೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೬) ೧. ಗೋತಮೀವಗ್ಗೋ

೧. ಗೋತಮೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತೀತಿ ಪಠಮಗಮನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಮಹಾಪಜಾಪತೀತಿ ಪುತ್ತಪಜಾಯ ಚೇವ ಧೀತುಪಜಾಯ ಚ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭಗವಾ ಕಪಿಲಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ನನ್ದಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ. ಚುಮ್ಬಟಕಕಲಹೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೩೧; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩೭) ಪನ ಉಭಯನಗರವಾಸಿಕೇಸು ಯುದ್ಧತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ (ಸು. ನಿ. ೯೪೧ ಆದಯೋ; ಮಹಾನಿ. ೧೭೦ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾನೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತಿಯಸತೇ ಅಡ್ಢತಿಯಸತೇ ಕುಮಾರೇ ಅದಂಸು, ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಅಥ ನೇಸಂ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅನಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಕುಣಾಲದಹಂ ನೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಣಾಲಕಾಲೇ ನಿಸಿನ್ನಪುಬ್ಬೇ ಪಾಸಾಣತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕುಣಾಲಜಾತಕಕಥಾಯ (ಜಾ. ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ತೇಸಂ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪುನ ಮಹಾವನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲೇತಿ. ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಜಾನನತ್ಥಂ ಪುನಪಿ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಅಭಬ್ಬಾ ಮಯಂ ಘರಾವಾಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ತಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಗನ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ರಞ್ಞೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ಅಲಂ ಗೋತಮಿ, ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ, ನನು ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಕಾಮಂ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಪನ ಅನೇಕವಾರಂ ಯಾಚಿತೇ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ‘‘ದುಕ್ಖೇನ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಾಲೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಪುನ ಕಪಿಲಪುರಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯನೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ. ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಮಹಾಜನಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಅನೋಪಮೇನ ಬುದ್ಧವಿಲಾಸೇನ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಾಹಿ ಸಾಕಿಯಾನೀಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಮ್ಹಿಯೇವ ದಸಬಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂಯೇವ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಹಿಪಿ ತಾಹಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾಹಿ ಸಾಕಿಯಾನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ. ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಗಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿ. ಗಮನಾಭಿನೀಹರಣಕಾಲೇ ಪನ ತಾ ಸುಖುಮಾಲಾ ರಾಜಿತ್ಥಿಯೋ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯರಾಜಾನೋ ಸೋವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪಯಿಂಸು. ತಾ ಪನ ‘‘ಯಾನೇ ಆರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏಕಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಿಕಂ ಪದಸಾವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ರಾಜಾನೋಪಿ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗತಟ್ಠಾನೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸಯಿಂಸು. ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹೀತಿ ತಾಸಞ್ಹಿ ಸುಖುಮಾಲತ್ತಾ ಪಾದೇಸು ಏಕೋ ಫೋಟೋ ಉಟ್ಠೇತಿ, ಏಕೋ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಉಭೋ ಪಾದಾ ಕತಕಟ್ಠಿಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉದ್ಧುಮಾತಾ ಜಾತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ. ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋ ಬಹಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇವಂ ಠಿತಾತಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ತಥಾಗತೇನ ಅನನುಞ್ಞಾತಾ ಸಯಮೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ಏವಂ ಗಹಿತಭಾವೋ ಚ ಪನ ಮೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಸಚೇ ಸತ್ಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ಸಚೇ ಪನ ನಾನುಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಮಹತೀ ಗರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ರೋದಮಾನಾವ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ಗೋತಮೀತಿ ಕಿಂ ನು ರಾಜಕುಲಾನಂ ವಿಪತ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಕೇನ ತ್ವಂ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ವಿವಣ್ಣಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ…ಪೇ… ಠಿತಾತಿ. ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ. ಬಹುಕಾರಾ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞಾ, ಏಕಯಾಚಿತಮತ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಾಯ ನ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಹಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಚೇ, ಆನನ್ದ, ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ಗೋತಮೀ ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಾವ’ಸ್ಸಾ ಹೋತು ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾವಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಏವ ಅಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪಿ ಹೋತು.

ತದಹೂಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ತಂದಿವಸಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಓಮಾನಾತಿಮಾನೇ ಅಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅಭಿವಾದನಂ, ಆಸನಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ, ದಸನಖೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ, ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಬೀಜನಾದಿಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕತಬ್ಬಂ. ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಆವಾಸೇತಿ ಯತ್ಥ ವಸನ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ಓವಾದದಾಯಕೋ ಆಚರಿಯೋ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ನಾಮ. ಏವರೂಪೇ ಆವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸನ್ತಿ ಅನುಪೋಸಥಿಕಂ. ಓವಾದೂಪಸಙ್ಕಮನನ್ತಿ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ. ದಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠೇನ. ಸುತೇನಾತಿ ಸೋತೇನ ಸುತೇನ. ಪರಿಸಙ್ಕಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಸುತವಸೇನ ಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ. ಗರುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಗರುಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ. ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತನ್ತಿ ಅನೂನಾನಿ ಪನ್ನರಸ ದಿವಸಾನಿ ಮಾನತ್ತಂ. ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಚ್ಛಟ್ಠೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಏಕಸಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರಿತಸಿಕ್ಖಾಯ. ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ ಪರಿಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸನ್ನಂ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥುನಾ ನ ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ, ಭಯೂಪದಂಸನಾಯ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪರಿಭಾಸಾಯ ನ ಪರಿಭಾಸಿತಬ್ಬೋ.

ಓವಟೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಚನಪಥೋತಿ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಧಮ್ಮಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಚನಪಥೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಓವರಿತೋ ಪಿಹಿತೋ, ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಓವದಿತಬ್ಬೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಇದಂ ಚೀವರವತ್ತಂ ಪೂರಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಪವೇಣಿವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನೋವಟೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ವಚನಪಥೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ವಚನಪಥೋ ಅನಿವಾರಿತೋ, ಯಥಾರುಚಿ ಓವದಿತುಂ ಅನುಸಾಸಿತುಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇಸಾ ಗರುಧಮ್ಮಕಥಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೮) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮೇ ಪನ ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಅತ್ತನೋ ಆರೋಚಿಯಮಾನೇ ಸುತ್ವಾವ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಖಣೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ, ಅನೋತತ್ತದಹತೋ ಆಭತೇನ ಸೀತುದಕಸ್ಸ ಘಟಸತೇನ ಮತ್ಥಕೇ ಪರಿಸಿತ್ತಾ ವಿಯ ವಿಗತಪರಿಳಾಹಾ ಅತ್ತಮನಾ ಹುತ್ವಾ ಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೀ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಕಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ಕುಮ್ಭತ್ಥೇನಕೇಹೀತಿ ಕುಮ್ಭೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತೇನ ಆಲೋಕೇನ ಪರಘರೇ ಭಣ್ಡಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಥೇನಕಚೋರೇಹಿ. ಸೇತಟ್ಠಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಜಾತೀತಿ ಏಕೋ ಪಾಣಕೋ ನಾಳಮಜ್ಝಗತಂ ಕಣ್ಡಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ಯೇನ ವಿದ್ಧಾ ಕಣ್ಡಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಲಿಸೀಸಂ ಖೀರಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಜಾತೀತಿ ಉಚ್ಛೂನಂ ಅನ್ತೋರತ್ತಭಾವೋ.

ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಆಳಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಯಥಾ ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಾ ಅಬದ್ಧಾಯಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉದಕಂ ತಿಟ್ಠತೇವ, ಪಠಮಮೇವ ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಯಂ ಅಬದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಯೇ ಇಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಅನತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯ ಗರುಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ತೇಸು ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಅಪರಾನಿಪಿ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಠಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಪಠಮಂ ವುತ್ತವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮೇವ ಠಸ್ಸತಿ. ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದಪ್ಪತ್ತಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಪನ ಉತ್ತರಿಪಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಅನಾಗಾಮಿವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಸೋತಾಪನ್ನವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ ತಾನಿಯೇವ. ನ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ಅತ್ಥಿ, ನಾಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ನ ಹೋತಿ. ಲಿಙ್ಗಂ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಹಿತಾಯಪಿ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ.

೨. ಓವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ದುತಿಯೇ ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಇಧ ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗರುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೪೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ತತಿಯೇ ಸರಾಗಾಯಾತಿ ಸರಾಗತ್ಥಾಯ. ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ವಟ್ಟೇ ಸಂಯೋಗತ್ಥಾಯ. ವಿಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ವಟ್ಟೇ ವಿಸಂಯೋಗಭಾವತ್ಥಾಯ. ಆಚಯಾಯಾತಿ ವಟ್ಟಸ್ಸ ವಡ್ಢನತ್ಥಾಯ. ನೋ ಅಪಚಯಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟವಿದ್ಧಂಸನತ್ಥಾಯ. ದುಬ್ಭರತಾಯಾತಿ ದುಪ್ಪೋಸನತ್ಥಾಯ. ನೋ ಸುಭರತಾಯಾತಿ ನ ಸುಖಪೋಸನತ್ಥಾಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಠಮವಾರೇನ ವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ದುತಿಯವಾರೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ಪನ ಓವಾದೇನ ಗೋತಮೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ.

೪. ದೀಘಜಾಣುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಚತುತ್ಥೇ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ಇದಮಸ್ಸ ಪವೇಣಿ ನಾಮ ವಸೇನ ಆಲಪನಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಬ್ಯಗ್ಘಪಥೇ ಜಾತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಸ್ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಇಸ್ಸಾಸಕಮ್ಮೇನ. ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಜಾನನೇ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ. ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋತಿ ವಡ್ಢಿತಸೀಲಾ ವುದ್ಧಸಮಾಚಾರಾ. ಆಯನ್ತಿ ಆಗಮನಂ. ನಾಚ್ಚೋಗಾಳ್ಹನ್ತಿ ನಾತಿಮಹನ್ತಂ. ನಾತಿಹೀನನ್ತಿ ನಾತಿಕಸಿರಂ. ಪರಿಯಾದಾಯಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇಪೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ವಯತೋ ದಿಗುಣೋ ಆಯೋ, ತಸ್ಸ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

‘‘ಚತುಧಾ ವಿಭಜೇ ಭೋಗೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸಂ;

ಏಕೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ;

ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೬೫) –

ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೋ ಪನ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ.

ಉದುಮ್ಬರಖಾದೀವಾತಿ ಯಥಾ ಉದುಮ್ಬರಾನಿ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನ ಪಕ್ಕೇ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖೇ ಚಾಲಿತೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಬಹೂನಿ ಫಲಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಸೋ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಇತರಾನಿ ಬಹುತರಾನಿ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವಂ ಯೋ ಆಯತೋ ವಯಂ ಬಹುತರಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರನ್ತೋ ಭೋಗೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ‘‘ಉದುಮ್ಬರಖಾದಿಕಂವಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭೋಗೇ ಖಾದತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಜೇಟ್ಠಮರಣನ್ತಿ ಅನಾಯಕಮರಣಂ. ಸಮಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಸಮಜೀವಿತಾತಿ ಸಮಜೀವಿತಾಯ ಜೀವಿತಾ. ಅಪಾಯಮುಖಾನೀತಿ ವಿನಾಸಸ್ಸ ಠಾನಾನಿ.

