೧೨. ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ

೯೫. ಇದಾನಿ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಾದಾಯ ಛಾಯಾಯ ವಿಯ, ಇನ್ಧನಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ವಿಯ ಚ, ರೂಪಾದೀನಿ ಉಪಾದಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾಪನಂ ಅವಬೋಧನಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ಯಥಾ ರುಕ್ಖುಪಾದಾನಾ ಛಾಯಾ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ, ಇನ್ಧನುಪಾದಾನೋ ಚ ಅಗ್ಗಿ ಇನ್ಧನಂ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಧಮ್ಮೋ, ಏವಂ ತೇ ರೂಪಾದಿಉಪಾದಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರೂಪಾದಯೋ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೯೭. ನೀಲಂ ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯ ನೀಲೋತಿಆದೀಸು ನೀಲರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಏಕತ್ತಂ, ಏಕಸರೀರೇ ನೀಲಾದೀನಂ ಬಹೂನಂ ವಸೇನ ಬಹುಭಾವಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೯೮. ಕುಸಲಂ ವೇದನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವೇದನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತ್ತಂ ಏಕಸನ್ತಾನೇ ಬಹೂನಂ ಕುಸಲವೇದನಾನಂ ವಸೇನ ಬಹುಭಾವಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯನಯೇ ಮಗ್ಗಕುಸಲೋತಿಆದಿವಚನಸಬ್ಭಾವತೋ ಛೇಕಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸಫಲೋತಿಆದೀನಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೯೯. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಅಛೇಕಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೧೦೦. ಅಬ್ಯಾಕತಪಕ್ಖೇ ಸಸ್ಸತಾದಿವಸೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦೪. ಚಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಚಕ್ಖುಮಾ ವಿಸಮಾನೀವ…ಪೇ… ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ(ಉದಾ. ೪೩) ಆದಿವೋಹಾರಸಬ್ಭಾವತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಚಕ್ಖುಮತ್ತಾದಿನಿರೋಧೇನ ಪುಗ್ಗಲನಿರೋಧಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೧೦೭. ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯ ವೇದನಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಪಿ ರೂಪಮೂಲಕಾ ದುಕತಿಕಚತುಕ್ಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಖನ್ಧೇ ಉಪಾದಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇಪಿ ತಯೋಪಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏಕಸನ್ತಾನೇ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಆಯತನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೧೨. ಇದಾನಿ ಯಂ ಉಪಾದಾಯ ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಾ, ತತೋ ಚ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಥಾ ರುಕ್ಖನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಗಮ್ಮ, ನ ವಿನಾ ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರವಾದೀ ಪನ ತಥಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೧೧೫. ನಿಗಳೋತಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನಂ. ನೇಗಳಿಕೋತಿ ತೇನ ಬನ್ಧಕೋ ಯಸ್ಸ ರೂಪಂ ಸೋ ರೂಪವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ರೂಪಂ ಸೋ ರೂಪವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನ ನಿಗಳೋ …ಪೇ… ಅಞ್ಞೋ ರೂಪವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೧೬. ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತೇತಿಆದೀಸು ಸರಾಗಾದಿಚಿತ್ತವಸೇನ ಸರಾಗಾದಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಜಾಯತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಖಣಿಕಭಾವಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ’’ತಿ ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪುನ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಕುಮಾರಕೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕುಮಾರಿಕಾ’’ತಿ ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಲೋಕವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಭಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೧೧೮. ಇದಾನಿ ಪರವಾದೀ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಂ ತೇ ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಬಹುನಾ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗೇನ, ಇದಂ ತಾವ ವದೇಹಿ, ಕಿಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ. ತತೋ ಸಕವಾದಿನಾ ಆಮನ್ತಾತಿ ವುತ್ತೇ ನನು ಯೋ ಪಸ್ಸತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಯನ್ತಿ ರೂಪಂ. ಯೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ. ಸೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ತನ್ತಿ ರೂಪಂ. ತೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ನನು ಯೋ ಯಂ ರೂಪಂ ಯೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ರೂಪಂ ತೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಸಕವಾದೀ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚಕ್ಖುಮೇವ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಸೋತಮೇವ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ಚಕ್ಖು, ಪಸ್ಸತಿ ಅರಹಾ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ಪನ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೧೨೦. ತತೋ ಛಲವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರವಾದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಸಾಧಿತಾಯ ತಮೇವ ವಾದಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅನ್ಧೋ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೋ ಅರೂಪಂ ಉಪಪನ್ನೋ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಅನನ್ಧೋಪಿ ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಸ್ಸನಸಮಯಾ ನ ಪಸ್ಸತಿ ನಾಮ. ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಂ ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೨೨. ಸುತ್ತಸಂಸನ್ದನಾಯಂ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನೋ ರೂಪಗೋಚರತ್ತಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ. ದುತಿಯವಾರೇ ‘‘ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿವಚನತೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ. ತತಿಯವಾರೇ ‘‘ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಭಾವೇತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿತೋ ಉಭೋ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ರೂಪಸಙ್ಗಹೇ ರೂಪಾಯತನಮೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಕವಾದೀ ‘‘ರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ರೂಪಂ, ಉಭೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವಾತಿ.

ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ.