೩. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಉಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಘರೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಪಞ್ಚ ಆಸನಸತಾನಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಸುಣಾಹೀತಿ ತೇ ಸುಣಾಹಿ, ತಂ ವಾ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೀತಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ ನ ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅಯಮೇವ ಬುದ್ಧೋತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಪಸನ್ನೋ ಅನಾವಿಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಕಾನಿ ವಾ ಞಾತಿಕುಲಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಞಾತಿಘರಾನಿ ಗಚ್ಛತು. ಕಸ್ಸ ವೋ ದಮ್ಮೀತಿ ಕತರಪುರಿಸಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ದದಾಮಿ, ಆರೋಚೇಥ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ. ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ ಏತ್ತಕಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ದಸ್ಸಾಮಿ ಇದಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ಹಿ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ನ ಏವಂ. ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಘಿಕಾ ವಿಯ ಗಣಸನ್ತಕಾ ವಿಯ ಚ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಧಾರಣಾಯೇವ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಂಯೇವ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮೀತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಿ, ಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮಿ.

ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಖೋ ಪನ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಮಂ ದೇವತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ಇದಂ ನ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಯಂ ಪನಾಹಂ ತತೋನಿದಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಣ್ಣತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಏವ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ವದತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತಿ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸೇವ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸಮ್ಪಹಂಸನೇ ಏಸ ಸಾಧುಕಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨. ದುತಿಯಉಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ನಾಗವನೇತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ನಾಗವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ, ಸೋ ತತ್ಥ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಚಾರಿಯಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವಸ್ಸ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿ, ಸುರಾಪಾನೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಮನ್ದೋ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಪಹೀಯಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಓಣೋಜೇಸಿನ್ತಿ ಉದಕಂ ಹತ್ಥೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿಂ. ಅಸುಕೋತಿ ಅಮುಕೋ. ಸಮಚಿತ್ತೋವ ದೇಮೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಥೋಕಂ, ಇಮಸ್ಸ ಬಹುಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತನಾನತ್ತಂ ನ ಕರೋಮಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪನ ಏಕಸದಿಸಂ ಕರೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರೋಚೇನ್ತೀತಿ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ತಂ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ.

೩. ಪಠಮಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋತಿ ಭಗವತಾ ಆಳವಕಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಹತ್ಥಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ. ಸೀಲವಾತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲೇನ ಸೀಲವಾ. ಚಾಗವಾತಿ ಚಾಗಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಕಚ್ಚಿತ್ಥ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಚ್ಚಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಕರಣಟ್ಠಾನೇ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ.

೪. ದುತಿಯಹತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂಯೇವ ಅರಿಯಸಾವಕಉಪಾಸಕಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಗನ್ಧಮಾಲವಿಲೇಪೇನಚುಣ್ಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕಾರಣಾನಿ. ತೇಹಾಹನ್ತಿ ತೇಹಿ ಅಹಂ. ತಂ ದಾನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ನಙ್ಗಲಬಲಿಬದ್ದಭತ್ತಬೀಜಾದೀನಿ ಚೇವ ಗನ್ಧಮಾಲಮೂಲಾದೀನಿ ಚ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜೇನಾತಿ ಅಮ್ಮ, ತಾತ, ಭಾತರ, ಭಗಿನೀತಿಆದಿಕೇನ ಕಣ್ಣಸುಖೇನ ಮುದುಕೇನ ಪಿಯವಚನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾನೇನ ವಾ ಪಿಯವಚನೇನ ವಾ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚನಿತ್ಥರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ಸಮಾನತ್ತತಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾನಾದೀಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಮಾನತ್ತತಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏಕತೋ ಖಾದನಪಿವನನಿಸಜ್ಜಾದೀಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ. ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ಖೋ ನೋ ತಥಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ದಲಿದ್ದಸ್ಸ ನೋ ತಥಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಮಮ ಪನ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ದಿನ್ನೋವಾದೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ಮೇ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಯೋನಿ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಉಪಾಯೋ ಖೋ ತೇ ಅಯಂ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾರಾ ಸೀಲಚಾಗಪಞ್ಞಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೫-೬. ಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೫-೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಛಟ್ಠೇ ಸದ್ಧಾಸೀಲಚಾಗಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ.

