೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೫. ಪಞ್ಚಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೫. ಥೇರಿಪಾಳಿಯಾ ಪಠಮೇ ಯದಿದಂ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಥೇರೀ ರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಪನ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ದಾಸಿಸತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರತೋ ಇಸಿಪತನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕುಟಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಹಿ ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಾಪಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಛದನೇನ ಛನ್ನೇ ಸದ್ವಾರಬದ್ಧೇ ಸೇನಾಸನೇ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೪). ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಸಚೇ ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಲಭತಿ, ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸಾಮಮ್ಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಮನುಧಮ್ಮತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಅದ್ದಸ. ಸೇಟ್ಠಿ ತೇಸಂ ಆಗತಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ತೇ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತೀ ದಿಸ್ವಾ ಕುಟಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕುಟಿಯಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿತುಂ ಆಗತಮ್ಹಾತಿ. ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇತಿ? ನ ಲದ್ಧಂ ಉಪಾಸಿಕೇತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸಾ ಕುಟಿ ಇಸ್ಸರೇಹೇವ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಉದಾಹು ದುಗ್ಗತೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ? ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮನತಿತ್ಥಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾ ಅವಸೇಸದಾಸಿಯೋ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ಕಿಂ ನಿಚ್ಚಮೇವ ಪರಸ್ಸ ದಾಸಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಉದಾಹು ದಾಸಿಭಾವತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಇಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಅಜ್ಜೇವ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮ, ಅಯ್ಯೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ, ಮಯಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಿತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಏಕದಿವಸಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದಾಪೇಥಾತಿ. ತಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅಟವಿತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು.

ಅಥ ನೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ‘‘ಸ್ವೇ, ತಾತಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆನಿಸಂಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೇಪಿ ನ ಕಾತುಕಾಮಾ, ತೇ ಗಾಳ್ಹೇನ ಓವಾದೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾಸಪುತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ತಾವದೇವ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಸತಂ ಸತಂ ಹುತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ಕುಟಿಂ ಚಙ್ಕಮನಾದಿಪರಿವಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಪಾನೀಯ-ಪರಿಭೋಜನೀಯಾದೀನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ತೇಮಾಸಂ ತತ್ಥೇವ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾರಭಿಕ್ಖಂ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಯಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರದಿವಸೇ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಸಕಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದೇತಿ. ಏವಂ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಏಕೇಕಂ ದಾಸಿಂ ಏಕೇಕಂ ಸಾಟಕಂ ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ, ಪಞ್ಚ ಥೂಲಸಾಟಕಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಾನಿ ಪರಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ತಿಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ತಾಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀನಂಯೇವ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತಂ ಅಗಮಂಸು.

ತಾಪಿ ಸಬ್ಬಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತಾಸು ಜೇಟ್ಠಿಕಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಪೇಸಕಾರಗಾಮೇ ಪೇಸಕಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪದುಮವತಿಯಾ ಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞಾ ನಿಮನ್ತಿತಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಮ್ಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಪೇಸಕಾರಗಾಮಂ ಅಗಮಂಸು. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾದನಮೇವ ಅಗಮಂಸು.

ಸಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ದೇವದಹನಗರೇ ಮಹಾಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಗೋತಮೀತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಹಾಮಾಯಾಯ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ಹೋತಿ. ಮನ್ತಜ್ಝಾಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿತದಾರಕಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು. ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ಆನೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತಪುರಾ ಚವಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಾಯಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಮಹಾಮಾಯಾ ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಚ್ಛಂ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನನ್ದಕುಮಾರೋ ಜಾತೋ. ಅಯಂ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ನನ್ದಕುಮಾರಂ ಧಾತೀನಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪರಿಹರಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂಯೇವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನನ್ದೋ ಪಬ್ಬಜಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಹುಲೋ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ತದಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತತೋ ರೋಹಿಣೀನದೀತೀರೇ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ (ಸು. ನಿ. ೮೬೮ ಆದಯೋ) ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಮಾರಸತಾನಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಸಬ್ಬಾವ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಪಠಮಮೇವ ಏಕವಾರಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಮಾನಾ ನಾಲತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ನಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಆದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ದಸಬಲಂ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಹಿ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಅಲತ್ಥ. ಇತರಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕತೋವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ ವತ್ಥು ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೪೦೨ ಆದಯೋ) ಆಗತಮೇವ.

ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೯೮ ಆದಯೋ) ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೬. ದುತಿಯೇ ಖೇಮಾತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನಸ್ಸಾ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಅಯಂ ಪರಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಂ ಸುಜಾತತ್ಥೇರಿಂ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಯೋ ಮೋದಕೇ ದತ್ವಾ ತಂದಿವಸಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಿಯಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗೇಹೇಯೇವ ಕೋಮಾರಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ತಾಹಿ ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಸನಪರಿವೇಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮದ್ದರಟ್ಠೇ ಸಾಗಲನಗರೇ ರಾಜಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಖೇಮಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸಾ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸಾ ತಥಾಗತೇ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ರೂಪೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ರೂಪಮದಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ರೂಪೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ದಸಬಲಂ ದಸ್ಸನಾಯ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ದಸಬಲಂ ದಸ್ಸನಾಯ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮೇ ಏತಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕವೀಹಿ ವೇಳುವನುಯ್ಯಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖೇಮಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಗಾಯಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪನ ಅದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿವಚನಂ ಅದತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪುರಿಸೇ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ದೇವೀ ಉಯ್ಯಾನತೋ ನಿವತ್ತಮಾನಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ಸಚೇ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾಣಾಯ ನಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ದೇವೀ ದಿವಸಭಾಗಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಚರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತನ್ತೀ ದಸಬಲಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಗನ್ತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅರುಚಿಯಾವ ದೇವಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಏಕಂ ದೇವಚ್ಛರಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ವಿಯ ಅಕಾಸಿ. ಖೇಮಾ ದೇವೀ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಾನಮ್ಹಿ ನಟ್ಠಾ, ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ದೇವಚ್ಛರಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಹಂ ಏತಾಸಂ ಪರಿಚಾರಿಕಾಪಿ ನಪ್ಪಹೋಮಿ, ಮಾನಮದಂ ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಪಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಇತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪಠಮವಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಮಜ್ಝಿಮವಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಚ ವಲಿತ್ತಚಾ ಪಲಿತಕೇಸಾ ಖಣ್ಡವಿರಳದನ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ತಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾವ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿಪತಿ. ತತೋ ಖೇಮಾ ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವಂವಿಧಮ್ಪಿ ನಾಮ ಸರೀರಂ ಏವರೂಪಂ ವಿಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಏವಂಗತಿಕಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತಕ್ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾನುಪತನ್ತಿ ಸೋತಂ,

ಸಯಂಕತಂ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲಂ;

ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾ,

ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಠಿತಪದೇ ಠಿತಾಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇನ ತಂದಿವಸಮೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪವತ್ತನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅನಭಿವಾದೇತ್ವಾವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ಇಙ್ಗಿತೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಪತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ದೇವಿ ಗತಾ ನು ಖೋ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ. ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠದಸ್ಸನಂ ಪರಿತ್ತಂ, ಅಹಂ ಪನ ದಸಬಲಂ ಸುದಿಟ್ಠಮಕಾಸಿಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ಅನುಜಾನಾಥಾತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ‘‘ಖೇಮಾಥೇರೀ ನಾಮ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ವತ್ಥು. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಖೇಮಾಥೇರಿಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೭. ತತಿಯೇ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಗಬ್ಭಸದಿಸೇನೇವ ವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾ ಥೇರೀ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ.

ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪುನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಸಹತ್ಥಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಖೇತ್ತಕುಟಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಪಾತೋವ ಪುಪ್ಫಿತಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಸರಂ ಓರುಯ್ಹ ತಞ್ಚೇವ ಪುಪ್ಫಂ ಲಾಜಪಕ್ಖಿಪನತ್ಥಾಯ ಪದುಮಿನಿಯಾ ಪತ್ತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇದಾರೇ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಟಿಕಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ಲಾಜೇ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಲಾಜಸತಾನಿ ಗಣೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಾಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಟಿತೋ ಓರುಯ್ಹ ಲಾಜೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪದುಮಪುಪ್ಫೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿಧಾಯ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಥೋಕಂ ಗತೇ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ಪುಪ್ಫೇನ ಅನತ್ಥಿಕಾ, ಅಹಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ, ಅಯ್ಯೋ, ಪುಪ್ಫೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಅದಸ್ಸ, ಅದ್ಧಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ಮೇ ಲಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಲಾಜಗಣನಾಯ ಪುತ್ತಾ ಅಸ್ಸು, ಪದುಮಪುಪ್ಫಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮೇ ಪದೇ ಪದೇ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಉಟ್ಠಹತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾವ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪದುಮಂ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಅಕ್ಕಮನಸೋಪಾನಸಮೀಪೇ ಪಾದಪುಞ್ಛನಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ದೇವಲೋಕೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಸ್ಸಾ ಪದೇ ಪದೇ ಮಹಾಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದುಮಸ್ಸರೇ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ವಸತಿ, ಸೋ ಪಾತೋವ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಾಯ ಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ ಸೇಸೇಹಿ ಮಹನ್ತತರಂ, ಸೇಸಾನಿ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾನಿ, ಇದಂ ಮಕುಳಿತಮೇವ, ಭವಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಉದಕಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ತೇನ ಗಹಿತಮತ್ತಮೇವ ಪುಪ್ಫಿತಂ. ತಾಪಸೋ ಅನ್ತೋಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಪನ್ನದಾರಿಕಂ ಅದ್ದಸ. ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಧೀತುಸಿನೇಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪದುಮೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಕೇ ಖೀರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ ಮಿಲಾತೇ ಅಞ್ಞಂ ನವಪುಪ್ಫಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಆಧಾವನವಿಧಾವನೇನ ಕೀಳಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪದವಾರೇ ಪದವಾರೇ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ, ಕುಙ್ಕುಮರಾಸಿಸ್ಸ ವಿಯಸ್ಸಾ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ದೇವವಣ್ಣಂ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಪಿತರಿ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ಓಹೀಯತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಿತರಿ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇ ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನಾಮ ಏವಂವಿಧಂ ರೂಪಂ ನತ್ಥಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಪಿತರಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಕಾಜಕಮಣ್ಡಲುಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕರಣವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತದಾ ಸೋ ವನಚರಕೋ ಮನುಸ್ಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತಾಪಸೋ ತಂ ವನಚರಕಂ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲೇಹಿ ಚ ಪಾನೀಯೇನ ಚ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ಗಮಿಸಸ್ಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಇದಂ ತಯಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಏತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಸಚೇ, ಅಯ್ಯೋ, ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಾಪಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ಸಾಖಾಸಞ್ಞಞ್ಚ ರುಕ್ಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅದ್ದಸ, ರಾಜಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ, ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವನಚರಕೋ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ವನಚರಕೇನ ಚೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಪುರಿಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನವೇಲಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಂ ಕರೋಮ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಗಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಆಮ, ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇ. ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪನ ಸಮೀಪೇ ವಿಸಭಾಗಪರಿಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಸ್ಸುಮ್ಹ, ಅಸಾರುಪ್ಪಾ ಏಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತು, ಭನ್ತೇತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ದುತ್ತೋಸಯಂ, ಕಥಂ ಬಹೂನಂ ಮಜ್ಝೇ ವಸಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ.

ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ದಹರಕಾಲೇ ಗಹಿತನಾಮವಸೇನೇವ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪದುಮವತೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಸಾ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ, ಅಮ್ಮ, ವಯಪ್ಪತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಸಿತುಂ ಅಯುತ್ತಾ, ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಪಿತು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಿತು ಚಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಕಹಾಪಣರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಸಇತ್ಥಿಯೋ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ರಮತಿ. ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ತಂ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ನಾಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ, ಕಹಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾನಿ, ಅದ್ಧಾ ಅಯಂ ಯಕ್ಖಿನೀ, ನೀಹರಥ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಾಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ. ಸೋ ‘‘ಗರುಗಬ್ಭಾ ಪದುಮವತೀ’’ತಿ ತಂ ನಗರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಯ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾರಕಂ ಜಾತಮತ್ತಮೇವ ಅಪನೇತ್ವಾ ಏಕಂ ದಾರುಘಟಿಕಂ ಲೋಹಿತೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಪದುಮವತಿಯಾಪಿ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರೋ ಏಕಕೋವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅವಸೇಸಾ ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತಾ ದಾರಕಾ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಕಾಲೇ ಸಂಸೇದಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ನ ತಾವಾಯಂ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಏಕಂ ದಾರುಘಟಿಕಂ ಲೋಹಿತೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ಏಕೇಕಾ ಏಕೇಕಂ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚುನ್ದಕಾರಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಕರಣ್ಡಕೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತದಾರಕೇ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಲಞ್ಛನಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು.

