.ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.
ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ
ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ
೧. ಮೇತ್ತಾವಗ್ಗೋ
೧. ಮೇತ್ತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧. ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಸೇವಿತಾಯಾತಿ ಆದರೇನ ಸೇವಿತಾಯ. ಭಾವಿತಾಯಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾಯ. ಬಹುಲೀಕತಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾಯ. ಯಾನಿಕತಾಯಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಕತಾಯ. ವತ್ಥುಕತಾಯಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾಯ. ಅನುಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾಯ. ಪರಿಚಿತಾಯಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾಯ ಉಪಚಿತಾಯ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಸುಕತಾಯ. ಆನಿಸಂಸಾತಿ ಗುಣಾ. ಸುಖಂ ಸುಪತೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಏಕಾದಸಕನಿಪಾತೇ ವಕ್ಖಾಮ.
ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಫರಣವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಪದಟ್ಠಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಧಿಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದಸ ಸಂಯೋಜನಾ ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಘಞ್ಚೇವ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಂಯೋಜನಾ ಚ ತನುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಲೇಸೂಪಧೀನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಮೇತ್ತಂ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಕುಸಲೀ ತೇನ ಹೋತೀತಿ ತೇನ ಮೇತ್ತಾಯನೇನ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ಸತ್ತಸಣ್ಡನ್ತಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಣ್ಡೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಸತ್ತಭರಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜೇತ್ವಾತಿ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನೇವ ವಿಜಿನಿತ್ವಾ. ರಾಜಿಸಯೋತಿ ಇಸಿಸದಿಸಾ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ. ಯಜಮಾನಾತಿ ದಾನಾನಿ ದದಮಾನಾ. ಅನುಪರಿಯಗಾತಿ ವಿಚರಿಂಸು.
ಅಸ್ಸಮೇಧನ್ತಿಆದೀಸು ಪೋರಾಣಕರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ, ಪುರಿಸಮೇಧಂ, ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ, ವಾಚಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಹಿ ರಾಜಾನೋ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸತೋ ದಸಮಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾಯೋಧಾನಂ ಛಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಪುರಿಸಸಙ್ಗಣ್ಹನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಲೇಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಿನಾ ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹಸ್ಸದ್ವಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ನಾಮ. ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಾಸೇತಿ ಹದಯೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಪಾಸನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ತಾತ, ಮಾತುಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪನ ಸಣ್ಹವಾಚಾಭಣನಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಪಿಯವಾಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ರಟ್ಠಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ, ಫೀತಞ್ಚ, ಬಹುಅನ್ನಪಾನಂ, ಖೇಮಂ, ನಿರಬ್ಬುದಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮುದಾ ಮೋದಮಾನಾ ಉರೇ ಪುತ್ತೇ ನಚ್ಚೇನ್ತಾ ಅಪಾರುತಘರಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಇದಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಂ ಅಭಾವತೋ ನಿರಗ್ಗಳನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪವೇಣಿ.
ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಇಮಞ್ಚ ರಟ್ಠಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಂಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧನ್ತಿಆದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞೇ ನಾಮ ಅಕಂಸು. ತೇಸು ಅಸ್ಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ವಧೇನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಮೇಧೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕವೀಸತಿಯೂಪಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸೇಯೇವ ಸತ್ತನವುತಿಪಞ್ಚಪಸುಸತಘಾತಭಿಂಸನಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪುರಿಸೇ ಚ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುರಿಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಮೇಧೋ. ಚತೂಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಪಾಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪಾಸೋ. ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯುಗಚ್ಛಿಗ್ಗಳೇ ಪವೇಸನದಣ್ಡಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೇ ವೇದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹಾರಿಮೇಹಿ ಯೂಪಾದೀಹಿ ಸರಸ್ಸತೀನದಿಯಾ ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಲೋಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸತ್ರಯಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಾಜಮೇತ್ಥ ಪಿವನ್ತೀತಿ ವಾಜಪೇಯ್ಯೋ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಞ್ಞೇನ ಸತ್ತರಸಹಿ ಪಸೂಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಬೇಲುವಯೂಪಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳಾತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ನವಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಚ ಪುರಿಸೇಹಿ ಚ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮೇಧಪರಿಯಾಯನಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇಧವಿಕಪ್ಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.
ಕಲಮ್ಪಿ ತೇ ನಾನುಭವನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಹಾಯಾಗಾ ಏಕಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಮಹನ್ತತಾಯ ಸೋಳಸಿಂ ಕಲಂ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ, ಸೋಳಸಮಂ ಭಾಗಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಜಿನಾತೀತಿ ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಸ್ಸ ಜಾನಿಂ ಕರೋತಿ. ನ ಜಾಪಯೇತಿ ನ ಪರೇನ ಪರಸ್ಸ ಜಾನಿಂ ಕಾರೇತಿ. ಮೇತ್ತಂಸೋತಿ ಮೇತ್ತಾಯಮಾನಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಹುತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಭೂತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು. ವೇರಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೇನಚೀತಿ ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕುಸಲವೇರಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲವೇರಂ ವಾ ನತ್ಥಿ.
೨. ಪಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨. ದುತಿಯೇ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾಯ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ. ಗರುಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ಗಾರವುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಗರುಭಾವನೀಯಂ. ತಿಬ್ಬನ್ತಿ ಬಹಲಂ. ಪರಿಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥಪಾಳಿಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರಿಪಞ್ಹತೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ಕರೋತಿ, ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ದ್ವಯೇನಾತಿ ದುವಿಧೇನ. ಅನಾನಾಕಥಿಕೋತಿ ಅನಾನತ್ತಕಥಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕೋತಿ ನಾನಾವಿಧಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ನ ಕಥೇತಿ. ಅರಿಯಂ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವನ್ತಿ ಅರಿಯತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ನಾಮ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ, ಸೇಸಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಜಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಕಂ ಜಾನಾತಿ. ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಕಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಿಯತ್ತಾಯಾತಿ ಪಿಯಭಾವತ್ಥಾಯ. ಗರುತ್ತಾಯಾತಿ ಗರುಭಾವತ್ಥಾಯ. ಭಾವನಾಯಾತಿ ಭಾವನತ್ಥಾಯ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ವಾ. ಸಾಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮತ್ಥಾಯ. ಏಕೀಭಾವಾಯಾತಿ ನಿರನ್ತರಭಾವತ್ಥಾಯ.
೩-೪. ಅಪ್ಪಿಯಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೩-೪. ತತಿಯೇ ಅಪ್ಪಿಯಪಸಂಸೀತಿ ಅಪ್ಪಿಯಜನಸ್ಸ ಪಸಂಸಕೋ ವಣ್ಣಭಾಣೀ. ಪಿಯಗರಹೀತಿ ಪಿಯಜನಸ್ಸ ನಿನ್ದಕೋ ಗರಹಕೋ. ಚತುತ್ಥೇ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಕಾಮೋತಿ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಅಞ್ಞೇನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಅನವಜಾನನಕಾಮೋ. ಅಕಾಲಞ್ಞೂತಿ ಕಥಾಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಕಾಲೇ ಕಥೇತಿ. ಅಸುಚೀತಿ ಅಸುಚೀಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.
೫. ಪಠಮಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ. ಏತೇಹಿ ಮುತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಲೋಕತೋ ನ ನಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತೀತಿ ಅಯಞ್ಚ ಲೋಕೋ ಏತೇ ಅನುಬನ್ಧತಿ ನ ಪಜಹತಿ, ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನ ನಿವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋತಿ ಲಾಭೇ ಆಗತೇ ಅಲಾಭೋ ಆಗತೋಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವೇಕ್ಖತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇತಿ ‘‘ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಏವಂ ಅವೇಕ್ಖತಿ. ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ವಿಧಮಿತಾ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ. ಪದಞ್ಚ ಞತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗತೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ಞತ್ವಾವ ತಂ ಪಾರಂ ಗತಭಾವಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.
೬. ದುತಿಯಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೬. ಛಟ್ಠೇ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಕಿಂ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ. ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋತಿ ಕೋ ಅಧಿಕಪ್ಪಯೋಗೋ. ಪರಿಯಾದಾಯಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಇಧಾಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.
೭. ದೇವದತ್ತವಿಪತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ. ಆರಬ್ಭಾತಿ ಆಗಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ. ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪತ್ತಿಂ ವಿಪನ್ನಾಕಾರಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ.
೮. ಉತ್ತರವಿಪತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೮. ಅಟ್ಠಮೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ವಿಹಾರೇ. ಸೋ ಕಿರ ವಟವನೇ ನಿವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವಟಜಾಲಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೇವರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕೋತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೋ.
೯. ನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯. ನವಮೇ ಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ. ಬಲವಾತಿ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಪಾಸಾದಿಕೋತಿ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸಾದಜನಕೋ. ತಿಬ್ಬರಾಗೋತಿ ಬಹಲರಾಗೋ. ಕಿಮಞ್ಞತ್ರಾತಿಆದೀಸು ಅಯಮತ್ಥೋ – ಕಿಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಕಥಿತೇನ, ಅಯಂ ನನ್ದೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ ನನ್ದೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ. ಸಚೇ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ತತ್ಥ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.
೧೦. ಕಾರಣ್ಡವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦. ದಸಮೇ ಅಞ್ಞೇನಾಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ವಚನಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇತೀತಿ ಬಾಹಿರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಆಗನ್ತುಕಕಥಂ ಓತಾರೇತಿ. ಅಪನೇಯ್ಯೇಸೋತಿ ಅಪನೇಯ್ಯೋ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ ಏಸ. ಸಮಣದೂಸೀತಿ ಸಮಣದೂಸಕೋ. ಸಮಣಪಲಾಪೋತಿ ವೀಹೀಸು ವೀಹಿಪಲಾಪೋ ವಿಯ ನಿಸ್ಸಾರತಾಯ ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಪಲಾಪೋ. ಸಮಣಕಾರಣ್ಡವೋತಿ ಸಮಣಕಚವರೋ. ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಸೇನ್ತೀತಿ ಬಹಿ ನೀಹರನ್ತಿ. ಯವಕರಣೇತಿ ಯವಖೇತ್ತೇ. ಫುಣಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾವಾತೇ ಓಪುನಿಯಮಾನಸ್ಸ. ಅಪಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಾರಧಞ್ಞಾನಂ ಏಕತೋ ದುಬ್ಬಲಧಞ್ಞಾನಂ ಏಕತೋ ಕರಣತ್ಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಪಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾತಗ್ಗಾಹಿನಾ ಸುಪ್ಪೇನ ವಾ ವತ್ಥೇನ ವಾ ನೀಹರನ್ತಿ. ದದ್ದರನ್ತಿ ದದ್ದರಸದ್ದಂ.
ಸಂವಾಸಾಯನ್ತಿ ಸಂವಾಸೇನ ಅಯಂ. ವಿಜಾನಾಥಾತಿ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ. ಸನ್ತವಾಚೋತಿ ಸಣ್ಹವಾಚೋ. ಜನವತೀತಿ ಜನಮಜ್ಝೇ. ರಹೋ ಕರೋತಿ ಕರಣನ್ತಿ ಕರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ, ತಂ ರಹೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಕರೋತಿ. ಸಂಸಪ್ಪೀ ಚ ಮುಸಾವಾದೀತಿ ಸಂಸಪ್ಪಿತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದೀ, ಮುಸಾ ಭಣನ್ತೋ ಸಂಸಪ್ಪತಿ ಫನ್ದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.
ಮೇತ್ತಾವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.
೨. ಮಹಾವಗ್ಗೋ
೧. ವೇರಞ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಭಿವಾದೇತೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಕಾರೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ನ ವನ್ದತಿ ನಾಸನಾ ವುಟ್ಠಾತಿ, ನಾಪಿ ‘ಇಧ ಭೋನ್ತೋ ನಿಸೀದನ್ತೂ’ತಿ ಏವಂ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಭಾವನೇ ನಾಮ ಅತ್ಥೇ ‘‘ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಏವಂ ವತ್ವಾ ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಥೇವಾತಿ. ಯಂ ತಂ ಮಯಾ ಸುತಂ, ತಂ ತಥೇವ, ತಂ ಸವನಞ್ಚ ಮೇ ದಸ್ಸನಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ಅತ್ಥತೋ ಏಕೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ಹಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ…ಪೇ… ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀತಿ. ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಸುತಂ ದಿಟ್ಠೇನ ನಿಗಮೇತ್ವಾ ನಿನ್ದನ್ತೋ ಆಹ – ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾತಿ ತಂ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಂ ಅಕರಣಂ ಅಯುತ್ತಮೇವಾತಿ.
ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನದೋಸಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಕರುಣಾಸೀತಲೇನ ಹದಯೇನ ತಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ನಾಹಂ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪ್ಪಟಿಹತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕಾದಿಭೇದೇ ಲೋಕೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಮಹಂ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಂ. ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ವಾ ಏತಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏವರೂಪಂ ನಿಪಚ್ಚಾಕಾರಾರಹಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಯದಾಪಾಹಂ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋವ ಉತ್ತರೇನ ಮುಖೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕಲಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ, ತದಾಪಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕಾದಿಭೇದೇ ಲೋಕೇ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಮಹಂ ಏವರೂಪಂ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೇಯ್ಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಮಂ ಸೋಳಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾಯುಕೋ ಖೀಣಾಸವಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಲೋಕೇ ಮಹಾಪುರಿಸೋ, ತ್ವಂ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗೋ ಚ ಜೇಟ್ಠೋ ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಚ, ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಪತಿಮಾನೇಸಿ. ತದಾಪಿ ಚಾಹಂ ಅತ್ತನಾ ಉತ್ತರಿತರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿಂ – ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಜೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಪತಿಜಾತಸ್ಸಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿರಹೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕಂ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯಂ. ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಾ ತಥಾಗತಾ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಪತ್ಥಯಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಥಾಗತೋ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯ ವಾ…ಪೇ… ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ರತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪರಿಪಾಕಸಿಥಿಲಬನ್ಧನಂ ವಣ್ಟಾ ಮುತ್ತತಾಲಫಲಂ ವಿಯ ಗೀವತೋ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಹಸಾವ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪತೇಯ್ಯ.
ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞತಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ತಂ ವಚನಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಆಹ – ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿ. ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸಾಮಗ್ಗಿರಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಅರಸಜಾತಿಕೋ ಅರಸಸಭಾವೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಮುದುಭಾವಜನನತ್ಥಂ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಭಾವಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅತ್ತನಿ ಸನ್ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋತಿಆದಿಮಾಹ.
ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸಾತಿ ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಏಸ. ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕಾರಣಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ‘‘ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ವದಮಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾ ವದೇಯ್ಯ, ಅವಿತಥವಾದೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಕತಮೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪರಸಾ…ಪೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಸಾ, ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೇ ತೇ ಜಾತಿವಸೇನ ವಾ ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತಾನಮ್ಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಾನಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಾನಂ ರಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಕಾಮಸುಖಸ್ಸಾದಸಙ್ಖಾತಾ ರೂಪರಸಾ, ಸದ್ದರಸಾ, ಗನ್ಧರಸಾ, ರಸರಸಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಸಾ, ಯೇ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಆವಿಞ್ಛನ್ತಿ, ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾದಿಸಾಮಗ್ಗಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಹೀನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಪಿ ಮಮಾಕಾರೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ ವಾ ಏಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ.
ತತ್ಥ ಪಹೀನಾತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನತೋ ವಿಗತಾ, ಪಜಹಿತಾ ವಾ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಕರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಉಚ್ಛಿನ್ನಂ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾಮಯಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ. ತಾಲವತ್ಥು ವಿಯ ನೇಸಂ ವತ್ಥು ಕತನ್ತಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ತಾಲರುಕ್ಖಂ ಸಮೂಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಮತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಕತೇ ನ ಪುನ ತಸ್ಸ ತಾಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಸಮೂಲೇ ರೂಪಾದಿರಸೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಭಾವೇನ ವತ್ಥುಮತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮತ್ತಾ ವಾ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಕತಾತಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯಥಾ ನೇಸಂ ಪಚ್ಛಾಭಾವೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ಅನಭಾವಂಕತಾತಿ. ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಕಸಭಾವಾ.
ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀತಿ ಯಞ್ಚ ಖೋ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸಿ, ಸೋ ಪರಿಯಾಯೋ ನ ಹೋತಿ. ನನು ಚ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವುತ್ತೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ಕಾತುಂ ಭಬ್ಬೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಕರೋತಿ, ಸೋ ತದಭಾವೇನ ಅರಸರೂಪೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಅಭಬ್ಬೋವ ಏತಂ ಕಾತುಂ, ತೇನಸ್ಸ ಕಾರಣೇ ಅಭಬ್ಬತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ. ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ತ್ವಂ ಮಂ ‘‘ಅರಸರೂಪೋ’’ತಿ ವದೇಸಿ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇಸು ನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ.
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅರಸರೂಪತಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಥಾಪರಂ ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಭವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಬ್ಬಪರಿಯಾಯೇಸು ಚೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜನಾಕ್ಕಮಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಮತ್ಥಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಲೋಕೇ ‘‘ಸಾಮಗ್ಗಿಪರಿಭೋಗೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತದಭಾವೇನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಭೋಗೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವಾ ಚ ಯ್ವಾಯಂ ರೂಪಾದೀಸು ಸತ್ತಾನಂ ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೋ, ತದಭಾವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಂ ಲೋಕೇ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕುಲಸಮುದಾಚಾರಕಮ್ಮಂ ಲೋಕಿಯಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಕಿರಿಯವಾದೋತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಅಕಿರಿಯಂ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಕಿರಿಯವಾದಿತಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ. ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ ಅವಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಭಗವತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಇಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಅಯಂ ಲೋಕತನ್ತಿ ಲೋಕಪವೇಣೀ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತದ್ವಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಚ ದೋಸಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದತಿ, ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಪನ ಮೋಹಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ತಯೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇದಂ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕುಲಸಮುದಾಚಾರಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ತಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಜೇಗುಚ್ಛೀತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ, ಯಾನಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಚೇವ ಯಾವ ಚ ಅಕುಸಲಾನಂ ಲಾಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಾ ಸಮಙ್ಗಿಭಾವೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಹಿರೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಜೇಗುಚ್ಛಿತಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನಾತಿಆದಿ ಕರಣವಚನಂ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಭಗವತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಕಕಮ್ಮಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ವಿನೇತಬ್ಬೋ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ವೇನಯಿಕೋತಿ ಆಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ವಿನಯತೀತಿ ವಿನಯೋ, ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿನಯೋ ಏವ ವೇನಯಿಕೋ. ವಿನಯಂ ವಾ ಅರಹತೀತಿ ವೇನಯಿಕೋ, ನಿಗ್ಗಹಂ ಅರಹತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿನಯಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೇನಯಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅಯಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ವಿನಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವೇನಯಿಕೋ. ವಿಚಿತ್ರಾ ಹಿ ತದ್ಧಿತವುತ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ತಂ ವೇನಯಿಕಭಾವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಸ್ಮಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ವಯೋವುದ್ಧೇ ತೋಸೇನ್ತಿ ಹಾಸೇನ್ತಿ, ಅಕರೋನ್ತಾ ಪನ ತಾಪೇನ್ತಿ ವಿಹೇಸೇನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಚ ತಾನಿ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ವಯೋವುದ್ಧೇ ತಪತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾಚಾರವಿರಹಿತತ್ತಾ ವಾ ‘‘ಕಪಣಪುರಿಸೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಆಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ತಪತೀತಿ ತಪೋ, ರೋಸೇತಿ ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾಕರಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಪೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಕಪಣಪುರಿಸೋ ತಪಸ್ಸೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಯೇ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ತಪನತೋ ತಪನೀಯಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಯಸ್ಮಾ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತಪಸ್ಸಿತಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ತಪನ್ತೀತಿ ತಪಾ, ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇ ತಪೇ ಅಸ್ಸಿ ನಿರಸ್ಸಿ ಪಹಾಸಿ ವಿದ್ಧಂಸೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ.