ಉಟ್ಠಾತಾ ಕಮ್ಮಧೇಯ್ಯೇಸೂತಿ ಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನೇಸು ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ. ವಿಧಾನವಾತಿ ವಿದಹನಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋತ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ. ಸಚ್ಚನಾಮೇನಾತಿ ಬುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಬುದ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಅವಿತಥನಾಮೇನ. ಚಾಗೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಚಾಗೋ ಚ ಸೇಸಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪವಡ್ಢತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಗಬ್ಭೋತಿ ಗಬ್ಭವಾಸೋ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾಪೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ಗಬ್ಭವಾಸಸದಿಸಾ ಪುನಪಿ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭಾ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾಪೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭೇ ಸೇಸಗಬ್ಭಾ. ಉಭಯಂ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಭಯಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ, ಭಯಞ್ಚ ರೋಗೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಗಣ್ಡೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಸಲ್ಲಞ್ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಪಙ್ಕೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಗಬ್ಭೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಉಭಯಂ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಾತರೂಪೇನಾತಿ ಕಾಮಸುಖೇನ. ಪಲಿಪಥನ್ತಿ ವಟ್ಟಪಲಿಪಥಂ. ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಭಾವೋ ಗಹಿತೋ. ಏವರೂಪಂ ಪಜಂ ಜಾತಿಜರೂಪೇತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಫನ್ದಮಾನಂ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೯-೧೦. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೫೯-೬೦. ನವಮೇ ಉಜುಭೂತೋತಿ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಉಜುಕೋ. ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಹಿತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸೀಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯಜಮಾನಾನನ್ತಿ ದಾನಂ ದದನ್ತಾನಂ. ಪುಞ್ಞಪೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಗವೇಸನ್ತಾನಂ. ಓಪಧಿಕನ್ತಿ ಉಪಧಿವಿಪಾಕಂ, ಓಪಧಿಭೂತಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ದಸಮೇ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ. ಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಗೋತಮೀವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.

(೭) ೨. ಭೂಮಿಚಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಇಚ್ಛಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ಸತ್ತಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯವಿವೇಕೇನ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ. ನಿರಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ. ಲಾಭಾಯಾತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಲಾಭಾಯ. ಸೋಚೀ ಚ ಪರಿದೇವೀ ಚಾತಿ ಸೋಕೀ ಚ ಪರಿದೇವೀ ಚ. ಸೋಚಿಚ್ಚ ಪರಿದೇವಿಚ್ಚಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಚುತೋ ಚ ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ತಂಖಣಂಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಚುತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೨. ಅಲಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೨. ದುತಿಯೇ ಅಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅಲಂ ಪರೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಸಮತ್ಥೋ ಪರಿಯತ್ತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತೀತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಉಪಧಾರೇತಿ, ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾದೀಸು ಕಥಿಯಮಾನೇಸು ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪನ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚೇತಂ ಮತ್ಥಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತರನ್ತಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.

೩. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೩. ತತಿಯೇ ಏವಮೇವಾತಿ ನಿಕ್ಕಾರಣೇನೇವ. ಯಥಾ ವಾ ಅಯಂ ಯಾಚತಿ, ಏವಮೇವ. ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ಮೂಳ್ಹಪುರಿಸಾ ತುಚ್ಛಪುರಿಸಾ. ಅಜ್ಝೇಸನ್ತೀತಿ ಯಾಚನ್ತಿ. ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥಾನುಗಮನೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ಮಂ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಆಜಾನನತ್ಥಂ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಏಸ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಓವಾದೇ ದಿನ್ನೇಪಿ ಪಮಾದಮೇವ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಏವಂ ಅಪಸಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಓವದನ್ತೋ ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ, ನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಾವಸ್ಸ ಓವಾದೇನ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತವಸೇನ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಮತ್ತೋ ಮೂಲಸಮಾಧಿ ವುತ್ತೋ.

ತತೋ ‘‘ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ಸೋ ಸಮಾಧಿ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ, ನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಮೇತ್ತಾ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಭಾವಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಭಾವನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುನ ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ ಬಹುಲೀಕತೋ, ತತೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಮ್ಪಿ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ಮೂಲಸಮಾಧಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ತಾವತಕೇನಪಿ ತುಟ್ಠಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಇಮಂ ಮೂಲಸಮಾಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಾನಿ ಪಾಪಯಮಾನೋ ‘‘ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅವಸೇಸಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಭಾವನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತೋ, ತತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕರುಣಾ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಭಾವನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತೋ, ತತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತೋ, ತತೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಯೇನೇವ ಗಗ್ಘಸೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಗ್ಘಸೀತಿ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ. ಫಾಸುಂಯೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅರಹತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಫಾಸು ವಿಹರತಿ ನಾಮ.

೪. ಗಯಾಸೀಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಚತುತ್ಥೇ ಏತದವೋಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತುಂ – ‘‘ಪುಬ್ಬಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಓಭಾಸನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೋಭಾಸಂ. ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಭೂತಂ ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ದಸ್ಸನಂ. ಸನ್ನಿವುತ್ಥಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕತೋ ವಸಿತಪುಬ್ಬಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ, ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಂ, ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂಸಞಾಣಂ, ಅತೀತಂಸಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತಾವ ಅಟ್ಠ ಞಾಣಾನಿ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಆಗತಾನಿ, ತೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಞಾಣಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣಾನಿ ಛ ಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಾನೀತಿ ಏತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ಏವಂ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೫. ಅಭಿಭಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಭಿಭಾಯತನಾನೀತಿ ಅಭಿಭವನಕಾರಣಾನಿ. ಕಿಂ ಅಭಿಭವನ್ತಿ? ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿಪಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಞಾಣುತ್ತರಿಯತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಹಿ ನೀಲಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕೇಸೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ಅಕ್ಖಿತಾರಕಾಯ ವಾ ಕರೋತಿ. ಪೀತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮೇದೇ ವಾ ಛವಿಯಾ ವಾ ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲೇಸು ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಪೀತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ. ಲೋಹಿತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಂಸೇ ವಾ ಲೋಹಿತೇ ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ರತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ. ಓದಾತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ವಾ ದನ್ತೇ ವಾ ನಖೇ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೇತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ. ತಂ ಪನ ಸುನೀಲಕಂ ಸುಪೀತಕಂ ಸುಲೋಹಿತಕಂ ಸುಓದಾತಂ ನ ಹೋತಿ, ಅವಿಸುದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ.

ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸೇವಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಸೋ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಅಪ್ಪನಾಯ ವಸೇನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿತ್ತಾನೀತಿ ಅವಡ್ಢಿತಾನಿ. ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತು ದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ ವಾ, ಪರಿತ್ತವಸೇನೇವ ಇದಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಸಮ್ಪನ್ನಗ್ಗಹಣಿಕೋ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಂ ಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏಕಕಬಳಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಞಾಣುತ್ತರಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ ‘‘ಕಿಮೇತ್ಥ ಪರಿತ್ತಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ನಾಯಂ ಮಮ ಭಾರೋ’’ತಿ ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ, ನ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ. ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀತಿ ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಝಾನಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಅಭಿಭವನಸಞ್ಞಾ ಹಿಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ.

ಅಪ್ಪಮಾಣಾನೀತಿ ವಡ್ಢಿತಪ್ಪಮಾಣಾನಿ, ಮಹನ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪನ ಯಥಾ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕಂ ಭತ್ತವಡ್ಢಿತಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾಪಿ ಹೋತು, ಅಞ್ಞಾಪಿ ಹೋತು, ಕಿಂ ಏಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ತಂ ಮಹನ್ತತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಞಾಣುತ್ತರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನಯಿದಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಕರಣೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಅಲಾಭಿತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾವಿರಹಿತೋ.

ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸೋ ಏವಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇವ ಅಪ್ಪನಾಯ ಚ ವಸೇನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥಾಭಿಭಾಯತನೇ ಚ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಪರಿತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕಚರಿತವಸೇನ ಆಗತಂ, ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಮೋಹಚರಿತವಸೇನ, ಸುವಣ್ಣಂ ದೋಸಚರಿತವಸೇನ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರಾಗಚರಿತವಸೇನ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಏತಾನಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ. ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೩) ಚರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಾ.

ಪಞ್ಚಮಅಭಿಭಾಯತನಾದೀಸು ನೀಲಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನೀಲವಣ್ಣಾನೀತಿ ವಣ್ಣವಸೇನ. ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನೀತಿ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ. ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನವಿವರಾನಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಾನಿ ಏಕನೀಲಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನೀಲನಿಭಾಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಓಭಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನೀಲೋಭಾಸಾನಿ ನೀಲಪ್ಪಭಾಯುತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ನೇಸಂ ಸುವಿಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಸುದ್ಧವಣ್ಣವಸೇನೇವ ಹಿ ಇಮಾನಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ‘‘ನೀಲಕಸಿಣಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನೀಲಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ವಾ ವತ್ಥಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಣ್ಣಧಾತುಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಸಿಣಕರಣಞ್ಚ ಪರಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅಪ್ಪನಾವಿಧಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೫೫) ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ.

೬. ವಿಮೋಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಮೋಕ್ಖಾ? ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೇನ. ಕೋ ಪನಾಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ ನಾಮ? ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸುಟ್ಠು ಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ, ಪಿತುಅಙ್ಕೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಸಯನಂ ವಿಯ ಅನಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ನಿರಾಸಙ್ಕತಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಿಮೋಕ್ಖೇ ನತ್ಥಿ, ಪುರಿಮೇಸು ವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಅತ್ಥಿ.

ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕೇಸಾದೀಸು ನೀಲಕಸಿಣಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ರೂಪಜ್ಝಾನಂ ರೂಪಂ, ತದಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ರೂಪೀ. ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ನೀಲಕಸಿಣಾದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಝಾನಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧವತ್ಥುಕೇಸು ಕಸಿಣೇಸು ಉಪ್ಪಾದಿತಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ನ ರೂಪಸಞ್ಞೀ, ಅತ್ತನೋ ಕೇಸಾದೀಸು ಅನುಪ್ಪಾದಿತರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಉಪ್ಪಾದಿತಜ್ಝಾನಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ.

ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುವಿಸುದ್ಧೇಸು ನೀಲಾದೀಸು ವಣ್ಣಕಸಿಣೇಸು ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನ್ತೋಅಪ್ಪನಾಯ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ಆಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಯೋ ಪನ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಸುಭಂ ಕಸಿಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಸುಭನ್ತಿ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ಪನ –

‘‘ಕಥಂ ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಮೋಕ್ಖೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ …ಪೇ… ವಿಹರತಿ. ಮೇತ್ತಾಯ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ…ಪೇ… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ …ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ…ಪೇ… ವಿಹರತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೧೨) ವುತ್ತಂ.

ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೭೬-೨೭೭) ವುತ್ತಮೇವ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಅಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಮೋ ಉತ್ತಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ನಾಮ.

೭-೮. ಅನರಿಯವೋಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೭-೬೮. ಸತ್ತಮೇ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ನ ಅರಿಯಕಥಾ ಸದೋಸಕಥಾ. ಯಾಹಿ ಚೇತನಾಹಿ ತೇ ವೋಹಾರೇ ವೋಹರನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಅಟ್ಠಮೇ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೯. ಪರಿಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೯. ನವಮೇ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮಾಗಮೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಅನೇಕಸತಂ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸನ್ತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮ-ಞಾತಿಸಮಾಗಮ-ಲಿಚ್ಛವಿಸಮಾಗಮಾದಿಸದಿಸಂ, ಅಞ್ಞೇಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸುಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ. ಸಲ್ಲಪಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ಕತಪುಬ್ಬೋ. ಸಾಕಚ್ಛಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಪುಬ್ಬಾ. ಯಾದಿಸಕೋ ತೇಸಂ ವಣ್ಣೋತಿ ತೇ ಓದಾತಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಳಾಪಿ ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವೀಪಿ, ಸತ್ಥಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ. ಇದಂ ಪನ ಸಣ್ಠಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಥಿತಂ. ಸಣ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಚ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿಯೇವ. ನ ಪನ ಭಗವಾ ಮಿಲಕ್ಖಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ನಾಪಿ ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲೋ, ಬುದ್ಧವೇಸೇನೇವ ನಿಸೀದತಿ. ತೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಸಣ್ಠಾನಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಯಾದಿಸಕೋ ತೇಸಂ ಸರೋತಿ ತೇ ಛಿನ್ನಸ್ಸರಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಗಗ್ಗಸ್ಸರಾಪಿ ಕಾಕಸ್ಸರಾಪಿ, ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋವ. ಇದಂ ಪನ ಭಾಸನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತಂ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಥೇತಿ, ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಮಧುರೇನ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ನೇಸಂ ಹೋತಿ. ಕಥೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಪುನ ರಾಜಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಾನೇವ ಮಾಗಧಭಾಸಾಯ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಮಧುರೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಥೇನ್ತೋ ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ಕಿಂ ದೇವೋ ಉದಾಹು ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನೇವಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ? ವಾಸನತ್ಥಾಯ. ಏವಂ ಸುತೋಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನಾಗತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದೇಸೇತಿ. ಅನೇಕಸತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸನ್ತಿಆದಿನಂ ಸೋಣದಣ್ಡಸಮಾಗಮಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ಅಞ್ಞಚಕ್ಕವಾಳವಸೇನ ಚ ಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦. ಭೂಮಿಚಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೦. ದಸಮೇ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಇಧ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಉದೇನಂ ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಉದೇನಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಗೋತಮಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಾವಿತಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ. ಬಹುಲೀಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ. ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಾ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ. ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾ ಸುವಡ್ಢಿತಾ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾ.

ಇತಿ ಅನಿಯಮೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಸ್ಸಸತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರಣನ್ತಿಕವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ಭದ್ದಕಪ್ಪಮೇವ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಠಿತೋತಿ? ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ನಾಮ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಆಯುಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯಮನಾಪಕಾಲೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೇಸು ಚ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಏಕಕೇನೇವ ಖಾಣುಕೇನ ವಿಯ ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ದಹರಸಾಮಣೇರಪರಿವಾರೇನ ವಾ, ತತೋ ‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಸಾ’ತಿ ಹೀಳೇತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ನ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಯೋ ಪನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಆಯುಕಪ್ಪೋ’’ತಿ, ಇದಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನಿಯಾಮಿತಂ.

ಯಥಾ ತಂ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಚಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾರೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತೇನಸ್ಸ ಮಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಚಿತ್ತಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀತಿ? ಭೇರವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಾವೇತಿ. ತತೋ ಸತ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಹದಯಂ ಮದ್ದತಿ, ತತೋ ವಿಸಞ್ಞಾವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಪನೇಸ ಮುಖೇ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಂ ನಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಕಿಮತ್ಥಂ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ? ಪರತೋ ‘‘ತಿಟ್ಠತು, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತೇ ‘‘ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ದೋಸಾರೋಪನೇನ ಸೋ ಕತನುಕರಣತ್ಥಂ.

ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತೇ ಅನತ್ಥೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಪಾಪಿಮಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಪಾಪಿಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಣ್ಹೋ, ಅನ್ತಕೋ, ನಮುಚಿ, ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಯದತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಸೋ ವೋ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಕಿಂ ತೇ ಲೋಕವಿಚಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಜ್ಜ, ಏವಮೇವ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ನ ತಾವಾಹ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ವಿಯತ್ತಾತಿ ಮಗ್ಗವಸೇನ ಬ್ಯತ್ತಾ, ತಥೇವ ವಿನೀತಾ, ತಥಾ ವಿಸಾರದಾ. ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ತೇಪಿಟಕವಸೇನ ಬಹು ಸುತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ. ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮಧರಾ. ಅಥ ವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚ. ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಧಾರಣತೋ ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಅನುಧಮ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಚರಣಸೀಲಾ. ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ. ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹೇತುಕೇನ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಯಾವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಇದ್ಧನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಂ ಝಾನಸ್ಸಾದವಸೇನ. ಫೀತನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಪತ್ತಂ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ವಿಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ. ವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವಿತ್ಥತಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಪತಿಟ್ಠಿತವಸೇನ. ಬಾಹುಜಞ್ಞನ್ತಿ ಬಹೂಹಿ ಞಾತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಮಹಾಜನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ. ಪುಥುಭೂತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪುಥುಲಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ. ಕಥಂ? ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ, ಯತ್ತಕಾ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ದೇವಾ ಚೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ನಿರಾಲಯೋ. ತ್ವಞ್ಹಿ ಪಾಪಿಮ ಅಟ್ಠಮಸತ್ತಾಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ಸುಗತೋ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ಥ. ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತುಸ್ಸಾಹೋ ಹೋಹಿ, ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಂ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋಹೀತಿ ವದತಿ.

ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜ್ಜೀತಿ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿ ಪಜಹಿ. ತತ್ಥ ನ ಭಗವಾ ಹತ್ಥೇನ ಲೇಡ್ಡುಂ ವಿಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ತೇಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ಪನ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ. ಉಸ್ಸಜೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋತಿ ಮಹನ್ತೋ ಪಥವೀಕಮ್ಪೋ. ತದಾ ಕಿರ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಭಿಂಸನಕೋತಿ ಭಯಜನಕೋ. ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಚ ಫಲಿಂಸೂತಿ ದೇವಭೇರಿಯೋ ಫಲಿಂಸು, ದೇವೋ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿ, ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು, ಖಣಿಕವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉದಾನೇಸಿ? ಕೋಚಿ ನಾಮ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಭಗವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಭಯೇನ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸೋಕಾಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಭೀತಸ್ಸ ಹಿ ಉದಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ ತುಲಿತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ತುಲಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ. ನ ತುಲಂ, ನ ವಾ ತುಲಂ ಸದಿಸಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಲೋಕಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತುಲಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ. ಅಥ ವಾ ಕಾಮಾವಚರಂ ರೂಪಾವಚರಂ ತುಲಂ, ಅರೂಪಾವಚರಂ ಅತುಲಂ. ಅಪ್ಪವಿಪಾಕಂ ವಾ ತುಲಂ, ಬಹುವಿಪಾಕಂ ಅತುಲಂ. ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಭವಹೇತುಭೂತಂ, ರಾಸಿಕಾರಕಂ ಪಿಣ್ಡಕಾರಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾರಣಕಂ. ಅವಸ್ಸಜೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಮುನೀತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತರತೋತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತರತೋ. ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋ. ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವಾತಿ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅಭಿನ್ದಿ. ಅತ್ತಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಜಾತಂ ಕಿಲೇಸಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಭವಂ, ಭವಾಭಿಸಙ್ಖರಣಟ್ಠೇನ ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಂ ತುಲಾತುಲಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಕಿಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಓಸ್ಸಜಿ, ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಮಹಾಯೋಧೋ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ ಕಿಲೇಸಞ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿನ್ದೀತಿ.

ಅಥ ವಾ ತುಲನ್ತಿ ತುಲೇನ್ತೋ ತೀರೇನ್ತೋ. ಅತುಲಞ್ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಭವಞ್ಚ. ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮಂ. ಅವಸ್ಸಜಿ ಮುನೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೭-೩೮) ನಯೇನ ತುಲಯನ್ತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಭವೇ ಆದೀನವಂ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಮೂಲಭೂತಂ ಭವಸಙ್ಖಾರಂ ಕಮ್ಮಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೮೧; ಅ. ನಿ. ೪.೨೩೨-೨೩೩) ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅವಸ್ಸಜಿ. ಕಥಂ? ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ, ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವತ್ತಸಮ್ಭವಂ. ಸೋ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ, ಸಮಥವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಬಲೇನ ಕವಚಮಿವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭವತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಜಾಲಂ ಅಭಿನ್ದಿ. ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಚ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ಅವಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಕಮ್ಮಂ ಪಜಹಿ. ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಚ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭೀತೋವ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜ್ಜಿ, ಅಭೀತಭಾವಞಾಪನತ್ಥಞ್ಚ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಂ ಮಹಾವಾತಾತಿ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಮಯೇ ಮಹಾವಾತಾ. ವಾಯನ್ತೀತಿ ಉಪಕ್ಖೇಪಕವಾತಾ ನಾಮ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇ ವಾಯನ್ತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕನವಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಂ ಉದಕಸನ್ಧಾರಕವಾತಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ತತೋ ಆಕಾಸೇ ಉದಕಂ ಭಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಭಸ್ಸನ್ತೇ ಪಥವೀ ಭಸ್ಸತಿ, ಪುನ ವಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಅನ್ತೋಧಮ್ಮಕರಣೇ ವಿಯ ಉದಕಂ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತತೋ ಉದಕಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪಥವೀ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಉದಕಂ ಕಮ್ಪಿತಂ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತಿ. ಏತಞ್ಚ ಕಮ್ಪನಂ ಯಾವಜ್ಜಕಾಲಾಪಿ ಹೋತಿಯೇವ, ಬಹುಭಾವೇನ ಪನ ಓಗಚ್ಛನುಗ್ಗಚ್ಛನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಹಾನುಭಾವಾತಿ ಇಜ್ಝನಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ, ಅನುಭವಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾನುಭಾವಾ. ಪರಿತ್ತಾತಿ ದುಬ್ಬಲಾ. ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಬಲವಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತೀತಿ ಸೋ ಇದ್ಧಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಸಂವೇಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ವಿಯ, ವೀಮಂಸನ್ತೋ ವಾ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತಿ. ಸಙ್ಕಮ್ಪೇತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಕಮ್ಪೇತಿ. ಸಮ್ಪಕಮ್ಪೇತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಪಥವಿಕಮ್ಪೇಸು ಪಠಮೋ ಧಾತುಕೋಪೇನ, ದುತಿಯೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ, ತತಿಯಚತುತ್ಥಾ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ, ಪಞ್ಚಮೋ ಞಾಣತೇಜೇನ, ಛಟ್ಠೋ ಸಾಧುಕಾರದಾನವಸೇನ, ಸತ್ತಮೋ ಕಾರುಞ್ಞಸಭಾವೇನ, ಅಟ್ಠಮೋ ಆರೋದನೇನ. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇ ಚ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಚ ಮಹಾಸತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಞಾಣತೇಜಾಭಿಹತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಸಾಧುಕಾರಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಆಯುಸಙ್ಖಾರಓಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಕಾರುಞ್ಞಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖೋಭಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರೋದನವೇಗತುನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಪಥವಿದೇವತಾಯ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಹಾಭೂತಪಥವಿಯಾ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ ಅಚೇತನತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಭೂಮಿಚಾಲವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.

