೪. ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡೋ

ತಿಕಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಣ್ಣನಾ

೧೩೮೪. ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡಾನನ್ತರಂ ಠಪಿತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಂ ನಾಮ ಜಾತನ್ತಿ? ತೇಪಿಟಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ. ತೀಸುಪಿ ಹಿ ಪಿಟಕೇಸು ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಆಗತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಕಲೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ನಯಮಗ್ಗಂ ಮಹಾಪಕರಣೇ ಪಞ್ಹುದ್ಧಾರಂ ಗಣನಚಾರಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡತೋಯೇವ ಸಮಾನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಕುತೋ ಪಭವಂ ಪನ ಏತನ್ತಿ? ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಭವಂ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡೇ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಇದಂ ಪನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನ ಸಾವಕವಿಸಯೋ, ನ ಸಾವಕಗೋಚರೋ; ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ ಏಸ, ಬುದ್ಧಗೋಚರೋ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಕಥಂ? ಭಗವಾ ಹಿ ‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಕತಮೇ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ‘ನನು ಯಂ ಮಯಾ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಭೂಮಿಭೇದತೋ ಕುಸಲಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಂ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕಣ್ಣಿಕಂ ಕಣ್ಣಿಕಂ ಘಟಂ ಘಟಂ ಗೋಚ್ಛಕಂ ಗೋಚ್ಛಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಥೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಚತೂಸೂತಿ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾಸು. ಕುಸಲನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾದಿಭೇದಂ ಕುಸಲಂ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಾಸು ತಾಸು ಭೂಮೀಸು ವುತ್ತಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ನಾಮ.

೧೩೮೫. ಅಕುಸಲಾನಂ ಪನ ಭೂಮಿವಸೇನ ಭೇದಾಭಾವತೋ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೋ. ಚಿತ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಾದೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ. ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತಂ. ಯಥಾ ಪನ ‘ರಾಜಾ ಆಗತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಮಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ಆಗಮನಂ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ‘ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ವುತ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಗ್ಗಹಣೇನ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಂ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತೋ ಪರಂ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೋತಿಆದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿಕದುಕಭಾಜನೀಯಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ, ವೇದನಾತ್ತಿಕಾದೀಸು ಚ ಸುಖಾದೀನಂ ನವತ್ತಬ್ಬತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾಳಿಯತ್ಥಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಸೇಸಮತ್ತಮೇವ ಪನ ವಕ್ಖಾಮ.

೧೪೨೦. ತತ್ಥ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ತಾವ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಮಾವಚರಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಾದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಯಮೇನೇವ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾದಿಭೇದೇ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾ ಪನ ದ್ವೇ ಮನೋಧಾತುಯೋ ಹದಯವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಅನನ್ತರಾ ನಿಯಮತೋ ರೂಪಾದೀನೇವ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸನ್ತೀರಣವಸೇನ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನಾತಿ ನಿಯಮತೋ ರೂಪಾದೀನಿ ಛ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನೇವ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸನ್ತೀರಣವಸೇನ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಿಯಮತೋ ರೂಪಾದೀನಿ ಛ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನೇವ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಪರಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಪವತ್ತಿಯಂ ಭವಙ್ಗವಸೇನ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚುತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ. ಅಟ್ಠ ಪನ ಸಹೇತುಕವಿಪಾಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಚುತಿವಸೇನ ಚ ಪರಿತ್ತಧಮ್ಮೇಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ರೂಪಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾಹೇತುಕಕಿರಿಯಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಅತೀತಾನಾಗತೇಪಿ ಪರಿತ್ತೇ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಂ ಕುರುಮಾನಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಏವಮಿಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೪೨೧. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಧಮ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನತೋ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ. ಏವ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ.

ಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರಿಯತೋ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಟ್ಠ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಾನಂ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚದಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಧಮ್ಮಸವನಾದೀಸು ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಅತಿಪಗುಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ. ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ಅಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾನಂ ‘ಸತ್ತೋ ಸತ್ತೋ’ತಿ ಪರಾಮಸನಅಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಮಹಗ್ಗತಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನಕಾಲೇ ಸಿಯಾ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ತೇಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಕೇವಲಂ ಅಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನವಸೇನ, ಪವತ್ತಿಯಂ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ದೋಮನಸ್ಸವಸೇನ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತವಸೇನ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಸ್ಸ ವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಅವೂಪಸಮವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇಸು ಪನ ಏಕಧಮ್ಮೋಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ.

ಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರಿಯತೋ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಟ್ಠ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚದಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಧಮ್ಮಸವನಾದೀಸು ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಗೋತ್ರಭುಕಾಲೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಚ ನೇಸಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯಂ ಪನೇತಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕಚತುತ್ಥಂ ಆಕಾಸಕಸಿಣಚತುತ್ಥಂ ಆಲೋಕಕಸಿಣಚತುತ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಚತುತ್ಥಂ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಚತುತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಸೋತಚತುತ್ಥಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಚತುತ್ಥನ್ತಿ ಕುಸಲತೋಪಿ ಕಿರಿಯತೋಪಿ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ‘ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕಚತುತ್ಥಂ’ ನಾಮ ಅಟ್ಠಸು ಕಸಿಣೇಸು ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಪಿ ಪಾದಕಂ ಹೋತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ, ನಿರೋಧಸ್ಸಾಪಿ, ವಟ್ಟಸ್ಸಾಪಿ ಪಾದಕಂ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘ಆಕಾಸಕಸಿಣಆಲೋಕಕಸಿಣಚತುತ್ಥಾನಿ’ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟಸ್ಸಾಪಿ ಪಾದಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿರೋಧಪಾದಕಾನೇವ ನ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಾನಿ’ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚೇವ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಚ ಪಾದಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಪನ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಚ ಪಾದಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಸಿಣಜ್ಝಾನಂ ಕಸಿಣಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಚತುತ್ಥಂ ಸತ್ತಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ, ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ನವತ್ತಬ್ಬಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣತೋ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

‘ಇದ್ಧಿವಿಧಚತುತ್ಥಂ’ ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ತಞ್ಹಿ ಯದಾ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಕಾಯಂ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತೇ ಸಮೋದಹತಿ, ಸಮಾರೋಪೇತಿ, ತದಾ ಉಪಯೋಗಲದ್ಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ರೂಪಕಾಯಾರಮ್ಮಣತೋ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಯದಾ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಕಾಯವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ರೂಪಕಾಯೇ ಸಮೋದಹತಿ, ಸಮಾರೋಪೇತಿ, ತದಾ ಉಪಯೋಗಲದ್ಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ.

‘ದಿಬ್ಬಸೋತಚತುತ್ಥಂ’ ಸದ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಏಕನ್ತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ‘ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ತಞ್ಹಿ ಪರೇಸಂ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಜಾನನಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಜಾನನಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ, ಮಗ್ಗಫಲಜಾನನಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಅರಹತೋ ನೇತಬ್ಬಂ. ಅರಹಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ. ಅಞ್ಞೋಪಿ ಚ ಉಪರಿಮೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಜಾನನಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮಜಾನನಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ.

‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ರೂಪಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಏಕನ್ತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತಅಪ್ಪಮಾಣನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ತಞ್ಹಿ ಕಾಮಾವಚರಕ್ಖನ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕ್ಖನ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ. ಅತೀತೇ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇಹಿ ವಾ ಭಾವಿತಮಗ್ಗಂ ಸಚ್ಛಿಕತಫಲಞ್ಚ ಅನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಂ. ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯಿಂಸು, ಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು, ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸೂತಿ ಛಿನ್ನವಟುಮಕಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತೋಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಂ. ಅತೀತೇ ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ಭಗವಾ’ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ‘ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ಅಹೋಸಿ, ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ, ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ಮಾತಾ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾಮಗೋತ್ತಪಥವೀನಿಮಿತ್ತಾದಿಅನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ.

‘ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಚತುತ್ಥೇ’ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಮ್ಪಿ ಅಯಂ ಅನಾಗತೇ ‘ಕಾಮಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಜಾನನಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ‘ರೂಪಾವಚರೇ ವಾ ಅರೂಪಾವಚರೇ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಜಾನನಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ. ‘ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ ಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ’ ‘ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಜಾನನಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಂ. ಅನಾಗತೇ ‘‘ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ರಹ್ಮವತೀ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮಾತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾಮಗೋತ್ತಜಾನನಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ.

ಅರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಂ ಪನ ಆಸವಾನಂ ಖಯಚತುತ್ಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ. ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಾ. ತಸ್ಸಾ ತೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಆರಮ್ಮಣಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಪನ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಏಕನ್ತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾವ ಹೋತಿ. ರೂಪಾವಚರತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ಪರಿತ್ತಾದಿಭಾವೇನ ನವತ್ತಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತೋ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ರೂಪಾವಚರಾನಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸೇ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಪಗಮೇತಿ.

೧೪೨೯. ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಅಸಹಜಾತತ್ತಾ ನ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೋ, ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಕಾಲೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾತಿಪಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೋತಿಪಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಹೇತುನೋ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಏಕನ್ತತೋ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾವ. ವೀರಿಯಂ ಪನ ವೀಮಂಸಂ ವಾ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಕಾಲೇ ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿನಾ ಸಿಯಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೋ, ಛನ್ದಚಿತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಜೇಟ್ಠಕಕಾಲೇ ಸಿಯಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೋತಿ.

ದ್ವಾದಸವಿಧೇ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕಚತುತ್ಥಾದೀನಿ ನವ ಝಾನಾನಿ ನೇವ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾನಿ ನ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾನಿ ನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತೀನಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಅನಾಗತಂಸಞಾಣಚತುತ್ಥಾನಿ ಪನ ಅರಿಯಾನಂ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಜಾನನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಅಸಹಜಾತತ್ತಾ ನ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾನಿ, ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತೀನಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಾನಿ ನ ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ಅತ್ತನೋ ಮಹಗ್ಗತತಾಯ. ಯಥಾ ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಗರುಂ ಕರೋತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ನ ಹಿ ತೇ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ದಹರಕಾಲೇ ವೋಹರಿತನಯೇನೇವ ವೋಹರನ್ತಿ. ಏವಮೇತಾನಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಮಹಗ್ಗತತಾಯ ನ ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಪಿ ಅರಿಯಾನಂ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪುರೇಚಾರಿಕತ್ತಾ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಹಜಾತತ್ತಾ ಪನ ನ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ನ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಗರುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ? ಅತ್ತನೋ ಅಹೇತುಕತಾಯ ಹೀನತಾಯ ಜಳತಾಯ. ಯಥಾ ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಗರುಂ ಕರೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಜನಾ ಪನ ಖುಜ್ಜವಾಮನಕಚೇಟಕಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾಣತಾಯ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ನಾತಿಗರುಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಇದಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಹೇತುಕತಾಯ ಹೀನತಾಯ ಜಳತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಗರುಂ ನ ಕರೋತಿ.

ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಾದೀನಿ ಞಾಣಾಭಾವೇನ ಚೇವ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಚ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾದಿಭಾವಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ.

೧೪೩೨. ಅತೀತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಧಮ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತೀತಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತಾ ಏಕನ್ತೇನ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾವ.

೧೪೩೩. ನಿಯೋಗಾ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಯಮೇನ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ನನು ಚ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಏಕನ್ತೇನ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಂ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಮ್ಪಿ ಅನಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತೀತಿ? ನೋ ನ ಪವತ್ತತಿ. ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪನ ಏತಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘ನಿಯೋಗಾ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ನತ್ಥೀ’ತಿ.

೧೪೩೪. ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋಧಾತುಯೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಪವತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ನಾಮ. ದಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠ ತಾವ ಸಹೇತುಕಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ. ಭವಙ್ಗಚುತಿಕಾಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ತತೋ ಪರಂ ಭವಙ್ಗಕಾಲೇ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ. ತಥಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಜವನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ. ‘ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯ’ಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಸಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಜಚ್ಚನ್ಧಾದೀನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಚ ಸನ್ತೀರಣವಸೇನಾಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ‘ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ’ ಪನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸನ್ತೀರಣವಸೇನ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಸಹೇತುಕವಿಪಾಕಾ ವಿಯ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’ ಪನ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಹೇತುಕಾಯ ಸಮಾನಗತಿಕಾ ಏವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಸಾ ಆಪಾಯಿಕಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಚುತಿವಸೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ‘ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಂ ಕುರುಮಾನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಅತೀತಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಹಸಿತುಪ್ಪಾದವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ.

ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲನ್ತಿಆದೀಸು ಕುಸಲತೋ ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ. ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅತೀತಾದಿಭೇದಾನಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಿ ಸಮ್ಮಸನ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತೇಹಿ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನತ್ಥಿ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ.

ಅಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಅತೀತಾದಿಭೇದಾನಂ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನಪರಾಮಾಸಕಾಲೇ ಅತೀತಾದಿಆರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಸ್ಸ ‘ಸತ್ತೋ ಸತ್ತೋ’ತಿ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತೇಹಿ ಪರಾಮಾಸಗ್ಗಹಣಂ ನತ್ಥಿ. ದ್ವೇ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಅತೀತಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ದೋಮನಸ್ಸಿತಾನಂ ಅತೀತಾದಿಆರಮ್ಮಣಾ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ದೋಮನಸ್ಸಿತಾನಂ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತೇಸು ಏವ ಧಮ್ಮೇಸು ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತಭಾವೇನ ಚೇವ ಉದ್ಧತಭಾವೇನ ಚ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ. ಕಿರಿಯತೋ ಅಟ್ಠ ಸಹೇತುಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಗತಿಕಾ ಏವ. ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾವ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾನಞ್ಚೇವ ಪಣ್ಣತ್ತಿನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಜವನಾನಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಕಾಲೇ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾ.

ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೇ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕಚತುತ್ಥಂ ಆಕಾಸಕಸಿಣಚತುತ್ಥಂ ಆಲೋಕಕಸಿಣಚತುತ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಚತುತ್ಥಂ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನೇವ. ‘ಇದ್ಧಿವಿಧಚತುತ್ಥಂ’ ಕಾಯವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನತೋ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಂ. ಮಹಾಧಾತುನಿಧಾನೇ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವಿಯ ಅನಾಗತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಾನಂ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಧಾತುನಿಧಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನಾಗತೇ ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಇಮೇ ಗನ್ಧಾ ಮಾ ಸುಸ್ಸಿಂಸು, ಪುಪ್ಫಾನಿ ಮಾ ಮಿಲಾಯಿಂಸು, ದೀಪಾ ಮಾ ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸೂತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಸ್ಸಗುತ್ತತ್ಥೇರೋ ವತ್ತನಿಯಸೇನಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸುಕ್ಖಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಉದಕಸೋಣ್ಡಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಧಿರಸಾ ಹೋತೂ’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗಹಿತಂ ದಧಿರಸಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪಾಕತಿಕಮೇವ. ಕಾಯಂ ಪನ ಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗಮನಕಾಲೇ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಕರಣಕಾಲೇ, ಕಾಯಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ.

‘ದಿಬ್ಬಸೋತಚತುತ್ಥಂ’ ವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ಅತೀತೇ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಅನಾಗತೇ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಂ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಸತ್ತದಿವಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪನ ತಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅತೀತಾನಾಗತಂಸಞಾಣಾನಞ್ಹಿ ಏಸ ವಿಸಯೋ. ನ ಏತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಜಾನನಕಾಲೇ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ.

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ತಿವಿಧಂ – ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದಟ್ಠಿತಿಭಙ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ‘ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ’. ಏಕದ್ವಿಸನ್ತತಿವಾರಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ‘ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ’. ತತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಟ್ಠಾನಂ ಗತಸ್ಸ ನ ತಾವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ; ಯಾವ ಪನ ತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಏಕದ್ವಿಸನ್ತತಿವಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಓವರಕಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ನ ತಾವ ಸಹಸಾ ರೂಪಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ; ಯಾವ ತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಏಕದ್ವಿಸನ್ತತಿವಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಪನ ರಜಕಾನಂ ಹತ್ಥವಿಕಾರಂ ಘಣ್ಡಿಭೇರೀಆದಿಆಕೋಟನವಿಕಾರಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾಪಿ ನ ತಾವ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ; ಯಾವ ಪನ ತಂ ಸುಣಾತಿ, ಏತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತರೇ ಏಕದ್ವಿಸನ್ತತಿವಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ತಾವ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ. ಸಂಯುತ್ತಭಾಣಕಾ ಪನ ‘ರೂಪಸನ್ತತಿ ಅರೂಪಸನ್ತತೀ’ತಿ ದ್ವೇ ಸನ್ತತಿಯೋ ವತ್ವಾ, ‘ಉದಕಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗತಸ್ಸ ಯಾವ ತೀರೇ ಅಕ್ಕನ್ತಉದಕಲೇಖಾ ನ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ, ಅದ್ಧಾನತೋ ಆಗತಸ್ಸ ಯಾವ ಕಾಯೇ ಉಸುಮಭಾವೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಆತಪಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಾವ ಅನ್ಧಕಾರಭಾವೋ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ದಿವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಅಕ್ಖೀನಂ ಫನ್ದನಭಾವೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಯಂ ರೂಪಸನ್ತತಿ ನಾಮ; ದ್ವೇ ತಯೋ ಜವನವಾರಾ ಅರೂಪಸನ್ತತಿ ನಾಮಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ‘ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಏಕಭವಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪನ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭದ್ದೇಕರತ್ತಸುತ್ತೇ ‘‘ಯೋ ಚಾವುಸೋ, ಮನೋ ಯೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಉಭಯಮೇತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಪಟಿಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಛನ್ದರಾಗಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ತದಭಿನನ್ದತಿ, ತದಭಿನನ್ದನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಂಹೀರತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೮೪) ವುತ್ತಂ. ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತಂ. ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುತ್ತೇ.

ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಯಸ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಮಸ್ಸ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಇದಞ್ಚ ನೇಸಂ ಓಪಮ್ಮಂ – ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿತ್ತೇ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಂ ಏಕಂ ಪುಪ್ಫಂ ಏಕಸ್ಸ ವಣ್ಟಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ವಣ್ಟೇನ ವಣ್ಟಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರಾಸಿವಸೇನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಆವಜ್ಜಿತೇ ಅವಸ್ಸಂ ಏಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ವಾ ಠಿತಿಕ್ಖಣೇ ವಾ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ. ತಂ ಪನ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಆವಜ್ಜೇತಿ, ಯೇನ ಚ ಜಾನಾತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಹಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ಆವಜ್ಜನಜವನಾನಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠೇ ಠಾನೇ ನಾನಾರಮ್ಮಣಭಾವಪ್ಪತ್ತಿದೋಸತೋ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಮಾನಜವನವೀಥಿತೋ ಅತೀತಾನಾಗತವಸೇನ ದ್ವಿತಿಜವನವೀಥಿಪರಿಮಾಣಕಾಲೇ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಜವನವಾರೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ತಂ ಸುವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ದೀಪನಾ – ಇದ್ಧಿಮಾ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಆವಜ್ಜೇತಿ. ಆವಜ್ಜನಂ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸಹ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ತತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ಜವನಾನಿ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತಂ, ಸೇಸಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನಿ. ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತದೇವ ನಿರುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಮಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ನ ಚ ತಾನಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಏಕಾರಮ್ಮಣತ್ತೇಪಿ ಚ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತಮೇವ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ನ ಇತರಾನಿ; ಯಥಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಇತರಾನೀತಿ. ಇತಿ ಇದಂ ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇವ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸನ್ತತಿಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಪತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನೇತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ನಾಮಗೋತ್ತಾನುಸ್ಸರಣೇ ನಿಬ್ಬಾನನಿಮಿತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ ಚ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಚತುತ್ಥಮ್ಪಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಾನಿಪಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಸ್ಸ ಅತೀತಕ್ಖನ್ಧಾ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಞ್ಹಿ ಅತೀತಕ್ಖನ್ಧಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಮಗತಿಕಂ ಹೋತಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರಾತೀತಂ ಚಿತ್ತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಖನ್ಧಂ ವಾ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಪನ ಪರಿಯಾಯತೋ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತೀತಚೇತನಾಮತ್ತಮೇವಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಕುಸಲಾ ಖನ್ಧಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಸ್ಸ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಸ್ಸ ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಸ್ಸ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೦೪) ಪಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಖನ್ಧಾ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಸ್ಸ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಏವಾತಿ.

‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ವಿಜ್ಜಮಾನವಣ್ಣಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಚತುತ್ಥಂ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ತಞ್ಹಿ ಅನಾಗತಕ್ಖನ್ಧಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಮಗತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಮ್ಪಿ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪನ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚಿತ್ತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ. ಇದಂ ಅನಾಗತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಖನ್ಧೇಪಿ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಮ್ಪಿ. ರೂಪಾವಚರತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಏಕನ್ತನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೧೪೩೫. ಅಜ್ಝತ್ತತ್ತಿಕೇ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇದಂ ಯಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಸನ್ತಾನೇ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಮತ್ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಮತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಸಮ್ಭವಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣತಾ ವುತ್ತಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮಾಪಗಮಮತ್ತತೋವ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಭಾವಮ್ಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭಾವಮ್ಪಿ ಅನನುಜಾನಿತ್ವಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಪೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ತದೇವ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ, ತಸ್ಸ ಪನ ಆವಜ್ಜನಮ್ಪಿ, ಉಪಚಾರಚಿತ್ತಾನಿಪಿ, ತಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಚಿತ್ತಾನಿಪಿ, ತಸ್ಸೇವ ಅಸ್ಸಾದನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನೇವಾತಿ. ತಾನಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಥಂ ವುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಏತಞ್ಹಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ, ಯಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಆವಜ್ಜನಉಪಚಾರಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಂ, ತೇನ ಸಹ ಏಕಾರಮ್ಮಣಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ‘ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲಂ, ಕಿರಿಯತೋ ನವ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನ’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಏತೇಸಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ‘ಸಿಯಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾತಿಪೀ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಭಾವಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಚ ‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾತಿಪೀ’ತಿ ಏವಂ ಏಕನ್ತೇನ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತ್ತವಚನತೋ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ಏಕಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಯಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ತೇನ ಸಹ ಏಕಾರಮ್ಮಣಭಾವಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾದೀನಂ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತಾ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ತೇಸಂ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಕೋ ಹಿ ತೇನ ಸಹ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾನಂ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಭಾವೇ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ? ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತೇ ‘ವುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀ’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ಪಾಳಿತೋ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಆರಮ್ಮಣವಿಭಾಗೇ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಾವ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯವಸೇನ ಛನ್ನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿರಿಯಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಕಿರಿಯವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಇತರಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಕಿರಿಯಸಮಙ್ಗಿನೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ವಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಕುಸಲಂ ಪನ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಕುಸಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ತಿವಿಧಸ್ಸಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ವಿಪಾಕಂ ಪನ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಪಾಕತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರಾಸಮ್ಭವತೋ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರೂಪಾವಚರತ್ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಭಾವೇನ ಬಹಿದ್ಧಾಭೂತಾನಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿತೋ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಬ್ಬೇವ ಕಾಮಾವಚರಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ, ರೂಪಾವಚರಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲತೋ ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾದೀನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ. ಪರೇಸಂ ಖನ್ಧಾದಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ ಪಣ್ಣತ್ತಿನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ ಚ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ತದುಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ನತ್ಥಿ. ಅಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಅಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನಪರಾಮಾಸಗಹಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರಸ್ಸ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಚೇವ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಕಸಿಣಾದೀಸು ಚ ತಥೇವ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ತದುಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ಪರಾಮಾಸಗಹಣಂ ನತ್ಥಿ. ದ್ವೇಪಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾದೀಸು ದೋಮನಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರಸ್ಸ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಚೇವ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಪಣ್ಣತ್ತೀಸು ಚ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ತದುಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ತಪಕಾರೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನಫನ್ದನಭಾವವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಮನೋಧಾತುಯೋತಿ, ಇಮೇ ತೇರಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರಸ್ಸ ರೂಪಾದೀಸು ಪವತ್ತಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ತದುಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸನ್ತೀರಣತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಂ ಪನೇತಾ ಸುಗತಿಯಂ ದುಗ್ಗತಿಯಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಚುತಿವಸೇನಾಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಭೇದೇಸು ಕಮ್ಮಾದೀಸು ಪವತ್ತನ್ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಮಹಾವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ತಾಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಾನಗತಿಕಾನಿ. ಕೇವಲಂ ಪನೇತಾನಿ ಸನ್ತೀರಣವಸೇನ ನ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಚುತಿವಸೇನೇವ ಏತಾನಿ ಸುಗತಿಯಂಯೇವ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾಹೇತುಕಕಿರಿಯಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಪರಸ್ಸ ರೂಪಾದೀಸು ಪವತ್ತಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಜೋತಿಪಾಲಮಾಣವಮಘದೇವರಾಜಕಣ್ಹತಾಪಸಾದಿಕಾಲೇಸು ಅತ್ತನಾ ಕತಕಿರಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಹಸಿತುಪ್ಪಾದವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ.

ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ ಸುಮನಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಕಿರಿಯಾಕರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನವಸೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಚ ಆವಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಾ. ಅಟ್ಠ ಮಹಾಕಿರಿಯಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತಗತಿಕಾ ಏವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತಾ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವೇತ್ಥ ನಾನಾಕರಣಂ.

ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಾದಕಚತುತ್ಥಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಝಾನಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಿಕೇ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ. ಏತಾನಿ ಹಿ ಕಸಿಣಪಣ್ಣತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾನಿ.

‘ಇದ್ಧಿವಿಧಚತುತ್ಥಂ’ ಕಾಯವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತವಸೇನ ವಾ ಕಾಯಂ ಪರಿಣಾಮನಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಾದಿನಿಮ್ಮಾನಕಾಲೇ ಚ ಸಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿದಸ್ಸನಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಕಾಲೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಲೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ.

‘ದಿಬ್ಬಸೋತಚತುತ್ಥಂ’ ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಸದ್ದಸವನಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪರೇಸಂ ಸದ್ದಸವನಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ. ‘ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಮೇವ. ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಜಾನನೇ ಪನ ತೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಚತುತ್ಥಂ’ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪರಸ್ಸ ಖನ್ಧೇ, ಅನಿದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಂ, ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯೋ ಅನುಸ್ಸರಣತೋ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ.

‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಚತುತ್ಥಂ’ ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಗತಾದಿರೂಪದಸ್ಸನಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಅವಸೇಸರೂಪದಸ್ಸನಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ. ‘ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಚತುತ್ಥಂ’ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಗತಕ್ಖನ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪರಸ್ಸ ಅನಾಗತಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ವಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ರೂಪಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಉಭಯವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ.

ದುಕಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಣ್ಣನಾ

೧೪೪೧. ಹೇತುಗೋಚ್ಛಕನಿದ್ದೇಸೇ ತಯೋ ಕುಸಲಹೇತೂತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಹೇತೂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇಯೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸೇಸಗೋಚ್ಛಕೇಸುಪಿ ದೇಸನಾನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೪೭೩. ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ತಯೋ ಆಸವಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿವಿಧೇನ ಆಸವಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಚತೂಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾಸವೇನ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ದಿಟ್ಠಾಸವಅವಿಜ್ಜಾಸವೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಕಾಮಾಸವೋ ದುವಿಧೇನ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಭವಾಸವೋ ಚತೂಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾಸವೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏಕಧಾವ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಏವಂ ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಏಕತೋ ದಸಧಾ ಭವೇ. ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗೋ ಚತುಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಘೋ ತಿಧಾ, ಮಾನೋ ಏಕಧಾ. ತಥಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚೇವ ಭವರಾಗೋ ಚ. ಕಥಂ? ಕಾಮರಾಗೋ ತಾವ ಮಾನಸಂಯೋಜನಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚೇವ, ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚ, ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನಮತ್ತೇನೇವ ಚ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಟಿಘೋ ಪನ ಇಸ್ಸಾಸಂಯೋಜನಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚೇವ, ಮಚ್ಛರಿಯಸಂಯೋಜನಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನಮತ್ತೇನೇವ ಚ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏವಂ ತಿಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮಾನೋ ಭವರಾಗಾವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಧಾವ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಸಾ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಭವರಾಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

