೧. ಸಮ್ಬೋಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ನವಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮ್ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಕಾನನ್ತಿ ಚತುಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ, ಉಪಕಾರಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇ ನವ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯೇವಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ಕೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ. ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿವರಣೇ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಉಪಕಾರಕಾತಿ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಾಲಿಲಾಯಕೋಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ – ಏಕೋ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸಾಲಿಯೋ ಲಾಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಾವೋ ಪವಿಸಿಂಸು. ಸೋ ಅಸಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ತೇನೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಗಾವೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಸಿತಂ ಆದಾಯ ಸಾಲಿಯೋ ಲಾಯಿ. ಏತ್ಥ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಾಲಿಲಾಯಕೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಅಸಿತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾ, ಲಾಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೋ, ಯಟ್ಠಿ ವಿಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ವತಿ ವಿಯ ಸಂವರೋ, ವತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಾವೀನಂ ಪವಿಸನಂ ವಿಯ ಸಹಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಮಾದಂ ಆರಬ್ಭ ರಾಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ, ಅಸಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಾವೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಲಿಲಾಯನಂ ವಿಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ರಾಗಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಆರಭನಕಾಲೋ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ. ಮೇತ್ತಾತಿ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕೋಪಸ್ಸ ಪಜಹನತ್ಥಾಯ. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತೀತಿ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ. ವಿತಕ್ಕುಪಚ್ಛೇದಾಯಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ. ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತಾಯಾತಿ ಅಸ್ಮೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ಥಾಯ. ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ತೀಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಇತರದ್ವಯಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.