(೮) ೩. ಯಮಕವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಸದ್ಧಾಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೭೧-೭೨. ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನೋ ಚ ಸೀಲವಾತಿ ನ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ. ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೋತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಸಾದಜನಕೋ. ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರೋತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸಮಣಾಕಾರೇಹಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಪರಿಪೂರೋ. ದುತಿಯೇ ಸನ್ತಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಾ. ವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಚ ವಿಮೋಕ್ಖಾ.

೩-೯. ಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತದ್ವಯಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೩-೭೯. ತತಿಯೇ ಭಾವೇಥ ನೋತಿ ಭಾವೇಥ ನು. ಸಾಸನನ್ತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥಾಯ. ಚತುತ್ಥೇ ಪತಿಹಿತಾಯಾತಿ ಪಟಿಪನ್ನಾಯ. ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಸೋ ಮಮ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋಪಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯೋಪಿ ಮಗ್ಗನ್ತರಾಯೋಪಿ ಅಸ್ಸ. ಸತ್ಥಕಾ ವಾ ಮೇ ವಾತಾತಿ ಸತ್ಥಂ ವಿಯ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ ಕನ್ತನ್ತೀತಿ ಸತ್ಥಕಾ. ಪಞ್ಚಮಾದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ನವಮೇ ಸಂಸಗ್ಗಾರಾಮತಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಸಂಸಗ್ಗೇ ಆರಾಮತಾ.

೧೦. ಕುಸೀತಾರಮ್ಭವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦. ದಸಮೇ ಕುಸೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಕುಸೀತಸ್ಸ ಅಲಸಸ್ಸ ವತ್ಥೂನಿ ಪತಿಟ್ಠಾ, ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ಚೀವರವಿಚಾರಣಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಂ ನಾರಭತಿ. ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ. ಅನಧಿಗತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯ. ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸಾತಿ ತದೇವ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಾಯ. ಇದಂ ಪಠಮನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಓಸೀದನಂ ಪಠಮಂ ಕುಸೀತವತ್ಥು. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಾಸಾಚಿತಕಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮಾಸಾಚಿತಂ ನಾಮ ತಿನ್ತಮಾಸೋ. ಯಥಾ ತಿನ್ತಮಾಸೋ ಗರುಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಗರುಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ಆರಮ್ಭವತ್ಥೂನೀತಿ ವೀರಿಯಕಾರಣಾನಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಯಮಕವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

(೯) ೪. ಸತಿವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೧-೮೨. ನವಮಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ದುತಿಯೇ ಸದ್ಧೋತಿ ದುವಿಧಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ನೋ ಚುಪಸಙ್ಕಮಿತಾತಿ ನ ಉಪಟ್ಠಹತಿ. ನೋ ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಾ ನ ಹೋತಿ. ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ, ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಕನ್ತಪಟಿಭಾನಾ ತಥಾಗತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಹೋತೀತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏಕನ್ತಪಟಿಭಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪಟಿಭಾತಿ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ಮೂಲಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩. ತತಿಯೇ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ. ಛನ್ದಮೂಲಕಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಚ್ಛನ್ದೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋ ತಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಛನ್ದಮೂಲಕಾ. ಮನಸಿಕಾರತೋ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಭವಾ. ಫಸ್ಸತೋ ಸಮುದೇನ್ತಿ ರಾಸೀ ಭವನ್ತೀತಿ ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ. ವೇದನಾಯ ಸಮೋಸರನ್ತೀತಿ ವೇದನಾಸಮೋಸರಣಾ. ಸಮಾಧಿ ಏತೇಸಂ ಪಮುಖೋತಿ ಸಮಾಧಿಪ್ಪಮುಖಾ. ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠೇನ ಸತಿ ಅಧಿಪತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ, ಸತಿಜೇಟ್ಠಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಞಾ ಉತ್ತರಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ. ವಿಮುತ್ತಿ ಏವ ಸಾರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಸಾರಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಛನ್ದಮೂಲಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಲೋಕಿಯಾ ಕಥಿತಾ, ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾತಿ.