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ದೇವಲೋಕಗಬ್ಭಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೇವಲೋಕಪಟಿಸನ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪಗಬ್ಭೋತಿ ಆಹ. ಕೋಧವಸೇನ ವಾ ಭಗವತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋಪಿ ಏವಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಗಬ್ಭತೋ ಅಪಗತೋತಿ ಅಪಗಬ್ಭೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ದೇವಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಹೀನೋ ವಾ ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಪಗಬ್ಭೋ. ದೇವಲೋಕಗಬ್ಭಪರಿಬಾಹಿರತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಹೀನಗಬ್ಭಪಟಿಲಾಭಭಾಗೀತಿ. ಹೀನೋ ವಾಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭವಾಸೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಗವತೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಅಪಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತಂ ಅಪಗಬ್ಭತಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ. ತತ್ರ ಚ ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಹೀನಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವೇ ಚ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅನುತ್ತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಹತಕಾರಣತ್ತಾ ಪಹೀನಾ. ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಜಲಾಬುಜಯೋನಿ ಗಹಿತಾ, ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ’’ಪಿ.
ಅಪಿಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ. ಪುನಬ್ಭವೋ ಏವ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾ ಠಿತಿ ಅತ್ಥಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ನ ಗಬ್ಭತೋ ಅಞ್ಞಾ ಸೇಯ್ಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಪುನಬ್ಭವಭೂತಾಪಿ ಅಪುನಬ್ಭವಭೂತಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಇಧ ಚ ಪುನಬ್ಭವಭೂತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪುನಬ್ಭವೋ ಏವ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀ’’ತಿ.
ಏವಂ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಸರೂಪತಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಧಮ್ಮಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಸೀತಲೇನೇವ ಚಕ್ಖುನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಓಲೇಕೇನ್ತೋ ಯಂ ಧಮ್ಮಧಾತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ದೇಸನಾವಿಲಾಸಪ್ಪತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ನಭೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಚ ಸರದಕಾಲೇ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹದಯನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇನ್ತೋ ತಾನಿಯೇವ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂನಿ ತೇನ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕರುಣಾವಿಪ್ಫಾರಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತಾದಿಗುಣಲಕ್ಖಣಂ ಪಥವಿಸಮಚಿತ್ತತಂ ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕೇವಲಂ ಪಲಿತಸಿರಖಣ್ಡದನ್ತವಲಿತ್ತಚತಾದೀಹಿ ಅತ್ತನೋ ವುದ್ಧಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಜಾನಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಂ ಜರಾಯ ಅನುಸಟಂ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಅಧಿಭೂತಂ ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಂ ಅಜ್ಜ ಮರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸ್ವೇವ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯದಾರಕಭಾವಗಮನೀಯಂ. ಮಹನ್ತೇನ ಖೋ ಪನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ, ತದಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಂ ಪುರೇಜಾತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ.
ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದೀನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹಿ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾ ಪಕ್ಖೇ ವಿಧುನನ್ತಾ ತಂಖಣಾನುರೂಪಂ ವಿರವನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ಯೋ ಪಠಮತರಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಜೇಟ್ಠೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಾಯ ಉಪಮಾಯ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಭಾವಂ ಸಾಧೇತುಕಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಯೋ ನು ಖೋ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪೋತಕಾನಂ…ಪೇ… ಕಿನ್ತಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ. ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಾನನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾನಂ. ಕಿನ್ತಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ ಸೋ ಕಿನ್ತಿ ವಚನೀಯೋ ಅಸ್ಸ, ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾತಿ.
‘‘ಜೇಟ್ಠೋ’’ತಿಸ್ಸ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಚನೀಯೋತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಇತಿ ಅಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಸೋ ಹಿ ನೇಸಂ ಜೇಟ್ಠೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ನೇಸಂ ವುದ್ಧತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಪಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಆಹ, ಯಥಾ ಸೋ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕೋ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾಯ ಪಜಾಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ತತ್ಥ ಗತಾಯ. ಪಜಾಯಾತಿ ಸತ್ತಧಿವಚನಮೇತಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಕೋಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೇಸು ಸತ್ತೇಸೂಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಣ್ಡಭೂತಾಯಾತಿ ಅಣ್ಡೇ ಭೂತಾಯ ಪಜಾತಾಯ ಸಞ್ಜಾತಾಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಣ್ಡೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಅಣ್ಡಭೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮಯಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಜಾ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಅಣ್ಡಭೂತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯಾತಿ ತೇನ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಓನದ್ಧಾಯ ಬದ್ಧಾಯ ವೇಠಿತಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಮಯಂ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಏಕೋವ ಲೋಕೇತಿ ಸಕಲೇಪಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಅಹಮೇವ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ. ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಉತ್ತರರಹಿತಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ, ಅಥ ವಾ ಪಸತ್ಥಂ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ನಾಮಮೇವ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅನುತ್ತರಾ ಬೋಧಿ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸಬ್ಬಗುಣದಾಯಕತ್ತಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ದೇತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಮೇವ ದೇತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ ಅಭಿಸೇಕೋ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಸ್ಸರಭಾವಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಅನುತ್ತರಾ ಬೋಧಿ ನ ಹೋತೀತಿ. ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಧಿಗತೋಮ್ಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.
ಇದಾನಿ ಯದೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಓಪಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಪಾದನಂ, ತಂ ಏವಂ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಯಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಅಣ್ಡೇಸು ಅಧಿಸಯನಾದಿತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣಂ, ಏವಂ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಅನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾತಿ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಕರಣಂ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಅಣ್ಡಾನಂ ಅಪೂತಿಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಹಾನಿ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಅಣ್ಡಾನಂ ಅಲ್ಲಸಿನೇಹಪರಿಯಾದಾನಂ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಭವತ್ತಯಾನುಗತನಿಕನ್ತಿಸಿನೇಹಪರಿಯಾದಾನಂ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಅಣ್ಡಕಪಾಲಾನಂ ತನುಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಸ್ಸ ತನುಭಾವೋ, ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಸ್ಸ ಪಾದನಖತುಣ್ಡಕಾನಂ ಥದ್ಧಖರಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ತಿಕ್ಖಖರವಿಪ್ಪಸನ್ನಸೂರಭಾವೋ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮಕಾಲೋ ವಡ್ಢಿಕಾಲೋ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಕಾಲೋ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಸ್ಸ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪಕ್ಖೇ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಾಧಿಗತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಕ್ಖೇ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಸಕಲಬುದ್ಧಗುಣಸಚ್ಛಿಕತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.
ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜೇಟ್ಠೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಥಾ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾನಂ ಪಠಮತರಂ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾಯ ಪಜಾಯ ತಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತತ್ತಾ ಅಹಞ್ಹಿ ಜೇಟ್ಠೋ ವುದ್ಧತಮೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಸಮತ್ತಾ ಸೇಟ್ಠೋತಿ.
ಏವಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನುತ್ತರಂ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ತಂ ಅಧಿಗತೋ, ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಭುತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸೀತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನ ಮಯಾ ಅಯಂ ಅನುತ್ತರೋ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವೋ ಕುಸೀತೇನ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನಾ ಸಾರದ್ಧಕಾಯೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತೇನ ಅಧಿಗತೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ತದಧಿಗಮಾಯ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಮಯಾ ಚತುಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಭೇದಂ ವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ, ಪಗ್ಗಹಿತಂ ಅಸಿಥಿಲಪ್ಪವತ್ತಿತಂ. ಆರದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಚ ಮೇ ತಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ ಅಹೋಸಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವೀರಿಯಮೇವ, ಸತಿಪಿ ಮೇ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಟ್ಠಿತತ್ತಾಯೇವ ಚ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ. ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಮೇ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ನಾಮಕಾಯೇ ಪಸ್ಸದ್ಧೇ ರೂಪಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಮಕಾಯೋ ರೂಪಕಾಯೋ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾವ ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸಾರದ್ಧೋತಿ ಸೋ ಚ ಖೋ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ವಿಗತದರಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗನ್ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಂ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಸಮಾಹಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ಏಕಗ್ಗಂ ಅಚಲಂ ನಿಪ್ಫನ್ದನನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ ಹೋತಿ.
ಇದಾನಿ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಅಧಿಗತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಂ ಯಾವ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೬೯) ವುತ್ತಮೇವ.
ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದೀಸು ಪನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ. ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ಅವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ. ತಮೋತಿ ಸ್ವೇವ ಮೋಹೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ ತಮೋ ನಾಮ. ಆಲೋಕೋತಿ ಸಾ ಏವ ವಿಜ್ಜಾ ಓಭಾಸಕರಣಟ್ಠೇನ ಆಲೋಕೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಪಸಂಸಾವಚನಂ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ – ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಅಧಿಗತವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿನಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಏಸ ನಯೋ ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯೇ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪಿನೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾತಾಯ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ತಮೋ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಮಮ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಪಧಾನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವ ಫಲಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ.
ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಠಮಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾತಿ ಅಯಂ ಖೋ ಮಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪಠಮಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಪಠಮಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಪಠಮಾ ಅರಿಯಾಜಾತಿ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತಮ್ಹಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟನಿಕಾಯೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೀತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾಯಂ ನಯೋ.
ಚುತುಪಪಾತಕಥಾಯ ಪನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚುತುಪಪಾತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಯಥಾ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ‘‘ಚುತುಪಪಾತಞಾಣಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಚುತುಪಪಾತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.
ಯಂ ಪನೇತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಧಿಗಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತತಿಯಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಖೋ ಮಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತತಿಯಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ತತಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ತತಿಯಾ ಅರಿಯಜಾತಿ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತಮ್ಹಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟನಿಕಾಯೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೀತಿ.
ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ? ಸೋ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕೋ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಸಕಿಮೇವ ಜಾಯತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ. ತತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ, ಪುನ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ. ಏವಂ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾತೋಮ್ಹಿ. ಸಾ ಚ ಮೇ ಜಾತಿ ಅರಿಯಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅತೀತಂಸಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತಂಸಞಾಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯೇನ ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣನ್ತಿ ಏವಂ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸಿ.
