೨. ನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಠಮನಯೋ ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹಪದವಣ್ಣನಾ

೧. ಖನ್ಧಪದವಣ್ಣನಾ

೬. ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮಾತಿಕಂ ‘ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋ’ತಿಆದೀಹಿ ನಯಮಾತಿಕಾಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋತಿಆದಿಕಾಯ ನಯಮಾತಿಕಾಯ ‘‘ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ, ತೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ನಯಮುಖಮಾತಿಕಾ ಠಪಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಕತಿಹಾಯತನೇಹಿ ಕತಿಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ತೀಣಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಪದಾನೇವ ಉದ್ಧಟಾನಿ. ‘ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀ’ತಿಆದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಾಮಟ್ಠಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ‘‘ಸಭಾಗೋ ವಿಸಭಾಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಮಾತಿಕಾ ಠಪಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಭಾಗಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಏತೇ ಖನ್ಧಾದಯೋತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ. ಯಞ್ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಭಾಗತ್ತಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ ಗಣಿತಂ, ತಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ. ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಮನಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ಹಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ದಸಾಯತನಾನಿ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸೋ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹಿ ಗಣಿತೋ, ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ. ಏಕಾದಸಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಸತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಜ್ಜಾಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಏತಾಸು ಹಿ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ರೂಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಅಸಙ್ಗಹನಯನಿದ್ದೇಸೇ ಕತಿಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ, ಏಕಂ ಮನಾಯತನಂ, ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ; ತಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ – ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ತಾವ ಏಕಮೂಲಕೇ ಸಙ್ಗಹನಯೇ ಸರೂಪೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಾ ಪಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾ, ಪಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ. ಅಸಙ್ಗಹನಯೇ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಿತಾ ಪಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾ, ಪಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ದುಕಮೂಲಕಾದೀಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾಯೇವ ಚೇತ್ಥ ದುಕತಿಕಚತುಕ್ಕಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಪಞ್ಚಕೇ ಪನ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಭೇದತೋ ಚ, ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಭೇದತೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಕತಾನಿ. ಏವಂ ಪಾಳಿನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

೨. ಆಯತನಪದಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೨. ಆಯತನಪದನಿದ್ದೇಸಾದೀಸು ಆಯತನಪದನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಏಕೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ, ಏಕೇನ ಚಕ್ಖಾಯತನೇನೇವ ಏಕಾಯ ಚಕ್ಖುಧಾತುಯಾವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋತಾಯತನಾದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಖನ್ಧತೋ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಙ್ಖತಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಞ್ಚ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ; ತಸ್ಮಾ ‘ಖನ್ಧತೋ ಠಪೇತ್ವಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ. ನಿಬ್ಬಾನವಜ್ಜಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಏತೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇನ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತುಯೋ ಸೇಸಾಯತನಧಾತೂಹಿ ಚ ತಂ ನ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನ, ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹಿ, ಸತ್ತರಸಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಕಾವ ನಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುಕಮತ್ತಮೇವ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನೀ’’ತಿ ಅಭೇದತೋವ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೪೦. ಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸೇ – ಸಬ್ಬೇಪಿ ದುಕತಿಕಚತುಕ್ಕಾ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ದುಕತಿಕೇಸು ಸಮುದಯಸಚ್ಚಸದಿಸಮೇವ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಮುದಯಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತಂ.

೫೦. ಇನ್ದ್ರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ – ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಆಯತನಧಾತುನಿದ್ದೇಸಸದಿಸಮೇವ.

೬. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದವಣ್ಣನಾ

೬೧. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನಿದ್ದೇಸೇ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಅನಾರಭಿತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪವತ್ತೇ ಚ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸತ್ತಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ನಾಮರೂಪಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಸದ್ದಾಯತನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಖನ್ಧಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞೇನೇವ ಹಿ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನ ಫಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ಅಞ್ಞೇನ ವೇದನಾ, ತಣ್ಹಾಉಪಾದಾನಕಮ್ಮಭವಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಭವಪದಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಮ್ಮಭವಾದೀನಂ ವಸೇನ ಏಕಾದಸಧಾ ವಿಭತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಭವೋ ಫಸ್ಸಾದೀಹಿ ಸದಿಸವಿಸಜ್ಜನತ್ತಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಉಪಪತ್ತಿಭವಕಾಮಭವಸಞ್ಞಾಭವಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಏಕತೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಧಮ್ಮಾವ ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹಿ ಸತ್ತರಸಹಿ ಧಾತೂಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ದಾಯತನಞ್ಹಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಂ, ತಂ ಏತ್ಥ ನ ಗಹಿತಂ.

೬೮. ರೂಪಭವನಿದ್ದೇಸೇ – ಪಞ್ಚಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಮನರೂಪಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ. ಅಟ್ಠಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸೋತವಿಞ್ಞಾಣರೂಪಧಮ್ಮಮನೋಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ. ಅರೂಪಭವಾದಯೋಪಿ ತಯೋ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾವ ಏಕತೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ತಥಾ ಅಸಞ್ಞಾಭವಏಕವೋಕಾರಭವಾ. ತತ್ಥ ದ್ವೀಹಾಯತನೇಹೀತಿ ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ. ಧಾತೂಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏಕತಲವಾಸಿಕಾನಞ್ಹಿ ಸೇಸಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಚಕ್ಖುಸಬ್ಭಾವತೋ ತಸ್ಸಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ತತ್ಥ ರೂಪಾಯತನಂ ಉದ್ಧಟಂ.

೭೧. ಜಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ರೂಪಜಾತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಅರೂಪಜಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ. ಜರಾಮರಣೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೋಕಾದೀಸುಪಿ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಸೋಕದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಪರಿದೇವೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಉಪಾಯಾಸಾದಯೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೭೩. ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ದ್ವೀಹೀತಿ ಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ, ಧಮ್ಮಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ಚ. ಝಾನಂ ದ್ವೀಹೀತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ. ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾದಯೋ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಏಕತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಚೇತನಾನನ್ತರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತಂ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾದೀಸು ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಸೇಸಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೭. ತಿಕಪದವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಏವಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಮಾತಿಕಾಯ ಸಙ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬಾಹಿರಮಾತಿಕಾಯ ಸಙ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ವೇದನಾತ್ತಿಕೇ ತೀಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಮ್ಮಧಾತೂಹಿ. ಸತ್ತಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ಚೇವ ಮನೋಧಾತುಧಮ್ಮಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ಚ. ವಿಪಾಕತ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಹಿಯೇವ. ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಸಂಕಿಲೇಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಏಕತೋ ಗಹಿತಾ. ಯಥಾ ಚೇತೇ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತಿಕದುಕಪದೇಸು ಯಂ ಯಂ ಪದಂ ಯೇನ ಯೇನ ಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾಪಿ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ. ತತ್ಥ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹಪದವಣ್ಣನಾ.

೨. ದುತಿಯನಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೭೧. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ಚಕ್ಖಾಯತನೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಯಂ ಖನ್ಧಪದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಆಯತನಧಾತುಪದೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಖನ್ಧಾಯತನಪದೇಹಿ ವಾ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಧಾತುಪದೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ಪನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸೋ ಚ ಅಡ್ಢೇಕಾದಸಹಿ ಆಯತನಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಚ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸೋಪಿ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ಅಭಾವತೋ ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಏವರೂಪಾನಿ ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ರೂಪೇಕದೇಸಂ ಅರೂಪೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ, ವಿಞ್ಞಾಣೇಕದೇಸಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ –

‘‘ದಸಾಯತನಾ ಸತ್ತರಸ ಧಾತುಯೋ,

ಸತ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಅಸಞ್ಞಾಭವೋ ಏಕವೋಕಾರಭವೋ;

