೨೧. ಏಕವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸಾಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೭೮. ಇದಾನಿ ಸಾಸನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಾಸನಂ ನವಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ನವಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಲಬ್ಭಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ನವಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಚ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ತೀಸುಪಿ ಕಥಾಸು ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿಆದಿ ಸಾಸನಂ ನಾಮ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಚೇವ ಅರಿಯಧಮ್ಮಾ, ಕುಸಲಾದೀನಞ್ಚ ದೇಸನಾ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಕರಣೇನ ಅಕುಸಲಾದೀನಂ ವಾ ಕುಸಲಾದಿಭಾವಕರಣೇನ ಸಾಸನಂ ನವಂಕತಂ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ತಂ ಏವಂ ಕತಂ ಕೇನಚಿ, ಅತ್ಥಿ ವಾ ಕೋಚಿ ಏವಂ ಕರೋತಿ, ಲಬ್ಭಾ ವಾ ಏವಂ ಕಾತುನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾಸು ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ.

ಸಾಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨. ಅವಿವಿತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೭೯-೮೮೦. ಇದಾನಿ ಅವಿವಿತ್ತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ತೇನ ಅವಿವಿತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸಕಸಮಯೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ತೇಧಾತುಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ತೇಧಾತುಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅವಿವಿತ್ತೋತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಫಸ್ಸೇಹೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿದೋಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಅವಿವಿತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ಸಞ್ಞೋಜನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೧-೮೮೨. ಇದಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಿಸಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಞ್ಞೋಜನಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠೀತಿಆದಿ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಿಸಯನ್ತಿ ಪಞ್ಹದ್ವಯೇ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಭಾವೇನ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ, ನ ಅವಿಜ್ಜಾವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನಂ ಅಪ್ಪಹಾನೇನ. ಇತರೋ ಪನ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಹೀನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇನ ಹೀತಿ ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಿ. ಸಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾವ ಹೋತೀತಿ.

ಸಞ್ಞೋಜನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೩-೮೮೪. ಇದಾನಿ ಇದ್ಧಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಇದ್ಧಿ ನಾಮೇಸಾ ಕತ್ಥಚಿ ಇಜ್ಝತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಚ್ಚಾದಿಕರಣೇ ಏಕನ್ತೇನೇವ ನ ಇಜ್ಝತಿ. ಸಭಾಗಸನ್ತತಿಂ ಪನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸಭಾಗಸನ್ತತಿಕರಣೇ ವಾ ಸಭಾಗಸನ್ತತಿವಸೇನೇವ ಚಿರತರಪ್ಪವತ್ತನೇ ವಾ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಿಯತಿ, ತೇಸಂ ಪುಞ್ಞಾದೀನಿ ಕಾರಣಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತ್ಥಚಿ ಇಜ್ಝತಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಖೀರಾದಿಕರಣೇ ವಿಯ ಮಹಾಧಾತುನಿಧಾನೇ ದೀಪಾದೀನಂ ಚಿರಸನ್ತಾನಪ್ಪವತ್ತನೇ ವಿಯ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸಕಸಮಯೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯೇಸಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಇದ್ಧೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅತ್ಥಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಇದ್ಧೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಇದ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಇದ್ಧಿ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಇಜ್ಝನಇದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಲದ್ಧಿಮತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ಅನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಚ್ಚಾದಿತಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಂ ನಿಚ್ಚಪಣ್ಣಾ ರುಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತೂತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಲದ್ಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನೇ ಸುವಣ್ಣೋ ಚ ಪನಾಸೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಪುಞ್ಞೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಆಸಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ. ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕಮೇತನ್ತಿ.

ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ಬುದ್ಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೫. ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸರೀರವೇಮತ್ತತಂ ಆಯುವೇಮತ್ತತಂ ಪಭಾವೇಮತ್ತತಞ್ಚ ಸೇಸೇಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಹೀನಾತಿರೇಕತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯೇಸಂ ಪನ ಅವಿಸೇಸೇನೇವ ಅತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತರೋ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಹೀನಾತಿರೇಕತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿಯೇವಾತಿ.

ಬುದ್ಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ಸಬ್ಬದಿಸಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೬. ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಲೋಕಧಾತುಸನ್ನಿವಾಸಂ, ಸಬ್ಬಲೋಕಧಾತೂಸು ಚ ಬುದ್ಧಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಕಪ್ಪಸಿಪ್ಪಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಬುದ್ಧಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಪುರತ್ಥಿಮಾಯಾತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಕ್ಯಮುನಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಅಞ್ಞಲೋಕಧಾತುಯಂ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಕಿನ್ನಾಮೋ ಸೋ ಭಗವಾತಿಆದಿ ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಜಾನಾಸಿ, ನಾಮಾದಿವಸೇನ ನಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಬ್ಬದಿಸಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭. ಧಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೭-೮೮೮. ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಾದಯೋ ರೂಪಾದಿಸಭಾವೇನ ನಿಯತಾ ನ ತಂ ಸಭಾವಂ ವಿಜಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಾನಞ್ಚ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸಚೇ ತೇ ನಿಯತಾ, ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾ ವಾ ಸಿಯುಂ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಾ ವಾ, ಇತೋ ಅಞ್ಞೋ ನಿಯಾಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನಾತಿಆದಿ ಯೇನತ್ಥೇನ ನಿಯತಾತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಚೋದೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ರೂಪಞ್ಹಿ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತನ್ತಿ ರೂಪಂ ರೂಪಮೇವ, ನ ವೇದನಾದಿಸಭಾವನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ರೂಪಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ರೂಪಸಭಾವೋ ಹಿ ರೂಪಟ್ಠೋ, ರೂಪಸಭಾವೋ ಚ ರೂಪಮೇವ, ನ ರೂಪತೋ ಅಞ್ಞೋ. ವೇದನಾದೀಹಿ ಪನಸ್ಸ ನಾನತ್ತಪಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಏಸ ವೋಹಾರೋ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ರೂಪಂ ನಿಯತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಯತಞ್ಚ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಂ ವಾ ಸಿಯಾ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಂ ವಾ, ಇತೋ ಅಞ್ಞೋ ನಿಯಾಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ? ಅತ್ಥನ್ತರವಸೇನ. ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ರೂಪಂ ರೂಪಮೇವ, ನ ವೇದನಾದಿಸಭಾವನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಪನಸ್ಸ ನಿಯತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪುನ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಚೋದೇತುಂ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ತೇನ ಹಿ ರೂಪನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಪಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾವ ಹೋತೀತಿ.

ಧಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮೯-೮೯೧. ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದೀನಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಟ್ಠಾದೀಹಿ ನಿಯತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಟ್ಠೇನ ನಿಯತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಟ್ಠಮೇವ. ಸಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಪಾಕಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ದೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಮಿಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮವಸೇನ ಪನೇತಂ ಅನಿಯತಮೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಏಕವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ.