೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪರೂಪಹಾರವಣ್ಣನಾ

೩೦೭. ಇದಾನಿ ಪರೂಪಹಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞೀನಂ ಅಧಿಮಾನಿಕಾನಂ ಕುಹಕಾನಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಅರಹತೋ ಅಸುಚಿಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾ ಚ ಅಪರಸೇಲಿಯಾ ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ರಾಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ರಾಗೋತಿ ಅನುಯೋಗೋ ಆರದ್ಧೋ. ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋಯೇವ.

ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋತಿಆದಿಪಞ್ಹೇ ಯಸ್ಮಾ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ, ಅರಹತೋ ಪನ ಸುಕ್ಕಮೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ನೇವ ಅತ್ತನೋತಿಪಞ್ಹೇ ಪನ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಲೋಮಕೂಪೇಹೀತಿಪಞ್ಹೇ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾನಂ ವಿಯ ಲೋಮಕೂಪೇಹಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೩೦೮. ಹನ್ದ ಹೀತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ‘‘ಅರಹಾ ನು ಖೋ ಅಹಂ, ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಮತಿಂ ಗಾಹಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಂ ವಚಸಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ವಿಮತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಾದೀಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೩೦೯. ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಆಸಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾನಂ ವಿಯ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

೩೧೨. ಸಧಮ್ಮಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅರಹತ್ತಧಮ್ಮಮತ್ತೇಯೇವ ಕುಸಲಸ್ಸ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಂ ವದತಿ. ಪರಧಮ್ಮಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಸಧಮ್ಮತೋ ಪರಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇಪಿ ಕುಸಲಸ್ಸ. ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಂ ವದತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪರೂಪಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨-೩-೪. ಅಞ್ಞಾಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೧೪. ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಕಙ್ಖಾ, ಪರವಿತರಣಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಕಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಅರಹತೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದೀನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಾದೀಸು ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ತತ್ಥೇವ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಾಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿ ಕಙ್ಖಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ನೇಸಂ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಪರೇ ವಿತರನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಅತ್ಥಿ ಪರವಿತರಣಾ’’ತಿ ಇಮಾ ಲದ್ಧಿಯೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾದೀನಂ; ತೇಸಂ ತಾ ಲದ್ಧಿಯೋ ಭಿನ್ದಿತುಂ ತೀಸುಪಿ ಕಥಾಸು ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಇತರಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಪಞ್ಹೇಸು ಚೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಚ ಪಾಳಿಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಅಞ್ಞಾಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ವಚೀಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೬. ಇದಾನಿ ವಚೀಭೇದಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಾಚಾ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾದೀನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ವಚೀಭೇದೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಪುನ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ತಯೋ ಭವೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಟ್ಠೋ ಅರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಬ್ಬದಾತಿ ಕಾಲವಸೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಪಠಮಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಾಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪನ್ನೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತೀಸೂತಿ ಪುಟ್ಠೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿಕಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಕಾಯಭೇದೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ. ಇದಂ ‘‘ಯಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತಾನೇವ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ಕಾಯಭೇದೋಪಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ. ಇದಾನಿ ಯದಿ ಸೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ‘‘ಸಮುದಯೋ’’ತಿಆದಿಕಮ್ಪಿ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಯದಿ ವಾ ತಂ ನ ಭಾಸತಿ, ಇತರಮ್ಪಿ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋತಿಆದಯೋ ಪಞ್ಹಾ ವುತ್ತಾ. ಇತರೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚ. ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ಹಿಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ.

೩೨೮. ಞಾಣನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಚತುಸಚ್ಚಞಾಣಂ. ಸೋತನ್ತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಯೇನ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ.

೩೨೯. ನೋ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿ ಯದಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ವಚೀಭೇದೋ, ನ ಅವಿಸೇಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ವಚೀಭೇದೋ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸುತ್ತಸಾಧನಾಯ. ಯಂ ಪನೇತೇನ ‘‘ಸಿಖಿಸ್ಸ ಆನನ್ದ, ಭಗವತೋ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸುತ್ತಂ ಆಭತಂ, ತತ್ಥ ಯೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತೇನ ಸೋ ವಚೀಭೇದೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ, ಕಾಯಭೇದೋಪಿ ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತಿಯೇವ, ನ ಚ ತಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ.

ವಚೀಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ದುಕ್ಖಾಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೩೪. ಇದಾನಿ ದುಕ್ಖಾಹಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ ಆಹರತಿ, ತಂ ದುಕ್ಖಾಹಾರೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಪುಬ್ಬಸೇಲಿಯಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ದುಕ್ಖಾಹಾರೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ಅವಿಪಸ್ಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ವಿಪಸ್ಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಂ ಪನಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಮತ್ತಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ’’ತಿ ವಾದಸ್ಸ ಭಿನ್ದನತ್ಥಂ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ದುಕ್ಖಾಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭. ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೩೫. ಇದಾನಿ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಞ್ಚೇವ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಞ್ಚ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಅನ್ಧಕಾನಂ, ತಂಲದ್ಧಿವಿಸೋಧನತ್ಥಂ ಏಕಂ, ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಉಪಡ್ಢದಿವಸೋ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಠಿತಿಕ್ಖಣಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೬; ೨.೧೪೩) ದೇಸನಾನಯೇನ ಉಪ್ಪಾದವಯವಸೇನೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ.

ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಚಿತ್ತತೋ ಲಹುತರಪರಿವತ್ತಿನೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದೀಘಟ್ಠಿತಿಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ‘‘ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಕಪ್ಪಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯೇ ಮರೂ’’ತಿಆದಿವಚನವಸೇನ (ಮಹಾನಿ. ೧೦) ಆರುಪ್ಪತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಆರುಪ್ಪೇ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪರವಾದಿಸ್ಸ ‘‘ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತವಿರೋಧಭಯೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಠಿತಿಂ ಪನಸ್ಸ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಇಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ಕುಕ್ಕುಳಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೩೮. ಇದಾನಿ ಕುಕ್ಕುಳಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೮; ಮಹಾವ. ೫೪) ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿಆದೀನಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೮) ಸುತ್ತಾನಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ ವೀತಚ್ಚಿತಙ್ಗಾರಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಛಾರಿಕನಿರಯಸದಿಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಗೋಕುಲಿಕಾನಂ; ತೇಸಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸುಖಸನ್ದಸ್ಸನೇನ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ವಿವೇಚೇತುಂ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಓಧಿಂ ಮರಿಯಾದಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅಕರಿತ್ವಾ, ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಬ್ಬೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿಂ ಸುತ್ತಸಾಧನಾಯಾತಿ.

ಕುಕ್ಕುಳಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೯. ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೩೯. ಇದಾನಿ ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ –

‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮೇಧಾವೀ, ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಖಣೇ ಖಣೇ;

ಕಮ್ಮಾರೋ ರಜತಸ್ಸೇವ, ನಿದ್ಧಮೇ ಮಲಮತ್ತನೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೩೯) –

ಆದೀನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಏಕಚ್ಚೇ ಕಿಲೇಸೇ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನೇನ ಪಜಹತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಸಮುದಯನಿರೋಧಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇನ, ತಥಾ ಸೇಸಾಪೀತಿ ಏವಂ ಸೋಳಸಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ನಾನಾಭಿಸಮಯಲದ್ಧಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಅನ್ಧಕಸಬ್ಬತ್ಥಿಕಸಮ್ಮಿತಿಯಭದ್ರಯಾನಿಕಾನಂ; ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿವಿವೇಚನತ್ಥಂ ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಬಹುಭಾವಾಪತ್ತಿಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತಾನಿ ವಾ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಞಾಣಾನಿ ಏಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋಯೇವಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಫಲಂ ಪನ ಏಕಮೇವ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೪೪. ಮಗ್ಗೇ ದಿಟ್ಠೇ ಫಲೇ ಠಿತೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನಾದೀಹಿ ದಸ್ಸನಂ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ, ಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇನ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸೋ ಫಲೇ ಠಿತೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೩೪೫. ದುಕ್ಖೇ ದಿಟ್ಠೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಏಕಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಪುನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅನುಯೋಗೇ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ನಾನಾಸಭಾವತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ತಸ್ಸೇವ.

ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಿಟ್ಠೇತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಸಮುದ್ದತೋ ಏಕಬಿನ್ದುಸ್ಸ ರಸೇ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಸೇಸಉದಕಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧೋ ವಿಯ ಏಕಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ.

