೧. ಸಮ್ಬೋಧಿವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬೋಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ನವಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮ್ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಕಾನನ್ತಿ ಚತುಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ, ಉಪಕಾರಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇ ನವ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯೇವಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ಕೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ. ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿವರಣೇ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಉಪಕಾರಕಾತಿ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಾಲಿಲಾಯಕೋಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ – ಏಕೋ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸಾಲಿಯೋ ಲಾಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಾವೋ ಪವಿಸಿಂಸು. ಸೋ ಅಸಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ತೇನೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಗಾವೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಸಿತಂ ಆದಾಯ ಸಾಲಿಯೋ ಲಾಯಿ. ಏತ್ಥ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಾಲಿಲಾಯಕೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಅಸಿತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾ, ಲಾಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೋ, ಯಟ್ಠಿ ವಿಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ವತಿ ವಿಯ ಸಂವರೋ, ವತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಾವೀನಂ ಪವಿಸನಂ ವಿಯ ಸಹಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಮಾದಂ ಆರಬ್ಭ ರಾಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ, ಅಸಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಾವೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಲಿಲಾಯನಂ ವಿಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ರಾಗಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಆರಭನಕಾಲೋ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ. ಮೇತ್ತಾತಿ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕೋಪಸ್ಸ ಪಜಹನತ್ಥಾಯ. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತೀತಿ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ. ವಿತಕ್ಕುಪಚ್ಛೇದಾಯಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ. ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತಾಯಾತಿ ಅಸ್ಮೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ಥಾಯ. ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ತೀಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಇತರದ್ವಯಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೨. ನಿಸ್ಸಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸದ್ಧನ್ತಿ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಂ. ವೀರಿಯನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಂ. ಯಂಸಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸ. ಅರಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಏಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸೇವತಿ. ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಪರಿವಜ್ಜೇತೀತಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ವಿನೋದೇತೀತಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ನೀಹರತಿ. ಏವಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಚೇವ ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನವಸೇನ ಚ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬಾದೀನಿ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಿ ಸುಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತೋ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.

೩. ಮೇಘಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯೇ ಚಾಲಿಕಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ತಂ ಕಿರ ಚಲಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತತ್ತಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಚಲಮಾನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಾಲಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಚಾಲಿಯಪಬ್ಬತೇತಿ ಸೋಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸಬ್ಬಸೇತತ್ತಾ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಚಲಮಾನೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಾಲಿಯಪಬ್ಬತೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಮಹನ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಯಿಂಸು. ಇತಿ ಭಗವಾ ತಂ ನಗರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಾಲಿಕಾಪಬ್ಬತಮಹಾವಿಹಾರೇ ವಿಹರತಿ. ಜನ್ತುಗಾಮನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಅಪರಮ್ಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಗೋಚರಗಾಮಂ. ಜತ್ತುಗಾಮನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಪಧಾನತ್ಥಿಕಸ್ಸಾತಿ ಪಧಾನಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ. ಪಧಾನಾಯಾತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ. ಆಗಮೇಹಿ ತಾವಾತಿ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ನ ತಾವಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಏಕಕಮ್ಹಿ ತಾವಾತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಏವಮಯಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಕಮ್ಮೇ ಅನಿಪ್ಫಜ್ಜಮಾನೇ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪೇಮವಸೇನ ಪುನ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮದ್ದವಜನನತ್ಥಂ ಆಹ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತುನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ಕತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚಯೋತಿ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ವಾ ಪುನ ಪಟಿಚಯೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ ಪುನ ಭಾವೀಯತಿ, ನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ. ಪಧಾನನ್ತಿ ಖೋ, ಮೇಘಿಯ, ವದಮಾನಂ ಕಿನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ತಂ ವದಮಾನಂ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ನಾಮ ವದೇಯ್ಯಾಮ.

ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದೀತಿ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸೀದನ್ತೋ ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳನ್ತೋ ತಿವಿಧನಾಟಕಪರಿವಾರೋ ನಿಸೀದಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣಭಾವೋ ಜಹಿತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಟಕವರಪರಿವುತೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಜಾತೋ. ಅಥಸ್ಸ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಸ್ಸಾದಯತೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಮಹಾಯೋಧೇಹಿ ಗಹಿತೇ ದ್ವೇ ಚೋರೇ ಆನೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಠಪಿತೇ ವಿಯ ಅದ್ದಸ. ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ವಧಂ ಆಣಾಪನವಸೇನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಏಕಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ ಆಣಾಪನವಸೇನ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ. ಏವಂ ಸೋ ಲತಾಜಾಲೇನ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಮಧುಘಾತಕೋ ವಿಯ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮೇಘಿಯಸ್ಸಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ವಾಸತ್ತಾತಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿತಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಂ ಪಾಪವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ವತ ದಿಸ್ವಾ ದೀಘದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಪಟಿಸೇಧೇಸೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಕಾರಣಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

೪. ನನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ. ಯೇನುಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾತಿ ಸತ್ಥಾ ನನ್ದಕತ್ಥೇರೇನ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಆರದ್ಧಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಕೋ ಏಸೋ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಿಕನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಜ, ಭನ್ತೇ, ವಾರೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಮಧುರಂ ಕತ್ವಾ, ಆನನ್ದ, ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇನುಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಚೀವರಗಬ್ಭೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮಯಮಾನೋತಿ ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕಥಾವಸಾನಂ ಉದಿಕ್ಖಮಾನೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿಯೇವ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಪಠಮೇ ಯಾಮೇ ಸತ್ಥು ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಪಠಮಯಾಮೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಪಕತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯಸುಖುಮಾಲಾ, ಪುನ ಬುದ್ಧಸುಖುಮಾಲಾತಿ ಪರಮಸುಖುಮಾಲಾ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಮುಹುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಮಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತ್ಥ ಠಿತಕಸ್ಸೇವಸ್ಸ ಅರುಣಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅರುಣುಗ್ಗಮನಞ್ಚ ಥೇರಸ್ಸ ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ದಸಬಲಸ್ಸ ಛಬ್ಬಣ್ಣಸರೀರಸ್ಮಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಗ್ಗಳಂ ಆಕೋಟೇಸೀತಿ ಅಗ್ಗನಖೇನ ದ್ವಾರಕವಾಟಂ ಆಕೋಟೇಸಿ.

ಸಾರಜ್ಜಮಾನರೂಪೋತಿ ಹರಾಯಮಾನೋ ಓತ್ತಪ್ಪಮಾನೋ. ದೋಮನಸ್ಸಸಾರಜ್ಜಂ ಪನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನೋ ನಪ್ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಕಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸನ್ತೋ ಆಹ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಸುಗಹಿತಾ ಚ ತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸುಕಥಿತಾ ಚಾ’’ತಿ. ಕುಲಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾನಞ್ಚೇವ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾನಞ್ಚ. ಅರಿಯೋ ಚ ತುಣ್ಹಿಭಾವೋತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಪರಿಗ್ಗಹವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ. ಚತುಪ್ಪಾದಕೋತಿ ಅಸ್ಸಗೋಣಗದ್ರಭಾದಿಕೋ. ಇದಂ ವತ್ವಾತಿ ಇಮಂ ಚತೂಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಯಿತ್ವಾ. ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ.

ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಮಿಂ. ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಪಞ್ಹಕಥಾಯ. ಗಮ್ಭೀರಂ ಅತ್ಥಪದನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಗುಳ್ಹಂ ರಹಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಂ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಪಿ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಞ್ಞಾಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಪತ್ತೋ ವಾ ಪಜ್ಜತಿ ವಾತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ವಾ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ ವಾತಿ ಏವಂ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ. ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಅರಹತ್ತಾ, ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾನಸಂ ಏತೇಸನ್ತಿಪಿ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರೋ ಲೋಕಿಯೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಲೋಕುತ್ತರೋಪಿ.