ಪರಿದೇವೋ ಸನಿದಸ್ಸನಸಪ್ಪಟಿಘಂ,

ಅನಿದಸ್ಸನಂ ಪುನದೇವ ಸಪ್ಪಟಿಘಂ ಉಪಾದಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾಯ ದಸ್ಸಿತಾನೇವ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಞ್ಹವಸೇನ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಆಯತನಧಾತುವಸೇನೇವ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ವೀಸತಿ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಕತೋ, ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಏಕೋ, ಸತ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಏಕೋ, ದ್ವೇ ಭವೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಏಕೋ, ಪರಿದೇವೇನ ಚ ಸನಿದಸ್ಸನಸಪ್ಪಟಿಘೇಹಿ ಚ ಏಕೋ, ಅನಿದಸ್ಸನಸಪ್ಪಟಿಘೇಹಿ ಏಕೋ, ಸನಿದಸ್ಸನೇಹಿ ಏಕೋ, ಸಪ್ಪಟಿಘೇಹಿ ಚ ಉಪಾದಾಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಏಕೋತಿ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಕತಾ. ತೇಸು ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ತಾವ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ದ್ವೀಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀಸು ಏಕೇಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನಾಯತನೇನ, ಅಟ್ಠಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀಸು ಏಕೇಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಹಿತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಆಯತನಸಙ್ಗಹೇನ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೇವೇಕಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಸೇಸಾನಿ ದಸ ಆಯತನಾನಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನಪಿ ತೇನ ಚಕ್ಖುಧಾತುಯೇವೇಕಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಸೇಸಾ ದಸ ಧಾತುಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಇತಿ ಯಾನಿ ತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ದಸಾಯತನಾನಿ, ತಾನಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾಪಿ ತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ದಸ ಧಾತುಯೋ, ತಾ ಚಕ್ಖುಧಾತುಯಾ ಚೇವ ಸತ್ತಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ. ರೂಪಾಯತನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೭೨. ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ – ಯಸ್ಮಾ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಮನಾಯತನೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯತನಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ರೂಪಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ. ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಮನಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ. ದ್ವಾದಸಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಯಥಾನುರೂಪಾ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಇತರಾ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೭೩. ತತಿಯಪಞ್ಹೇ – ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿಸದಿಸಮೇವ. ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪನ ಧಮ್ಮಾಯತನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಆಯತನಾನಿ, ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಧಾತುಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೭೪. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹೇ – ತೀಹಾಯತನೇಹೀತಿ ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ. ತೇಸು ಹಿ ಭವೇಸು ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನವಸೇನ ದ್ವೇವ ಆಯತನಾನಿ ತೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಸೇಸಾನಿ ನವ ರೂಪಾಯತನಾನಿ ತೇಹೇವ ಚ ದ್ವೀಹಿ, ಮನಾಯತನೇನ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ನವಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ರೂಪಧಾತುಧಮ್ಮಧಾತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ.

೧೭೫. ಪಞ್ಚಮಪಞ್ಹೇ – ದ್ವೀಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಪಠಮಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸದ್ದಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ. ದುತಿಯಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ರೂಪಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ. ಧಾತುಯೋಪಿ ತೇಸಂಯೇವ ಏಕೇಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೭೬. ಛಟ್ಠಪಞ್ಹೇ – ದಸಹಾಯತನೇಹೀತಿ ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ. ಸೋಳಸಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ರೂಪಧಾತುಧಮ್ಮಧಾತುವಜ್ಜೇಹೇವ. ಕಥಂ? ಅನಿದಸ್ಸನಸಪ್ಪಟಿಘಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ನವ ಓಳಾರಿಕಾಯತನಾನಿ. ತೇಹಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ, ಆಯತನಸಙ್ಗಹೇನ ತಾನೇವ ನವಾಯತನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾನಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನಪಿ ತಾ ಏವ ನವ ಧಾತುಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ರೂಪಧಾತುಧಮ್ಮಧಾತುಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಇತಿ ಯಾನಿ ತೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ದ್ವೇ ಆಯತನಾನಿ, ತಾನಿ ರೂಪಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ ನವಹಿ ಓಳಾರಿಕಾಯತನೇಹಿ, ಮನಾಯತನೇನ ಚಾತಿ ದಸಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾಪಿ ತೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ, ತಾ ರೂಪಧಾತುವಜ್ಜಾಹಿ ನವಹಿ ಓಳಾರಿಕಧಾತೂಹಿ, ಸತ್ತಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹೀತಿ ಸೋಳಸಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೭೭. ಸತ್ತಮಪಞ್ಹೇ – ದ್ವೀಹಾಯತನೇಹೀತಿ ರೂಪಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ. ಅಟ್ಠಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ.

೧೭೮. ಅಟ್ಠಮಪಞ್ಹೇ – ಏಕಾದಸಹಾಯತನೇಹೀತಿ ಸಪ್ಪಟಿಘಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ಧಮ್ಮಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ, ಉಪಾದಾಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನವಜ್ಜೇಹಿ. ಧಾತೂಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

೩. ತತಿಯನಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ಇದಾನಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಯಂ ಖನ್ಧಪದೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಆಯತನಧಾತುಪದೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ಪನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ತೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋಪಿ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ನನು ಚ ವೇದನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾಯತನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ? ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ನ ಪನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋವ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧತೋ ಹಿ ಸುಖುಮರೂಪಮತ್ತಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಭಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾಯತನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ನ ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ. ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇನಪಿ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ತೇನ ಏಕೋಪಿ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ಅಭಾವತೋ ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಏವರೂಪಾನಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ಓಳಾರಿಕರೂಪೇನ ವಾ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ತಥಾ ಸಚ್ಚಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ಸೋಳಸ;

ಪದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ, ಚುದ್ದಸೂಪರಿ ಚುದ್ದಸ.

‘‘ಸಮತಿಂಸ ಪದಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗೋಚ್ಛಕೇಸು ದಸಸ್ವಥ;

ದುವೇ ಚೂಳನ್ತರದುಕಾ, ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತಿ ಮಹನ್ತರಾ’’ತಿ.