ಚತೂಹಿ ಞಾಣೇಹೀತಿ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಾದೀಹಿ. ಅಟ್ಠಹಿ ಞಾಣೇಹೀತಿ ಸಾವಕಾನಂ ಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಸಚ್ಚಞಾಣೇಹಿ ಚೇವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣೇಹಿ ಚ. ದ್ವಾದಸಹಿ ಞಾಣೇಹೀತಿ ದ್ವಾದಸಙ್ಗಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಞಾಣೇಹಿ. ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಾಯ ಞಾಣೇಹೀತಿ ‘‘ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿದಾನವಗ್ಗೇ ವುತ್ತಞಾಣೇಹಿ. ಸತ್ತಸತ್ತತಿಯಾ ಞಾಣೇಹೀತಿ ‘‘ಜರಾಮರಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಏವಂ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಞಾಣೇಹಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿಂ ಸುತ್ತಸಾಧನೇನಾತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೧೦. ವೋಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೪೭. ಇದಾನಿ ವೋಹಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ವೋಹಾರೇನ ವೋಹರತೀತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಲೋಕುತ್ತರೇ ಸೋತೇತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸ ಅಯುತ್ತವಾದೀಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಸದ್ದಾಯತನಮೇವ ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ಉದಾಹು ಸೋತಾದೀನಿಪೀ’’ತಿ.

ಹಞ್ಚಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವೋಹಾರೋ ಲೋಕಿಯೇ ಸೋತೇ ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ಸೋ ಲೋಕುತ್ತರೇ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸಿಯಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಲೋಕಿಯೇ ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಸ್ಸ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಲೋಕಿಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಲೋಕಿಯೇನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಥಾ ಅನೇಕನ್ತತಾ ಸಿಯಾ. ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಹಿ ಲೋಕಿಯೇನಪಿ ಞಾಣೇನ ಞಾಯತೀ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾನುರೂಪತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಹೇಸು ಯೇ ಮಗ್ಗಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯೇ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

೩೫೧. ಸೋವಣ್ಣಮಯಾಯಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಾಯ. ಇದಂ ಪರವಾದಿಸ್ಸ ಉದಾಹರಣಂ.

ಏಳಣ್ಡಿಯಾಯಾತಿ ಏಳಣ್ಡಮಯಾಯ. ಇದಂ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ ಉದಾಹರಣಂ. ಲೋಕಿಯಂ ವೋಹರನ್ತಸ್ಸ ಲೋಕಿಯೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಏಕಾ ಲದ್ಧಿ. ಸಾ ಏತರಹಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅನ್ಧಕಾನಂ ಲದ್ಧಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ವೋಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೧೧. ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೫೩. ಇದಾನಿ ನಿರೋಧಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರೋಧಞ್ಚ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಚ್ಚನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಮಹಿಸಾಸಕಾನಞ್ಚೇವ ಅನ್ಧಕಾನಞ್ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ದ್ವೇ ನಿರೋಧಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ದ್ವೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಾತಿ ಪಞ್ಹೇಸು ಯಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯಸ್ಮಾ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ದ್ವೇ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಾನೀತಿಪಞ್ಹೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಂ ನಿರೋಧವಸೇನಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿರುಜ್ಝನತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅತ್ಥಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಪುಚ್ಛಾಸು ಉಚ್ಚನೀಚತಾದೀನಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರುದ್ಧೇತಿ ಯೇ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಞಾಣೇನ ಅನಿರುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಪಕತಿಕತ್ತಾ ವಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಂ ವಾ ವಸೇನ ನ ಸಮುದಾಚರಣತೋ ನಿರುದ್ಧಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಸಙ್ಖಾರೇ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ನಿರೋಧೇನ್ತೀತಿ. ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣೇನ ನಿರೋಧೇನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಭಾವಂ ಗಮೇನ್ತಿ. ನನು ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರುದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಭಗ್ಗಾನಂ ಪುನ ಅಭಞ್ಜನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರುದ್ಧಾನಂ ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಥಾ ನಿರುಜ್ಝನತೋವ ಸಕವಾದೀ ಅಚ್ಚನ್ತಭಗ್ಗತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.