೭. ಪಠಮಮಹಾಪಞ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಭಿಜಾನಾಥಾತಿ ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಥ. ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಾಯ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನನ್ತಿ ಯದಿದಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಬ್ಭ ನಾನಾಕರಣಂ ವುಚ್ಚೇಥ, ತಂ ಕಿಂ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ತೇ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಸಾಸನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ವಚನಮತ್ತೇನ ಸಮಧುರಂ ಠಪಯಿಂಸು. ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿಂಸೂತಿ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಂಸೂತಿ ‘‘ನ ಇದಂ ಏವ’’ನ್ತಿ ನಪ್ಪಟಿಸೇಧೇಸುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇ ಕಿರ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಅನ್ಧಸದಿಸಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಕಥೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ನಾಭಿನನ್ದಿಂಸು.

ನ ಸಮ್ಪಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಉತ್ತರಿ ಚ ವಿಘಾತನ್ತಿ ಅಸಮ್ಪಾದನತೋ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೋ ವಾ ಪನ ಸುತ್ವಾತಿ ಇತೋ ವಾ ಪನ ಮಮ ಸಾಸನತೋ ಸುತ್ವಾ. ಇತೋತಿ ತಥಾಗತತೋಪಿ ತಥಾಗತಸಾವಕತೋಪಿ. ಆರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿತೋಸೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಥಾ ಆರಾಧನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏಕಧಮ್ಮೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ. ಇಮಿನಾ ಉದ್ದೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಪರತೋ ಕತಮಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಹೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತೋ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಉಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕುರುಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದಯಬ್ಬಯೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತದಸ್ಸನೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ. ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಭಾಗತ್ಥಂ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಕರೋ ಹೋತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಏಕವೋಕಾರಭವಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ. ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಆಹಾರತೋ ಠಿತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಠಿತಿಹೇತು ಆಹಾರೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮೇ. ನನು ಚ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ದೇವಾ ಅಹೇತುಕಾ ಅನಾಹಾರಾ ಅಫಸ್ಸಕಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ೧೦೧೭), ತಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೧) ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಆಹಾರಲಕ್ಖಣಾ ಧಮ್ಮಾ ಆಹಾರಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಚ ಯಂ ಯಂ ಫಲಂ ಜನೇತಿ, ತಂ ತಂ ಆಹರತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಆಹಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಆಹಾರೋ? ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೧). ಅಯಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೇ ಗಹಿತೇ ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಬುದ್ಧೇ ತಿತ್ಥಾಯತನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾಯೋಕಸಿಣೇ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಧಿ ಚಿತ್ತಂ, ಧಿ ವತೇತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಅಭಾವೋಯೇವ ಸಾಧು. ಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಧಬನ್ಧಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿ ನತ್ಥೇತ’’ನ್ತಿ ಖನ್ತಿಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಯೋ ಯಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪಣಿಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತರೂಪಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಸಯಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ. ತೇ ಹಿ ಯಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತದೇವ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಜಿಯಾವೇಗೇನ ಖಿತ್ತಸರೋ ಯಾವ ಜಿಯಾವೇಗೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಯಾವ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಖೀಣವೇಗೋ ವಿಯ ಸರೋ ಪತನ್ತಿ. ಚವನಕಾಲೇ ಚ ತೇಸಂ ಸೋ ರೂಪಕಾಯೋ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಕಾಮಾವಚರಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದೇನ ತೇ ದೇವಾ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ.

ಯೇ ಪನ ತೇ ನೇರಯಿಕಾ ನೇವ ವುಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವೀ, ನ ಪುಞ್ಞಫಲೂಪಜೀವೀತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಕೋ ಆಹಾರೋತಿ? ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ಆಹಾರೋ. ಕಿಂ ಪಞ್ಚ ಆಹಾರಾ ಅತ್ಥೀತಿ? ಪಞ್ಚ, ನ ಪಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನನು ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ತದೇವ ತೇಸಂ ಠಿತಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦, ೨೬೮; ಅ. ನಿ. ೩.೩೬).

ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಆರಬ್ಭಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ವಿವಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಮುಖೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಖೇಳೋಪಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ. ಖೇಳೋ ಹಿ ನಿರಯೇ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಸಗ್ಗೇ ಸುಖವೇದನಿಯೋ. ಇತಿ ಕಾಮಭವೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞೇ ಸೇಸಾನಂ ತಯೋ, ಅಸಞ್ಞಾನಞ್ಚೇವ ಅವಸೇಸಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರೋ ಯೋ ವಾ ಪನ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಪುರಿಮತಣ್ಹಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ, ನಿರೋಧಪ್ಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.