ಪದುಮವತೀಪಿ ಖೋ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ‘‘ಕಿಂ ವಿಜಾತಮ್ಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ತ್ವಂ ದಾರಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತದಾರಕೋ’’ತಿ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ದಾರುಘಟಿಕಂ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ‘‘ಸೀಘಂ ನಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಅಪನೇಹಿ, ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ಥಕಾಮಾ ವಿಯ ದಾರುಘಟಿಕಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ.

ರಾಜಾಪಿ ಪಚ್ಚನ್ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೋ ಬಹಿನಗರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ದಹಸಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಕಾರಣಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತ್ವಂ ಮಹೇಸಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛ, ದಾರುಘಟಿಕಂ ತೇ ದೇವೀ ವಿಜಾತಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ. ತಸ್ಸಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ಸಹ ನಿಕ್ಖಮನೇನೇವ ಪದುಮಪುಪ್ಫಾನಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು, ಸರೀರಚ್ಛವಿಪಿ ವಿವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಏಕಿಕಾವ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ದಿಸ್ವಾ ಧೀತುಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸಿ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಗನ್ತುಕಮ್ಹಿ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ವಿಚರಾಮೀತಿ. ಇಧಾಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ತತ್ಥ ವಸಮಾನಾಯ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹೇಸು ಯುದ್ಧಂ ಗತೇಸು ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗಙ್ಗಾದೇವತಾಯ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವೇ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೇ ಆಗತೇ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಕೀಳಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪತ್ಥಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಮತ್ಥಂ, ದೇವ, ಜಾನಾಪೇಮಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಾಸಂ ವಚನೇನ ತುಟ್ಠೋ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಉದಕಕೀಳಂ ಕಾತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಂ ಕರಣ್ಡಕಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕರಣ್ಡಕಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತಿತ್ವಾ ಕರಣ್ಡಕೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ತೇಪಿ ಖೋ ಕರಣ್ಡಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಹ ಗನ್ತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಸೋತೇ ಪಸಾರಿತಜಾಲಮ್ಹಿ ಲಗ್ಗಿಂಸು. ತತೋ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ತೇ ಕರಣ್ಡಕೇ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಕರಣ್ಡಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ, ಕರಣ್ಡಕೇಸೂ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಜಾನಾಮ, ದೇವಾತಿ. ಸೋ ತೇ ಕರಣ್ಡಕೇ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಕರಣ್ಡಕಂ ವಿವರಾಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕರಣ್ಡಕೇಸು ನಿಪಜ್ಜಾಪಿತದಿವಸೇಯೇವ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಅಙ್ಗುಟ್ಠತೋ ಖೀರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಂ ಅನ್ತೋಕರಣ್ಡಕೇ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಲಿಖಾಪೇಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರಾ ಪದುಮವತಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಾ, ಅಥ ನೇ ಪದುಮವತಿಯಾ ಸಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಕರಣ್ಡಕೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಖಿಪಿಂಸು, ರಾಜಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕೇ ವಿವರಿತಮತ್ತೇ ರಾಜಾ ಅಕ್ಖರಾನಿ ವಾಚೇತ್ವಾ ದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ವೇಗೇನ ರಥೇ ಯೋಜೇಥ, ಅಸ್ಸೇ ಕಪ್ಪೇಥ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಹತ್ಥಿಗೀವಾಯ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ ‘‘ಯೋ ಪದುಮವತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ.

ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪದುಮವತೀ ಮಾತುಯಾ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಹತ್ಥಿಗೀವತೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಅಹಂ ಏವರೂಪಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಿಸಹಾಮೀತಿ. ಸಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ, ಪದುಮವತಿಂ ದೇವಿಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ. ಸಾ ‘‘ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಚಙ್ಕೋಟಕಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಪದುಮವತಿಂ ದೇವಿಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಧೀತಾ ಕಿರ ಮೇ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಸಾ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪದುಮವತಿಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಾ ‘‘ಪದುಮವತೀ ದೇವೀ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಯಾ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸೀ ಸಮಾನಾ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ನಿರಾರಕ್ಖಾ ವಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಪಿ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಪದುಮವತಿಯಾ ನಿವೇಸನಂ ಸೇತಸಾಣೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಏವಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ರಾಜಗೇಹಂ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ವರಪೋತ್ಥಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣೇ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕವಿಚಿತ್ತಂ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಪಸಾಧನತ್ಥಾಯ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಸು ಪಹಿತೇಸು ಪದಸಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ನಾಗರಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಪದುಮವತಿಯಾ ಯಥಾರುಚಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪದುಮವತೀ ಸಬ್ಬಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಗೇಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಅಕ್ಕನ್ತಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ವರಪೋತ್ಥಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪದುಮಪುಪ್ಫಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಚಿತ್ತತ್ಥರಣೇ ತಸ್ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಪೋಸಾವನಿಕಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ.

ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯೋ ತೇ ದೇವಿ ದಾಸಿಯೋ ಕತ್ವಾ ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಾಸಂ ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಸಕಲನಗರೇ ಜಾನಾಪೇಹೀತಿ. ರಾಜಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಪದುಮವತಿಯಾ ದೂಬ್ಭಿಕಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಏವ ದಾಸಿಯೋ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ತಾಸಂ ಸಕಲನಗರೇನ ದಾಸಿಭಾವೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಮಮ ದಾಸಿಯೋ ಭುಜಿಸ್ಸಾ ಕಾತುಂ ಲಭಾಮಿ ದೇವಾ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತವ ಇಚ್ಛಾ ದೇವೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಮೇವ ಭೇರಿಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪದುಮವತಿದೇವಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ದಾಸಿಯೋ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸಬ್ಬಾವ ಭುಜಿಸ್ಸಾ ಕತಾತಿ ಪುನ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಾಸಂ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವೇ ಕತೇ ಏಕೂನಾನಿ ಪಞ್ಚಸತ್ತಪುತ್ತಾನಿ ತಾಸಂಯೇವ ಹತ್ಥೇ ಪೋಸನತ್ಥಾಯ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಂಯೇವ ಗಣ್ಹಿ.

ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ತೇಸಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಕೀಳನವಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಾನಾವಿಧಂ ಕೀಳನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇಸಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಾಯ ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಕೀಳನ್ತಾ ನವಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿತಾನಿ ಪುರಾಣಪದುಮಾನಿ ಚ ವಣ್ಟತೋ ಪತನ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ತಾವ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಸ್ಸ ಏವರೂಪಾ ಜರಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರೀರಸ್ಸ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ಏವಂಗತಿಕಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಸು ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ಅಥ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಬಹುಗತಂ ದಿವಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೇಲಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಪುರಿಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಕುಮಾರಾ ದೇವ, ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಸು ನಿಸಿನ್ನಾ, ಅಮ್ಹೇಸು ಕಥೇನ್ತೇಸುಪಿ ವಚೀಭೇದಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಯಥಾರುಚಿಯಾ ತೇಸಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ದೇಥಾತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಗಹಿತಾರಕ್ಖಾ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಸು ನಿಸಿನ್ನನಿಯಾಮೇನೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಪುರಿಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವಾ ವೇಲಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ನ ಮಯಂ ದೇವಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಯನ್ತಿ. ಅಯ್ಯಾ, ತುಮ್ಹೇ ಭಾರಿಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇಥ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವಙ್ಗುಲಕೇಸಮಸ್ಸುಧರಾ ಕಾಯೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ತೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿಂಸು. ತಾವದೇವ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಕಾಯೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾವ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಆಕಾಸೇನ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಂ ಅಗಮಂಸು.