ಏತೇಸು ಪನ ಪದೇಸು ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಪದಾನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದ್ವಾದಸ ಪಞ್ಹಾ ವುತ್ತಾ. ತೇಸು ಏವಂ ಖನ್ಧವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಯತನಧಾತೂಸು ಪನ ಭೇದೋ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ತಾವ – ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ. ಆಯತನಧಾತುಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತುವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಸುಖುಮರೂಪಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಂ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೇಸಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಸಙ್ಖತಂ ಖನ್ಧತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ಏಕೇನಾಯತನೇನ, ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಪಕ್ಖೇ ಪನೇತ್ಥ ಸಞ್ಞಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ವೇದನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾವಸೇನ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೮೦. ದುತಿಯೇ – ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣವಜ್ಜೇಹಿ. ತೇ ಹಿ ನಿರೋಧೇನ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

೧೮೧. ತತಿಯೇ – ದ್ವೀಹೀತಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ. ರೂಪಾರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಹಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಾ ಚ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ಪನ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾವ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇಹೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖನ್ಧಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತೋ ಪರಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಾನಂ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ.

೧೮೨. ಚತುತ್ಥೇ – ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರೇಹಿ, ವೇದನಾಪಞ್ಚಕೇ ರೂಪಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರೇಹಿ; ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸು ಫಸ್ಸಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ. ವೇದನಾಯ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋವ ತಣ್ಹುಪಾದಾನಕಮ್ಮಭವೇಸು ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

೧೮೩. ಪಞ್ಚಮೇ – ಜಾತಿಜರಾಮರಣೇಸು ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸದಿಸೋವ. ಝಾನೇನ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಖುಮರೂಪಂ ಸಞ್ಞಾ ಚ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೮೪. ಛಟ್ಠೇ – ಸೋಕಾದಿತ್ತಯೇ ವೇದನಾಯ ಸದಿಸೋ. ಉಪಾಯಾಸಾದೀಸು ಸಙ್ಖಾರಸದಿಸೋ. ಪುನ ವೇದನಾಯ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ, ಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ, ಚೇತನಾದೀಸು ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸತ್ತಮಪಞ್ಹಾದೀಸುಪಿ ಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

೪. ಚತುತ್ಥನಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೧. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತೂಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸಕಲಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಪದೇಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸಕಲೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಾದಿಪದೇನ ಅಞ್ಞಂ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನ ತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾರೂಪಾನಿ ಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ಸಙ್ಖಾರೇಕದೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ದೀಪೇನ್ತಿ – ವೇದನೇಕದೇಸಂ ವಾ ಸುಖುಮರೂಪಂ ವಾ ಸದ್ದೇಕದೇಸಂ ವಾ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾ ಪನ್ನರಸಿನ್ದ್ರಿಯಾ, ಏಕಾದಸ ಪಟಿಚ್ಚಪದಾ;

ಉದ್ಧಂ ಪುನ ಏಕಾದಸ, ಗೋಚ್ಛಕಪದಮೇತ್ಥ ತಿಂಸವಿಧ’’ನ್ತಿ.

ಪಞ್ಹಾ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವೇಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ ಪದಂ, ತದೇವ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಹಿ ತಣ್ಹಾವಜ್ಜಾ ಸೇಸಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಪುನ ತೇಹಿ ತಣ್ಹಾವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಸಾ ತಣ್ಹಾ ಪುನ ಸಙ್ಖಾರೇಹೇವ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಅರೂಪಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾಸು ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ವಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ವಾ ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ರೂಪಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾಸು ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ. ಪರಿದೇವಪುಚ್ಛಾಯ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಏಕಂ ಆಯತನಂ ನಾಮ. ಸದ್ದಧಾತು ಏಕಾ ಧಾತು ನಾಮ, ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸು ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತುವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

೫. ಪಞ್ಚಮನಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ಇದಾನಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಾಹಕೇಸು ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾದೀಸು ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಖುಮರೂಪಗ್ಗಾಹಕೇಸು ಅನಿದಸ್ಸನಅಪ್ಪಟಿಘಾದೀಸು ಚ ಪದೇಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಾದಿಸೇನ ಹಿ ಪದೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಮತ್ತಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಸೇಸಾ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾರೂಪಾನಿ ಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸುಖುಮರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ನ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖನ್ಧಾ ತಥಾಯತನಧಾತುಯೋ ಸಚ್ಚತೋ ತಯೋ;

ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ತೇವೀಸತಿ ಪಟಿಚ್ಚತೋ.