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೇನ ನಿಗುಹಿತಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯಪಕಾಸಿಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವುತ್ತೇ ಪೀತಿವಿಪ್ಫಾರಪರಿಪುಣ್ಣಗತ್ತಚಿತ್ತೋ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಭಗವತೋ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ಈದಿಸಂ ನಾಮಾಹಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ ‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಅವಚಂ, ಧಿರತ್ಥು ವತ, ಭೋ, ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ಲೋಕೇ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಪುರೇಜಾತಟ್ಠೇನ ಜೇಟ್ಠೋ, ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಟ್ಠೇನ ಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ಜೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಬ್ಭನುಮೋದಮಾನೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾತಿ.
೨. ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨. ದುತಿಯೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಞಾತಾ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ. ಸನ್ಥಾಗಾರೇತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಮನತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಅಗಾರೇ. ಸಾ ಕಿರ ಸನ್ಥಾಗಾರಸಾಲಾ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಅಹೋಸಿ, ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಠಿತಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗತಮನುಸ್ಸಾ ಪಠಮಂ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ರಾಜಕುಲಾನಂ ರಜ್ಜಕಿಚ್ಚಸನ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಅಗಾರನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಹಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ರಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಸನ್ಥರನ್ತಿ ಕರೋನ್ತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ. ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಸೀದನತ್ಥಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಮಹಾರಹವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇಸು ಆಸನೇಸು ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತೀತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಕಿಚ್ಚಞ್ಚೇವ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಞ್ಚ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲೋಕಿಯಜಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಿವಿಧೋ ಬುದ್ಧವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಚರಿಯವಣ್ಣೋ, ಸರೀರವಣ್ಣೋ, ಗುಣವಣ್ಣೋತಿ. ತತ್ರಿಮೇ ರಾಜಾನೋ ಚರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಆರಭಿಂಸು – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ವತ ಕತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಾನಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ, ದಸ ಉಪಪಾರಮಿಯೋ, ದಸ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಯೋತಿ ಸಮತ್ತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ, ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ, ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ, ಬುದ್ಧಚರಿಯಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಅಡ್ಢಚ್ಛಕ್ಕೇಹಿ ಜಾತಕಸತೇಹಿ ಬುದ್ಧವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಾ ತುಸಿತಭವನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು.
ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ಪನ ‘‘ತೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನಿಕಾಯತೋ ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ, ಪಿಟಕತೋ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ, ಅಙ್ಗತೋ ನವ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಖನ್ಧತೋ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ಧಮ್ಮಗುಣಂ ಕಥಯಿಂಸು.
ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಓಪರಜ್ಜಂ ಸೇನಾಪತಿಸೇಟ್ಠಿಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನನ್ತರಾದೀನಿ ಅಗಣೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸತ್ಥು ವರಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಭದ್ದಿಯರಾಜಮಹಾಕಪ್ಪಿನಪುಕ್ಕುಸಾತಿಆದೀನಂ ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾನಂಯೇವ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅನೇಕಕೋಟಿಸತಂ ಧನಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪನ ಯಸಕುಲಪುತ್ತಸೋಣಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತರಟ್ಠಪಾಲಕುಲಪುತ್ತಾದೀನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಏವರೂಪಾ ಚ ಏವರೂಪಾ ಚ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಙ್ಖೇಪವಸೇನ ಸಙ್ಘಗುಣೇ ಕಥಯಿಂಸು.
ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಸೇನಾಯ ಅಧಿಪತಿ. ವೇಸಾಲಿಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ರಾಜಾನೋ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ರಟ್ಠಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಏಕಂ ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಸೀಹಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರತ್ತಮಣಿವಣ್ಣಂ ಕಮ್ಬಲಪರಿಯೋನದ್ಧಂ ಸೇನಾಪತಿಚ್ಛತ್ತಂ ಅದಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ. ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋತಿ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ. ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಯೋ ಜನಾ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕಾ – ನಾಳನ್ದಾಯಂ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ, ಕಪಿಲಪುರೇ ವಪ್ಪೋ ಸಕ್ಕೋ, ವೇಸಾಲಿಯಂ ಅಯಂ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀತಿ. ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸರಾಜೂನಂ ಪರಿಸಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು, ಸೀಹಸ್ಸ ಪನ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಮಹಾರಹೇ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ನಿಸ್ಸಂಸಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಅದ್ಧಾ ಏಕಂಸೇನ, ನ ಹೇತೇ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ಏವಂ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ.
ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಕಿರ ನಾಟಪುತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಸೀಹೋ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಹಾನಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮತರಂಯೇವ ಸೀಹಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇನಾಪತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಬಹೂ ವಿಚರನ್ತಿ. ಸಚೇ ತ್ವಂ ಕಸ್ಸಚಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ. ಅಹಂ ತೇ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ನಿವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಕಥಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಪೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.
ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠೋ ಮಹಾಪಬ್ಬತೇನ ವಿಯ ಬಲವಸೋಕೇನ ಓತ್ಥಟೋ ‘‘ಯತ್ಥ ದಾನಿಸ್ಸಾಹಂ ಗಮನಂ ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ, ಹತೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಬಾಹನುಪಾಯಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಪನ ತ್ವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ವದನ್ತೋ ವಿಚರನ್ತಂ ಗೋಣಂ ದಣ್ಡೇನ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಜಲಮಾನಂ ಪದೀಪಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಭತ್ತಭರಿತಂ ಪತ್ತಂ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಸೀಹಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಂ ವಿನಾಸೇಸಿ. ಗಮಿಯಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದೀನಂ ಯೋಜಾಪನಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಪಯೋಗೋ. ಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೀತಿ ಸೋ ವೂಪಸನ್ತೋ.
ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿ ದುತಿಯವಾರಮ್ಪಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಾರೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ತುಸಿತಭವನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಹಿ ಉಪರಿ ಕೇಸಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾನಂ ವಸೇನ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ‘‘ಏಕಪದೇಪಿ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನೇಪಿ ಅವಖಲಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುಕಥಿತವಸೇನೇವ ಧಮ್ಮಗುಣಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಯಸಸಿರಿವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನ ಕೋಸಜ್ಜಪಕತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇರಸಸು ಪನ ಧುತಙ್ಗಗುಣೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಸು ಅನುಪಸ್ಸನಾಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ವಳಞ್ಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಪದಾವಸೇನ ಸಙ್ಘಗುಣೇ ಕಥಯಿಂಸು.
ತತಿಯವಾರೇ ಪನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಮಾನಾ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಕಥಯಿಂಸು, ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಧಮ್ಮಗುಣೇ, ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಸಙ್ಘಗುಣೇ ಚ ಕಥಯಿಂಸು. ತತೋ ಸೀಹೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಸಞ್ಚ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ತತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಅದ್ಧಾ ಅನೋಮಗುಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸೋ ಭಗವಾ, ಇಮಂ ದಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪೀತಿಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾವ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ ಹಿ ಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಿಗಣ್ಠಾ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ಹಿ ಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ನಿಗಣ್ಠಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಪಲೋಕಿತಾ ವಾ ಅನಪಲೋಕಿತಾ ವಾತಿ ಆಪುಚ್ಛಿತಾ ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತಾ ವಾ. ನ ಹಿ ಮೇ ತೇ ಆಪುಚ್ಛಿತಾ ಯಾನವಾಹನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಚ ಇಸ್ಸರಿಯವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಪಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತಾ ಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಫಲಂ ಏತೇಸಂ ಆಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.
ವೇಸಾಲಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾಸೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಥೋಕಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ‘‘ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಕಾಲೋ. ಯಥಾಪಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಲಿಕಾಪುಞ್ಜಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೀಹಸ್ಸ ದುತಿಯದಿವಸೇ ‘‘ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಕಾಲೋ. ಯಥಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಟ್ಠಕಚವರಾದೀನಿ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತಂ ವಾಲಿಕಾಪುಞ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದನಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೀಹೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೇ ‘‘ಅಫಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾ ನಿಪ್ಫಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾಸಿ. ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಚ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಾಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಯುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ‘‘ಯೇಕೇಚಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೂ’’ತಿ ಘೋಸನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚರಥಸತಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮರಥೇ ಠಿತೋ ತೇಹಿ ಚೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಮಹತಿಯಾ ಚ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಚುಣ್ಣವಾಸಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾಸಿ. ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ.
ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ದೂರತೋವ ಅಸೀತಿ-ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನ-ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ-ದ್ವತ್ತಿಂಸ-ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಪುರಿಸಂ ಏವಂ ಆಸನ್ನೇ ವಸನ್ತಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನಾದ್ದಸಂ, ವಞ್ಚಿತೋ ವತಮ್ಹಿ, ಅಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾನಿಧಿಂ ದಿಸ್ವಾ ದಲಿದ್ದಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಕಾರಣವಚನೋ ಹೇತ್ಥ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ‘‘ಹೇತುಮ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೭೨೦) ವಿಯ. ಕಾರಣನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ತಥಾಪವತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ. ಅತ್ಥಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹಿ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ. ಅನುಕಾರಣನ್ತಿ ಏಸೋ ಏವ ಪರೇಹಿ ತಥಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋತಿ. ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇಹಿ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ತತೋ ಪರಂ ತಸ್ಸ ಅನುವಾದೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಪಿ ತವ ವಾದೇ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾತಿ ನ ಅಭೂತೇನ ವತ್ತುಕಾಮಾ. ಅತ್ಥಿ ಸೀಹಪರಿಯಾಯೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸೇನಾತಿ ಚತುಮಗ್ಗಚತುಫಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಉತ್ತಮೇನ. ಅಸ್ಸಾಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸನತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥಮ್ಭನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸೀಹಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.
ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಅನುವಿದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಸುನ್ದರೋ ಹೋತಿ. ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ನಿಗಣ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಸೀಹೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಮೇವ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಾಧೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಾವಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಪಟಾಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಘೋಸೇನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ನೋ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಕಿಮಹಂ ಏತೇಸಂ ಸರಣಂ ಗತೋ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಸೋ ‘‘ಏತೇಸಂ ಮೇ ಸರಣಗತಭಾವಂ ಬಹೂ ಜಾನನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಇದಾನಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತು’’ನ್ತಿ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ನ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಓಪಾನಭೂತನ್ತಿ ಪಟಿಯತ್ತಉದಪಾನೋ ವಿಯ ಠಿತಂ. ಕುಲನ್ತಿ ತವ ನಿವೇಸನಂ. ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಜನೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅವತ್ವಾ ದೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಕಾರಣಮತ್ತೇನೇವ ಮಾ ಇಮೇಸಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಾನಞ್ಹಿ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಓವದಿ. ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಕುತೋ ಸುತನ್ತಿ? ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ. ತೇ ಕಿರ ಕುಲಘರೇಸು ಏವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ನಾಞ್ಞೇಸಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ‘‘ಸುತಂ ಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ.
ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಂ, ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ. ತತ್ಥ ದಾನಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಸುಖಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ, ಭೋಗಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ವಿಸಮಗತಸ್ಸ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ದಾನಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನಸದಿಸಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಹಾಪಥವೀಸದಿಸಂ, ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಆಲಮ್ಬನರಜ್ಜುಸದಿಸಂ. ಇದಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣಟ್ಠೇನ ನಾವಾ, ಸಮಸ್ಸಾಸನಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ, ಭಯಪರಿತ್ತಾಣಟ್ಠೇನ ಸುಸಙ್ಖತನಗರಂ, ಮಚ್ಛೇರಮಲಾದೀಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಪದುಮಂ, ತೇಸಂ ನಿದಹನಟ್ಠೇನ ಅಗ್ಗಿ, ದುರಾಸದಟ್ಠೇನ ಆಸಿವಿಸೋ, ಅಸನ್ತಾಸನಟ್ಠೇನ ಸೀಹೋ, ಬಲವನ್ತಟ್ಠೇನ ಹತ್ಥೀ, ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಟ್ಠೇನ ಸೇತವಸಭೋ, ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಸಮ್ಪಾಪನಟ್ಠೇನ ವಲಾಹಕೋ ಅಸ್ಸರಾಜಾ. ದಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯ್ಹೇಸೋ ವಂಸೋ, ಮಯಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ ವೇಲಾಮಮಹಾಯಞ್ಞೋ, ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಮಹಾಯಞ್ಞೋ, ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಮಹಾಯಞ್ಞೋ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಮಹಾಯಞ್ಞೋತಿ, ಅನೇಕಮಹಾಯಞ್ಞಾ ಪವತ್ತಿತಾ, ಸಸಭೂತೇನ ಜಲಿತಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಿತಂ. ದಾನಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ ಮಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ, ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಞಾಣಂ ದೇತೀತಿ ಏವಮಾದಿದಾನಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ.
ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದನನ್ತರಂ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೀಲಕಥನ್ತಿ ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ. ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಮಮ ವಂಸೋ, ಅಹಂ ಸಙ್ಖಪಾಲನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಭೂರಿದತ್ತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಸೀಲವರಾಜಕಾಲೇ ಮಾತುಪೋಸಕಹತ್ಥಿರಾಜಕಾಲೇ ಛದ್ದನ್ತಹತ್ಥಿರಾಜಕಾಲೇತಿ ಅನನ್ತೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿಂ. ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರಸದಿಸೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಪುಪ್ಫಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಗನ್ಧಸದಿಸೋ ಗನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ. ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ ಸೀಲಗನ್ಧಾನುಲಿತ್ತಂ ಸದೇವಕೋಪಿ ಲೋಕೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಮಾದಿಸೀಲಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ.
‘‘ಇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸಗ್ಗಕಥನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ನಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಕೀಳಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಸಗ್ಗಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ. ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೫).
ಏವಂ ಸಗ್ಗಕಥಾಯ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪನ ಹತ್ಥಿಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅದ್ಧುವೋ, ನ ಏತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೫-೨೩೬; ೨.೪೨) ನಯೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ಥ ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ. ಓಕಾರೋತಿ ಅವಕಾರೋ ಲಾಮಕಭಾವೋ. ಸಂಕಿಲೇಸೋತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ, ಭೋ, ಸತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೧).
ಏವಂ ಕಾಮಾದೀನವೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ. ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾ ಪನ ಸಾತಿ? ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾ. ತೇನೇವಾಹ – ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ. ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ವಿರಜಂ, ರಾಗಮಲಾದೀನಂ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಮಲಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಇಧ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ. ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಅನೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ. ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ. ವಿಸಾರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ. ಕತ್ಥ? ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ. ನಾಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಂ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ.
ಪವತ್ತಮಂಸನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ಪವತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಪಣೇ ಪರಿಯೇಸಾಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ನಿಗಣ್ಠಾ. ಥೂಲಂ ಪಸುನ್ತಿ ಥೂಲಂ ಮಹಾಸರೀರಂ ಗೋಕಣ್ಣಮಹಿಂಸಸೂಕರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಸುಂ. ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತಂ, ಮಾರಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸ್ವಾಯಂ ತಂ ಮಂಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ಪಾಣವಧಕಮ್ಮಂ ಫುಸತಿ. ತಞ್ಹಿ ಅಕುಸಲಂ ಉಪಡ್ಢಂ ದಾಯಕಸ್ಸ, ಉಪಡ್ಢಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ನೇಸಂ ಲದ್ಧಿ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಕತಂ. ಅಥ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಂಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಕಣ್ಣಕೇತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ. ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಪನೇತೇತಿ ಏತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅವಣ್ಣಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾಪಿ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಾ ನ ಜಿರಿದನ್ತಿ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಲಜ್ಜನತ್ಥೇ ಇದಂ ಜಿರಿದನ್ತೀತಿ ಪದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಲಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.
೩. ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯೇ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಗುಣಙ್ಗೇಹಿ. ತಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಜಾತೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಂ ಸಿನ್ಧುನದೀತೀರದಿಸಾಯಂ ಜಾತೋ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭದ್ರಾ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾ ತತ್ಥೇವ ಜಾಯನ್ತಿ. ಅಲ್ಲಂ ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ವಾತಿ ಅಲ್ಲತಿಣಂ ವಾ ಸುಕ್ಖತಿಣಂ ವಾ. ನಾಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸೇ ಉಬ್ಬೇಜೇತಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸೇ ನ ಉಬ್ಬೇಜೇತಿ ನ ಪಹರತಿ ನ ಡಂಸತಿ ನ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ. ಸಾಠೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸಠಭಾವೋ. ಕೂಟೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಕೂಟಭಾವೋ. ಜಿಮ್ಹೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಜಿಮ್ಹಭಾವೋ. ವಙ್ಕೇಯ್ಯಾನೀತಿ ವಙ್ಕಭಾವಾ. ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಚತೂಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಅಸಿಕ್ಖಿತಭಾವೋವ ಕಥಿತೋ. ವಾಹೀತಿ ವಹನಸಭಾವೋ ದಿನ್ನೋವಾದಪಟಿಕರೋ. ಯಾವ ಜೀವಿತಮರಣಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಯಾವ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಮರಣೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಾ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಮತಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಪುರಿಸಥಾಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಞಾಣಥಾಮಾದಯೋ ಕಥಿತಾ. ಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಓಸಕ್ಕನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ.
೪. ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ‘‘ಪೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಿಟ್ಠಿತೋ ರಥಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕೇನ ಯುಗಂ ಉಪ್ಪೀಳಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇನ ರಥಂ ಪವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಓಸಕ್ಕತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಲಙ್ಘತಿ, ಕುಬ್ಬರಂ ಹನತೀತಿ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ರಥಕುಬ್ಬರಂ ಭಿನ್ದತಿ. ತಿದಣ್ಡಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ರಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ತಯೋ ದಣ್ಡಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಭಞ್ಜತಿ. ರಥೀಸಾಯ ಸತ್ಥಿಂ ಉಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸೀಸಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಯುಗಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಿನಾ ರಥೀಸಂ ಪಹರಿತ್ವಾ. ಅಜ್ಝೋಮದ್ದತೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪುರಿಮಪಾದೇಹಿ ಈಸಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ. ಉಬ್ಬಟುಮಂ ರಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಥಲಂ ವಾ ಕಣ್ಡಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ರಥಂ ಆರೋಪೇತಿ. ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅಗಣಿತ್ವಾ. ಮುಖಾಧಾನನ್ತಿ ಮುಖಠಪನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಅಯಸಙ್ಖಲಿಕಂ. ಖೀಲಟ್ಠಾಯೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಥಮ್ಭೇ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಖೀಲಟ್ಠಾನಸದಿಸೇನ ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.
೫. ಮಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಮನ್ತಾನಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ ಮಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಭಾವೋ ಘರಾನಂ ಮಲಂ ನಾಮ. ವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣಸ್ಸ. ರಕ್ಖತೋತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಮಂ ಮಲನ್ತಿ ತತೋ ಸೇಸಾಕುಸಲಧಮ್ಮಮಲತೋ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಭೂತಾ ವಟ್ಟಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾ ಬಹಲನ್ಧಕಾರಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಮಂ ಮಲಂ. ತತೋ ಹಿ ಮಲತರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.
೬. ದೂತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೬. ಛಟ್ಠೇ ದೂತೇಯ್ಯನ್ತಿ ದೂತಕಮ್ಮಂ. ಗನ್ತುಮರಹತೀತಿ ತಂ ದೂತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಹರಿತುಂ ಅರಹತಿ. ಸೋತಾತಿ ಯೋ ತಂ ಅಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋತಾ. ಸಾವೇತಾತಿ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸಾವೇತಾ. ಉಗ್ಗಹೇತಾತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತಾ. ಧಾರೇತಾತಿ ಸುಧಾರಿತಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇತಾ. ವಿಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತಾ. ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾತಿ ಪರಂ ವಿಜಾನಾಪೇತಾ. ಸಹಿತಾ ಸಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸಹಿತಂ, ಇದಂ ಅಸಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ ಕುಸಲೋ, ಉಪಗತಾನುಪಗತೇಸು ಛೇಕೋ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಸಹಿತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ. ನ ಬ್ಯಥತೀತಿ ವೇಧತಿ ನ ಛಮ್ಭತಿ. ಅಸನ್ದಿದ್ಧನ್ತಿ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹಂ ವಿಗತಸಂಸಯಂ. ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ಪಞ್ಹತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛಿತೋ.