೫. ಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅವಿಜ್ಜಾಕೋಸಜ್ಜಸಾವಜ್ಜಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇಸು ಅಕಮ್ಪನತೋ ಪಞ್ಞಾಬಲಾದೀನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಅಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಅಕುಸಲಾತಿ ಞಾತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ನಾಲಮರಿಯಾತಿ ಅರಿಯಭಾವಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ, ಅರಿಯಾನಂ ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಾ. ವೋದಿಟ್ಠಾತಿ ಸುಟ್ಠು ದಿಟ್ಠಾ. ವೋಚರಿತಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಸಮುದಾಚಾರಪ್ಪತ್ತಾ. ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸ. ಆಜೀವಿಕಾಭಯನ್ತಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಭಯಂ. ಅಸಿಲೋಕಭಯನ್ತಿ ಗರಹಾಭಯಂ. ಪರಿಸಾಸಾರಜ್ಜಭಯನ್ತಿ ಪರಿಸಂ ಪತ್ವಾ ಸಾರಜ್ಜಂ ಓಕ್ಕಮನಭಯಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೬. ಸೇವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಛಟ್ಠೇ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಜೀವಿತಸಮ್ಭಾರಾ. ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಮಾಹರಿತಬ್ಬಾ. ಕಸಿರೇನ ಸಮುದಾಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ರತ್ತಿಭಾಗಂ ವಾ ದಿವಸಭಾಗಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಞತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇಯೇವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ರತ್ತಿಂ ಚಣ್ಡವಾಳಾದಿಪರಿಪನ್ಥೇ ಸತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ಆಗಮೇತಬ್ಬಂ. ದಿವಸಭಾಗೇ ಞತ್ವಾ ದಿವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ದಿವಾ ಪರಿಪನ್ಥೇ ಸತಿ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಂ ಆಗಮೇತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖಾಪೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಆಗಮನಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಪನ ‘‘ನಾನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಇಧ ಪನ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿ ಪನುಜ್ಜಮಾನೇನಾತಿ ಅಪಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಚೇಪಿ ದಾರುಕಲಾಪಸತಂ ವಾ ಉದಕಘಟಸತಂ ವಾ ವಾಲಿಕಾಘಟಸತಂ ವಾ ದಣ್ಡಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಮಾ ಇಧ ವಸೀತಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತಿ ವಾ, ತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಸೋ ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋವ, ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬೋ.

೭. ಸುತವಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಅಜ್ಝಾಚರಿತುನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ. ಪಾಣನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ. ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಸಲಾಕಮ್ಪಿ ಪರಸನ್ತಕಂ. ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ. ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾಮಗುಣಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತುನ್ತಿ ‘‘ನ ಬುದ್ಧೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ. ಧಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಂ ತಾವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

೮-೧೦. ಸಜ್ಝಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮-೧೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಕಥಿತಂ. ನವಮೇ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಆಹುನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದಸಮೇ ಗೋತ್ರಭೂತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಸಿಖಾಪತ್ತಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಮ್ಬೋಧವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಸೀಹನಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಚೇ ಸತ್ಥಾ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಅಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಹನ್ದಾಹಂ ಚಾರಿಕಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರಂ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಂ ಪಹಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಗಮನವಿಚ್ಛೇದಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಾನೇ ಕೋಪಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ. ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾತಿ ಅಕ್ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ಅದೇಸೇತ್ವಾ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸೋ ಕಾರಣೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧೀತಿ? ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಚೀವರಕಣ್ಣೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಫುಸಿ, ವಾತೋ ಪಹರೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಸೂಯಮಾನೋ ‘‘ಗಮನವಿಚ್ಛೇದಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾಹ. ಏಹಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಹರೀತಿ ವುತ್ತೇ, ‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸೇವ ಪಕ್ಖಂ ವಹಥ, ನ ಮಯ್ಹ’ನ್ತಿ ಮಯಿ ಮನೋಪದೋಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಅವಾಪುರಣಂ ಆದಾಯಾತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ ಪಮುಖನಾದಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನಾದಂ. ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಆರೋಚಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಖೀಯನಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಥಾಧಮ್ಮಂ.

ಗೂಥಗತನ್ತಿ ಗೂಥಮೇವ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಥವೀಸಮೇನಾತಿ ಅಕುಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಪಥವಿಯಾ ಸಮಾನೇನ. ನ ಹಿ ಪಥವೀ ‘‘ಮಯಿ ಸುಚಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕರೋತಿ, ನ ‘‘ಅಸುಚಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಅಪರಿತ್ತೇನ. ಮಹಗ್ಗತೇನಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಗತೇನ. ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ವಡ್ಢಿತಪ್ಪಮಾಣೇನ. ಅವೇರೇನಾತಿ ಅಕುಸಲವೇರಪುಗ್ಗಲವೇರರಹಿತೇನ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೇನ ವಿಗತದೋಮನಸ್ಸೇನ. ಸೋ ಇಧಾತಿ ಸೋ ಅನುಪಟ್ಠಿತಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸೋ ಕಥಂ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಪಠಮಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ರಜೋಹರಣನ್ತಿ ರಜಸಮ್ಮಜ್ಜನಚೋಳಕಂ, ಪಾದಪುಞ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಕಳೋಪಿಹತ್ಥೋತಿ ಪಚ್ಛಿಹತ್ಥೋ ಉಕ್ಖಲಿಹತ್ಥೋ ವಾ. ನನ್ತಕವಾಸೀತಿ ಅನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕವಸನೋ. ಸೂರತೋತಿ ಸುಚಿಸೀಲೋ ಸೋರಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸುದನ್ತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ದಮಥಂ ಉಪಗತೋ. ಸುವಿನೀತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ನ ಕಞ್ಚಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ವಿಸಾಣಾದೀಸು ಗಣ್ಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಉಸಭಛಿನ್ನವಿಸಾಣಸಮೇನಾತಿ ಉಸಭಸ್ಸ ಛಿನ್ನವಿಸಾಣಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸದಿಸೇನ.

ಅಟ್ಟೀಯೇಯ್ಯಾತಿ ಅಟ್ಟೋ ಪೀಳಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಹರಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಲಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಮೇದಕಥಾಲಿಕನ್ತಿ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಸೂನಕಾರಕೇಹಿ ಯೂಸನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕತಛಿದ್ದಾ ಥಾಲಿಕಾ. ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಮಂಸಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಮಹನ್ತೇಹಿ ಛಿದ್ದೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಉಗ್ಘರನ್ತನ್ತಿ ಉಪರಿಮುಖೇಹಿ ಛಿದ್ದೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಯೂಸಂ. ಪಗ್ಘರನ್ತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಯೂಸಂ. ಏವಮಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಯೂಸಮಕ್ಖಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದನ್ತಿ ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ಪರಿತ್ತಮಹನ್ತ ಛಿದ್ದಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಮನವಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗತಂ ಕಥೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ಥೇರೇನ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೀಹನಾದೇ ನದಿತೇ ಅಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು. ಅಚ್ಚಯೋತಿ ಅಪರಾಧೋ. ಮಂ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ. ಪತಿಗ್ಗಣ್ಹತೂತಿ ಖಮತು. ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಸಂವರಣತ್ಥಾಯ, ಪುನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಠಿತೋ, ತಥೇವ ಕರೋಸಿ, ಖಮಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ತವ ಅಪರಾಧಂ ಮಯಂ ಖಮಾಮ. ವುದ್ಧಿಹೇಸಾ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇತಿ ಏಸಾ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ. ಕತಮಾ? ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಪಜ್ಜನಾ. ದೇಸನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ. ಫಲತೀತಿ ಸಚೇ ಹಿ ಥೇರೋ ನ ಖಮೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತತ್ಥೇವ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ. ಸಚೇ ಮಂ ಸೋತಿ ಸಚೇ ಮಂ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಖಮಾಹೀತಿ ಏವಂ ವದತಿ. ಖಮತು ಚ ಮೇ ಸೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಖಮತೂತಿ ಏವಂ ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೇ ಖಮಾಪೇಸೀತಿ.

೨. ಸಉಪಾದಿಸೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನ್ತಿ ಸಉಪಾದಾನಸೇಸಂ. ಅನುಪಾದಿಸೇಸನ್ತಿ ಉಪಾದಾನಸೇಸರಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹಣಂ. ಮತ್ತಸೋ ಕಾರೀತಿ ಪಮಾಣಕಾರೀ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ. ನ ತಾವಾಯಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ ಪಟಿಭಾಸೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ನ ತಾವಾಹಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಕಥೇಸಿನ್ತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಮಾಯಿಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಪಮಾದಂ ಆಹರಿಂಸೂತಿ ‘‘ಮಯಂ ಕಿರ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಉಪರಿ ಅರಹತ್ತತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತಾ ಮಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸು. ಪಞ್ಹಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಾಸಿತೋತಿ ತಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಸಭಾವೇನ ಕಥಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ನವನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಿನೋದನತ್ಥಂ ಏತಮೇವ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಗೂಥೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಭವಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ (ಅ. ನಿ. ೧.೩೨೧) ಅಭಾಸಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತೇಸಂಯೇವ ನವನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಗತಿ ನಿಬದ್ಧಾ, ಯೇಸಂ ಪನ ಕುಲಾನಂ ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಏಕಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಏಕಂ ಪಕ್ಖಿಯಭತ್ತಂ ಏಕಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಏಕಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಏಕೋ ಆವಾಸೋ, ಏವರೂಪಾನಿ ನಿಬದ್ಧಪುಞ್ಞಾನಿ ಅತ್ಥಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಗತಿ ನಿಬದ್ಧಾ, ಸೋತಾಪನ್ನಸದಿಸಾನೇವ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ.

೩. ಕೋಟ್ಠಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಯೇವತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಚ್ಚನಕಕಮ್ಮಂ. ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯನ್ತಿ ದುತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಚ್ಚನಕಕಮ್ಮಂ. ಸುಖವೇದನೀಯನ್ತಿ ಸುಖವೇದನಾಜನಕಕಮ್ಮಂ. ದುಕ್ಖವೇದನೀಯನ್ತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಜನಕಕಮ್ಮಂ. ಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯನ್ತಿ ಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ. ಅಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯನ್ತಿ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ. ಬಹುವೇದನೀಯನ್ತಿ ಬಹುವಿಪಾಕದಾಯಕಂ. ಅಪ್ಪವೇದನೀಯನ್ತಿ ನ ಬಹುವಿಪಾಕದಾಯಕಂ. ಅವೇದನೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಕವೇದನಾಯ ಅದಾಯಕಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೪. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಮಿದ್ಧೀತಿ ಅತ್ತಭಾವಸಮಿದ್ಧತಾಯ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕತ್ಥೇರೋ. ಕಿಮಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ. ಸಙ್ಕಪ್ಪವಿತಕ್ಕಾತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಭೂತಾ ವಿತಕ್ಕಾ. ನಾಮರೂಪಾರಮ್ಮಣಾತಿ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ. ಇಮಿನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ಭೂತುಪಾದಾಯರೂಪಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕ್ವ ನಾನತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಾನಾಸಭಾವತಂ ವೇಮತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಧಾತುಸೂತಿ ರೂಪಧಾತುಆದೀಸು. ಅಞ್ಞೋಯೇವ ಹಿ ರೂಪವಿತಕ್ಕೋ, ಅಞ್ಞೇ ಸದ್ದವಿತಕ್ಕಾದಯೋತಿ. ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ. ವೇದನಾಸಮೋಸರಣಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಸಮೋಸರಣಾ. ಏತ್ತಕೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ. ಸಮಾಧಿಪ್ಪಮುಖಾತಿಆದಯೋ ಪನ ಅಪಚಯಪಕ್ಖಿಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಪಮುಖಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಪ್ಪಮುಖಾ. ಜೇಟ್ಠಕಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಸತಿ ಅಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ. ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಉತ್ತರಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ. ಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಸಾರಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಅಮತೋಗಧಾ. ತೇನ ಚ ಮಾ ಮಞ್ಞೀತಿ ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ‘‘ಅಹಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇನ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕಾಸಿ.

೫-೬. ಗಣ್ಡಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೫-೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸ್ಸಗಣಾ, ಅನೇಕೇ ವಸ್ಸಗಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕೋ. ತಸ್ಸಸ್ಸೂತಿ ತಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಅಭೇದನಮುಖಾನೀತಿ ನ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಾನಿ, ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತಾನೇವ ವಣಮುಖಾನಿ. ಜೇಗುಚ್ಛಿಯಂಯೇವಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಮೇವ ಪಟಿಕೂಲಮೇವ. ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯಸ್ಸ. ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯಸ್ಸಾತಿ ಓದನೇನ ಚೇವ ಕುಮ್ಮಾಸೇನ ಚ ಉಪಚಿತಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಸ್ಸ. ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ, ದುಗ್ಗನ್ಧವಿಘಾತತ್ಥಾಯ ತನುವಿಲೇಪನೇನ ಉಚ್ಛಾದನಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾಬಾಧವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಖುದ್ದಕಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮಸ್ಸ, ದಹರಕಾಲೇ ವಾ ಊರೂಸು ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭವಾಸೇನ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಞ್ಛನಪೀಳನಾದಿವಸೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಏವಂ ಪರಿಹರಿತಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಭಿಜ್ಜನವಿಕಿರಣಸಭಾವಸ್ಸೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನಿಚ್ಚಪದೇನ ಚೇವ ಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಪದೇಹಿ ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ಕಥಿತೋ, ಸೇಸೇಹಿ ಸಮುದಯೋ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಥಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಥ ಪಜಹಥ ಇಮಂ ಕಾಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಮಿಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಛಟ್ಠಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಞಾಣಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೭-೮. ಕುಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭-೧೮. ಸತ್ತಮೇ ನ ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತೀತಿ ಮನವಡ್ಢನೇನ ಮನಂ ಅಲ್ಲೀಯನಾಕಾರೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ನ ಮನಾಪೇನ ಅಭಿವಾದೇನ್ತೀತಿ ನ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದನ್ತಿ. ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇನ್ತೀತಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ದೇನ್ತಿ. ನೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚನ್ತಿ ಸಹತ್ಥಾ ನ ದೇನ್ತಿ. ನ ಉಪನಿಸೀದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸವನಾಯಾತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತೀತಿ ಘಟಪಿಟ್ಠೇ ಆಸಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಟ್ಠಮೇ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನವಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ.

೯. ದೇವತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ನವಮೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನಿಯೋತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿತಂ ಮಙ್ಕುಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿಮ್ಹ. ಹೀನಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಉಪರಿದೇವಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಹೀನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನೋ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಸಂವಿಭಜಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಚ ಬಲಸ್ಸ ಚ ಅನುರೂಪೇನ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ.

೧೦. ವೇಲಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಅಪಿ ನು ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲೇ ದಾನಂ ದೀಯತೀತಿ ನಯಿದಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಹಿ ಘರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಪಣೀತದಾನಂ ದೀಯತಿ, ನ ತಂ ಸತ್ಥಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ದಿಯ್ಯಮಾನದಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಲೂಖಂ ಹೋತಿ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪೀಣೇತಿ. ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಣಾಜಕನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ, ಸಕುಣ್ಡಕೇಹಿಪಿ ಕಣಿಕತಣ್ಡುಲೇಹೇವ ಪಕ್ಕಂ. ಬಿಳಙ್ಗದುತಿಯನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಯದುತಿಯಂ. ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇತೀತಿ ಅಸಕ್ಕರಿತ್ವಾ ದೇತಿ. ಅಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾತಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯ ಅಗಾರವೇನ ದೇತಿ. ಅಸಹತ್ಥಾ ದೇತೀತಿ ಸಹತ್ಥೇನ ಅದತ್ವಾ ಪರಹತ್ಥೇನ ದೇತಿ, ಆಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪವಿದ್ಧಂ ದೇತೀತಿ ನ ನಿರನ್ತರಂ ದೇತಿ, ಸಂವಚ್ಛರಿಕಂ ಸೋಣ್ಡಬಲಿ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಅನಾಗಮನದಿಟ್ಠಿಕೋ ದೇತೀತಿ ನ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದೇತಿ.

ಯತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ತೀಸು ಕುಲಸಮ್ಪದಾಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ. ನ ಉಳಾರಾಯ ಭತ್ತಭೋಗಾಯಾತಿಆದೀಸು ನಾನಗ್ಗರಸಸುಗನ್ಧಸಾಲಿಭೋಜನೇ ಉಪನೀತೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಮತಿ, ‘‘ಹರಥೇತಂ ರೋಗವಡ್ಢನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಡಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ ಅಮತಂ ವಿಯ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಭುಞ್ಜತಿ. ಕಾಸಿಕಾದೀಸು ವರವತ್ಥೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ‘‘ಹರಥೇತಾನಿ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಗತ್ತೇಸುಪಿ ನ ಸಣ್ಠಹನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾಳಿಕೇರಸಾಟಕಮೂಲತಚಸದಿಸಾನಿ ಪನ ಥೂಲವತ್ಥಾನಿ ‘‘ಇಮಾನಿ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ನಿವತ್ಥಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ನಿವಾಸೇತಿ. ಹತ್ಥಿಯಾನಅಸ್ಸಯಾನರಥಯಾನಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾದೀಸು ಉಪನೀತೇಸು ‘‘ಹರಥೇತಾನಿ ಚಲಾಚಲಾನಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಿತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಜಜ್ಜರರಥಕೇ ಉಪನೀತೇ ‘‘ಅಯಂ ನಿಚ್ಚಲೋ, ಏತ್ಥ ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಸಾದಿಯತಿ. ನ ಉಳಾರೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸೂತಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ರೂಪವತಿಯೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಮಞ್ಞೇ, ಏತಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ, ಕಿಂ ಏತಾಹೀ’’ತಿ ಯಥಾಫಾಸುಕೇನೇವ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತೀತಿ ಸೋತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಸದ್ದಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಸೋತಂ ಓದಹನ್ತೀತಿ ಕಥಿತಸ್ಸ ಸವನತ್ಥಂ ನ ಸೋತಪಸಾದಂ ಓದಹನ್ತಿ. ಸಕ್ಕಚ್ಚನ್ತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ವೇಲಾಮೋತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತರೂಪಭೋಗಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾದೀಹಿ ಮರಿಯಾದವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಹಿ ಉಳಾರೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ. ಸೋ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ ಮಹಾದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀಕಥಾ – ಸೋ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪುರೋಹಿತಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ವೇಲಾಮಕುಮಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಕುಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟ್ಠಪಯಿಂಸು. ಯಥಾ ಚ ತೇ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸರಾಜಕುಮಾರಾ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಿಟ್ಠಿಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ರಾಜಕುಮಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಸೋಳಸವಸ್ಸೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಸಿಪ್ಪಂ ತೀಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ವೇಲಾಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಗುಣ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ತಾತಾ, ವೇಲಾಮೋ ಮಯಾ ಞಾತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಕುಮಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ಕುಮಾರಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಆಸನ್ನನಗರಂ ಪತ್ವಾ ನಗರಸಾಮಿಕಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪೇ ಪಗುಣೇ ಜಾತೇ ತಂ ತತ್ಥೇವ ನಿವತ್ತೇಸಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಚತುರಾಸೀತಿ ನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಗುಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ತಂ ತಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಂ ಪರಿಯೋಸಿತಸಿಪ್ಪಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು, ವೇಲಾಮಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಅದಂಸು. ತೇಪಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸರಾಜಕುಮಾರಾ ಸಕೇಸು ಸಕೇಸು ರಜ್ಜೇಸು ಅಭಿಸೇಕಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಲಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅಮ್ಹೇ ರಜ್ಜೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಗಮನಾಗಮನಕಾಲೇ ಸಕಟಸನ್ದಮಾನಿಕಗಾವಿಗೋಣಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾದಯೋ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಜನಪದೋ ಅತಿವಿಯ ಉಪದ್ದುತೋ ಹೋತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಕನ್ದತಿ.

ರಾಜಾ ವೇಲಾಮಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಉಪದ್ದುತೋ ಜನಪದೋ, ರಾಜಾನೋ ಗಮನಾಗಮನಕಾಲೇ ಮಹಾವಿಲೋಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಜನಪದಪೀಳಾಯ ಉಪಸಮಂ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯತ್ತಕೇನ ಜನಪದೇನ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ವೇಲಾಮೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ರಾಜಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜನಪದೇ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕನಾಭಿಯಂ ಅರೇ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಜನಪದಸ್ಮಿಂ ಓರೋಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಜನಪದೇನೇವ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೋತಿ ವಿಲೋಪಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ರಾಜಗಾರವೇನ ರಞ್ಞೋ ಜನಪದಮ್ಪಿ ನ ಪೀಳೇನ್ತಿ. ಜನಪದಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ನಿರವಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ‘‘ಯೇನ ವೋ, ಆಚರಿಯ, ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವದೇಥಾ’’ತಿ ಪವಾರಯಿಂಸು.

ವೇಲಾಮೋ ಸೀಸಂನ್ಹಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಸತ್ತರತನಪರಿಪೂರಾನಂ ಗಬ್ಭಾನಂ ದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಠಪಿತಂ ಧನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಯವಯಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಖೋಭೇನ್ತೇನ ದಾನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾ ಉದ್ಧನಪನ್ತಿಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತತೇಲತಿಲತಣ್ಡುಲಾದೀನಂ ಠಪನತ್ಥಾಯ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏತ್ತಕಾ ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಸಂವಿದಹಥ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಸಂವಿಧಾಯ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಮಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದಾನಗ್ಗಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ದಾನಯುತ್ತೇಹಿ ಆರೋಚಿತೇ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತೋ ದಾನವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಫಲಿಕವಣ್ಣಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಚೇ ಇಮಂ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತರೂಪಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಾ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಗಣ್ಹಾತು. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ತಿಟ್ಠತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಙ್ಗಾರಂ ಅಧೋಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ. ಉದಕಂ ಧಮಕರಣೇನ ಗಹಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸುಞ್ಞೋ ವತ, ಭೋ, ಜಮ್ಬುದೀಪೋ, ಏಕಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತರೂಪೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ದಾಯಕಸ್ಸ ವಸೇನಾಯಂ ದಕ್ಖಿಣಾ ವಿಸುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಫಲಿಕವಣ್ಣಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಾನಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ದಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಯಾಗುವೇಲಾಯ ಯಾಗುಂ, ಖಜ್ಜಕವೇಲಾಯ ಖಜ್ಜಕಂ, ಭೋಜನವೇಲಾಯ ಭೋಜನಂ ದಾಪೇಸಿ. ಏತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದಾನಂ ದೀಯತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ದಾನಗ್ಗೇ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ದಾನಂ ಏತ್ತಕಮತ್ತೇನೇವ ನ ನಿಟ್ಠಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಸುವಣ್ಣಪಾತಿಸಹಸ್ಸಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಚತುರಾಸೀತಿರಾಜಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ. ರಾಜಾನೋ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮಯಂ ಆಚರಿಯೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪೇಸೇಸುಂ. ದಾನೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇಯೇವ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಹಿರಞ್ಞಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇ ಓಕಾಸೇ ದಾನಂ ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದಾಸಿ.