ಸಾಪಿ ಖೋ, ಪದುಮವತೀ ದೇವೀ, ‘‘ಅಹಂ ಬಹುಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಪುತ್ತಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಹದಯಸೋಕಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸೋಕೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜಗಹನಗರದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ಸಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಕುಲಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ ಯಾಗುಂ ಹರಮಾನಾ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸ, ಅಯ್ಯ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ, ಏತೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಸಮಣಸಕುಣಾ ನಾಮೇತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಏವಂ ಚರನ್ತಿ, ನ ಏತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ’’ತಿ. ತೇ ತೇಸಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂಯೇವ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಓತರಿಂಸು. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತಂದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತಖಜ್ಜಭೋಜನಂ ತೇಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇಪಿ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು, ಉಪಾಸಿಕೇ, ತವ ಸಕ್ಕಾರೋ ಏತ್ತಕೋವ ಹೋತು, ಆಸನಾನಿ ಚ ಅಟ್ಠೇವ ಹೋನ್ತು, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅಟ್ಠ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ.

ನಿಮನ್ತಿತಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸೇಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಂಸು – ‘‘ಮಾರಿಸಾ, ಅಜ್ಜ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತು ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕತೋ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತು-ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಪಾತುರಹೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ಪಠಮಂ ಲದ್ಧಸಞ್ಞತಾಯ ಬಹೂಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಸನೇಸು ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ತೇಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಸೀದನ್ತೇಸು ನವಮೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಅಟ್ಠ ಆಸನಾನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಧುರಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಯಾವ ಆಸನಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾವ ಗೇಹಂ ವಡ್ಢತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಯಾದಿತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಪಞ್ಚಸತಾನಮ್ಪಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ನೀಲುಪ್ಪಲಹತ್ಥಕೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತಿತಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಇಮೇಸಂ ನೀಲುಪ್ಪಲಾನಂ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭವಣ್ಣೋ ವಿಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಮಾತು ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾದನಂಯೇವ ಅಗಮಂಸು.

ಸಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ನೀಲುಪ್ಪಲಗಬ್ಭಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ಚಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಾಜಾನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿಂಸು – ‘‘ಧೀತರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇತೂ’’ತಿ. ಅಪಹಿಣನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಾಯಂ ಪನೇಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಅಮ್ಮ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತ್ತಾ ಪಿತುವಚನಂ ಸೀಸೇ ಆಸಿತ್ತಸತಪಾಕತೇಲಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಿತರಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಏವ ಉಪೋಸಥಾಗಾರೇ ಕಾಲವಾರೋ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೀಪಸಿಖಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ತೇಜೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅರಹತ್ತಫಲೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಚ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣದಿವಸೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೮. ಚತುತ್ಥೇ ವಿನಯಧರಾನಂ ಯದಿದಂ ಪಟಾಚಾರಾತಿ ಪಟಾಚಾರಾ ಥೇರೀ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ.

ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಏಕೇನ ಕಮ್ಮಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಕತಸನ್ಥವಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಸ್ವೇ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ಪಟಿಹಾರಸತೇನಪಿ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಸಚೇ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ಇದಾನಿ ಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ನಗರತೋ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ಯೋಜನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭೇ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಾಥಟ್ಠಾನಂ, ಕುಲಗೇಹಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಚ್ಛಾಮ, ಸ್ವೇ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಬಾಲೋ ಮಂ ನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬಹಿ ಗತೇ ‘‘ಏಕಿಕಾವ ಕುಲಗೇಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಗೇಹೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಲಗೇಹಂ ಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಲಧೀತಾ ಅನಾಥಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪದಾನುಪದಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಮಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ, ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇವ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ, ಇದಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿಂಸು. ಪುನ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಮತ್ತೇಯೇವ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅವೇಲಾಯ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಿತೋ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುಂ ವಾಯಮಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಛದನತ್ಥಾಯ ತಿಣಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ತಿಣಂ ಛಿನ್ದತಿ. ಅಥ ನಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ನಿಪನ್ನೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ಪಾದೇ ಡಂಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಪತಿತೋ. ಸಾಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಮಂ ಸೋ ‘ಅನಾಥಾ ಏಸಾ’ತಿ ಮಗ್ಗೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಲೋಕೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ಪದಾನುಸಾರೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ದಹರದಾರಕಂ ಪಸ್ಸೇನಾದಾಯ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಉತ್ತಾನನದಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ದಾರಕೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಆದಾಯ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಓರಿಮತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಹರಂ ಪರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಚುಮ್ಬಟಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಇತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನದಿಂ ಓತರಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ನದೀಮಜ್ಝಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸೇನೋ ‘‘ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದಾರಕಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸೇನಂ ಪಲಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ತಂ ಹತ್ಥವಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕದಾರಕೋ ‘‘ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಸೋತೇ ಪತಿತೋ ಯಥಾಸೋತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಸೇನೋ ತಸ್ಸಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾಯ ಏವ ತಂ ದಹರದಾರಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ಬಲವಸೋಕಾಭಿಭೂತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಇಮಂ ವಿಲಾಪಗೀತಂ ಗಾಯನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ –

‘‘ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ, ಪನ್ಥೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತೀ ಮತೋ’’ತಿ.