೭. ಪಠಮಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಉಜ್ಝತ್ತಿಬಲಾತಿ ಉಜ್ಝಾನಬಲಾ. ಬಾಲಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಯಂ ಅಸುಕೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಆಹ, ಮಂ ಸೋ ಆಹ, ನ ಅಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಜ್ಝಾನಮೇವ ಬಲಂ. ನಿಜ್ಝತ್ತಿಬಲಾತಿ ‘‘ನ ಇದಂ ಏವಂ, ಏವಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಜ್ಝಾಪನಂಯೇವ ಬಲಂ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಬಲಾ. ಖನ್ತಿಬಲಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಬಲಾ.

೮. ದುತಿಯಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಬಲಾನೀತಿ ಞಾಣಬಲಾನಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ. ಯಥಾಭೂತನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾತಿ ಸನ್ತಾಪನಟ್ಠೇನ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಉಪಮಿತಾ ಇಮೇ ಕಾಮಾತಿ. ವಿವೇಕನಿನ್ನನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಂ. ವಿವೇಕಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಜ್ಜಿತಂ ದೂರೀಭೂತಂ ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಭಿರತಂ. ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತನ್ತಿ ವಿಗತನ್ತಭೂತಂ ಏಕದೇಸೇನಾಪಿ ಅನಲ್ಲೀನಂ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ ವಿಸಂಸಟ್ಠಂ. ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯೇಹೀತಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಸವಾನಂ ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ, ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತನ್ತಿ ವಿಗತವಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುತೋ? ಸಬ್ಬಸೋ ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಕಥಿತೋ.

೯. ಅಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಖಣಕಿಚ್ಚೋ, ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾವ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ. ಓಪಸಮಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಾವಹೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕರೋ. ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀ. ದೀಘಾಯುಕಂ ದೇವನಿಕಾಯನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸಞ್ಞಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಞ್ಞಾತಾರೇಸೂತಿ ಅತಿವಿಯ ಅವಿಞ್ಞೂಸು.

ಸುಪ್ಪವೇದಿತೇತಿ ಸುಕಥಿತೇ. ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ. ಖಣೋ ವೇ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧೋ ಖಣೋ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಇಧ ಚೇವ ನಂ ವಿರಾಧೇತೀತಿ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಪಮತ್ತಚಾರೀ ಇಧ ಇಮಂ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ವಿರಾಧೇತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಅತೀತತ್ಥೋತಿ ಹಾಪಿತತ್ಥೋ. ಚಿರತ್ತಂ ಅನುತಪಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಿರರತ್ತಂ ಸೋಚಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಭಣ್ಡಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವಾಣಿಜೋ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ತಂ ಅಟ್ಠಗುಣಮ್ಪಿ ದಸಗುಣಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ಇತರೋ ‘‘ಮಮ ಅತ್ಥೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ಅನುತಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಯೋ ಇಧ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಂ ವಿರಾಧೇತಿ, ಸೋ ಅಯಂ ವಾಣಿಜೋವ ಅತೀತತ್ಥೋ ಚಿರಂ ಅನುತಪಿಸ್ಸತಿ ಸೋಚಿಸ್ಸತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುತೋತಿ ತಥಾ. ಪಚ್ಚವಿದುನ್ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು. ಸಂವರಾತಿ ಸೀಲಸಂವರಾ. ಮಾರಧೇಯ್ಯಪರಾನುಗೇತಿ ಮಾರಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ಅನುಗತೇ. ಪಾರಙ್ಗತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತಾ. ಯೇ ಪತ್ತಾ ಆಸವಕ್ಖಯನ್ತಿ ಯೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಏವಮಿಧ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