ತತ್ಥ ರೂಪಿಯಪೂರಾನೀತಿ ರಜತತಟ್ಟಿರಜತಫಾಲರಜತಮಾಸಕೇಹಿ ಪೂರಾನಿ. ಪಾತಿಯೋ ಪನ ಖುದ್ದಿಕಾತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ, ಏಕಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಚತಸ್ಸೋವ ಪಾತಿಯೋ ಠಪಯಿಂಸು. ಪಾತಿಮಕುಳಂ ನವರತನಂ ಹೋತಿ, ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠರತನಂ, ಪಾತಿಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಛಯುತ್ತೋ ಆಜಞ್ಞರಥೋ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ, ದದಮಾನೋ ಪಾತಿಯಾ ಬಾಹಿರನ್ತೇನ ವಗ್ಗವಗ್ಗೇ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಪಾತಿಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸನ್ಧಿಸನ್ಧಿತೋ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಾತಿನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ರೂಪಿಯಪಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥಪಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಪೂರಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಿಸುವಣ್ಣಫಾಲಸುವಣ್ಣಮಾಸಕೇಹಿ ಪೂರಾನಿ. ಹಿರಞ್ಞಪೂರಾನೀತಿ ಸತ್ತವಿಧರತನಪೂರಾನಿ. ಸೋವಣ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಾನಿ. ಕಂಸೂಪಧಾರಣಾನೀತಿ ರಜತಮಯಖೀರಪಟಿಚ್ಛಕಾನಿ. ತಾಸಂ ಪನ ಧೇನೂನಂ ಸಿಙ್ಗಾನಿ ಸುವಣ್ಣಕೋಸಕಪರಿಯೋನದ್ಧಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಗೀವಾಯ ಸುಮನದಾಮಂ ಪಿಳನ್ಧಿಂಸು, ಚತೂಸು ಪಾದೇಸು ನುಪೂರಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವರದುಕೂಲಂ ಪಾರುತಂ, ಕಣ್ಠೇ ಸುವಣ್ಣಘಣ್ಟಂ ಬನ್ಧಿಂಸು. ವತ್ಥಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಲೋಕವೋಹಾರತೋ ವೀಸತಿವತ್ಥಯುಗಾನಿ ಏಕಾ ಕೋಟಿ, ಇಧ ಪನ ದಸ ಸಾಟಕಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಖೋಮಸುಖುಮಾನನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಖೋಮಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಸುಖುಮಂ, ತಂ ತದೇವ ಅದಾಸಿ. ಯಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಇತ್ಥಿದಾನಂ ಉಸಭದಾನಂ ಮಜ್ಜದಾನಂ ಸಮಜ್ಜಾದಾನನ್ತಿ ಅದಾನಸಮ್ಮತಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಏಸ ‘‘ವೇಲಾಮಸ್ಸ ದಾನಮುಖೇ ಇದಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಚನಪಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಪರಿವಾರತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ. ನಜ್ಜೋ ಮಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತೀತಿ ನದಿಯೋ ವಿಯ ವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತಿ.

ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥಾ ವೇಲಾಮಸ್ಸ ದಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಗಹಪತಿ, ಏತಂ ಮಹಾದಾನಂ ನಾಞ್ಞೋ ಅದಾಸಿ, ಅಹಂ ಅದಾಸಿಂ. ಏವರೂಪಂ ಪನ ದಾನಂ ದದನ್ತೋಪಿ ಅಹಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಾಲತ್ಥಂ, ತ್ವಂ ಮಾದಿಸೇ ಬುದ್ಧೇ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠಮಾನೇ ದಾನಂ ದದಮಾನೋ ಕಸ್ಮಾ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ನನು ಚ ಯಾನಿ ತದಾ ಅಹೇಸುಂ ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ತಾನಿ ನಿರುದ್ಧಾನಿ? ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ವೇಲಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಆಹಾತಿ? ಪವೇಣಿಯಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ತಾನಿ ಹಿ ರೂಪಾದೀನಿ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೇ ದತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾನಿ ಅಪರಾಪರಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪವೇಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ನ ತಂ ಕೋಚಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ಸೋಧೇತೀತಿ ಕೋಚಿ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಮಾರೋ ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಸೋಧೇತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ನಾಹೋಸಿ. ತಞ್ಹಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಉತ್ತಮಕೋಟಿಯಾ ಬುದ್ಧೋ, ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸದಿಸೋ ಸಾವಕೋ ಸೋಧೇಯ್ಯ.

ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಂ. ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರನ್ತಿ ಇದಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಏತ್ತಕಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೇನ ದಿನ್ನದಾನತೋ ಮಹಪ್ಫಲಂ.

ಯೋ ಚ ಸತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ವಸೇನ ಏಕುತ್ತರಸತಂ ಸೋತಾಪನ್ನೇ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಹೇಟ್ಠಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತೇ ಅನನ್ತರೇನ ಸತಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರೀಯತಿ, ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಅನುದಿಸಾಹಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಯೇವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತುರತನಿಯಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಪಿ ಹೋತು, ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತವಿಹಾರೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸರಣಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗೇನಾಗತಂ ಅನಿವತ್ತನಸರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಪರೇ ಪನಾಹು – ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸರಣಾಗಮನಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮಾದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಸೀಲಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಂ ಅನಿವತ್ತನಸೀಲಮೇವ ಕಥಿತಂ. ಅಪರೇ ಪನಾಹು – ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸೀಲಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗನ್ಧೋಹನಮತ್ತನ್ತಿ ಗನ್ಧಊಹನಮತ್ತಂ, ದ್ವೀಹಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಣ್ಡಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಿಙ್ಘನಮತ್ತಂ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಗದ್ದೋಹನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಂ ವತ್ವಾ ಗಾವಿಯಾ ಏಕವಾರಂ ಥನಅಞ್ಛನಮತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾನುಫರಣಚಿತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ಅಪ್ಪನಾವಸೇನೇವ ಗಹಿತಂ. ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಸಿಖಾಪತ್ತಬಲವವಿಪಸ್ಸನಂ.

ಉಪಮಾತೋ ಪನ ಇಮಾನಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ – ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಭೇರಿತಲಸದಿಸಂ ಸಮತಲಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸೀದಾಪೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಸೋತಾಪನ್ನಾನಂ ದಸ ಪನ್ತಿಯೋ ಅಸ್ಸು, ಸಕದಾಗಾಮೀನಂ ಪಞ್ಚ, ಅನಾಗಾಮೀನಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾ, ಖಿಣಾಸವಾನಂ ದಿಯಡ್ಢಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಏಕಾ ಪನ್ತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಏಕಕೋವ. ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ಮಹಪ್ಫಲಂ. ಇತರಂ ಪನ –

‘‘ವಿಹಾರದಾನಂ ಪಣಿಪಾತೋ, ಸಿಕ್ಖಾ ಮೇತ್ತಾಯ ಭಾವನಾ;

ಖಯತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ, ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ’’.

ತೇನೇವ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಅನುತ್ತರಾ ಪೂಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸೀಹನಾದವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಸತ್ತಾವಾಸವಗ್ಗೋ

೧. ತಿಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉತ್ತರಕುರುಕಾತಿ ಉತ್ತರಕುರುವಾಸಿನೋ. ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಧಿಭವನ್ತಿ, ಅಧಿಕಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಜೇಟ್ಠಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಮಮಾತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನಿದ್ದುಕ್ಖಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪರಿಗ್ಗಹಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹರಹಿತಾ. ನಿಯತಾಯುಕಾತಿ ತೇಸಞ್ಹಿ ನಿಬದ್ಧಂ ಆಯು ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮೇವ, ಗತಿಪಿ ನಿಬದ್ಧಾ, ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಸತಿಮನ್ತೋತಿ ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಏಕನ್ತಸುಖಿತಾಯ ಸತಿ ಥಿರಾ ನ ಹೋತಿ, ನೇರಯಿಕಾನಂ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಿತಾಯ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖತ್ತಾ ಸತಿ ಥಿರಾ ಹೋತಿ. ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋಪಿ ಇಧೇವ ಹೋತಿ.

೨. ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪದಜವೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ನ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ನ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಪುರಿಸಖಳುಙ್ಕೇಸು ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಞಾಣಜವೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ನ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ನ ಗುಣವಣ್ಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೇಸಂ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಹೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ.

೩. ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ತಣ್ಹಾ ಏಸನತಣ್ಹಾ ಏಸಿತತಣ್ಹಾ ಚ. ಯಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಜಪಥಸಙ್ಕುಪಥಾದೀನಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಏಸತಿ ಗವೇಸತಿ, ಅಯಂ ಏಸನತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಯಾ ತೇಸು ಏಸಿತೇಸು ಗವೇಸಿತೇಸು ಪಟಿಲದ್ಧೇಸು ತಣ್ಹಾ, ಅಯಂ ಏಸಿತತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಏಸನತಣ್ಹಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಪರಿಯೇಸನಾತಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಪರಿಯೇಸನಾ. ಸಾ ಹಿ ಏಸನತಣ್ಹಾಯ ಸತಿ ಹೋತಿ. ಲಾಭೋತಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಪಟಿಲಾಭೋ. ಸೋ ಹಿ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಸತಿ ಹೋತಿ.

ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಞಾಣತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುಖವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಜಞ್ಞಾ, ಸುಖವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೨೩) ಅಯಂ ಞಾಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೦೨) ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ‘‘ಛನ್ದೋ ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ವಿತಕ್ಕನಿದಾನೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫೮) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಇಧ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋಯೇವ ಆಗತೋ. ಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಹಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಂ ವಿತಕ್ಕೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಸದ್ಧಾರಮ್ಮಣತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಪರಸ್ಸ, ಏತ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ನಿದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ.

ಛನ್ದರಾಗೋತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇನ ವಿತಕ್ಕಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಬಲರಾಗೋ ಚ ಬಲವರಾಗೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಇಧ ಛನ್ದೋತಿ ದುಬ್ಬಲರಾಗಸ್ಸಾಧಿವಚನಂ. ಅಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ಅಹಂ ಮಮನ್ತಿ ಬಲವಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಕರಣಂ. ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಸ್ಸ ಅಸಹನತಾ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪೋರಾಣಾ ಏವಂ ವಚನತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಇದಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ಹೋತು, ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತೂತಿ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಆರಕ್ಖೋತಿ ದ್ವಾರಪಿದಹನಮಞ್ಜೂಸಾಗೋಪನಾದಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖನಂ. ಅಧಿಕರೋತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಂ, ಕಾರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಆರಕ್ಖಾಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀಸು ಪರನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ದಣ್ಡಸ್ಸ ಆದಾನಂ ದಣ್ಡಾದಾನಂ. ಏಕತೋ ಧಾರಾದಿನೋ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆದಾನಂ ಸತ್ಥಾದಾನಂ. ಕಲಹೋತಿ ಕಾಯಕಲಹೋಪಿ ವಾಚಾಕಲಹೋಪಿ. ಪುರಿಮೋ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಿವಾದೋ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೦೩). ತುವಂತುವನ್ತಿ ಅಗಾರವವಸೇನ ತುವಂತುವಂವಚನಂ.

೪. ಸತ್ತಾವಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸತ್ತಾವಾಸಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಆವಾಸಾ, ವಸನಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾಪಿ ಸತ್ತಾವಾಸೋವ, ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಪನ ನ ಗಹಿತಾ. ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನಸದಿಸಾ, ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೇಸು ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇಸು ತಂ ಠಾನಂ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ ನ ಗಹಿತಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೫. ಪಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಸುಪರಿಚಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಚಿತಂ ಸುವಡ್ಢಿತಂ ಹೋತಿ. ಕಲ್ಲಂ ವಚನಾಯಾತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ. ವೀತರಾಗನ್ತಿ ವಿಗತರಾಗಂ. ಅಸರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ನ ಸರಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಾವತ್ತನಸಭಾವಂ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಾರಹಂ, ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಭಾವೇನೇವ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋ.

೬. ಸಿಲಾಯೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಚನ್ದಿಕಾಪುತ್ತೋತಿ ಮಾತು ನಾಮವಸೇನ ಪಞ್ಞಾತೋ ಚನ್ದಿಕಾಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ. ಚೇತಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಚಿತ್ತವಾರಪರಿಯಾಯೇನ ಚಿತ್ತವಾರಪರಿಯಾಯೋ ಚಿತೋ ವಡ್ಢಿತೋ ಹೋತಿ. ಚೇತಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಪರಿಚಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತವಾರಪರಿಯಾಯೇನ ಚಿತ್ತವಾರಪರಿಯಾಯೋ ಉಪರೂಪರಿ ಸುಚಿತೋ ಸುವಡ್ಢಿತೋ ಹೋತಿ. ನೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಮಿಸ್ಸೀಕತನ್ತಿ ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಅನಲ್ಲೀನತ್ತಾ ತೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಂ. ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅನಿಞ್ಜನಭಾವಂ ನಿಪ್ಫನ್ದನಭಾವಂ ಪತ್ತಂ.

ಸಿಲಾಯೂಪೋತಿ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೋ. ಸೋಳಸಕುಕ್ಕುಕೋತಿ ದೀಘತೋ ಸೋಳಸಹತ್ಥೋ. ಹೇಟ್ಠಾನೇಮಙ್ಗಮಾತಿ ಆವಾಟಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಗತಾ. ಉಪರಿ ನೇಮಸ್ಸಾತಿ ಉಪರಿ ಆವಾಟಸ್ಸ. ಸುನಿಖಾತತ್ತಾತಿ ಅಯಮುಸಲೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ನಿಖಾತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಲಾಯೂಪೋ ವಿಯ ಖೀಣಾಸವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಮಹಾವಾತಾ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಾನಂ ಸಿಲಾಯೂಪಂ ಚಾಲೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಿಲೇಸಾನಂ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋ.

೭-೮. ವೇರಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೨೭-೨೮. ಸತ್ತಮೇ ಭಯಂ ವೇರಂ ಪಸವತೀತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲವೇರಞ್ಚ ಪಟಿಲಭತಿ. ಚೇತಸಿಕನ್ತಿ ಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಾಯವತ್ಥುಕಂ. ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕ್ಖಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಅಟ್ಠಮಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನೋವ ಕಥಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ.

೯. ಆಘಾತವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಆಘಾತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಘಾತಕಾರಣಾನಿ. ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಕೋಪಂ ಬನ್ಧತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ.

೧೦-೧೧. ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೦-೩೧. ದಸಮೇ ಆಘಾತಪಟಿವಿನಯಾತಿ ಆಘಾತಸ್ಸ ಪಟಿವಿನಯಕಾರಣಾನಿ. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ‘‘ತಂ ಅನತ್ಥಚರಣಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ‘‘ಪರೋ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಾ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಚಾಹಂ ಕೋಪಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ತಂ ಕೋಪಕರಣಂ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುತೋ ಲಾಭಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸಚಾಹಂ ಏತ್ಥ ಕೋಪಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಕೋಪಕರಣೇ ಕುತೋ ಲಾಭಾ ಲಾಭಾ, ನಾಮ ಕೇ ಸಿಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏಕಾದಸಮೇ ಅನುಪುಬ್ಬನಿರೋಧಾತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿನಿರೋಧಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸತ್ತಾವಾಸವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೨-೩೩. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಹಾರಾ. ದುತಿಯೇ ಯತ್ಥ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಾಮಾ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ. ನಿರೋಧೇತ್ವಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತೇ ಕತ್ವಾ. ನಿಚ್ಛಾತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಚ್ಛಾತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಚ್ಛಾತಾ. ನಿಬ್ಬುತಾತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬುತಾ. ತಿಣ್ಣಾತಿ ಕಾಮತೋ ತಿಣ್ಣಾ. ಪಾರಂಗತಾತಿ ಕಾಮೇ ಪಾರಂ ಗತಾ. ತದಙ್ಗೇನಾತಿ ತೇನ ಝಾನಙ್ಗೇನ. ಏತ್ಥ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ತೇ ಚಾತಿ ಯೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಕಾಮೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ನಾಮ. ಪಞ್ಜಲಿಕೋತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಅಞ್ಜಲಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩. ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ತತಿಯೇ ಉದಾಯೀತಿ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ. ಏತದೇವ ಖ್ವೇತ್ಥಾತಿ ಏತದೇವ ಖೋ ಏತ್ಥ. ಕಾಮಸಹಗತಾತಿ ಕಾಮನಿಸ್ಸಿತಾ. ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ. ಆಬಾಧಾಯಾತಿ ಆಬಾಧನಾಯ ಪೀಳನಾಯ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ. ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅವೇದಯಿತಸುಖಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ.

೪. ಗಾವೀಉಪಮಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಚತುತ್ಥೇ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾತಿ ಪಬ್ಬತಚಾರಿನೀ. ನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ತಂ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ. ನ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಯಥಾ ಸುಟ್ಠು ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋತಿ ಅಪೋಥೇನ್ತೋ ಅವಿಹೇಠೇನ್ತೋ. ಮುದು ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಮುದು ಕಮ್ಮಕ್ಖಮಂ ಕಮ್ಮಯೋಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಮುದು ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಸಮಾಧೀತಿ ಚತುಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸಮಾಧಿಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ, ಇಧ ಪನ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಪ್ಪಗುಣಸಮಾಧಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸಮಾಧೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಸುಭಾವಿತೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಪಾಟಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ.

೫. ಝಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ರೂಪಗತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಾದಿವಸೇನ ವಾ ಯಂ ರೂಪಂ ನಾಮ ಪವತ್ತತಿ. ವೇದನಾಗತಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವೇದನಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ರೂಪಾದಯೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮೇ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿಆದೀಸು ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ ಅನಿಚ್ಚತೋ, ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನ ದುಕ್ಖತೋ, ರುಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ರೋಗತೋ, ಅನ್ತೋದುಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡತೋ, ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಅನುಕನ್ತನಟ್ಠೇನ ಚ ಸಲ್ಲತೋ, ದುಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಅಘತೋ, ಆಬಾಧನಟ್ಠೇನ ಆಬಾಧತೋ, ಅಸಕಟ್ಠೇನ ಪರತೋ, ಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಲೋಕತೋ, ಅಸ್ಸಾಮಿಕಟ್ಠೇನ ಸುಞ್ಞತೋ, ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತತೋ. ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ.

ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ. ಪಟಿವಾಪೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಓತಾರೇತಿ. ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಅತಪ್ಪಕಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ಠಿತೋ ತಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚತೋತಿಆದೀಸು ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಲೋಕತೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತಂ, ದುಕ್ಖತೋತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ, ಪರತೋ, ಸುಞ್ಞತೋ, ಅನತ್ತತೋತಿ ತೀಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತೇಹಿ ಏವಂ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇಹಿ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಂಹರತಿ ಮೋಚೇತಿ ಅಪನೇತಿ. ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ತಾವ ಸವನವಸೇನ ಥುತಿವಸೇನ ಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಚ ಸನ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನೇವ ‘‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ ನ ಏವಂ ವದತಿ. ಇಮಿನಾ ಪನಾಕಾರೇನ ತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋತಿ ತಸ್ಸಾ ತಿಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಠಿತೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇ ಛನ್ದರಾಗೇನ. ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ.

ತಿಣಪುರಿಸರೂಪಕೇ ವಾತಿ ತಿಣಪೋತ್ಥಕರೂಪೇ ವಾ. ದೂರೇ ಕಣ್ಡೇ ಪಾತೇತೀತಿ ದೂರೇಪಾತೀ. ಅವಿರಾಧಿತಂ ವಿಜ್ಝತೀತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ. ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತನ್ತಿ ಇಧ ರೂಪಂ ನ ಗಹಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಮಥವಸೇನಾಪಿ ಅನೇನ ರೂಪಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ರೂಪಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಇದಾನಿ ಅರೂಪಂ ಸಮ್ಮಸತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನಾಪಿ ಅನೇನ ರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋಪಿ ರೂಪಂ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯಪಿ ರೂಪಂ ನ ಗಹಿತಂ. ಅಥ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಗಹಿತನ್ತಿ? ಸುಖುಮತ್ತಾ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ಸುಖುಮಾ ನ ಸಮ್ಮಸನೂಪಗಾ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವತಾ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ತಾವತಾ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ’’ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಾವತಾ ಸಚಿತ್ತಕಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಾವತಾ ಓಳಾರಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಸತೋ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ಹೋತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಪನ ಸುಖುಮತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಝಾಯೀಹೇತೇತಿ ಝಾಯೀಹಿ ಝಾನಾಭಿರತೇಹಿ ಏತಾನಿ. ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ತತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ. ಸಮಕ್ಖಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅಕ್ಖಾತಬ್ಬಾನಿ, ‘‘ಸನ್ತಾನಿ ಪಣೀತಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕೇವಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ ಥೋಮೇತಬ್ಬಾನಿ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬಾನೀತಿ.

೬. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಛಟ್ಠೇ ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಮ್ಬಾಧೇ. ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೋ. ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪನತ್ಥಾಯ. ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯಾತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ. ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಅಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣತ್ಥಾಯ. ತದೇವ ನಾಮ ಚಕ್ಖುಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಞ್ಞೇವ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತೇ ರೂಪಾತಿ ತದೇವ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾಥಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತೀತಿ ತಞ್ಚ ರೂಪಾಯತನಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಉದಾಯೀತಿ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ. ಸಞ್ಞೀಮೇವ ನು ಖೋತಿ ಸಚಿತ್ತಕೋಯೇವ ನು ಖೋ. ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಮತ್ತಂ. ಕಿಂಸಞ್ಞೀತಿ ಕತರಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಣ್ಹಿ, ಕಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಙ್ಗಿನೋ ರೂಪಾದಿಪಟಿಸಂವೇದನಾ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಪನ ಕಸಿಣರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ರೂಪಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಅಸಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಪನ ತಂ ನತ್ಥಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿತಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಮೇವ ಗಣ್ಹಿ.

ಜಟಿಲವಾಸಿಕಾತಿ ಜಟಿಲನಗರವಾಸಿನೀ. ನ ಚಾಭಿನತೋತಿಆದೀಸು ರಾಗವಸೇನ ನ ಅಭಿನತೋ, ದೋಸವಸೇನ ನ ಅಪನತೋ. ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪನ ಛಿನ್ನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ನ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ. ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾಯೇವ ಠಿತೋ. ಠಿತತ್ತಾ ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ಠಿತತ್ತಾಯೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಸನ್ತುಸಿತತ್ತಾ ನೋ ಪರಿತಸ್ಸತೀತಿ ಸನ್ತುಟ್ಠತ್ತಾಯೇವ ಪರಿತಾಸಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮಾಧಿ ಕಿಂ ಫಲೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯಂ ಥೇರೀ ತಾಲಫಲಞ್ಞೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಫಲಂ ಕಿಂ ಫಲಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಮಾನಾ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮಾಧಿ ಕಿಂ ಫಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಞ್ಞಾಫಲೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅಞ್ಞಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಂ, ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ನಾಮೇಸೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂಸಞ್ಞೀಪೀತಿ ಇಮಾಯ ಅರಹತ್ತಫಲಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞೀಪಿ ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ಕಥಿತೋತಿ.

೭. ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಸತ್ತಮೇ ಲೋಕಾಯತಿಕಾತಿ ಲೋಕಾಯತವಾದಕಾ. ಸತತನ್ತಿ ಸದಾ. ಸಮಿತನ್ತಿ ನಿರನ್ತರಂ. ತಿಟ್ಠತೇತನ್ತಿ ತಿಟ್ಠತು ಏತಂ, ಮಾ ಏತಂ ಪಟ್ಠಪೇಥ, ಕೋ ವೋ ಏತೇನ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಂ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಹಂ ವೋ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ.

ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋತಿ ದಳ್ಹಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಧನುಗ್ಗಹೋತಿ ಇಸ್ಸಾಸೋ. ದಳ್ಹಧನು ನಾಮ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಥಾಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಥಾಮಂ ನಾಮ ಯಸ್ಸ ಆರೋಪಿತಸ್ಸ ಜಿಯಾಬದ್ಧೋ ಲೋಹಸೀಸಾದೀನಂ ಭಾರೋ ದಣ್ಡೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವ ಕಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಥವಿತೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ದಸ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಆಚರಿಯಕುಲೇ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ. ಕತಹತ್ಥೋತಿ ಏಕೋ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಕತಹತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ ಅಯಂ ಪನ ಕತಹತ್ಥೋ ಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೋ. ಕತೂಪಾಸನೋತಿ ರಾಜಕುಲಾದೀಸು ದಸ್ಸಿತಸಿಪ್ಪೋ. ಲಹುಕೇನ ಅಸನೇನಾತಿ ಅನ್ತೋ ಸುಸಿರಂ ಕತ್ವಾ ತೂಲಾದೀಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕತಲಕ್ಖಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಸಲ್ಲಹುಕಕಣ್ಡೇನ. ಏವಂ ಕತಞ್ಹಿ ಏಕಉಸಭಗಾಮೀ ದ್ವೇ ಉಸಭಾನಿಪಿ ಗಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಅಟ್ಠುಸಭಗಾಮೀ ಸೋಳಸ ಉಸಭಾನಿಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೇನ. ಅತಿಪಾತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಸೋ ಧನುಗ್ಗಹೋ ತಂ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಛಾಯಂ ಸೀಘಮೇವ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಏವಂ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಅತಿಕ್ಕಮನಸಮತ್ಥೇನ ಜವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸನ್ಧಾವನಿಕಾಯಾತಿ ಪದಸಾ ಧಾವನೇನ. ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಿ.

