೧೬. ಸೋಳಸಮವಗ್ಗೋ

೧. ನಿಗ್ಗಹಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೪೩-೭೪೪. ಇದಾನಿ ನಿಗ್ಗಹಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಲೋಕೇ ಬಲಪ್ಪತ್ತಾ ವಸೀಭೂತಾ, ತೇ ಯದಿ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯುಂ, ಕಾ ತೇಸಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತಿ, ಕೋ ವಸೀಭಾವೋ. ಬಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ವಸೀಭಾವೇನ ಚ ಅದ್ಧಾ ತೇ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪರೋ ಪರಸ್ಸಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ತತ್ಥ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಾಪತ್ತಿತೋ ನಿವಾರೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ. ಪಗ್ಗಹಕಥಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ನಿಗ್ಗಹಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೪೭-೭೪೮. ಇದಾನಿ ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಬಹೂನಂ ವತ ನೋ ಭಗವಾ ಸುಖಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಹತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೪೮) ಸುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರೋ ಪರಸ್ಸ ಸುಖಂ ಅನುಪ್ಪದೇತೀತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಹೇತುವಾದಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ದುಕ್ಖಂ ಅನುಪ್ಪದೇತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪನ ತಾದಿಸಂ ಸುತ್ತಪದಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸುಖನ್ತಿಆದಿಪಞ್ಹೇ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಸ್ಸ ವಾ, ತಂ ಅನುಪ್ಪದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಯಂ ತಸ್ಸೇವ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪದಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನೇವತ್ತನೋತಿಆದಿಪಞ್ಹೇ ಪನ ಯಂ ಏವರೂಪಂ, ನ ತಂ ಅನುಪ್ಪದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾಪಟಿಜಾನಾತಿ. ನೋ ಚ ವತ ರೇತಿತಾದಿಸಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಹತ್ತಾತಿವಚನಂ ಭಗವತೋ ಪರೇಸಂ ಸುಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಅನ್ನಾದೀನಂ ವಿಯ ಸುಖಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪದಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ಅಧಿಗಯ್ಹಮನಸಿಕಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೪೯-೭೫೩. ಇದಾನಿ ಅಧಿಗಯ್ಹ ಮನಸಿಕಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ನಯತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಏಕಸಙ್ಖಾರಸ್ಸಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ದಿಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಅವಸೇಸೇಸು ನಯತೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಹೋತಿ. ಅತೀತೇ ಪನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನ ಅನಾಗತೇ ಮನಸಿಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅತೀತಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ತೇ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇ ಮನಸಿಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಅಧಿಗಯ್ಹ ಅಧಿಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ಏಕತೋ ಮನಸಿಕರೋತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾಪರಸೇಲಿಯಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ.

ಅಥ ನಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನ ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ತೇ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂಚಿತ್ತತಾಯ ಚೋದೇತುಂ ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಏವಂಲಕ್ಖಣಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಞಾತತ್ತಾ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಞಾತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ತಞ್ಞೇವ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಪಞ್ಹದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇನ ಫಸ್ಸೇನಾತಿಆದೀಸು ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ಸುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೇವ. ಅತೀತಾದಿಪಞ್ಹೇಸು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಞ್ಞಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದಿವಚನಂ ನಯತೋ ದಸ್ಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ಅಧಿಗಯ್ಹಮನಸಿಕಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ರೂಪಂ ಹೇತೂತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೫೪-೭೫೬. ಇದಾನಿ ರೂಪಂ ಹೇತೂತಿ ಕಥಾನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಹೇತೂತಿ ಕುಸಲಮೂಲಾದಿನೋ ಹೇತುಹೇತುಸ್ಸಾಪಿ ನಾಮಂ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸಾಪಿ. ಇಮಂ ಪನ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾ ಹೇತೂ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅವಿಸೇಸೇನೇವ ರೂಪಂ ಹೇತೂತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಲೋಭೋ ಹೇತೂತಿ ಕಿಂ ತೇ ರೂಪಂ ಅಲೋಭಸಙ್ಖಾತೋ ಹೇತೂತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಇತರೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾಯರೂಪಾನಂ ಉಪಾದಾಯಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಹೇತುಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಮೂಲಟ್ಠೇನ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ರೂಪಂ ಹೇತೂತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭೫೭-೭೫೯. ಸಹೇತುಕಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ರೂಪಂ ಸಹೇತುಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭. ರೂಪಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೬೦-೭೬೪. ಇದಾನಿ ರೂಪಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲನ್ತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪೀ’’ತಿವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿರೂಪಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪೀತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಿಸಾಸಕಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಮಿತಿಯಾನಞ್ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ರೂಪಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ತೇ ರೂಪಂ ಕುಸಲಂ, ಏವಂವಿಧೇನ ಅನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಸಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಆದಿಮಾಹ. ಪರತೋ ಅಕುಸಲಪಞ್ಹೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ರೂಪಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ರೂಪಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೬೫-೭೬೭. ಇದಾನಿ ರೂಪಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ರೂಪಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಮಿತಿಯಾನಞ್ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಯದಿ ತೇ ರೂಪಂ ವಿಪಾಕೋ, ಏವಂವಿಧೇನ ಅನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಸುಖವೇದನೀಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇಸಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ.

ರೂಪಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೯. ರೂಪಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೬೮-೭೭೦. ಇದಾನಿ ರೂಪಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ರೂಪಂ, ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಂ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ಕತತ್ತಾ ರೂಪೇನ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ರೂಪಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೧೦. ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೭೧-೭೭೫. ಇದಾನಿ ರೂಪರಾಗೋ ರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಅರೂಪರಾಗೋ ಅರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿ ಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪರಾಗಾರೂಪರಾಗೇಹಿಪಿ ರೂಪಧಾತುಅರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ರೂಪಧಾತುಂ ಅನುಸೇತಿ, ಅರೂಪಧಾತುಂ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಸೇಸೋ. ಸಾ ಚ ಲದ್ಧಿ ಅನ್ಧಕಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಮಿತಿಯಾನಞ್ಚ. ಅಯಂ ಅನ್ಧಕಾನಂಯೇವಾತಿ.

ರೂಪರಾಗೋ ರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಅರೂಪರಾಗೋ ಅರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಸೋಳಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.