೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ

೧. ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೦೨-೮೦೩. ಇದಾನಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ, ಜಾತೋ ಲೋಕೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ಲೋಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೯೪) ಸುತ್ತಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಸತಿ, ನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನಿಮ್ಮಿತರೂಪಮತ್ತಕಂ ಪನೇತ್ಥ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ವೇತುಲ್ಲಕಾನಂಯೇವ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ಪುಟ್ಠೋಕಾಸೇನ ಚೇವ ಸುತ್ತಸಾಧನೇನ ಚ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನನು ಅತ್ಥೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಲೋಕೇ ಜಾತೋತಿ ಪರವಾದೀ ತುಸಿತಪುರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ಪನೇತಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಞ್ಞೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಲೋಕಂ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಪರವಾದೀ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವದತಿ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನಾತಿ ಪರವಾದೀ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತತಂವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕಮೇತನ್ತಿ.

ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೦೪-೮೦೬. ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ತುಸಿತಪುರೇ ಠಿತೋ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತಂ ಪೇಸೇಸಿ, ತೇನ ಚೇವ ತಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವೇತುಲ್ಲಕಾನಞ್ಞೇವ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ತೇನ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಸ್ವೇವ ಸತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತೋ ಜಿನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತರೋ ತಥಾ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ಕರುಣಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೦೭-೮೦೮. ಇದಾನಿ ಕರುಣಾಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪಿಯಾಯಿತಾನಂ ವತ್ಥೂನಂ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ಸರಾಗಾನಂ ರಾಗವಸೇನ ಕರುಣಾಪತಿರೂಪಿಕಂ ಪವತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಾಗೋವ ಕರುಣಾ ನಾಮ, ಸೋ ಚ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಕರುಣಾ ನಾಮೇಸಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಚೇವ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿತಾಯ ಚ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸತಾಯ ಚ ಮೇತ್ತಾದೀಹಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾ ನತ್ಥಿ, ಮೇತ್ತಾದಯೋಪಿಸ್ಸ ನ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮೇತ್ತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಆಕಾರುಣಿಕೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ತಥಾರೂಪಂ ವೋಹಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಕರುಣಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ಗನ್ಧಜಾತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೦೯. ಇದಾನಿ ಗನ್ಧಜಾತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಬುದ್ಧೇ ಭಗವತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪೇಮವಸೇನ ‘‘ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ಧಜಾತೇ ಅತಿವಿಯ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಚ ಸುಗನ್ಧತರಂ ಗನ್ಧಜಾತ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅನ್ಧಕಾನಞ್ಚೇವ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಞ್ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ.

ಗನ್ಧಜಾತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ಏಕಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೧೦-೮೧೧. ಇದಾನಿ ಏಕಮಗ್ಗಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಬುದ್ಧೇ ಭಗವತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪೇಮವಸೇನೇವ ‘‘ಭಗವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಸಕದಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ, ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ, ಏಕೇನೇವ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಏಕತೋ ಸಮೋಧಾನವಸೇನ ಚೋದೇತುಂ ಚತುನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನಾತಿಆದಿ ‘‘ಕತರಮಗ್ಗೇನ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಹಾನಾಭಾವವಸೇನ ಚೋದೇತಿ. ಭಗವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರತೋ ಪಞ್ಹದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ.

ಏಕಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೧೩-೮೧೬. ಇದಾನಿ ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೨೩-೯೩೪) ಇಮಂ ಪಟಿಪಾಟಿದೇಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪಚಾರಪ್ಪವತ್ತಿಂ ವಿನಾವ ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಿಸಾಸಕಾನಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಾನಞ್ಚ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ತೇ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೂಪಚಾರಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಮೇವ ಸಙ್ಕಮತಿ, ಪಠಮತೋ ತತಿಯಂ, ದುತಿಯತೋ ಚತುತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಪಠಮಾ ಝಾನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಾ ಪಠಮಸ್ಸಾತಿಆದಿ ‘‘ಯದಿ ಪಠಮತೋ ಅನನ್ತರಂ ದುತಿಯಂ, ದುತಿಯಾದೀಹಿ ವಾ ತತಿಯಾದೀನಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಾವಜ್ಜನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮೇ ಆದೀನವತೋತಿ ಪಠಮಂ ಕಾಮೇ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಝಾನಕ್ಖಣೇ ಪನೇಸ ನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ತಞ್ಞೇವ ಪಠಮನ್ತಿ ‘‘ಯದಿ ಪುರಿಮಜವನತೋ ಪಚ್ಛಿಮಜವನಂ ವಿಯ ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಭಾವಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ತಞ್ಞೇವ ತಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಝಾನಾನಂ ದೇಸಿತಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಅನನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭. ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೧೭-೮೧೮. ಇದಾನಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಪಞ್ಚಕನಯೇ ಪಞ್ಚ ಝಾನಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ, ಕೇವಲಂ ತಯೋ ಸಮಾಧೀ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನೋ ಓಕಾಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ‘‘ಪಠಮಸ್ಸ ಚ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ ನಾಮ ಏಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸಮ್ಮಿತಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಾನಞ್ಚ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಝಾನಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ, ಫಸ್ಸಾದಯೋಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ, ಫಸ್ಸನ್ತರಿಕಾದೀಹಿಪಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ಅತ್ಥಿ ಫಸ್ಸನ್ತರಿಕಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯದಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ, ದುತಿಯತತಿಯಾದೀನಿಪಿ ಝಾನಾನೇವ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಿಕಾಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಕೇವಲಂ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ. ಪಠಮಸ್ಸ ಚಾತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೮೧೯. ಸವಿತಕ್ಕೋ ಸವಿಚಾರೋತಿಆದಿ ‘‘ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಮಾಧೀನಂ ಸಮಾಧಿಭಾವೇ ಸಮಾನೇ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋವ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕೋ, ನ ಇತರೋತಿ ಕೋ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸಹೇತೂ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೮೨೦-೮೨೨. ದ್ವಿನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಪಟುಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಪಠಮದುತಿಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ‘‘ತೇಸಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂಯೇವ ಅನ್ತರೇ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ನಿರುದ್ಧನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಿಣ್ಣಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿ ಚತುಕ್ಕನಯವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸಕವಾದೀ ತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನನು ತಯೋ ಸಮಾಧೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ತೇಸು ತೀಸು ಸಮಾಧೀಸು ದ್ವೇ ಸಮಾಧೀ ಝಾನಾನೇವ, ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ, ಏವಂ ಇತರೇನಪಿ ಝಾನೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾಯಾತಿ.

ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೨೩-೮೨೫. ಇದಾನಿ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಡಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಯದಿ ಚ ಸಮಾಪನ್ನೋ ತಂ ನ ಸುಣೇಯ್ಯ, ಕಥಂ ಕಣ್ಡಕೋ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ, ಸುಣಾತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಆದಿ ‘‘ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ತಾವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಯದಿ ಸೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯ, ರೂಪಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಡಕೋತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಕರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಓಳಾರಿಕೇನ ಹಿ ಸದ್ದೇನ ಸೋತೇ ಘಟ್ಟಿತೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕಂ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾತಿಆದಿ ‘‘ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕಣ್ಡಕೋ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸದ್ದಸ್ಸವನಮ್ಪೀ’’ತಿ ಬೋಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೯. ಚಕ್ಖುನಾರೂಪಂಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೨೬-೮೨೭. ಇದಾನಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಪಸಾದಚಕ್ಖುಮೇವ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ರೂಪಾಯತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ಚಕ್ಖುಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಪಸ್ಸತೀತಿ ಹಿ ಮಯಂ ಪಟಿಜಾನನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾಮ, ನ ಚಕ್ಖೂಪಸಂಹಾರಮತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ವದೇಹಿ ತಾವ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಚಕ್ಖುಮಾ ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಇತರೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಹಿ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ಲೇಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೇವ. ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾತಿಆದಿ ‘‘ಯದಿ ಚಕ್ಖು ಪಟಿವಿಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ಆವಜ್ಜನಾಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ಯಸ್ಮಾ ನ ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಚಕ್ಖು, ನ ತಂ ಆವಜ್ಜನಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾನಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಉಸುನಾ ವಿಜ್ಝನ್ತೋಪಿ ‘‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕಮೇತಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋಪಿ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಅಟ್ಠಾರಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.