೧೦. ಅನುರುದ್ಧಮಹಾವಿತಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಚೇತೀಸೂತಿ ಚೇತಿನಾಮಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ರಟ್ಠೇ. ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಪಾಚೀನದಿಸಾಯ ಠಿತೇ ವಂಸದಾಯೇ ನೀಲೋಭಾಸೇಹಿ ವೇಳೂಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಅನ್ತೋವಸ್ಸಮ್ಹಿಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಲೋಕಧಾತುದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಮಿ. ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಯಂ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಅಹಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ…ಪೇ… ಓಲೋಕೇಮೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಾನಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಅನುರುದ್ಧ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ…ಪೇ… ಏಕಗ್ಗ’ನ್ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೂ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚೇತಿರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಮಾಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಸೋ ಪಧಾನವೇಗನಿಮ್ಮಥಿತತ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ಏಕಸ್ಸ ವೇಳುಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸಾಯಂ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಏಸ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಬಹುಂ ದೇನ್ತೇ ಅಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಪ್ಪಂ ದೇನ್ತೇ ಅಪ್ಪತರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಅನವಸೇಸಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ. ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ತೇಪಿಟಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ನ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ ಸಾಕೇತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಧುತಙ್ಗಪರಿಹರಣಭಾವಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ದೇತಿ ದ್ವೇಭಾತಿಕತ್ಥೇರೇಸು ಜೇಟ್ಠತ್ಥೇರೋ ವಿಯ. ವತ್ಥು ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಂ. ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏವಂ ಸನ್ತಗುಣನಿಗುಹನೇನ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ. ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ನಾಮ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಆರಮ್ಭವತ್ಥುವಸೇನ ಏಕೀಭಾವೋ. ಏಕೀಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ನಾಮ. ಸಮಾಪತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೭, ೪೯).

ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ರತಸ್ಸ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯವಸೇನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ. ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಸ್ಸಾತಿ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಸ್ಸ. ಸಮಾಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಪಞ್ಞವತೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವತೋ.

ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಇಮಂ ಅಟ್ಠಮನ್ತಿ ಸತ್ತ ನಿಧೀ ಲದ್ಧಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸತ್ತ ಮಣಿರತನಾನಿ, ಸತ್ತ ಹತ್ಥಿರತನಾನಿ, ಸತ್ತ ಅಸ್ಸರತನಾನಿ ಲದ್ಧಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚರಹಿತತ್ತಾ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನಪದೇ ಅಭಿರತಸ್ಸ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಪಪಞ್ಚೇಸು ಅಭಿರತಸ್ಸ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಯತೋತಿ ಯದಾ. ತತೋತಿ ತದಾ. ನಾನಾರತ್ತಾನನ್ತಿ ನಿಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತವಣ್ಣೇಹಿ ನಾನಾರಜನೇಹಿ ರತ್ತಾನಂ. ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಖೇತ್ತೇಸು ಠಿತಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ. ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಸೋ ದುಸ್ಸಕರಣ್ಡಕೋ ಮನಾಪೋ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತಿ, ಏವಂ ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಖಾಯಿಸ್ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ರತಿಯಾತಿ ರತಿಅತ್ಥಾಯ. ಅಪರಿತಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪರಿತಸ್ಸನಾಹಿ ಅಪರಿತಸ್ಸನತ್ಥಾಯ. ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯ. ಓಕ್ಕಮನಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓತರಣತ್ಥಾಯ.

ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಜಙ್ಘಾಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರನ್ತೇನ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ. ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ಖಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ತೇಭೂಮಕಪಾಸಾದೇ ಗನ್ಧಕುಸುಮವಾಸಸುಗನ್ಧಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವಿಯ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೋತಿ ತಿಣೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಫಲಕಪಾಸಾಣತಲಾನಿ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೋ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ. ತಙ್ಖಣೇ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪೂತಿಮುತ್ತಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧತ್ತಾ. ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕತರಸೇನಾಸನೇ ನು ಖೋ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಅನುರುದ್ಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ. ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜನಿಕೇಹೇವ ವಚನೇಹಿ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾನಗಮನಕಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಪಞ್ಚನಿರೋಧೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪದೇ. ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಪಸೀದತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ಪಸೀದನಸನ್ತಿಟ್ಠನಮುಚ್ಚನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಚೇತಿರಟ್ಠೇ ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಕಥಿತೇ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ಪುನ ಭೇಸಕಳಾವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸಿ.

ಮನೋಮಯೇನಾತಿ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಕಾಯೋಪಿ ಮನೋಮಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಮನೇನ ಗತಕಾಯೋಪಿ, ಇಧ ಮನೇನ ಗತಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಯಥಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯಥಾ ಮಯ್ಹಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಅಟ್ಠಮಂ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ದೇಸಯಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.