ಸಾ ಏವಂ ವಿಲಪಮಾನಾವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಕುಲಸಭಾಗಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಸೋಕವಸೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ವವತ್ಥಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏವಂವಿಧಂ ನಾಮ ಕುಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಕತರಂ ತಂ ಗೇಹ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ತ್ವಂ ತಂ ಕುಲಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ? ತೇಸಂ ವಸನಗೇಹಂ ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಪತಿತಂ, ತತ್ಥೇವ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ, ಅಥ ನೇ ಖುದ್ದಕಮಹಲ್ಲಕೇ ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಝಾಪೇನ್ತಿ, ಪಸ್ಸ ಏಸಾ ಧೂಮವಟ್ಟಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ಸಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾವ ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ವದಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಜಾತನಿಯಾಮೇನೇವ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಮಾನಾ ಞಾತೀನಂ ಚಿತಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಿಲಾಪಗೀತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ –

‘‘ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ, ಪನ್ಥೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತೀ ಮತೋ;

ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ, ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂ ಡಯ್ಹರೇ’’ತಿ. –

ಆಹ. ಅಞ್ಞೇನ ಜನೇನ ಸಾಟಕಂ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಪಟಾಚಾರಂ ಪಟಪರಿಹರಣಂ ವಿನಾ ಚರತೀ’’ತಿ ಪಟಾಚಾರಾತೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಯಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸಾ ಸೋ ನಗ್ಗಭಾವೇನ ಅಲಜ್ಜೀಆಚಾರೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪತಿತೋ ಆಚಾರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಟಾಚಾರಾತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥರಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ಫರಿತ್ವಾ ‘‘ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭ, ಭಗಿನಿ, ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭ, ಭಗಿನೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸಾ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಬಲವಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಆಗತಂ, ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಅವಿದೂರೇ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಚರಿಯವಸೇನ ಇಮಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಾ ಆಹ –

‘‘ನ ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ತಾಣಾಯ, ನ ಪಿತಾ ನಾಪಿ ಬನ್ಧವಾ;

ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ.

‘‘ಏತಮತ್ಥವಸಂ ಞತ್ವಾ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಂವುತೋ;

ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿಸೋಧಯೇ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೮೮-೨೮೯);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಠಿತಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಾ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಪಟಾಚಾರಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಪರಾಯತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ಸುಜಾತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಖೇಮಾಥೇರಿಯಾ ಅಭಿನೀಹಾರವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಫುಸ್ಸಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನೇಸಾ ಸತ್ಥು ವೇಮಾತಿಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಭಾತಿಕಾನಂ ದಾನಾಧಿಕಾರೇ ಠಪಿತಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾ ‘‘ಏಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ದ್ವೇ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಹಾಪೇನ್ತೀ ದತ್ವಾ ದ್ವೇನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನಪರಿವೇಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ವಿಸಾಖಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಗತಾ. ವಿಸಾಖಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಠಮದಸ್ಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಅಪರಭಾಗೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ.

ಸೋ ತಂದಿವಸಂ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಾಯ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರಿತೇ ಹತ್ಥಂ ಅನಾಲಮ್ಬಿತ್ವಾವ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ‘‘ಇಮಂ ದೇಥ, ಇಮಂ ಹರಥಾ’’ತಿ ನ ಬ್ಯಾಹರಿ. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಹತ್ಥಾಲಮ್ಬಕಂ ದೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಹತ್ಥಂ ನ ಆಲಮ್ಬಿ, ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮೇ, ಅಯ್ಯ, ದೋಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಸನ್ಥವವಸೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ಠಾತುಂ ವಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಾ ಅಭಬ್ಬೋ. ತ್ವಂ ಸಚೇ ಇಚ್ಛಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ವಸ. ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛಸಿ, ಯತ್ತಕೇನ ತೇ ಧನೇನ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛಾಹೀತಿ. ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತಖೇಳಂ ವಮಿತವಮನಂ ಸೀಸೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಥಾತಿ. ವಿಸಾಖೋ ‘‘ಸಾಧು, ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಂ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ಸೇಟ್ಠಿ ಘರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಅಕಾಸಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಮಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಮಯ್ಹಂ ಆಕಿಣ್ಣಟ್ಠಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ರಮತಿ, ಗಾಮಕಾವಾಸಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಮಹಾಕುಲಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಂ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮಕಾವಾಸಂ ಅಗಮಂಸು. ಸಾ ಅತೀತೇ ಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರತಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ಇಧ ವಸಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಾಜಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತತ್ರ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹು ಞಾತಿಸಙ್ಘೋ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗತಾ.

ವಿಸಾಖೋ ತಸ್ಸಾ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸೀಘಂ ಆಗತಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಖಗ್ಗೇನ ಉಪ್ಪಲನಾಲಂ ಛಿನ್ದನ್ತೀ ವಿಯ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರಿಯಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಸೂರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತೀಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹವಸೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇಪಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರೀಪಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಾವ ವಿಸಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಾವತೀ’’ತಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೀ ‘‘ಅಚ್ಚಸರಾ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಪಞ್ಹೇ, ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗಹೇತುಂ, ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಞ್ಹಿ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಚ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೬) ಆಹ.

ವಿಸಾಖೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯಂ ಕಥೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾಯ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಣ್ಹಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯಸ್ಸ ಪುರೇ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಚ, ಮಜ್ಝೇ ಚ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನಂ;

ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೨೧);

ತತೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಾಸಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ, ವಿಸಾಖ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಮಹಾಪಞ್ಞಾ ವಿಸಾಖ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಮಂ ಚೇಪಿ ತ್ವಂ, ವಿಸಾಖ, ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ ತಂ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಏಸೋ ಚೇವೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ಏವಞ್ಚ ನಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇದಮೇವ ಚೂಳವೇದಲ್ಲಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ನನ್ದಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೦. ಛಟ್ಠೇ ಝಾಯೀನಂ ಯದಿದಂ ನನ್ದಾತಿ ಝಾನಾಭಿರತಾನಂ, ನನ್ದಾ ಥೇರೀ, ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಝಾನಾಭಿರತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ನನ್ದಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ರೂಪನನ್ದಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಉತ್ತಮರೂಪಭಾವೇನ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನಾಮ ಜಾತಾ.

ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನನ್ದಞ್ಚ ರಾಹುಲಞ್ಚ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಚ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಚ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಇಧ ಕಿಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸತ್ಥಾ ರೂಪಂ ಗರಹತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಓವಾದವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಆಹರಾಪೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಮದಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಓವಾದಂ ಅತ್ತನಾವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತು, ನ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಞ್ಞಾ ಪೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ರೂಪನನ್ದಾ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಅಕಾಮಾ ಓವಾದಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಚರಿತವಸೇನ ಇದ್ಧಿಯಾ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ವಿಯ ಅಕಾಸಿ. ರೂಪನನ್ದಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅಕಾರಣೇನೇವ ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ಏವರೂಪಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಚರನ್ತಿ. ಮಮ ರೂಪಂ ಏತಾಸಂ ರೂಪಸ್ಸ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ, ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನ ಆಗತಮ್ಹೀ’’ತಿ ತಮೇವ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ‘‘ಅಟ್ಠೀನಂ ನಗರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೫೦) ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ –

‘‘ಚರಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠಂ, ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದ ವಾ ಸಯ’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೯೫) –

ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರೂಪೇ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಂ ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಖೇಮಾಥೇರಿಯಾ ವತ್ಥುನಾ ಸದಿಸಮೇವಾತಿ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ರೂಪನನ್ದಾ, ಝಾನಾಭಿರತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಧುರಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ನನ್ದಾಥೇರಿಂ ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸೋಣಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೧. ಸತ್ತಮೇ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನನ್ತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಪರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯಾನಂ ಸೋಣಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಘರಾವಾಸೇ ವುತ್ಥಾ ಬಹೂ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ‘‘ಮಾತಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಕರಿಂಸು. ಬಹುಪುತ್ತಿಕಸೋಣಾ ತೇಸಂ ಅತ್ತನಿ ಅಗಾರವಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಘರಾವಾಸೇನ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ‘‘ಅಯಂ ವತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪುತ್ತಧೀತರೋ ತಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಸಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸುಂ. ಸಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಗತಿವಿಸೋಧನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಪಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ. ಸಾ ಯಥೇವ ಪುಬ್ಬೇ ಬಹುಪುತ್ತಿಕಸೋಣತ್ಥೇರೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ಏವಂ ಪಚ್ಛಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸೋಣತ್ಥೇರೀತಿ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕಂ ತಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸೋಣೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸಾಪಿ ಉದಕತಾಪನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಇಮಂ ಓಭಾಸಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ;

ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೧೫);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ಆಗನ್ತುಕಜನೋ ಚ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾವ ಮಯಿ ಅವಞ್ಞಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಸವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಸಂಲಕ್ಖಣಕಾರಣಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಉದಕಭಾಜನಂ ಉದ್ಧನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನ ಅಕಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಿಯೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕಂ ತಾಪೇಹೀ’ತಿ ಅವೋಚುಮ್ಹ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಉದ್ಧನೇ ಅಗ್ಗಿಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಯ್ಯೇ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗಿನಾ, ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತುಕಾಮಾ ಭಾಜನತೋ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಥಾತಿ? ತಾಪಿ ‘‘ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕೇ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏಕಕುಟಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಪೂರತಿ. ತದಾ ಸಬ್ಬಾವ ತಸ್ಸಾ ಅರಹತ್ತೇ ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದಹರತರಾ ತಾವ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಕಥಯಿಮ್ಹ, ಖಮಥ ನೋ’’ತಿ ಖಮಾಪೇಸುಂ. ವುದ್ಧತರಾಪಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಖಮಾಪೇಸುಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಭಾವೇನ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಥೇರಿಯಾ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಸೋಣತ್ಥೇರಿಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಬಕುಲಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೨. ಅಟ್ಠಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಬಕುಲಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾನಂ, ಬಕುಲಾ ಥೇರೀ, ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೩. ನವಮೇ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ, ಭದ್ದಾ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ, ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಕೋಮಾರಿಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೀ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನಪರಿವೇಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಭದ್ದಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ತಂದಿವಸಂಯೇವ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ. ತಸ್ಸ ಜಾತವೇಲಾಯ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಕಲನಗರೇ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿಂಸು. ಪುರೋಹಿತೋ ಪಾತೋವ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ, ಆಚರಿಯ, ಸುಖಸೇಯ್ಯಾ, ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ರಾಜನಿವೇಸನೇ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾರಾಜ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿಂಸು, ಸಕಲನಗರೇ ಏವಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಆಚರಿಯಾತಿ? ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಚೋರನಕ್ಖತ್ತೇನ ದಾರಕೋ ಜಾತೋ, ಸೋ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಸತ್ತು ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸೇತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪದ್ದವೋ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇ ಪನ ಇಚ್ಛಥ, ಹಾರೇಮ ನನ್ತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೀಳಾಯ ಅಸತಿಯಾ ಹಾರಣಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸತ್ತುಕೋತೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇಪಿ ಭದ್ದಾ ವಡ್ಢತಿ, ಪುರೋಹಿತಗೇಹೇಪಿ ಸತ್ತುಕೋ ವಡ್ಢತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾವನವಿಧಾವನೇನ ಕೀಳಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಯಂ ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಗೇಹಂ ಪೂರೇತಿ. ಪಿತಾ ನಂ ಕಾರಣಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವತ್ವಾ ವಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಪನಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಾಪಿ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ನೀಲಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಉಪಕರಣಞ್ಚ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಯನ್ತಞ್ಚ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಿನಾವ ಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ತಂದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಯನ್ತಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕುಲಾನಂ ಪಾಸಾದೇ ಆರುಯ್ಹ ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಕುಲೇಸು ನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಂ ಅತ್ತನಾ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಕಲನಗರೇ ತೇನ ಅವಿಲುತ್ತಗೇಹಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ರಥೇನ ನಗರೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಸಾರಥಿಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಛಿದ್ದಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ದೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸತ್ತುಕೋ ನಾಮ ಚೋರೋ ಭಿತ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಲಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ಹರತೀತಿ. ರಾಜಾ ನಗರಗುತ್ತಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ನಗರೇ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಚೋರೋ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ನಂ ನ ಗಣ್ಹಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಯಂ, ದೇವ, ತಂ ಚೋರಂ ಸಹೋಡ್ಢಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾತಿ. ಸಚೇ ಅಜ್ಜ ನಂ ಚೋರಂ ಗಣ್ಹಸಿ, ಜೀವಸಿ. ಸಚೇ ನ ಗಣ್ಹಸಿ, ರಾಜಾಣಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏವಂ ದೇವಾತಿ ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ ಸಕಲನಗರೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಚಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಭಣ್ಡಂ ಅವಹರನ್ತಂ ಸಹೋಡ್ಢಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೋರಂ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಘಾತೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಂ ಚೋರಂ ಚತುಕ್ಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ ಪಹಾರಸಹಸ್ಸೇನ ತಾಳೇನ್ತೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಯಂ ಭದ್ದಾ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕೋಲಾಹಲಸದ್ದೇನ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ತಂ ಸತ್ತುಕಂ ಚೋರಂ ತಥಾ ನೀಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಹದಯಂ ಸನ್ಧಾರೇನ್ತೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ಅಧೋಮುಖಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ಚ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕಧೀತಾ, ತೇನಸ್ಸಾ ಞಾತಕಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮುಖವಿಕಾರಂ ಸಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಏತಂ ವಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ನೀಯಮಾನಂ ಚೋರಂ ಅದ್ದಸ, ಅಮ್ಮಾತಿ? ಆಮ, ಅಮ್ಮಾತಿ. ಏತಂ ಲಭಮಾನಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭಮಾನಾಯ ಮೇ ಮರಣಮೇವಾತಿ. ತೇ ತಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ಮರಣಾ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ನಗರಗುತ್ತಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಚೋರೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಮುಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಪಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಚಾರಕತೋ ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತುಕಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸತ್ತುಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತೇನ ಬನ್ಧನೇನ ಇತರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಘಾತೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿದಾಸಾಪಿ ಸತ್ತುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ನಿವೇಸನಂ ಆಗಮಂಸು. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಧೀತು ಮನಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ತುಕಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಭದ್ದಾಪಿ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಮೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಅನೇಕಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಚರತಿ.