‘‘ಪರತೋ ಸೋಳಸ ಪದಾ, ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಕಂ ತಿಕೇ;

ಗೋಚ್ಛಕೇ ಸತ್ತತಿ ದ್ವೇ ಚ, ಸತ್ತ ಚೂಳನ್ತರೇ ಪದಾ.

‘‘ಮಹನ್ತರೇ ಪದಾ ವುತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಾರಸ ತತೋ ಪರಂ;

ಅಟ್ಠಾರಸೇವ ಞಾತಬ್ಬಾ, ಸೇಸಾ ಇಧ ನ ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ.

ಪಞ್ಹಾ ಪನೇತ್ಥ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ವಸೇನ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಕತಿಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ ಪದಂ, ತದೇವ ಯೇಹಿ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಸೇಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ತೀಹಿಪಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ. ಪುನ ತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನ, ಏಕೇನಾಯತನೇನ, ಸತ್ತಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ – ಯದೇತಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ತೀಹಿ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತೇಹಿಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಮ್ಮೇಹಿ ತೇ ರೂಪಧಮ್ಮಾವ ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಪುನ ತೇ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇನೇವ ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಖನ್ಧತೋ ಏಕೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಆಯತನತೋ ಏಕಂ ಮನಾಯತನಂ, ಧಾತುತೋ ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ ಪದಂ, ತದೇವ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ತಾವ – ರೂಪವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವೇದನಾದಯೋ ಹಿ ರೂಪವಿಞ್ಞಾಣೇಹೇವ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇ ಚ ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾ ಏಕಾದಸಾಯತನಾನಿ ಸತ್ತರಸ ಧಾತುಯೋ ಹೋನ್ತಿ.

೧೯೫. ತತಿಯಪಞ್ಹೇ – ವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೯೬. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹೇ – ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ವೇದನಾದೀಹಿ ಚತೂಹೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖನ್ಧಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ – ರೂಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾಯತನನ್ತಿ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾಯ ದಸ್ಸಿತಧಮ್ಮಾಯೇವ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ.

ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

೬. ಛಟ್ಠನಯೋ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ

೨೨೮. ಇದಾನಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ ಯಞ್ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಗಹಿತಂ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನ ಯಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ, ಚತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ; ಸಭಾಗೋ ವಿಸಭಾಗೋತಿ ಹಿ ವಚನತೋ ಚತೂಹಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಹೇವ ಸಭಾಗಾನಂ ಏಕಸನ್ತಾನಸ್ಮಿಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂಯೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ಲಬ್ಭತಿ. ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪನ ರೂಪೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ವಾ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ ರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಥಾ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ವಿಸಭಾಗಾ ಹಿ ತೇ ತೇಸಂ. ಯಥಾ ಚ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ, ಏವಂ ಭಿನ್ನಸನ್ತಾನೇಹಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕೇಹಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥಿಯೇವ. ತೇಪಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಾನಕ್ಖಣವಿಸಭಾಗತಾಯ ವಿಸಭಾಗಾಯೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸಭಾಗತಾ ಸಙ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವಿರುಜ್ಝನತೋ ಸಙ್ಗಹನಯೇ ನತ್ಥಿ. ಗಣನೂಪಗಮತ್ತಞ್ಹಿ ಸಙ್ಗಹಟ್ಠೋ. ಸಮ್ಪಯೋಗನಯೇ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ಏಕುಪ್ಪಾದತಾದಿಲಕ್ಖಣಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಟ್ಠೋತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಏಕಧಮ್ಮೇನಪಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಲಕ್ಖಣಂ ನ ಯುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ಯಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯೋಗಲಕ್ಖಣಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ಸತ್ತಸು ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಸು ಏಕಾಯಪಿ ಅವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ರೂಪೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಧಮ್ಮೇ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಧಾತು, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ಜೀವಿತಂ;

ಸಳಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭವಾ.

‘‘ಜಾತಿಜರಾ ಚ ಮರಣಂ, ತಿಕೇಸ್ವೇಕೂನವೀಸತಿ;

ಗೋಚ್ಛಕೇಸು ಚ ಪಞ್ಞಾಸ, ಅಟ್ಠ ಚೂಳನ್ತರೇ ಪದಾ.

‘‘ಮಹನ್ತರೇ ಪನ್ನರಸ, ಅಟ್ಠಾರಸ ತತೋ ಪರೇ;

ತೇವೀಸ ಪದಸತಂ ಏತಂ, ಸಮ್ಪಯೋಗೇ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮಾಯತನಞ್ಹಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ವತ್ತುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ವೇದನಾದಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಏತಾನಿ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಸೇಸಾನಿ ಖನ್ಧಾದೀನಿ ಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇಕವಸೇನ ಚ ಸಮೋಧಾನೇನ ಚ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು, ಪಠಮೇ – ಏಕೇನಾಯತನೇನಾತಿ ಮನಾಯತನೇನ. ಕೇಹಿಚೀತಿ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರೇಹಿ.