೧೫೧೧. ಯಂ ಪನೇತಂ ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕೇ ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ನೀವರಣಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅಟ್ಠಧಾ ನೀವರಣಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇಸು ಹಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ದುವಿಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚತುಧಾ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಏಕಧಾ. ತಥಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಕಥಂ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ತಾವ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇಸು ಉದ್ಧಚ್ಚನೀವರಣಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇಸು ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದುವಿಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಂ ಪನೇತಂ ದ್ವೇ ತೀಣೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವಚನಂ ಯುಜ್ಜತಿ ಏವ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ, ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇಯೇವ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇಯೇವ ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚತುಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಮತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಧಾವ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಧಾವ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೧೫೭೭. ಯಮ್ಪಿದಂ ಕಿಲೇಸಗೋಚ್ಛಕೇ ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ತಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ‘ದ್ವೇ ಕಿಲೇಸಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ, ತಯೋ ವಾ ಕಿಲೇಸಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂಯೇವ ವಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ತತ್ಥ ದಸಧಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಲೋಭೋ ಛಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಟಿಘೋ ದ್ವಿಧಾ. ತಥಾ ಮೋಹೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ? ಲೋಭೋ ತಾವ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಮೋಹಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಮೋಹಥಿನಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇಯೇವ ಮೋಹಮಾನುದ್ಧಚ್ಚಾಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇಯೇವ ಮೋಹಮಾನಥಿನಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಪನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಮೋಹಉದ್ಧಚ್ಚದಿಟ್ಠಿಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಮೋಹದಿಟ್ಠಿಥಿನಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಛಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಪಟಿಘೋ ಪನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಮೋಹಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕೇ ಮೋಹಥಿನಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏವಂ ದ್ವಿಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮೋಹೋ ಪನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏವಂ ದ್ವಿಧಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

ಚಿತ್ತಂ ರೂಪಞ್ಚ ನಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಮನೋರಮಂ;

ಯಂ ಲೋಕನಾಥೋ ಭಾಜೇನ್ತೋ, ದೇಸೇಸಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಂ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಙ್ಗಯ್ಹ, ಧಮ್ಮೇ ಅನವಸೇಸತೋ;

ಠಿತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಆರದ್ಧಾ, ಯಾ ಮಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ.

ಅನಾಕುಲಾನಮತ್ಥಾನಂ, ಸಮ್ಭವಾ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನೀ;

ಇತಿ ನಾಮೇನ ಸಾ ಏಸಾ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮುಪಾಗತಾ.

ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ, ಪಾಳಿಯಾ ಭಾಣವಾರತೋ;

ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ತಂ ಮಯಾ.

ಯಂ ಪತ್ತಂ ಕುಸಲಂ ತಸ್ಸ, ಆನುಭಾವೇನ ಪಾಣಿನೋ;

ಸಬ್ಬೇ ಸದ್ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ, ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಖಾವಹಂ.

ಪಾಪುಣನ್ತು ವಿಸುದ್ಧಾಯ, ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ;

ಅಸೋಕಮನುಪಾಯಾಸಂ, ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಮುತ್ತಮಂ.

ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತು ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ಧಮ್ಮೇ ಹೋನ್ತು ಸಗಾರವಾ;

ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಕಾಲೇನ, ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ಪವಸ್ಸತು.

ಯಥಾ ರಕ್ಖಿಂಸು ಪೋರಾಣಾ, ಸುರಾಜಾನೋ ತಥೇವಿಮಂ;

ರಾಜಾ ರಕ್ಖತು ಧಮ್ಮೇನ, ಅತ್ತನೋವ ಪಜಂ ಪಜನ್ತಿ.

ಪರಮವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇನ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಿಗುಣಸಮುದಯಸಮುದಿತೇನ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹಣಸಮತ್ಥೇನ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಮನ್ನಾಗತೇನ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಪ್ಪಭಾವೇನ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಲಾವಣ್ಣಯುತ್ತೇನ ಯುತ್ತಮುತ್ತವಾದಿನಾ ವಾದೀವರೇನ ಮಹಾಕವಿನಾ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪರಿವಾರೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾದಿಪ್ಪಭೇದಗುಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಬುದ್ಧೀನಂ ಥೇರವಂಸಪ್ಪದೀಪಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭೂತೇನ ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿನಾ ಬುದ್ಧಘೋಸೋತಿ ಗರೂಹಿ ಗಹಿತನಾಮಧೇಯ್ಯೇನ ಥೇರೇನ ಕತಾ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನೀ ನಾಮ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾ.

ತಾವ ತಿಟ್ಠತು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಲೋಕನಿತ್ಥರಣೇಸಿನಂ;

ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ನಯಂ ಪಞ್ಞಾವಿಸುದ್ಧಿಯಾ.

ಯಾವ ‘ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ನಾಮಮ್ಪಿ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಲೋಕಮ್ಹಿ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಪವತ್ತತಿ ಮಹೇಸಿನೋತಿ.

ಅಟ್ಠಸಾಲಿನೀ ನಾಮ

ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.