೮. ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಙ್ಗಾಮೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮ ಯುಜ್ಝೇಯ್ಯಾಮ. ಅಪಯಿಂಸುಯೇವಾತಿ ಪಲಾಯಿಂಸುಯೇವ. ಉತ್ತರೇನಾಭಿಮುಖಾತಿ ಉತ್ತರಾಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ. ಅಭಿಯನ್ತೇ ವಾತಿ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿಯೇವ. ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನಾತಿ ಭೀರುತ್ತಾನಂ ಭಯನಿವಾರಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಗತೇನ. ಅಕರಣೀಯಾತಿ ಯುದ್ಧೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಹೋತೀತಿ? ಅಸುರಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ತಾವತಿಂಸವಾಸಿನೋ, ತೇ ಚಿತ್ತಪಾಟಲಿಯಾ ಪುಪ್ಫನಕಾಲೇ ದಿಬ್ಬಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಪುಪ್ಫಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ದೇವೇ’’ತಿ ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ಸಿನೇರುಂ ಅಭಿರುಹನ್ತಿ, ದೇವಾಪಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಗೋಪಾಲಕದಾರಕಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಪಹರಣಸದಿಸಂ ಯುದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ದೇವಪುರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತಸದಿಸಾ ವಜಿರಹತ್ಥಾ ಪಟಿಮಾ ಠಪಾಪೇಸಿ. ಅಸುರಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ಇನ್ದಪಟಿಮಾಯೋ ದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸುರಪುರಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ದಕ್ಖಿಣೇನಾಭಿಮುಖಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಾಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ. ಅಪದಂ ವಧಿತ್ವಾತಿ ನಿಪ್ಪದಂ ನಿರವಸೇಸಂ ವಧಿತ್ವಾ. ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋತಿ ಮಾರೋಪಿ ವಟ್ಟಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ತದೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ. ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿ ಪನ ವಟ್ಟಪಾದಾ ವಾ ಹೋತು ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಾ ವಾ, ತಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಮಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಪಾಪಿಮತೋ’’ತಿ.

೯. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦. ನವಮೇ ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸಾತಿ ಅರಞ್ಞವಾಸಿನೋ. ಗೋಚರಪಸುತಸ್ಸಾತಿ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ. ಹತ್ಥಿಕಲಭಾತಿ ಮಹನ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ನಾಗಾ. ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪಾತಿ ತರುಣಪೋತಕಾ. ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗನ್ತಿ ನಾಮೇತ್ವಾ ನಾಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ. ಓಗಾಹಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಓಗಾಹನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ. ಓಗಾಹಾ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಉದಕತಿತ್ಥತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ. ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಾಗೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಾಸನೇ ಪನ ತಂಸರಿಕ್ಖಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಮಾಹಟಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮೇವ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ.

೧೦. ತಪುಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ದಸಮೇ ಮಲ್ಲೇಸೂತಿ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ. ಇಧೇವ ತಾವ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಹೋತೀತಿ ಇಧ ಭಗವಾ ‘‘ತಪುಸ್ಸಗಹಪತಿನೋ ಇಧ ಠಿತೇನ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತೋನಿದಾನಂ ಅಹಂ ಮಹನ್ತಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ದೂರತೋವ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಪಪಾತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ಯಮಿದಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾಪಪಾತೋ ವಿಯ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಸೀದತಿ, ತದೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ‘ಏತಂ ಸನ್ತ’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಏತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಸನ್ತಂ ವಿಗತದರಥಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಬಹುನಾ ಜನೇನ ವಿಸಭಾಗೋತಿ ತಯಿದಂ ಬಹುನಾ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಸಭಾಗಂ, ಅಸದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಥಾಪಾಭತನ್ತಿ ಕಥಾಮೂಲಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಓತರತಿ. ‘‘ಏತಂ ಸನ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋತಿ ‘‘ಸಾಧು ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನವಸೇನ ‘‘ಏತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಸನ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಪಿ. ಅನಾಸೇವಿತೋತಿ ನ ಆಸೇವಿತೋ ನ ಫಸ್ಸಿತೋ ನ ಸಚ್ಛಿಕತೋ. ಅಧಿಗಮ್ಮಾತಿ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ. ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಸೇವೇಯ್ಯಂ ಭಜೇಯ್ಯಂ. ಯಂ ಮೇತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಯ್ಹಂ. ಅಧಿಗಮ್ಮಾತಿ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ. ಸ್ವಾಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋತಿ ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಆಬಾಧನಟ್ಠೇನ ಆಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ವಿತಕ್ಕೇಸೂತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಸು. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಸಾಮಞ್ಞವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬಾಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉದಾಯೀತಿ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ. ಅವಿದ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಭೂರಿಮೇಧಸೋತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ. ಯೋ ಝಾನಮಬುಜ್ಝೀತಿ ಯೋ ಝಾನಂ ಅಬುಜ್ಝಿ. ಪಟಿಲೀನನಿಸಭೋತಿ ಏಕೀಭಾವವಸೇನ ಪಟಿಲೀನೋ ಚೇವ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಚ ನಿಸಭೋ. ಮುನೀತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ. ಕಾಮಸಮ್ಬಾಧಸ್ಸ ಹಿ ಅಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ನಾಮ, ನ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಪತ್ಥಿ ಸಮ್ಬಾಧೋತಿ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಪಟಿಪೀಳನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತತ್ರಾಪಿತ್ಥೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಕಿಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಾಧೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಝಾನೇ ಕಿಂ ಸಮ್ಬಾಧೋ ನಾಮ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬಾಧೋತಿ ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ಅನಿರುದ್ಧಭಾವೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಂಪೀಳಾ ನಾಮ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ನ ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಅಥ ಖೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸಮ್ಬಾಧಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ನಾಮಾತಿ.

೨. ಕಾಯಸಕ್ಖಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ದುತಿಯೇ ಯಥಾ ಯಥಾ ಚ ತದಾಯತನನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೇನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಆಯತನಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ತಥಾ ನಂ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಹಜಾತನಾಮಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಸಕ್ಖಿ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇನ ನಾಮಾಕಾಯೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾಯಸಕ್ಖಿ ವುತ್ತೋ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಯೇನ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಯಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾಯಸಕ್ಖಿ ನಾಮ.

೩. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ತತಿಯೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ನಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಾತಿ. ಇಧಾಪಿ ಪರಿಯಾಯನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ.

೪. ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಚತುತ್ಥಂ ಉಭಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋತಿ ಉಭತೋಭಾಗೇಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಕಾಯತೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ನಾಮಕಾಯತೋ ವಿಮುತ್ತೋಯೇವ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫-೧೦. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೬-೫೧. ಪಞ್ಚಮಾದೀಸು ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ಸಯಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಕೋ. ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿನಾ ತೇನ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಇಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಾಮಞ್ಞವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಇತೋ ಪರೇಸು ಖೇಮನ್ತಿ ನಿರುಪದ್ದವಂ. ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಖೇಮಭಾವಂ ಪತ್ತೋ. ಸಿಕ್ಖಾದುಬ್ಬಲ್ಯಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲಭಾವಕರಣಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮನೋರಥಪೂರಣಿಯಾ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ನವಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.