೭-೮. ಬನ್ಧನಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೧೭-೧೮. ಸತ್ತಮೇ ರುಣ್ಣೇನಾತಿ ರುದಿತೇನ. ಆಕಪ್ಪೇನಾತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾದಿನಾ ವಿಧಾನೇನ. ವನಭಙ್ಗೇನಾತಿ ವನತೋ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹಟೇನ ಪುಪ್ಫಫಲಾದಿಪಣ್ಣಾಕಾರೇನ. ಅಟ್ಠಮೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.
೯. ಪಹಾರಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯. ನವಮೇ ಪಹಾರಾದೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ. ಅಸುರಿನ್ದೋತಿ ಅಸುರಜೇಟ್ಠಕೋ. ಅಸುರೇಸು ಹಿ ವೇಪಚಿತ್ತಿ ರಾಹು ಪಹಾರಾದೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಜೇಟ್ಠಕಾ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸತ್ಥು ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಸನಕಾಲೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ‘ಅಜ್ಜ ಸ್ವೇ’ತಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇದಾನೇವ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಅಸುರಗಣಪರಿವುತೋ ಅಸುರಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ‘‘ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪಹಾರಾದೋ ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಪಠಮತರಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಚಿಣ್ಣವಸಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಂ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.
ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಪಿ ಪನ ಪಹಾರಾದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಭಿರಮನ್ತೀತಿ ರತಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ‘‘ಪರಿಚಿಣ್ಣಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿರಮನ್ತಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಆಹ. ಅನುಪುಬ್ಬನಿನ್ನೋತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿನ್ನಭಾವಸ್ಸ ವೇವಚನಾನಿ. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ನ ಛಿನ್ನತಟಮಹಾಸೋಬ್ಭೋ ವಿಯ ಆದಿತೋವ ಪಪಾತೋ. ಸೋ ಹಿ ತೀರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲವಿದತ್ಥಿರತನಯಟ್ಠಿಉಸಭಅಡ್ಢಗಾವುತಗಾವುತಅಡ್ಢಯೋಜನಾದಿವಸೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಿನೇರುಪಾದಮೂಲೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಗಮ್ಭೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.
ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ. ಕುಣಪೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಳೇವರೇನ. ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ವೀಚಿಪಹಾರೇನೇವ ಥಲಂ ಖಿಪತಿ.
ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾತಿ ಇಧ ಠತ್ವಾ ಇಮಾಸಂ ನದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ, ತತ್ಥ ಚತುಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ ಪದೇಸೋ ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸನ್ತಿ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಹಿಮವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕೋ ಚತುರಾಸೀತಿಕೂಟಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದಮಾನಪಞ್ಚಸತನದೀವಿಚಿತ್ತೋ, ಯತ್ಥ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರೇನ ಚ ಗಮ್ಭೀರತೋ ಚ ಪಣ್ಣಾಸಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಅನೋತತ್ತದಹೋ ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡದಹೋ ರಥಕಾರದಹೋ ಛದ್ದನ್ತದಹೋ ಕುಣಾಲದಹೋ ಮನ್ದಾಕಿನಿದಹೋ ಸೀಹಪ್ಪಪಾತದಹೋತಿ ಸತ್ತ ಮಹಾಸರಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ.
ತೇಸು ಅನೋತತ್ತೋ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಕಾಳಕೂಟಂ ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಕೇಲಾಸಕೂಟನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಬ್ಬತೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ದ್ವಿಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧಂ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಂ ಕಾಕಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ, ಕಾಳಕೂಟಂ ಅಞ್ಜನಮಯಂ, ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಸಾನುಮಯಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋ ಪಪಟಿಕಾಗನ್ಧೋ ರಸಗನ್ಧೋ ಪತ್ತಗನ್ಧೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಫಲಗನ್ಧೋ ಗನ್ಧಗನ್ಧೋತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಉಸ್ಸನ್ನಂ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಓಸಧಸಞ್ಛನ್ನಂ ಕಾಳಪಕ್ಖಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಆದಿತ್ತಮಿವ ಅಙ್ಗಾರಂ ಜಲನ್ತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕೇಲಾಸಕೂಟಂ ರಜತಮಯಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇನ ಸಮಾನುಬ್ಬೇಧಸಣ್ಠಾನಾನಿ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ. ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ನಾಗಾನುಭಾವೇನ ಚ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ನದಿಯೋ ಚೇತೇಸು ಸನ್ದನ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಅನೋತತ್ತಮೇವ ಪವಿಸತಿ. ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ವಾ ಉತ್ತರೇನ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇನ ತತ್ಥ ಓಭಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಅನೋತತ್ತೋ ತಿಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ.
ತತ್ಥ ಮನೋಹರಸಿಲಾತಲಾನಿ ನಿಮ್ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಿ ಫಲಿಕಸದಿಸನಿಮ್ಮಲೋದಕಾನಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಸುಪಟಿಯತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಸು ಬುದ್ಧಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾ ಚ ಇಸಯೋ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ, ದೇವಯಕ್ಖಾದಯೋ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತಿ.
ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸೀಹಮುಖಂ, ಹತ್ಥಿಮುಖಂ, ಅಸ್ಸಮುಖಂ, ಉಸಭಮುಖನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ. ಸೀಹಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀತೀರೇ ಸೀಹಾ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಮುಖಾದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಾ. ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಅನೋತತ್ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಪಾಚೀನಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದಿಸತೋ ಚ ಉತ್ತರದಿಸತೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತನದಿಯೋಪಿ ತಥೇವ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಚ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ದಕ್ಖಿಣಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಪನ ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಾ ಉದಕಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಯಗ್ಗಳೇ ನಾಮ ಪಾಸಾಣೇ ಪತಿತಾ, ಪಾಸಾಣೋ ಉದಕಧಾರಾವೇಗೇನ ಭಿನ್ನೋ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಾ ತಿಯಗ್ಗಳಾ ನಾಮ ಮಹಾಪೋಕ್ಖರಣೀ ಜಾತಾ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಾ. ತತೋ ಘನಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಸದಿಸಾ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಸಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನೋತತ್ತಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಆವತ್ತಗಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಕಣ್ಹಗಙ್ಗಾ, ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ, ತಿಯಗ್ಗಳಪಾಸಾಣೇ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನೋಕಾಸೇ ಠಿತಾ ತಿಯಗ್ಗಳಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಬಹಲಗಙ್ಗಾತಿ, ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಉಮಙ್ಗಗಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಗಙ್ಗಾ, ಯಮುನಾ, ಅಚಿರವತೀ, ಸರಭೂ, ಮಹೀತಿ ಪಞ್ಚ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ. ಏವಮೇತಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.
ಸವನ್ತಿಯೋತಿ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸವಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಮಹಾನದಿಯೋ ವಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ವಾ. ಅಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಓಸರನ್ತಿ. ಧಾರಾತಿ ವುಟ್ಠಿಧಾರಾ. ಪೂರತ್ತನ್ತಿ ಪುಣ್ಣಭಾವೋ. ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮತಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದೇವೋ ಮನ್ದೋ ಜಾತೋ, ಜಾಲಕ್ಖಿಪಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹನ್ತಾ ವುಟ್ಠಿ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ನು ಖೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಸಾರಣಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಯಂ ಸಿನೇರುಮೇಖಲಂ ಆಹಚ್ಚ ಉದಕಂ ಠಿತಂ, ತತೋ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಓಸೀದತಿ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉತ್ತರತಿ. ಏಕರಸೋತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸೋ.
ಮುತ್ತಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತವಟ್ಟದೀಘಾದಿಭೇದಾ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಮಣೀತಿ ರತ್ತನೀಲಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ. ವೇಳುರಿಯೋತಿ ವಂಸವಣ್ಣಸಿರೀಸಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ. ಸಙ್ಖೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟತಮ್ಬಕುಚ್ಛಿಕಧಮನಸಙ್ಖಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ. ಸಿಲಾತಿ ಸೇತಕಾಳಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಪವಾಳನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತರತ್ತಘನರತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಅನೇಕವಿಧಂ. ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ. ನಾಗಾತಿ ಊಮಿಪಿಟ್ಠವಾಸಿನೋಪಿ ವಿಮಾನಟ್ಠಕಾ ನಾಗಾಪಿ.
ಅಟ್ಠ ಪಹಾರಾದಾತಿ ಸತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಪಿ ಧಮ್ಮೇ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋಳಸಪಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಪಿ ಚತುಸಟ್ಠಿಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಪಹಾರಾದೇನ ಪನ ಅಟ್ಠ ಕಥಿತಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇಹೇವ ಸರಿಕ್ಖಕೇ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾತಿಆದೀಸು ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಗಹಿತಾ, ಅನುಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಯ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ, ಅನುಪುಬ್ಬಪಟಿಪದಾಯ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಮಣ್ಡೂಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಆದಿತೋವ ಸೀಲಪೂರಣಾದಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾವ ಸಕ್ಕಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಆರಕಾವಾತಿ ದೂರೇಯೇವ. ನ ತೇನ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಊನತ್ತಂ ವಾ ಪೂರತ್ತಂ ವಾತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಪಿ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೇಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಏಕಸತ್ತೋಪಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾಪಿ ‘‘ತುಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಪನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಅಮತಂ ಆರಾಧೇನ್ತಿ, ತದಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ – ‘‘ಪೂರಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ.
೧೦. ಉಪೋಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦. ದಸಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ರತನಪಾಸಾದೇ ನಿಸಿನ್ನೋ. ನಿಸಜ್ಜ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸಿನ್ನೇಯೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ತಧಾ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ. ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇತಿ ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣಸೀಸೇ. ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾತಿ ತುಟ್ಠಮುಖಿಯಾ. ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.
ಮಹಾವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.
೩. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ
೧. ಪಠಮಉಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಘರೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಪಞ್ಚ ಆಸನಸತಾನಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಸುಣಾಹೀತಿ ತೇ ಸುಣಾಹಿ, ತಂ ವಾ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೀತಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ ನ ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅಯಮೇವ ಬುದ್ಧೋತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಪಸನ್ನೋ ಅನಾವಿಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಕಾನಿ ವಾ ಞಾತಿಕುಲಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಞಾತಿಘರಾನಿ ಗಚ್ಛತು. ಕಸ್ಸ ವೋ ದಮ್ಮೀತಿ ಕತರಪುರಿಸಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ದದಾಮಿ, ಆರೋಚೇಥ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ. ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ ಏತ್ತಕಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ದಸ್ಸಾಮಿ ಇದಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ಹಿ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ನ ಏವಂ. ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಘಿಕಾ ವಿಯ ಗಣಸನ್ತಕಾ ವಿಯ ಚ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಧಾರಣಾಯೇವ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಂಯೇವ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮೀತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಿ, ಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮಿ.
ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಖೋ ಪನ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಮಂ ದೇವತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ಇದಂ ನ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಯಂ ಪನಾಹಂ ತತೋನಿದಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಣ್ಣತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಏವ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ವದತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತಿ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸೇವ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸಮ್ಪಹಂಸನೇ ಏಸ ಸಾಧುಕಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.
೨. ದುತಿಯಉಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨. ದುತಿಯೇ ನಾಗವನೇತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ನಾಗವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ, ಸೋ ತತ್ಥ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಚಾರಿಯಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವಸ್ಸ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿ, ಸುರಾಪಾನೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಮನ್ದೋ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಪಹೀಯಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಓಣೋಜೇಸಿನ್ತಿ ಉದಕಂ ಹತ್ಥೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿಂ. ಅಸುಕೋತಿ ಅಮುಕೋ. ಸಮಚಿತ್ತೋವ ದೇಮೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಥೋಕಂ, ಇಮಸ್ಸ ಬಹುಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತನಾನತ್ತಂ ನ ಕರೋಮಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪನ ಏಕಸದಿಸಂ ಕರೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರೋಚೇನ್ತೀತಿ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ತಂ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ.
೩. ಪಠಮಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩. ತತಿಯೇ ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋತಿ ಭಗವತಾ ಆಳವಕಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಹತ್ಥಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ. ಸೀಲವಾತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲೇನ ಸೀಲವಾ. ಚಾಗವಾತಿ ಚಾಗಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಕಚ್ಚಿತ್ಥ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಚ್ಚಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಕರಣಟ್ಠಾನೇ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ.
೪. ದುತಿಯಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂಯೇವ ಅರಿಯಸಾವಕಉಪಾಸಕಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಗನ್ಧಮಾಲವಿಲೇಪೇನಚುಣ್ಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕಾರಣಾನಿ. ತೇಹಾಹನ್ತಿ ತೇಹಿ ಅಹಂ. ತಂ ದಾನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ನಙ್ಗಲಬಲಿಬದ್ದಭತ್ತಬೀಜಾದೀನಿ ಚೇವ ಗನ್ಧಮಾಲಮೂಲಾದೀನಿ ಚ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜೇನಾತಿ ಅಮ್ಮ, ತಾತ, ಭಾತರ, ಭಗಿನೀತಿಆದಿಕೇನ ಕಣ್ಣಸುಖೇನ ಮುದುಕೇನ ಪಿಯವಚನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾನೇನ ವಾ ಪಿಯವಚನೇನ ವಾ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚನಿತ್ಥರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಸಮಾನತ್ತತಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾನಾದೀಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಮಾನತ್ತತಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏಕತೋ ಖಾದನಪಿವನನಿಸಜ್ಜಾದೀಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ಖೋ ನೋ ತಥಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ನೋ ತಥಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಮಮ ಪನ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ದಿನ್ನೋವಾದೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ಮೇ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಯೋನಿ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಉಪಾಯೋ ಖೋ ತೇ ಅಯಂ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾರಾ ಸೀಲಚಾಗಪಞ್ಞಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.
೫-೬. ಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೫-೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಛಟ್ಠೇ ಸದ್ಧಾಸೀಲಚಾಗಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ.
೭. ಪಠಮಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಉಜ್ಝತ್ತಿಬಲಾತಿ ಉಜ್ಝಾನಬಲಾ. ಬಾಲಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಯಂ ಅಸುಕೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಆಹ, ಮಂ ಸೋ ಆಹ, ನ ಅಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಜ್ಝಾನಮೇವ ಬಲಂ. ನಿಜ್ಝತ್ತಿಬಲಾತಿ ‘‘ನ ಇದಂ ಏವಂ, ಏವಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಜ್ಝಾಪನಂಯೇವ ಬಲಂ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಬಲಾ. ಖನ್ತಿಬಲಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಬಲಾ.
೮. ದುತಿಯಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಬಲಾನೀತಿ ಞಾಣಬಲಾನಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ. ಯಥಾಭೂತನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾತಿ ಸನ್ತಾಪನಟ್ಠೇನ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಉಪಮಿತಾ ಇಮೇ ಕಾಮಾತಿ. ವಿವೇಕನಿನ್ನನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಂ. ವಿವೇಕಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಜ್ಜಿತಂ ದೂರೀಭೂತಂ ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಭಿರತಂ. ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತನ್ತಿ ವಿಗತನ್ತಭೂತಂ ಏಕದೇಸೇನಾಪಿ ಅನಲ್ಲೀನಂ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ ವಿಸಂಸಟ್ಠಂ. ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯೇಹೀತಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಸವಾನಂ ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ, ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತನ್ತಿ ವಿಗತವಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುತೋ? ಸಬ್ಬಸೋ ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಕಥಿತೋ.
೯. ಅಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯. ನವಮೇ ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಖಣಕಿಚ್ಚೋ, ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾವ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ. ಓಪಸಮಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಾವಹೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕರೋ. ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀ. ದೀಘಾಯುಕಂ ದೇವನಿಕಾಯನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸಞ್ಞಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಞ್ಞಾತಾರೇಸೂತಿ ಅತಿವಿಯ ಅವಿಞ್ಞೂಸು.
ಸುಪ್ಪವೇದಿತೇತಿ ಸುಕಥಿತೇ. ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ. ಖಣೋ ವೇ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧೋ ಖಣೋ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಇಧ ಚೇವ ನಂ ವಿರಾಧೇತೀತಿ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಪಮತ್ತಚಾರೀ ಇಧ ಇಮಂ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ವಿರಾಧೇತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಅತೀತತ್ಥೋತಿ ಹಾಪಿತತ್ಥೋ. ಚಿರತ್ತಂ ಅನುತಪಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಿರರತ್ತಂ ಸೋಚಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಭಣ್ಡಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವಾಣಿಜೋ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ತಂ ಅಟ್ಠಗುಣಮ್ಪಿ ದಸಗುಣಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ಇತರೋ ‘‘ಮಮ ಅತ್ಥೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ಅನುತಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಯೋ ಇಧ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಂ ವಿರಾಧೇತಿ, ಸೋ ಅಯಂ ವಾಣಿಜೋವ ಅತೀತತ್ಥೋ ಚಿರಂ ಅನುತಪಿಸ್ಸತಿ ಸೋಚಿಸ್ಸತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುತೋತಿ ತಥಾ. ಪಚ್ಚವಿದುನ್ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು. ಸಂವರಾತಿ ಸೀಲಸಂವರಾ. ಮಾರಧೇಯ್ಯಪರಾನುಗೇತಿ ಮಾರಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ಅನುಗತೇ. ಪಾರಙ್ಗತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತಾ. ಯೇ ಪತ್ತಾ ಆಸವಕ್ಖಯನ್ತಿ ಯೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಏವಮಿಧ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.
೧೦. ಅನುರುದ್ಧಮಹಾವಿತಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦. ದಸಮೇ ಚೇತೀಸೂತಿ ಚೇತಿನಾಮಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ರಟ್ಠೇ. ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಪಾಚೀನದಿಸಾಯ ಠಿತೇ ವಂಸದಾಯೇ ನೀಲೋಭಾಸೇಹಿ ವೇಳೂಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಅನ್ತೋವಸ್ಸಮ್ಹಿಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಲೋಕಧಾತುದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಮಿ. ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಯಂ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಅಹಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ…ಪೇ… ಓಲೋಕೇಮೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಾನಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಅನುರುದ್ಧ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ…ಪೇ… ಏಕಗ್ಗ’ನ್ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೂ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚೇತಿರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಮಾಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಸೋ ಪಧಾನವೇಗನಿಮ್ಮಥಿತತ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ಏಕಸ್ಸ ವೇಳುಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸಾಯಂ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಏಸ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಬಹುಂ ದೇನ್ತೇ ಅಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಪ್ಪಂ ದೇನ್ತೇ ಅಪ್ಪತರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಅನವಸೇಸಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ. ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ತೇಪಿಟಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ನ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ ಸಾಕೇತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಧುತಙ್ಗಪರಿಹರಣಭಾವಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ದೇತಿ ದ್ವೇಭಾತಿಕತ್ಥೇರೇಸು ಜೇಟ್ಠತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ವತ್ಥು ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಂ. ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏವಂ ಸನ್ತಗುಣನಿಗುಹನೇನ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.
ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ. ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ನಾಮ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಆರಮ್ಭವತ್ಥುವಸೇನ ಏಕೀಭಾವೋ. ಏಕೀಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ನಾಮ. ಸಮಾಪತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೭, ೪೯).
ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ರತಸ್ಸ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯವಸೇನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ. ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಸ್ಸಾತಿ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಸ್ಸ. ಸಮಾಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಪಞ್ಞವತೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವತೋ.
ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಇಮಂ ಅಟ್ಠಮನ್ತಿ ಸತ್ತ ನಿಧೀ ಲದ್ಧಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸತ್ತ ಮಣಿರತನಾನಿ, ಸತ್ತ ಹತ್ಥಿರತನಾನಿ, ಸತ್ತ ಅಸ್ಸರತನಾನಿ ಲದ್ಧಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚರಹಿತತ್ತಾ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನಪದೇ ಅಭಿರತಸ್ಸ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಪಪಞ್ಚೇಸು ಅಭಿರತಸ್ಸ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.
ಯತೋತಿ ಯದಾ. ತತೋತಿ ತದಾ. ನಾನಾರತ್ತಾನನ್ತಿ ನಿಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತವಣ್ಣೇಹಿ ನಾನಾರಜನೇಹಿ ರತ್ತಾನಂ. ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಖೇತ್ತೇಸು ಠಿತಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ. ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಸೋ ದುಸ್ಸಕರಣ್ಡಕೋ ಮನಾಪೋ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತಿ, ಏವಂ ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಖಾಯಿಸ್ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ರತಿಯಾತಿ ರತಿಅತ್ಥಾಯ. ಅಪರಿತಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪರಿತಸ್ಸನಾಹಿ ಅಪರಿತಸ್ಸನತ್ಥಾಯ. ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯ. ಓಕ್ಕಮನಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓತರಣತ್ಥಾಯ.
ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಜಙ್ಘಾಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರನ್ತೇನ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ. ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ತೇಭೂಮಕಪಾಸಾದೇ ಗನ್ಧಕುಸುಮವಾಸಸುಗನ್ಧಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವಿಯ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೋತಿ ತಿಣೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಫಲಕಪಾಸಾಣತಲಾನಿ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೋ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ. ತಙ್ಖಣೇ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪೂತಿಮುತ್ತಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧತ್ತಾ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.
ಇತಿ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕತರಸೇನಾಸನೇ ನು ಖೋ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಅನುರುದ್ಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ. ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜನಿಕೇಹೇವ ವಚನೇಹಿ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾನಗಮನಕಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಪಞ್ಚನಿರೋಧೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪದೇ. ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಪಸೀದತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ಪಸೀದನಸನ್ತಿಟ್ಠನಮುಚ್ಚನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಚೇತಿರಟ್ಠೇ ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಕಥಿತೇ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ಪುನ ಭೇಸಕಳಾವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸಿ.
ಮನೋಮಯೇನಾತಿ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಕಾಯೋಪಿ ಮನೋಮಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಮನೇನ ಗತಕಾಯೋಪಿ, ಇಧ ಮನೇನ ಗತಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಯಥಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯಥಾ ಮಯ್ಹಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಅಟ್ಠಮಂ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ದೇಸಯಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.
ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.
೪. ದಾನವಗ್ಗೋ
೧. ಪಠಮದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಸಜ್ಜ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಪತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ. ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಮುಹುತ್ತಂಯೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ, ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಕಿಲಮೇತಿ. ಭಯಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅದಾಯಕೋ ಅಕಾರಕೋ’’ತಿ ಗರಹಭಯಾ, ಅಪಾಯಭಯಾ ವಾ. ಅದಾಸಿ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏಸ ಇದಂ ನಾಮ ಅದಾಸೀತಿ ದೇತಿ. ದಸ್ಸತಿ ಮೇತಿ ಅನಾಗತೇ ಇದಂ ನಾಮ ದಸ್ಸತೀತಿ ದೇತಿ. ಸಾಹು ದಾನನ್ತಿ ದಾನಂ ನಾಮ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಸತ್ಥನ್ತಿ ದೇತಿ. ಚಿತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಚಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಂ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಞ್ಚ ದೇತಿ. ದಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಂ ಕರೋತಿ. ಯೇನ ಲದ್ಧೋ, ಸೋ ‘‘ಲದ್ಧಂ ಮೇ’’ತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಯೇನ ದಿನ್ನಂ, ಸೋಪಿ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಂ ಕರೋತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಅದನ್ತದಮನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ –
‘‘ಅದನ್ತದಮನಂ ದಾನಂ, ಅದಾನಂ ದನ್ತದೂಸಕಂ;
ದಾನೇನ ಪಿಯವಾಚಾಯ, ಉನ್ನಮನ್ತಿ ನಮನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ.
ಇಮೇಸು ಪನ ಅಟ್ಠಸು ದಾನೇಸು ಚಿತ್ತಾಲಙ್ಕಾರದಾನಮೇವ ಉತ್ತಮನ್ತಿ.
೨. ದುತಿಯದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೨. ದುತಿಯೇ ಸದ್ಧಾತಿ ಯಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸಾ ಸದ್ಧಾ. ಹಿರಿಯನ್ತಿ ಯಾಯ ಹಿರಿಯಾ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಕುಸಲಞ್ಚ ದಾನನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಞ್ಚ ದಾನಂ. ದಿವಿಯನ್ತಿ ದಿವಙ್ಗಮಂ.
೩. ದಾನವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೩. ತತಿಯೇ ದಾನವತ್ಥೂನೀತಿ ದಾನಕಾರಣಾನಿ. ಛನ್ದಾ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಪೇಮೇನ ದಾನಂ ದೇತಿ. ದೋಸಾತಿ ದೋಸೇನ ಕುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ವೇಗೇನ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದೇತಿ. ಮೋಹಾತಿ ಮೋಹೇನ ಮೂಳ್ಹೋ ದೇತಿ. ಭಯಾತಿ ಗರಹಭಯೇನ ವಾ ಅಪಾಯಭಯೇನ ವಾ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ವಾ ಪನ ಭಯೇನ ದೇತಿ. ಕುಲವಂಸನ್ತಿ ಕುಲಪವೇಣಿಂ.
೪. ಖೇತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಧಞ್ಞಫಲೇನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ. ನ ಮಹಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಫಲಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ನ ಮಹಾ ಹೋತಿ ಮನ್ದಸ್ಸಾದಂ ನ ಮಧುರಂ. ನ ಫಾತಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಾಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ವುಡ್ಢಿ, ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ವೀಹಿಥಮ್ಭಸನ್ನಿವೇಸಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉನ್ನಾಮನಿನ್ನಾಮೀತಿ ಥಲನಿನ್ನವಸೇನ ವಿಸಮತಲಂ. ತತ್ಥ ಥಲೇ ಉದಕಂ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ, ನಿನ್ನೇ ಅತಿಬಹು ತಿಟ್ಠತಿ. ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಿಕನ್ತಿ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇಹಿ ಚ ಖುದ್ದಕಪಾಸಾಣೇಹಿ ಚ ಸಕ್ಖರಾಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಊಸರನ್ತಿ ಉಬ್ಭಿನ್ನಲೋಣಂ. ನ ಚ ಗಮ್ಭೀರಸಿತನ್ತಿ ಥದ್ಧಭೂಮಿತಾಯ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತಂ, ನಙ್ಗಲಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಉತ್ತಾನನಙ್ಗಲಮಗ್ಗಮೇವ ಹೋತಿ. ನ ಆಯಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ಉದಕಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ. ನ ಅಪಾಯಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಉದಕನಿಗ್ಗಮನಮಗ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ನ ಹೋತಿ. ನ ಮಾತಿಕಾಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತೀಹಿ ಉದಕಮಾತಿಕಾಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ನ ಮರಿಯಾದಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ಕೇದಾರಮರಿಯಾದಾಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ. ನ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.
ಸಮ್ಪನ್ನೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತೇ. ಪವುತ್ತಾ ಬೀಜಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬೀಜಂ ರೋಪಿತಂ. ದೇವೇ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತಮ್ಹೀತಿ ದೇವೇ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸನ್ತೇ. ಅನೀತಿಸಮ್ಪದಾ ಹೋತೀತಿ ಕೀಟಕಿಮಿಆದಿಪಾಣಕಈತಿಯಾ ಅಭಾವೋ ಏಕಾ ಸಮ್ಪದಾ ಹೋತಿ. ವಿರೂಳ್ಹೀತಿ ವಡ್ಢಿ ದುತಿಯಾ ಸಮ್ಪದಾ ಹೋತಿ. ವೇಪುಲ್ಲನ್ತಿ ವಿಪುಲಭಾವೋ ತತಿಯಾ ಸಮ್ಪದಾ ಹೋತಿ. ಫಲನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಫಲಂ ಚತುತ್ಥೀ ಸಮ್ಪದಾ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೇಸೂತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೇಸು. ಭೋಜನಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿವಿಧಭೋಜನಂ. ಸಮ್ಪದಾನನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಕುಸಲಸಮ್ಪದಂ. ಉಪನೇತೀತಿ ಸಾ ಭೋಜನಸಮ್ಪದಾ ಉಪನಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಹಿಸ್ಸ ತಂ ಕತಂ, ಯಸ್ಮಾಸ್ಸ ತಂ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪನ್ನತ್ಥೂಧಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ಥು ಇಧ. ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಚ ಪಞ್ಚದಸಹಿ ಚರಣಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಲದ್ಧಾತಿ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಂ ಅವೇಕಲ್ಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಂ ಲಭಿತ್ವಾ. ಕರೋತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಲಭತಿ ಚತ್ಥಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಲಭತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿಟ್ಠಿಂ. ಮಗ್ಗಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ. ಯಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಮಾನಸೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಯಾತಿ. ಸಾ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಾ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.
೫. ದಾನೂಪಪತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ದಾನೂಪಪತ್ತಿಯೋತಿ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ. ದಹತೀತಿ ಠಪೇತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ. ಹೀನೇ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಹೀನೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ವಿಮುತ್ತಂ. ಉತ್ತರಿ ಅಭಾವಿತನ್ತಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಾಯ ಅಭಾವಿತಂ. ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ವೀತರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತರಾಗಸ್ಸ. ದಾನಮತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ದಾನಂ ಪನ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿವಾರಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ದಾನೇನ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವೀತರಾಗಸ್ಸ ನೋ ಸರಾಗಸ್ಸಾ’’ತಿ.
೬. ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾನಿ ಚ ತಾನಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಆನಿಸಂಸಾನಂ ವತ್ಥೂನಿ ಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ. ದಾನಾದೀನಞ್ಹಿ ಲಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಭಾವನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ದಾನಮೇವ ದಾನಮಯಂ, ದಾನಚೇತನಾಸು ವಾ ಪುರಿಮಚೇತನಾತೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾ ದಾನಮಯಂ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸೀಲಮಯಾದೀನಿ ವಿಯ. ಸೇಸದ್ವಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪರಿತ್ತಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಥೋಕಂ ಮನ್ದಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ನಾಭಿಸಮ್ಭೋತೀತಿ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ. ಅಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಭಾವನಾಯಯೋಗೋಯೇವ ಅನಾರದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸದೋಭಗ್ಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿರಹಿತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ನೀಚಕುಲಂ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮತ್ತಸೋ ಕತನ್ತಿ ಪಮಾಣೇನ ಕತಂ, ಥೋಕಂ ನ ಬಹು. ಮನುಸ್ಸಸೋಭಗ್ಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸುಭಗಭಾವಂ ತಿವಿಧಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಬಲವಂ ವಾ. ಅಧಿಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ವಿಸಿಟ್ಠತರಾ ಜೇಟ್ಠಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.