ಸತ್ತುಕೋ ಕತಿಪಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಆಭರಣಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಮೀಪೇ ಸುಖೇನ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಭದ್ದಂ ಆಹ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸಹಸ್ಸಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಯ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ‘‘ವಿಸ್ಸತ್ಥಂ ವದೇಹಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತ್ವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಿನಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಗಹಿತಮತ್ತೋವ ಚೋರಪಪಾತಪಬ್ಬತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಯಾಚಿಂ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧಂ, ಸೀಘಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಜ್ಜಾಪೇಹೀತಿ. ಭದ್ದಾ, ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಏಕಯಾನೇ ಆರುಯ್ಹ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚೋರಪಪಾತಪಬ್ಬತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬತದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ಸತ್ತುಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬೇಸು ಅಭಿರುಹನ್ತೇಸು ಮಮ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಆಭರಣಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಓಕಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಮೇವ ಬಲಿಭಾಜನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಿಯಕಥಂ ನ ಕಥೇತಿ. ಸಾ ಇಙ್ಗಿತೇನೇವ ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ತವ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಯಾರುಳ್ಹಂ ತೇ ಪಸಾಧನಂ ಏತ್ಥ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸಾಮಿ ಮಯ್ಹಂ ಕೋ ಅಪರಾಧೋತಿ? ಕಿಂ ಪನಾಹಂ, ಬಾಲೇ, ಬಲಿಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಆಗತೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ? ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಯಕನಂ ಉಬ್ಬಟ್ಠೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ, ಬಲಿಕಮ್ಮಾಪದೇಸೇನ ಪನ ತವ ಆಭರಣಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ಕಸ್ಸ ಪನ, ಅಯ್ಯ, ಪಸಾಧನಂ, ಕಸ್ಸ ಅಹನ್ತಿ? ಮಯಂ ಏವರೂಪಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತವ ಸನ್ತಕಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮಮ ಸನ್ತಕನ್ತಿ. ಸಾಧು, ಅಯ್ಯ, ಏಕಂ ಪನ ಮೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪೂರೇಥ, ಅಲಙ್ಕತನಿಯಾಮೇನೇವ ಮೇ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆಲಿಙ್ಗಿತುಂ ದೇಥಾತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುರತೋ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಆಲಿಙ್ಗನ್ತೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಪಾತೇ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ಪತನ್ತೋ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ. ತಾಯ ಕತಂ ವಿಚಿತ್ರಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಗುಣಕಿತ್ತನವಸೇನ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

‘‘ನ ಸೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು, ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಇತ್ಥೀಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚಕ್ಖಣಾ.

‘‘ನ ಸೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು, ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಇತ್ಥೀಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಹೋತಿ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಚಿನ್ತಯೇ’’ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೩.೩೧-೩೨);

ತತೋ ಭದ್ದಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಪುನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತುಂ, ಇತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ನಿಗಣ್ಠಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ಕೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಹೋತೂ’’ತಿ? ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉತ್ತಮಂ, ತದೇವ ಕರೋಥಾತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ತಾಲಟ್ಠಿನಾ ಕೇಸೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ. ಕೇಸಾ ಪುನ ವಡ್ಢನ್ತಾ ರಾಸಿರಾಸಿವಸೇನ ಕುಣ್ಡಲಾವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ವಡ್ಢಿಂಸು. ಸಾ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜಿತಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ವಿಚರನ್ತೀ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಜಾನನಸಿಪ್ಪಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಭಾವೇನ ಪಟಿವಾದಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪವಿಸತಿ, ತಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ವಾಲುಕರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಠಪೇತಿ. ‘‘ಯೋ ಮಮ ವಾದಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ಸಾಖಂ ಮದ್ದತೂ’’ತಿ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾನಂ ದಾರಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದೇತಿ. ತಂ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ಮದ್ದನ್ತಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನೇ ವಿಹರತಿ. ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಪಿ ಖೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಮಾನಾ ಪೋರಾಣಕನಿಯಾಮೇನೇವ ವಾಲುಕಾರಾಸಿಮ್ಹಿ ಸಾಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಾರಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪವಿಟ್ಠೇ ಏಕಕೋವ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ವಾಲುಕಾಥೂಪೇ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಠಪಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ದಾರಕಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಥೇಸುಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮದ್ದಥ, ದಾರಕಾತಿ. ತೇಸು ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಮದ್ದಿತುಂ ನ ವಿಸಹಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ತಂಖಣೇಯೇವ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಅಕಂಸು. ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ ತಂ ಸಾಖಂ ಮದ್ದಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸೇತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಕಾರಾಪಿತಭಾವಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಸಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಇಮಂ ಸಾಖಂ ಮದ್ದಾಪೇತುಂ ನೋ ವಿಸಹಿಸ್ಸತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮಹನ್ತೋ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಪನ ಖುದ್ದಿಕಾ ಭವನ್ತೀ ನ ಸೋಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೋಗಾಮಮೇವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಸಞ್ಞಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಸೀತಿಕುಲಸಹಸ್ಸನಿವಾಸೇ ನಗರೇ ಸಭಾಗಸಭಾಗವಸೇನ ಸಬ್ಬೇವ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಥೇರೋಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಾಯಂ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಾಖಾ ಮದ್ದಾಪಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆಮ, ಮಯಾ ಮದ್ದಾಪಿತಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ಹೋತು, ಭನ್ತೇತಿ. ಹೋತು, ಭದ್ದೇತಿ. ಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋತು, ಕಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ತುಯ್ಹಂ ಜಾನನಕಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ. ಸಾ ಥೇರೇನ ದಿನ್ನಅನುಮತಿಯಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಜಾನನಕಂ ವಾದಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ತಯಾ ಬಹುಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಪುಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀತಿ? ಸಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಮಮ ಸರಣಗಮನಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಹೀತಿ. ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರಾಯ ಚರಿಯಾವಸೇನ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ಗಾಥಾ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ;

ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೦೧);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಠಿತಾವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಮಹನ್ತಾ ವತಾಯಂ ಭದ್ದಾ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾ, ಯಾ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾವಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಿಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಭದ್ದಾಕಾಪಿಲಾನೀಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೪. ದಸಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀನಂ ಭದ್ದಾ ಕಾಪಿಲಾನೀ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಭಗಿನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೀ ತಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ದಿನ್ನೇ, ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಲಲಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಬಾಲಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ, ‘‘ಯಾಯ ತೇ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹೋ ಕತೋ, ತಸ್ಸಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕರೋಸಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತೇ ಕಿಂ ಅಪರಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಲಜ್ಜಾಯಮಾನಾ ಪುನ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಲಲಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣೇನ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಆಸಿತ್ತೇನ ಪದುಮಗಬ್ಭವಣ್ಣೇನ ಸಪ್ಪಿನಾ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಅಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಓಭಾಸಜಾತೋ, ಏವಂ ಓಭಾಸಜಾತಂ ಮೇ ಸರೀರಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಪನ ದಕ್ಖಿಣಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಬಹುಪುತ್ತಕನಿಗ್ರೋಧಮೂಲಂ ಗತೋ, ಅಯಂ ಭದ್ದಾ ಕಾಪಿಲಾನೀ ವಾಮಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅನನುಞ್ಞಾತಭಾವೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿ, ತದಾ ಸಾ ಥೇರೀ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಭದ್ದಾಕಚ್ಚಾನಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೫. ಏಕಾದಸಮೇ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹತಿಯೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪತ್ತಾನಂ, ಭದ್ದಾ ಕಚ್ಚಾನಾ, ನಾಮ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋವ ಜನಾ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅವಸೇಸಸಾವಕಾ. ಅವಸೇಸಸಾವಕಾ ಹಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪತ್ತಾ ಪನ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಬಾಕುಲತ್ಥೇರೋ ಭದ್ದಾ ಕಚ್ಚಾನಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಏತ್ತಕಂ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಥೇರೀ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಭದ್ದಾ ಕಚ್ಚಾನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಂ. ಭದ್ದಕಞ್ಚನಸ್ಸ ಹಿ ಉತ್ತಮಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಯ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ತಸ್ಮಾ ಭದ್ದಕಞ್ಚನಾತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ, ಸಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಚ್ಚಾನಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ. ರಾಹುಲಮಾತಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಸಾ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸಕ್ಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಭದ್ದಾ ಕಚ್ಚಾನಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ ನಾಮ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಆಗಮ್ಮ ಞಾತೀನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾತುಗಾಮಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ರಾಹುಲಮಾತಾಪಿ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀಪಿ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭದ್ದಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರೀತ್ವೇವ ಪಾಕಟಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ, ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಾ ಏಕಾವಜ್ಜನೇನ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗುಣೇ ಪಾಕಟೇ ಜಾತೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕಿಸಾಗೋತಮೀಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೬. ದ್ವಾದಸಮೇ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನನ್ತಿ ತೀಹಿ ಲೂಖೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇನ್ತೀನಂ, ಕಿಸಾಗೋತಮೀ, ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗೋತಮೀತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಂ, ಥೋಕಂ ಕಿಸಧಾತುಕತ್ತಾ ಪನ ಕಿಸಾಗೋತಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ದುಗ್ಗತಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಏಕಂ ಕುಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ನಂ ‘‘ದುಗ್ಗತಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ ಪರಿಭವಿಂಸು.

ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ಅಥಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮಾನಮಕಂಸು. ಸೋ ಪನಸ್ಸಾ ದಾರಕೋ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ಕೀಳನವಯೇ ಠಿತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಸೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕ್ಕಾರಂ ಪಾಪುಣಿಂ, ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಂ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಮ್ಪಿ ವಾಯಮೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹದ್ವಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಚರತಿ. ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕತ್ಥ ತೇ ಮತಕಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಾಯ ನೇವ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ನ ಅಞ್ಞೋ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ದಸಬಲೋವ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅಞ್ಞೋ ಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸದೇವಕೇ ಪನ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ದಸಬಲೋ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಪುರಿಸೋ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಮಾದಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನವೇಲಾಯ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದೇಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದಕಂ ತೇ ಗೋತಮಿ ಕತಂ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಇಧಾಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ, ಗಚ್ಛ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲನಗರಂ ಚರಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಕೋಚಿ ಮತಪುಬ್ಬೋ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಠಮಗೇಹೇಯೇವ ‘‘ದಸಬಲೋ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಂ ಆಹರಾಪೇತಿ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಹನ್ದ ಗೋತಮೀ’’ತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಅಹಂ ಏವಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಕೋಚಿ ಮತಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ? ಕಿಂ ವದೇಸಿ ಗೋತಮಿ, ಕೋ ಇಧ ಮತಕೇ ಗಣೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಲಂ ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಸಬಲೋ ಮಂ ಯತ್ಥ ಮತಪುಬ್ಬೋ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ನಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ತತಿಯಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕಲನಗರೇ ಅಯಮೇವ ನಿಯಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಕೇನ ಬುದ್ಧೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತೋವ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಪುತ್ತಕ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಮರಣಂ ತವೇವ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ನ ಪನೇತಂ ತವೇವ, ಮಹಾಜನಸಾಧಾರಣೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ನ ಗಾಮಧಮ್ಮೋ ನೋ ನಿಗಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ,

ನ ಚಾಪಿಯಂ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ;

ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ,

ಏಸೇವ ಧಮ್ಮೋ ಯದಿದಂ ಅನಿಚ್ಚತಾ’’ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೩.೮೨);

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಲದ್ಧೋ ತೇ, ಗೋತಮಿ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇನ ಕಮ್ಮಂ, ಪತಿಟ್ಠಂ ಪನ ಮೇ ದೇಥಾತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ;

ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಮಹೋಘೋವ, ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೮೭);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಠಿತಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ, ಸತ್ಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಿ. ಸಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಓಭಾಸಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಅಮತಂ ಪದಂ;

ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೧೪);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಲಞ್ಜೇ ಪರಮುಕ್ಕಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತೀಹಿ ಲೂಖೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಚರಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಕಮಾತಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೭. ತೇರಸಮೇ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಲಕ್ಖಣೇ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾನಂ, ಸಿಙ್ಗಾಲಕಮಾತಾ, ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ತಸ್ಸ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸಾಪಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಮಾತಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಸಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾಲಕ್ಖಣೇ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಸಾದನೀಯಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಥೇರೀ ಸದ್ಧಾಲಕ್ಖಣಮೇವ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಥೇರಿಂ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.

ತೇರಸಸುತ್ತಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಥೇರಿಪಾಳಿಯಾ ವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.