೪. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗೋ

೧. ಗಿಹಿಸ್ಸ ಅರಹಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೮೭. ಇದಾನಿ ಗಿಹಿಸ್ಸ ಅರಹಾತಿ ಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಯಸಕುಲಪುತ್ತಾದೀನಂ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಠಿತಾನಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಿಹಿ ಅಸ್ಸ ಅರಹಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಗಿಹಿಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾಯ ಗಿಹಿ, ಸೋ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರವಾದೀ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ‘‘ಗಿಹಿ ನಾಮ ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನೇನ ಹೋತಿ, ನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತೇನ. ಯಥಾಹ ಭಗವಾ –

‘ಅಲಙ್ಕತೋ ಚೇಪಿ ಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯ,

ಸನ್ತೋ ದನ್ತೋ ನಿಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ;

ಸಬ್ಬೇಸು ಭೂತೇಸು ನಿಧಾಯ ದಣ್ಡಂ,

ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋ ಸಮಣೋ ಸ ಭಿಕ್ಖೂ’’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೪೨);

ಇಮಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಗಿಹಿಸ್ಸ ಅರಹಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨. ಉಪಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೮೮. ಇದಾನಿ ಉಪಪತ್ತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿವಚನಾನಿ (ಪು. ಪ. ೩೫-೪೦) ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅರಹಾತಿ ಲದ್ಧಿ, ‘‘ಯೇಸಂ ವಾ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ ಪದಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಪಜ್ಜಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಾನಂ ಸಹ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅರಹಾ ಹೋತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಲೋಕಿಯಂ, ತೇನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅರಹಾ. ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಇಮಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಹ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ.

೩೮೯. ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿಆದಿ ಇಮೇಸು ಮಹಾಥೇರೇಸು ಕೋ ಏಕೋಪಿ ಸಹ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅರಹಾ ನಾಮಾತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೩೯೦. ಉಪಪತ್ತೇಸಿಯೇನಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ. ತಞ್ಹಿ ಉಪಪತ್ತಿಂ ಏಸತಿ ಗವೇಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪತ್ತೇಸಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಉಪಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ಅನಾಸವಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೧. ಇದಾನಿ ಅನಾಸವಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನಾಸವಸ್ಸ ಅರಹತೋ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅನಾಸವಾತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅರಹತೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ಅನಾಸವಾ ನಾಮ ಮಗ್ಗಾದಯೋ, ಕಿಂ ತಸ್ಸ ತೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಫಲನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಚಕ್ಖು ಅನಾಸವನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸ ಸಾಸವತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅನಾಸವಸ್ಸೇತನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೩೯೨. ಚೀವರಪಞ್ಹೇ ಏಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ಅನಾಸವೋ ಸಾಸವೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಲಕ್ಖಣವಿರೋಧಭಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅನಾಸವಸ್ಸ ಹುತ್ವಾ ಸಾಸವಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಸವನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಕವಾದೀ ಪನ ತಞ್ಞೇವಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಅನಾಸವೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಚೋದೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಅನಾಸವಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೩. ಇದಾನಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಮನ್ನಾಗಮಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇ ಸಮಙ್ಗೀಭಾವಸಮನ್ನಾಗಮೋ ಚ ರೂಪಾವಚರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಭೂಮಿಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟಿಲಾಭಸಮನ್ನಾಗಮೋ ಚ. ಸೋ ಯಾವ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಾವದೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ಯೇಸಂ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸಮನ್ನಾಗಮೇ ಅಞ್ಞೋ ಉಪಪತ್ತಿಧಮ್ಮವಸೇನ ಏಕೋ ಸಮನ್ನಾಗಮೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ, ತೇಸಂ ಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅನುಬೋಧನತ್ಥಂ ಅರಹಾ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಯದಿ ತೇ ಅರಹಾ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿಯ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯೇ ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಫಸ್ಸಾದಯೋ, ತೇಹಿ ತೇ ಅರಹತೋ ಸಮನ್ನಾಗತತಾ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ಅರಹಾ ಚತೂಹಿ ಫಸ್ಸೇಹೀತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರವಾದಿನಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಚತುನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಅನಾಗಾಮಿಪಞ್ಹಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೯೫. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಿಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಲಾಭೀ; ಪುನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗನ್ತಿಆದಿ ಯಂ ವೀತಿವತ್ತೋ, ತೇನಸ್ಸ ಪುನ ಅಸಮನ್ನಾಗಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ.

೩೯೬. ತೇಹಿ ಚ ಅಪರಿಹೀನೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಪಚ್ಚನೀಕಸಮುದಾಚಾರೇನ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಲೋಕುತ್ತರಾ. ಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಫಲೇನ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ತೇ ತಥಾ ಪಹೀನಾವ ತಥಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾಯೇವ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕವಾದಿನಾ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಪರತೋ ‘‘ಅರಹತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಕಾಸಿತೋಯೇವ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೭. ಅರಹಾ ಛಹಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಹೀತಿ ಕಥಾಯಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅರಹಾ ಹಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಬ್ಬತಾಯ ತಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಾವೇನಾತಿ.

ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ಬೋಧಿಯಾಬುದ್ಧೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೮. ಇದಾನಿ ಬೋಧಿಯಾ ಬುದ್ಧೋತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಬೋಧೀತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯಥಾ ಓದಾತೇನ ವಣ್ಣೇನ ಓದಾತೋ, ಸಾಮೇನ ವಣ್ಣೇನ ಸಾಮೋ, ಏವಂ ಬೋಧಿಯಾ ಬುದ್ಧೋತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂಯೇವ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಚ ಅನುಯೋಗೋ ಚ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಇತರಸ್ಸ.

ಅತೀತಾಯಾತಿ ಪಞ್ಹೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಲಾಭಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಂ ತೇನ ತಾಯ ಕರಣೀಯಂ ಕತಂ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋಹಾಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಲೇಸೋಕಾಸಂ ಪನ ಅದತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಅನಾಗತಪಞ್ಹೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಗಮಾ ರಾಜಗಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೧೦) ಅನಾಗತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಬೋಧಿಕರಣೀಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯದಿ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಬುದ್ಧೋತಿ ನ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಅವಸ್ಸಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕರೋತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ಲೇಸೋಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಹೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನಾಯ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋವ.

೩೯೯. ತಿಸ್ಸೋ ಬೋಧಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೀಹಿಪಿ ಬುದ್ಧೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ತೀಹಿತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ಲೇಸೋಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ಸತತಂ ಸಮಿತನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ನ ಬತ್ತಬ್ಬಂ ಬೋಧಿಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಬೋಧಿಯಾ ಅಭಾವಕ್ಖಣೇ ಅಬುದ್ಧಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ನನು ಬೋಧಿಪಟಿಲಾಭಾತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಬೋಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥ ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾ ತಸ್ಸೇವ. ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಹಞ್ಚೀತಿ ಲದ್ಧಿಟ್ಠಪನಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಬೋಧಿಪಟಿಲಾಭಾ ಬುದ್ಧೋತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಬುದ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಯಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಪಟಿಲಾಭಾ ಬುದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಯಾ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಬೋಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ನಾಮ ಬೋಧಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾಯಪಿ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋಯೇವ. ಬೋಧಿ ನಾಮ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ವಿಭಾಗಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋವ ಪುನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತತೋ ಸಕವಾದಿನಾ ಬೋಧಿಪಟಿಲಾಭಾ ಬೋಧೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ವಚನೋಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ.

ಬೋಧಿಯಾಬುದ್ಧೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಇತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಕಥಾ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂಯೇವ.

೭. ಲಕ್ಖಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೦. ಇದಾನಿ ಲಕ್ಖಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೮) ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋವ ಹೋತೀತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಉತ್ತರಾಪಥಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ.

ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಹೇಸು ಯಸ್ಮಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸತ್ತೋಪಿ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೪೦೨. ದ್ವತ್ತಿಂಸಿಮಾನೀತಿಸುತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಬುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಇತರೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ತಸ್ಮಾ ಆಭತಮ್ಪಿ ಅನಾಭತಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಲಕ್ಖಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೩. ಇದಾನಿ ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತೇ ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಓಕ್ಕನ್ತನಿಯಾಮೋ ಚರಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ತತೋ ಯಸ್ಮಾ ನಿಯಾಮೋತಿ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾರಮೀಪೂರಣಂ ಅಞ್ಞಾ ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಾವಕೋ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಚೇತಮೇವಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ನಂ ಬುದ್ಧಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲೇ ಠತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ಅನುಯೋಗೋ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಇತರಸ್ಸ. ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಜೋತಿಪಾಲಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ತಸ್ಸೇವ. ಸಾವಕೋ ಹುತ್ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಸ್ಸವಿಯೋತಿ ಅನುಸ್ಸವೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮೋ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜೋತಿಪಾಲಕಾಲೇ ಅನುಸ್ಸವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೪೦೪. ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರನ್ತಿಆಳಾರಞ್ಚ ರಾಮಪುತ್ತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋತಿಆದಿ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತನಿಯಾಮಾವ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಇತರೇ ಓಕ್ಕನ್ತನಿಯಾಮಾ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ.

ಸಾವಕೋ ಜಾತಿಂ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಸಾವಕೋ, ತಂ ವೀತಿವತ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಅಸಾವಕೋ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಸಾವಕಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೯. ಅಪರಾಪಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೬. ಇದಾನಿ ಅಪರಾಪಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪತ್ತಿಧಮ್ಮವಸೇನ ತೀಹಿ ಫಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಪರಾಪಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೧೦. ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೧೩. ಇದಾನಿ ಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಂ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಪುನ ಸಬ್ಬೇ ಸಂಯೋಜನಾತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮಗ್ಗತ್ತಯೇನ ಪಹೀನೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀಸುಪಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ.

ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಚತುತ್ಥೋ ವಗ್ಗೋ.