೨೨೯. ದುತಿಯೇ – ತೀಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ. ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರೇಹಿ. ಇತರೇಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರೇಹಿ. ಕೇಹಿಚಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ರೂಪಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯೋಗೇ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು ಅರೂಪಂ, ಅರೂಪಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯೋಗೇ ರೂಪಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತಿಯಪಞ್ಹೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋವ.

೨೩೧. ಚತುತ್ಥೇ – ‘ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀ’ತಿಆದಿಂ ಅವತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ಖನ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆದಿಪಞ್ಹಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರತೋ ಪಾಳಿ ಸಂಖಿತ್ತಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಪನ ನಾತಿಪಾಕಟಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ನಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ.

೨೩೪. ಸೋಳಸಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ತಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಛಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ, ದಸಹಿ ಚ ರೂಪಧಾತೂಹಿ. ಸೇಸಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೩೫. ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ. ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ. ಸಮುದಯಮಗ್ಗಾನಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಧಾತುಯಾ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ. ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ. ಏಕೇನಾಯತನೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಾಯತನೇನ. ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ. ಏತೇಸು ಹಿ ತಂ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ.

೨೩೮. ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಪಞ್ಹೇ – ತೀಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ. ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಚ. ಛಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಜ್ಜಾಹಿ.

೨೪೫. ರೂಪಭವಪಞ್ಹೇ – ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅರೂಪಾಯತನಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿತಾಯ ನ ಕೇಹಿಚೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂನಂ ಪನ ನತ್ಥಿತಾಯ ತೀಹಿ ಧಾತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೫೬. ಅಧಿಮೋಕ್ಖಪಞ್ಹೇ – ದ್ವೀಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಮನೋಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ. ಪನ್ನರಸಹೀತಿ ಸೇಸಾಹಿ ದಸಹಿ ರೂಪಧಾತೂಹಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಹಿ.

೨೫೭. ಕುಸಲಪಞ್ಹೇ – ಕುಸಲೇಹಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ.

೨೫೮. ವೇದನಾತ್ತಿಕಪಞ್ಹೇ – ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನೇವ. ಪನ್ನರಸಹೀತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಮನೋಧಾತೂಹಿ ಚೇವ ರೂಪಧಾತೂಹಿ ಚ. ಏಕಾದಸಹೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ರೂಪಧಾತೂಹಿ.

೨೬೨. ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಪಞ್ಹೇ – ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಹಿ. ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಪಞ್ಹೇ – ಛಹೀತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಜ್ಜಾಹಿ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಪಞ್ಹೇ – ಪನ್ನರಸಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರೂಪಧಾತೂಹಿ. ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಪಞ್ಹೇ – ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಜ್ಝಾನವಿಚಾರಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ನಾಮ. ಪೀತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪೀತಿಸಹಗತಾ. ತತ್ಥ ವಿಚಾರೋ ವಿಚಾರೇನ, ಪೀತಿ ಚ ಪೀತಿಯಾ ನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಸೋಳಸಹೀತಿ ಧಮ್ಮಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಜ್ಜಾಹೇವ. ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಪಞ್ಹೇ – ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಮನೋಧಾತುಯಾ. ಸುಖಸಹಗತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಚ ವೇದನಾತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತಾವ. ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಾದಯೋ ಕುಸಲಸದಿಸಾವ.

೨೭೧. ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಸದಿಸಂ. ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ. ಕೇಹಿಚೀತಿ ಯೇ ತತ್ಥ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ. ಧಮ್ಮಧಾತು ಪನ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಛನ್ನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ವಸೇನ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಠಮಪಟಿಕ್ಖೇಪಮೇವ ಭಜತಿ. ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾದಯೋ ಕುಸಲಸದಿಸಾವ.

೨೭೩. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು – ಪಞ್ಚಹಿ ಧಾತೂಹೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಹಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಾದಿಧಮ್ಮಭೂತಾನೇವ, ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ ಪನ ಭಜನ್ತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾದಯೋ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಸದಿಸಾವ. ಹೇತುಆದಯೋ ಸಮುದಯಸದಿಸಾವ. ಸಹೇತುಕಾ ಚೇವ ನ ಚ ಹೇತೂಪಿ ಪೀತಿಸಹಗತಸದಿಸಾವ. ತಥಾ ಪರಾಮಾಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ. ಅನುಪಾದಿನ್ನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸದಿಸಾವ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ.

೭. ಸತ್ತಮನಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಇದಾನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪದೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ಪನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಏವರೂಪಾನಿ ಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾಯತನಞ್ಚ ಏಕಂ,

ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ಧಾತುಪದಾನಿ ಸತ್ತ;

ತಯೋ ಪಟಿಚ್ಚಾ ಅಥ ಫಸ್ಸಸತ್ತಕಂ,

ತಿಕೇ ತಯೋ ಸತ್ತ ಮಹನ್ತರೇ ಚ.

‘‘ಏಕಂ ಸವಿತಕ್ಕಂ, ಸವಿಚಾರಮೇಕಂ;

ಯುತ್ತಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ಏಕಮೇವಾ’’ತಿ.

ಪರಿಯೋಸಾನೇ – ಖನ್ಧಾ ಚತುರೋತಿಆದಿನಾಪಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಪದಾನಿ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ, ತಾನಿ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕಾ ಪಞ್ಹಾ ಕತಾ. ತೇಸು ಏವಂ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಪಞ್ಹೇ ತಾವ – ಏಕೇನಾತಿ ಮನಾಯತನೇನ. ಸತ್ತಹೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ. ಕೇಹಿಚೀತಿ ಧಮ್ಮಾಯತನೇ ವೇದನಾದೀಹಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಪಞ್ಹೇ – ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನ ಕೇಹಿಚೀತಿ ತೇ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಧಮ್ಮಾ, ರೂಪಂ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಾಯತನಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ನ ಕೇಹಿಚಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಆಯತನೇಹಿ ವಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ. ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಯಾ ಯಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಾ ಹೋತಿ ತಾಯ ತಾಯ.

೩೦೯. ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಹೇ – ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಆದೀಹಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪದೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮನಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೩೧೭. ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪುಚ್ಛಾ ಮೋಘಪುಚ್ಛಾವ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ರೂಪಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ಚ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪನ ಸಮ್ಪಯೋಗಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಮೋಘತ್ತಾ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ನತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ.

ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೯. ನವಮನಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೩೧೯. ಇದಾನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತಂ ರೂಪೇನ ವಾ ರೂಪಮಿಸ್ಸಕೇಹಿ ವಾ ಸಬ್ಬರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ವಾ ಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ರೂಪೇನ ಹಿ ರೂಪಮಿಸ್ಸಕೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮ್ಪಯೋಗಾರಹಾನಂ ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ತೇನ ಸಹ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾರೂಪಾನಿ ಪದಾನಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ರೂಪೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಅರೂಪೇಕದೇಸಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ಚತ್ತಾರೋ, ಮನಾಯತನಮೇವ ಚ;

ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಸತ್ತ, ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾ ಚುದ್ದಸಿನ್ದ್ರಿಯಾ.

‘‘ಪಚ್ಚಯೇ ದ್ವಾದಸ ಪದಾ, ತತೋ ಉಪರಿ ಸೋಳಸ;

ತಿಕೇಸು ಅಟ್ಠ ಗೋಚ್ಛಕೇ, ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಮೇವ ಚ.

‘‘ಮಹನ್ತರದುಕೇ ಸತ್ತ, ಪದಾ ಪಿಟ್ಠಿದುಕೇಸು ಛ;

ನವಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸೇತೇ, ನಿದ್ದೇಸೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇಸು ಪನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಾ, ತೇ ಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ಇತರೇ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಪುನ ತೇಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ಸೋ ತೇಹಿ ಸಞ್ಞಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ಏಕೇನ ಮನಾಯತನೇನ, ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಾಯತನೇ, ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಚ, ಕೇಹಿಚಿ ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರೇಹೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ.

ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೧೦. ದಸಮನಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೩೫೩. ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯೇ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದನಿದ್ದೇಸೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಟಾ, ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾಸು ತೇಯೇವ ಉದ್ಧಟಾ. ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಪನ ಏಕತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪದಾನಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತಾನಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಪದಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ, ತಂ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ವೇದನಾದಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಚ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪನ ಸುಖುಮರೂಪಗತಿಕಮೇವ. ಸೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ಏಕೇನ ಮನಾಯತನೇನ ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ, ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು, ಕೇಹಿಚಿ ವೇದನಾದೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೇವ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ.

ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೧೧. ಏಕಾದಸಮನಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೪೦೯. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಙ್ಗಹಿತಪದನಿದ್ದೇಸೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದಯೋವ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಟಾ, ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾಸು ತೇಯೇವ ಉದ್ಧಟಾ. ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಪನ ಏಕತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪದಾನಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತಾನಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪದೇನ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇಸಂ ಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ವಾ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ತಾವ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇ ಚ ಸೇಸೇಹಿ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ಏಕೇನ ಮನಾಯತನೇನ, ಸತ್ತಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇ ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಸೇಸೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಏಕೇನ ಪನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ, ದಸಹಿ ರೂಪಾಯತನೇಹಿ, ರೂಪಧಾತೂಹಿ ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಾಯತನೇ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಚ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಕೇಹಿಚಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೧೨. ದ್ವಾದಸಮನಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೭. ಇದಾನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತಪದನಿದ್ದೇಸೇ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಟಾ, ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾಸು ತೇಯೇವ ಉದ್ಧಟಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪದೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವಾ ಅಸಙ್ಗಹೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಹಿ ಸಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ತೇ ಸಞ್ಞಾದಯೋ ತೀಹಿ ಸಞ್ಞಾದಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ದ್ವೀಹಿ ಧಮ್ಮಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ, ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಚೇವ, ಸತ್ತಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಸೇಸಾಹಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

೧೩. ತೇರಸಮನಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ

೪೪೮. ಇದಾನಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯೇ ಪಞ್ಚಮೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದನಿದ್ದೇಸೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸದಿಸಪಞ್ಹಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಅರೂಪಭವೇನ ಸದಿಸಾ, ತೇಯೇವ ಉದ್ಧಟಾ. ಸೇಸಾ ಪನ ನ ರುಹನ್ತೀತಿ ನ ಉದ್ಧಟಾ. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಪನ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಚ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಾನಿ ಪದಾನಿ ರುಹನ್ತಿ, ತಾನೇವ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಟಾನಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಧಮ್ಮೇಹಿ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇ ಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ತಾವ ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ. ತಂ ವೇದನಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು ಚ ವೇದನಾದೀಹೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ಏಕೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ, ದಸಹಿ ರೂಪಾಯತನರೂಪಧಾತೂಹಿ, ಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತೂಸು ಚ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದವಣ್ಣನಾ.

೧೪. ಚುದ್ದಸಮನಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೬. ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದಂ ಭಾಜೇತುಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ನ ರುಹತಿ, ತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಕಾನಿ ಪನ ತಾನೀತಿ? ಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀನಿ. ಧಮ್ಮಾಯತನಸ್ಸ ಹಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಏಕೇನಾಪಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ನ ರುಹತಿ. ಧಮ್ಮಧಾತುಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇಸಂ ಇದಮುದ್ದಾನಂ –

‘‘ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಧಾತು, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಚ;

ನಾಮರೂಪಪದಞ್ಚೇವ, ಸಳಾಯತನಮೇವ ಚ.

‘‘ಜಾತಿಆದಿತ್ತಯಂ ಏಕಂ, ಪದಂ ವೀಸತಿಮೇ ತಿಕೇ;

ತಿಕಾವಸಾನಿಕಂ ಏಕಂ, ಸತ್ತ ಚೂಳನ್ತರೇ ಪದಾ.

‘‘ದಸೇವ ಗೋಚ್ಛಕೇ ಹೋನ್ತಿ, ಮಹನ್ತರಮ್ಹಿ ಚುದ್ದಸ;

ಛ ಪದಾನಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಮಾಸತೋ;

ಪದಾನಿ ಚ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸಞ್ಚ ಸತ್ತ ಚಾ’’ತಿ.

ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ – ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಗಾಥಾಪಿ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಾ. ಇಮಾನಿ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತೇಸು ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗೋ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ.

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

ಧಾತುಪ್ಪಭೇದಕುಸಲೋ, ಯಂ ಧಾತುಕಥಂ ತಥಾಗತೋ ಆಹ;

ತಸ್ಸಾ ನಯಮುಖಭೇದ-ಪ್ಪಕಾಸನಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ.

ಇಮಿನಾ ನಯಮುಖಭೇದ-ಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಹಿ ವಿಭಾವಿನಾ ಸಕ್ಕಾ;

ಞಾತುಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಯಾ, ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾವ ಇತಿ ವುತ್ತಾ.

ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪನ ಸಚೇ, ಪದಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಂ;

ವಚನಞ್ಚ ಅತಿವಿಯ ಬಹುಂ, ಭವೇಯ್ಯ ಅತ್ಥೋ ಚ ಅವಿಸೇಸೋ.

ಇತಿ ಊನಭಾಣವಾರದ್ವಯಾಯ, ಯಂ ತನ್ತಿಯಾ ಮಯಾ ಏತಂ;

ಕುರುನಾ ಪತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಸುಖಾಯ ತಂ ಹೋತು ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ.

ಧಾತುಕಥಾ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