೪. ಚೋರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಮಹಾಚೋರೋತಿ ರಜ್ಜನ್ತರೇ ದುಬ್ಭಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಮಹಾಚೋರೋ. ಪರಿಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಪಾಲೇನ್ತೋ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಪ್ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ಪಹರತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವೇರಿನೇ ಅಪ್ಪಹರನ್ತೇ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೇ ಚ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಚ ತರುಣದಾರಕೇ ಚ ಅಪ್ಪಹರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಪಹರತಿ. ಅನವಸೇಸಂ ಆದಿಯತೀತಿ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಬ್ಯತ್ತಚೋರಾನಞ್ಹಿ ಇದಂ ವತ್ತಂ – ಪರಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಸಾಟಕೇಸು ಏಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತೇ ದುಬ್ಬಲಂ ದತ್ವಾ ಥಿರೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪುಟಭತ್ತತಣ್ಡುಲಾದೀಸು ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ದತ್ವಾ ಏಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ. ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀನಂ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಚೋರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ನ ಚ ನಿಧಾನಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ಲದ್ಧಂ, ತಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ನಿದಹಿತುಂ ಛೇಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಪರಲೋಕಮಗ್ಗಂ ನ ಸೋಧೇತಿ.

೫. ಸಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಯಂ ಸಮಣೇನಾತಿ ಯಂ ಗುಣಜಾತಂ ಸಮಣೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ. ವುಸೀಮತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂವುತೇನ. ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಮಿ ಬನ್ಧನಾತಿ ಅಹಂ ಸಬ್ಬಬನ್ಧನೇಹಿ ಮುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಮ್ಪಿ ರಾಗಾದಿಬನ್ಧನತೋ ಮೋಚೇಮಿ. ಪರಮದನ್ತೋತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಅಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ ಅಚೋದಿತೋ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಮದಮಥೇನ ದನ್ತತ್ತಾ ಪರಮದನ್ತೋ ನಾಮ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ.

೬. ಯಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಛಟ್ಠೇ ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋತಿ ಯಸೋ ಚ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ಗಞ್ಛಿ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ. ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಸೀಲಞ್ಚೇವ ಞಾಣಞ್ಚ. ಸಙ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ. ಸಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ಸಙ್ಗಣಿಕವಿಹಾರನ್ತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕವಿಹಾರಂ. ನ ಹಿ ನೂನಮೇತಿ ನ ಹಿ ನೂನ ಇಮೇ. ತಥಾ ಹಿ ಪನಮೇತಿ ತಥಾ ಹಿ ಪನ ಇಮೇ. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇಹೀತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಯಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಜ್ಝನೇನ. ಸಞ್ಜಗ್ಘನ್ತೇತಿ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸನ್ತೇ. ಸಂಕೀಳನ್ತೇತಿ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತೇ.

೭. ಪತ್ತನಿಕುಜ್ಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೭. ಸತ್ತಮೇ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ತೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪತ್ತನಿಕ್ಕುಜ್ಜನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ನಿಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಅಧೋಮುಖಠಪನೇನ. ಅಲಾಭಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಅನತ್ಥಾಯಾತಿ ಉಪದ್ದವಾಯ ಅವಡ್ಢಿಯಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಕ್ಕುಜ್ಜನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೮. ಅಪ್ಪಸಾದಪವೇದನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಪ್ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇಯ್ಯುಂ. ಅಪ್ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇನ್ತೇನ ಪನ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ನ ಉಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ನ ವನ್ದಿತಬ್ಬಂ ನ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಅಗೋಚರೇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಅಗೋಚರೇ.

೯. ಪಟಿಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೯. ನವಮೇ ಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸ್ಸವನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧೇವ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಟಿಸ್ಸವಂ. ನ ಸಚ್ಚಾಪೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ನ ಸಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ ವಿಸಂವಾದೇತಿ.

೧೦. ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೦. ದಸಮೇ ಪಚ್ಚೇಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಅಧಿಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ. ತಞ್ಹಿ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ನ ಚ ತೇನ ಮೂಲೇನ ವುಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ತಂ ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸತಿವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.

(೧೦) ೫. ಸಾಮಞ್ಞವಗ್ಗೋ

೯೧. ಇತೋ ಪರಂ ಅಥ ಖೋ ಬೋಜ್ಝಾ ಉಪಾಸಿಕಾತಿಆದೀಸು ಬೋಜ್ಝಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸಿರಿಮಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಪದುಮಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸುತನಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಮನುಜಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಉತ್ತರಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಮುತ್ತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಖೇಮಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ರುಚೀ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಚುನ್ದೀ ರಾಜಕುಮಾರೀ, ಬಿಮ್ಬೀ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸುಮನಾ ರಾಜಕುಮಾರೀ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ, ತಿಸ್ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ತಿಸ್ಸಾಮಾತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸೋಣಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸೋಣಾಯ ಮಾತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಕಾಣಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಕಾಣಮಾತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಉತ್ತರಾ ನನ್ದಮಾತಾ, ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ, ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸಾಮಾವತೀ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಕೋಲಿಯಧೀತಾ, ಸುಪ್ಪಿಯಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ನಕುಲಮಾತಾ ಗಹಪತಾನೀತಿ ಇಮಾಸಂ ಏತ್ತಕಾನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಮೇವ ಕಥಿತಂ. ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.