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸೇವ. ಏವಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹಞ್ಚೀತಿ ಲದ್ಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ ಇತರಸ್ಸ. ತಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಮೇವ. ಪಿತುಘಾತಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಙ್ಘಭೇದಕೇ ಪನ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಆನನ್ತರಿಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಭೇತ್ವಾನ, ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಪುನ ಸಬ್ಬೇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಕಪಕ್ಖೇ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪರಪಕ್ಖೇ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀತಿ ಪಞ್ಹದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ಸುತ್ತಂ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಧಮ್ಮವಾದಿಸ್ಸ ಆನನ್ತರಿಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋತಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇತರೋ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಿ. ಸಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯೇವಾತಿ.

ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨. ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೬೩-೮೬೫. ಇದಾನಿ ಞಾಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಞಾಣಂ – ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಚ. ಲೋಕಿಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ದಾನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಮ್ಪಿ; ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸಚ್ಚಪರಿಚ್ಛೇದಕಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಮ್ಪಿ ಫಲಞಾಣಮ್ಪಿ. ಇಮಂ ಪನ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಪರಿಚ್ಛೇದಕಮೇವ ಞಾಣಂ ನ ಇತರಂ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಹೇತುವಾದಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಪಞ್ಞಾತಿಆದಿ ಞಾಣವೇವಚನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇತಂ ದೀಪೇತಿ – ಯದಿ ತಸ್ಸ ಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ಪಞ್ಞಾದಯೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ಪಞ್ಞಾದಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಞಾಣಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಞ್ಞಾದೀನಂ ಞಾಣತೋ ಅನಞ್ಞತ್ತಾತಿ. ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿಆದಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿಆದಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಸ್ಸ. ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ನ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಞಾಣನ್ತಿ.

ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ನಿರಯಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೬೬. ಇದಾನಿ ನಿರಯಪಾಲಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ನಿರಯೇ ನೇರಯಿಕಕಮ್ಮಾನೇವ ನಿರಯಪಾಲರೂಪವಸೇನ ವಧೇನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ನಿರಯಪಾಲಾ ನಾಮ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ತತ್ಥ ನಿರಯಪಾಲಾ ನ ಸಿಯುಂ, ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಕಾರಣಿಕೇಸು ಹಿ ಸತಿ ಕಾರಣಾ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸೂತಿಆದಿಮಾಹ.

೮೬೭-೮೬೮. ಅತ್ಥಿ ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇನ ಞಾಪನತ್ಥಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸತಿ ಕಾರಣಿಕೇಸು ಕಾರಣಾ, ಏವಂ ತತ್ಥಾಪೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸೂತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ನ ವೇಸ್ಸಭೂ ನೋಪಿ ಚ ಪೇತ್ತಿರಾಜಾತಿ ಪರವಾದಿನಾ ಸಕಸಮಯತೋ ಸುತ್ತಂ ಆಭತಂ. ತಂ ಪನ ಸಾಸನಾವಚರಿಕನ್ತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತತ್ಥ ವೇಸ್ಸಭೂತಿ ಏಕೋ ದೇವೋ. ಪೇತ್ತಿರಾಜಾತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಪೇತಮಹಿದ್ಧಿಕೋ. ಸೋಮಾದಯೋ ಪಾಕಟಾ ಏವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಇತೋ ಪಣುನ್ನಂ ಪರಲೋಕಂ ಪತ್ತಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಏತೇ ವೇಸ್ಸಭೂಆದಯೋ ಹನನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಪನ ಸೋ ಕಮ್ಮೇಹಿ ತತ್ಥ ಪಣುನ್ನೋ, ತಾನಿ ಸಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿಯೇವ ನಂ ತತ್ಥ ಹನನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ನಿರಯಪಾಲಾನಂ ಅಭಾವಂ. ಸಕವಾದಿನಾ ಪನ ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಆಭತಾನಿ ಸುತ್ತಪದಾನಿ ನೀತತ್ಥಾನೇವಾತಿ.

ನಿರಯಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೬೯-೮೭೧. ಇದಾನಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದೇವೇಸು ಏರಾವಣಾದಯೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ಹತ್ಥಿವಣ್ಣಂ ಅಸ್ಸವಣ್ಣಂ ವಿಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ. ಯೇಸಂ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನವಣ್ಣಿನೋ ದೇವಪುತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ದೇವಯೋನಿಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಸಿಯುಂ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ ದೇವಾ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಅತ್ಥಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಸೂತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೀಟಾತಿಆದಿ ಯೇಸಂ ಸೋ ಅಭಾವಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಏರಾವಣೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ. ಹತ್ಥಿಬನ್ಧಾತಿಆದಿ ‘‘ಯದಿ ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಸಿಯುಂ, ಹತ್ಥಿಬನ್ಧಾದಯೋಪಿ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಾವಸಿಕಾತಿ ಯವಸ್ಸ ದಾಯಕಾ. ಕಾರಣಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಾದಯೋ, ಯೇಹಿ ತೇ ನಾನಾವಿಧಂ ಕಾರಣಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ. ಭತ್ತಕಾರಕಾತಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ಭತ್ತರನ್ಧಕಾ. ನ ಹೇವನ್ತಿ ತಥಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ.

ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೭೨-೮೭೫. ಇದಾನಿ ಮಗ್ಗಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೩೧) ಇದಞ್ಚೇವ ಸುತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾನಞ್ಚ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋವ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಿಸಾಸಕಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿಆದಿ ಪರಸಮಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪರಸಮಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗನ್ತಿ ಆಗತಾ. ರೂಪತ್ತಾ ಪನ ಮಗ್ಗೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವಣ್ಣಿತಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗನ್ತಿಆದಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಸ್ಸ ಅಮಗ್ಗತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾತಿ ಸುತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಆಗಮನಿಯಪಟಿಪದಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಇಮೇಹಿ ವಿನಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಸಕವಾದಿನಾ ಆಭತಸುತ್ತಂ ನೀತತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೭೬-೮೭೭. ಇದಾನಿ ಞಾಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ ಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸಚೇ ತಂ ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ, ದ್ವಾದಸಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ದ್ವಾದಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತರೋ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚೇ ಸಚ್ಚಞಾಣಕಿಚ್ಚಞಾಣಕತಞಾಣಾನಂ ವಸೇನ ಞಾಣನಾನತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ದ್ವಾದಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ಸುತ್ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪರಭಾಗೇಹಿ ಞಾಣನಾನತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ದ್ವಾದಸ ಞಾಣತಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ.

ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ.