೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೬. ಛಟ್ಠಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ತಪುಸ್ಸಭಲ್ಲಿಕವತ್ಥು

೨೪೮. ಉಪಾಸಕಪಾಳಿಯಾ ಪಠಮೇ ಪಠಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ತಪುಸ್ಸೋ ಚ ಭಲ್ಲಿಕೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ವಾಣಿಜಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮೇ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದ್ವೇ ಉಪಾಸಕೇ ಪಠಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥಯಿಂಸು. ತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅಸಿತಞ್ಜನನಗರೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ತಪುಸ್ಸೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಭಲ್ಲಿಕೋ ನಾಮ.

ತೇ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ವಾಣಿಜಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ತಂ ಠಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಾತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆಹಾರೋ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪರಂ ನಿರಾಹಾರೇಹಿ ಯಾಪೇತುಂ. ಇಮೇ ಚ ಮೇ ಪುತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಅಜ್ಜ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಕಟಸತೇಸು ಯುತ್ತಗೋಣಾನಂ ಗಮನುಪಚ್ಛೇದಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಕಿಲಮಥ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞೋ ಯಕ್ಖಾವಟ್ಟೋ ವಾ ಭೂತಾವಟ್ಟೋ ವಾ ನಾಗಾವಟ್ಟೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ವೋ ಅತೀತತ್ತಭಾವೇ ಮಾತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಸ ದಸಬಲೋ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ.

ತೇ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ಮನ್ಥಞ್ಚ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಥಾಲಕೇನ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅತೀತಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸೇಲಮಯೇ ಪತ್ತೇ ಉಪನಾಮೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪತ್ತೇ ‘‘ಏಕೋವ ಪತ್ತೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಮನ್ಥಞ್ಚ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಕಾಲೇ ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ದ್ವೇವಾಚಿಕೇ ಸರಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಚರಣಚೇತಿಯಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ಅಟ್ಠ ಕೇಸಧಾತುಯೋ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಕೇಸಧಾತುಯೋ ಸುವಣ್ಣಸಮುಗ್ಗೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ನೇತ್ವಾ ಅಸಿತಞ್ಜನನಗರದ್ವಾರೇ ಜೀವಕೇಸಧಾತುಯಾ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಚೇತಿಯತೋ ನೀಲಸ್ಮಿಯೋ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಾಸಕೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಜನೇ ಪಠಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

೨೪೯. ದುತಿಯೇ ದಾಯಕಾನನ್ತಿ ದಾನಾಭಿರತಾನಂ ಸುದತ್ತೋ, ಗಹಪತಿ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುದತ್ತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಹುತ್ವಾ ತೇನೇವ ಗುಣೇನ ಪತ್ಥಟನಾಮಧೇಯ್ಯೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ರಾಜಗಹೇ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥು ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮಗ್ಗೇ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಯೋಜನಿಕವಿಹಾರೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇನ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಪುರೇಭತ್ತಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇಸು ಯದಿಚ್ಛಕಂ ದಾನಂ ದದನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ವಿಹಾರಮಹಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ವಿಹಾರಮಹೋ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ, ‘‘ಪಞ್ಚಹೀ’’ತಿ ಅಪರೇ. ತೇಮಾಸೇ ಪನ ಸಬ್ಬಾಚರಿಯಾನಂ ವಿವಾದೋ ನತ್ಥಿ.

ಏವಂ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಕೋಟಿಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಗೇಹೇ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ದೇವಸಿಕಂ ಪಞ್ಚ ಸಲಾಕಭತ್ತಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿಕಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಸಲಾಕಯಾಗುಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿಕಯಾಗುಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಧುರಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಗಮಿಕಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಗಿಲಾನಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಆಸನಸತಾನಿ ಗೇಹೇ ನಿಚ್ಚಪಞ್ಞತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಪಾಸಕೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಚಿತ್ತಗಹಪತಿವತ್ಥು

೨೫೦. ತತಿಯೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಚಿತ್ತೋ, ಗಹಪತಿ, ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಞ್ಞೇ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಏಕದಿವಸಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಮಿಗಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಸತ್ತಿಂ ಆದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗರೂಪಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇ ಸಸೀಸಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ ಅಯ್ಯೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದ್ಧನೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಆಭತಮಂಸಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭತ್ತಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಚಾರಿಕೇ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಪರಿವಿಸಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಭತ್ತಂ ಕುಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ಮುಖಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕುಟಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಪತ್ತಪುಟಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕಪುಪ್ಫೇಹಿ ಥೇರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಿತೋ ‘‘ಯಥಾಯಂ ರಸಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿತೋಸೇತಿ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತು ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮವಸ್ಸಞ್ಚ ವಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಆಹ.

ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಜಣ್ಣುಮತ್ತೇನ ಓಧಿನಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಸಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಅಧಿಕತರೇನ ರೂಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಜಾತಕಾಲೇವಸ್ಸ ಸಕಲನಗರೇ ಜಣ್ಣುಮತ್ತೇನ ಓಧಿನಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಜಾತದಿವಸೇವಸ್ಸ ಸಕಲನಗರಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ವಿಚಿತ್ತಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ತಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗೇಹಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪತಿಮಾನೇತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ತತ್ಥಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ. ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಳಾಯತನವಿಭತ್ತಿಮೇವ ದೇಸೇಸಿ. ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಪುರಿಮಭವೇ ಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರತಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಇಸಿದತ್ತತ್ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಯಸ್ಮತಾ ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಸಹಾಯಕಭಾವೇ ಞಾತೇ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಇಧ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಪುನೇಕದಿವಸಂ, ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ, ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣತ್ಥಂ ಯಾಚಿ. ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ತೇಜೋಸಮಾಪತ್ತಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಇಧ ವಸಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮಂ ಅಗಮಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ, ತೇಸಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರೋ ತಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಸೇಟ್ಠಿಂ ತಿಲಸಙ್ಗುಲಿಕಾವಾದೇನ ಖುಂಸೇತ್ವಾ ತೇನ ಪಣಾಮಿತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠಿತೋ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತದಾ ಉಪಾಸಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ದಸಬಲಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಚಿರಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿಂ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ಅಯುತ್ತಂ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೇನ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಆದಾಯ ‘‘ಯೇ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಿಂಸಯೋಜನೇ ಮಗ್ಗೇ ದೇವತಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಆಕಾಸಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಸಳಾಯತನವಿಭತ್ತಿಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಕನಿವೇಸನತೋ ನೀತಾನಿ ತಣ್ಡುಲತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ನ ಖೀಯಿಂಸು. ರಾಜಗಹವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಹಿತಪಣ್ಣಾಕಾರೋವ ಅಲಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಕಟೇಹಿ ಆಭತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸಕಟೇಸು ತುಚ್ಛೇಸು ಜಾತಮತ್ತೇಸ್ವೇವ ದೇವತಾ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಪೂರಯಿಂಸು. ಮಹಾಜನನ್ತರೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಯಾವ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಪ್ಪತ್ತೋ ವತಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಯಸೋ ಭೋಗಸಮಪ್ಪಿತೋ;

ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೩);

ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪಾಸಕೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸಂಯುತ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಹತ್ಥಕಆಳವಕವತ್ಥು

೨೫೧. ಚತುತ್ಥೇ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹೀತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುನಾ ಪರಿಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಆಳವಿರಟ್ಠೇ ಆಳವಿನಗರೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸ್ವೇ ಭತ್ತಚಾಟಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಪೇಸೇತಬ್ಬೋ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಆಳವಕೋ ರಾಜಾ ಮಿಗವತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಘಾತೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧನುಕೋಟಿಯಂ ಲಗೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾತಾತಪೇನ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ಏಕಂ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಮುಹುತ್ತಂ ದರಥಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ತಿಟ್ಠ ತಿಟ್ಠ, ಭಕ್ಖೋಸಿ ಮೇ’’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ದಳ್ಹಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ಉಪಾಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ದೇವಸಿಕಂ ತೇ ಏಕೇಕಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾಟಿಭತ್ತಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಗರಂ ಗತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧನಾಗಾರತೋ ಏಕೇಕಮನುಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾಟಿಭತ್ತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಖೀಣೇಸು ‘‘ಮಹಲ್ಲಕಮನುಸ್ಸೇಸು ಗಯ್ಹಮಾನೇಸು ರಟ್ಠಖೋಭೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಹರಕುಮಾರೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಗರೇ ದಾರಕಮಾತರೋ ಚ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ಚ ಅಞ್ಞಂ ರಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯನ್ತೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಆಳವಕಕುಮಾರಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನೋ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಆಳವಕರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಞ್ಞಂ ಕುಮಾರಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸ್ವೇ ಕುಮಾರಂ ಚಾಟಿಭತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದೋವಾರಿಕಂ ಗದ್ರಭಂ ನಾಮ ಯಕ್ಖಂ ಭವನಂ ಪವಿಸನತ್ಥಾಯ ಯಾಚಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇ ಪವಿಸಥ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಆಳವಕಸ್ಸ ಅನಾರೋಚನಂ ನಾಮ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗತಸ್ಸ ಆಳವಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂ ಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಳವಕಸ್ಸ ನಿಸೀದನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಾತಾಗಿರಹೇಮವತಾ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನಮತ್ಥಕೇನ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಗಮನೇ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಳವಕಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿಂ ಪವೇದಯಿಂಸು – ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಆವುಸೋ ಆಳವಕ, ಯಸ್ಸ ತೇ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಭವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಕಸಮಣಸ್ಸ ಮಮ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಏತೇನ ಸಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಸಹಾಯಾ ನಾಮ ಹೋಥಾ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮತ್ತಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಅಹೋಸಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಳವಕಯುದ್ಧಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಆಳವಕೋ ಪನ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ತಥಾಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಯುಜ್ಝನ್ತೋಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ, ಸತ್ಥಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಕಾಮೇನ ಆಳವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೪೬) ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ.

ಪುನದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಚಾಟಿಭತ್ತಾಹರಣವೇಲಾಯ ಸಕಲನಗರೇ ಗಹೇತಬ್ಬಯುತ್ತಂ ದಾರಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಆಮ, ದೇವ, ಅಜ್ಜ ರಾಜಕುಲೇ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋತಿ. ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಮಯಂ ಜೀವನ್ತಾ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಚಾಟಿಭತ್ತೇನ ನಂ ಪೇಸೇಥಾತಿ. ತೇ ದೇವಿಯಾ ವಿಕ್ಕನ್ದಮಾನಾಯ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಟಿಭತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ, ಅಯ್ಯ, ತವ ಭಾಗಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಆಳವಕೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕತ್ತಾ ಲಜ್ಜಮಾನೋ ಅಧೋಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಇದಾನಿ ತೇ, ಆಳವಕ, ಲಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ತೇ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಆಳವಕಕುಮಾರಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸುಂ, ಆಳವಕೋ ತಂ ಆದಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಳವಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ಆಳವಕೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಹತ್ಥಂ ಗತತ್ತಾ ‘‘ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಅಥ ನಂ ತೇ ರಾಜಪುರಿಸಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಚಾಟಿಭತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ತಾತಾ, ಏವಮೇವ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವ, ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿ ಚ ವಡ್ಢಿ ಚ, ಸತ್ಥಾ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಳವಕಂ ದಮೇತ್ವಾ ಉಪಾಸಕತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾಪೇಸೀತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಆಳವಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಆಳವಿನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಸೋ ನಗರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಓಸಕ್ಕತಿ. ಸತ್ಥಾ ನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಲಜ್ಜಸಿ, ಆಳವಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ನಗರವಾಸಿನೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾತಿಮರಣಂ ಪಿತಿಮರಣಂ ಪುತ್ತದಾರಮರಣಞ್ಚ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ದಣ್ಡೇಹಿಪಿ ಲೇಡ್ಡೂಹಿಪಿ ಪಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಓಸಕ್ಕಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ‘‘ಆಳವಕ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಭಯಂ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಏಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ವನಸಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಆಳವಕರಾಜಾಪಿ ನಾಗರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಂಸು. ತೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ.

ಆಳವಕೋಪಿ ನಾಗರೇ ಧಮ್ಮಿಕಾಯ ರಕ್ಖಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋಪಿ ಆಳವಕಕುಮಾರೋ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅರಿಯಸಾವಕಉಪಾಸಕಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಸುವಿನೀತಂ ಪರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹತೀ ತೇ, ಆಳವಕ, ಪರಿಸಾ, ಕಥಂ ತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ದಾನೇನ ತುಸ್ಸನ್ತಂ ದಾನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪಿಯವಚನೇನ ತುಸ್ಸನ್ತಂ ಪಿಯವಚನೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ತೇಸಂ ನಿತ್ಥರಣೇನ ತುಸ್ಸನ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚನಿತ್ಥರಣೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಸಮಾನತ್ತಟ್ಠಾನೇನ ತುಸ್ಸನ್ತಂ ಸಮಾನತ್ತತಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಾಸಕೇ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಹತ್ಥಕಂ ಆಳವಕಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಪರಿಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕವತ್ಥು

೨೫೨. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಣೀತದಾಯಕಾನನ್ತಿ ಪಣೀತರಸದಾಯಕಾನಂ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಪಣೀತರಸದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಠಮದಸ್ಸನೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ಪಟಿವಸತಿ. ಮಹಾನಾಮೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭಗವಾ ಸುತಮೇತಂ ‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಕಿರ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇನ ಕಿಲಮತೀ’ತಿ, ಮಮ ಚತುಮಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಟಿಜಗ್ಗನೇ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇಥ, ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಓಜಂ ಪವೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣೀತರಸಭೋಜನಚತುಮಧುರಾದೀಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಪುನ ಚತುಮಾಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪುನ ಚತುಮಾಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಸಂವಚ್ಛರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಸತ್ಥಾ ತತೋ ಪರಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನಾದಾಸಿ. ಮಹಾನಾಮೋ ಪನ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಾಪರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಗುಣೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಪಣೀತದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉಗ್ಗಗಹಪತಿವತ್ಥು

೨೫೩. ಛಟ್ಠೇ ಮನಾಪದಾಯಕಾನನ್ತಿ ಮನಾಪಂ ಚಿತ್ತರುಚಿತಭೋಜನಂ ದಾಯಕಾನಂ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ, ವೇಸಾಲಿಕೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಮನಾಪದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ನಾಮಂ ಅನಿಯಾಮಿತಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋಪಿ ಉಗ್ಗತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಮಿದ್ಧೋ, ಅಲಙ್ಕತತೋರಣಂ ವಿಯ ಉಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಪಟೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿವಿರೋಚಿತ್ಥ. ಗುಣಾಪಿಸ್ಸ ಉಗ್ಗತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಉಗ್ಗಸೇಟ್ಠಿತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಸೋ ಪನಾಯಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಠಮದಸ್ಸನೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಪರಭಾಗೇ ತೀಣಿಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ರಹೋಗತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಂ ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ, ತಂ ತದೇವ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮೇ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಸುತಂ ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’’’ನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾಪಿ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಖೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇಯೇವ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ಸತ್ಥಾರಂ, ಅವಸೇಸಆಸನೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’’’ನ್ತಿ. ಯಂ ಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಮನಾಪಂ, ತಂ ತಂ ಮಯಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ತಸ್ಸ ಮನಾಪಂ, ತಂ ತಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇತಿ. ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೇ ಉಗ್ಗಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಉಪಾಸಕಂ ಮನಾಪದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉಗ್ಗತಗಹಪತಿವತ್ಥು

೨೫೪. ಸತ್ತಮೇ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಕಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಹತ್ಥಿಗಾಮಕೋ ಉಗ್ಗತೋ ಗಹಪತಿ, ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಹತ್ಥಿಗಾಮೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಉಗ್ಗತಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಹತ್ಥಿಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ನಾಗವನುಯ್ಯಾನೇ ವಿಹರತಿ. ತದಾ ಅಯಂ ಉಗ್ಗತಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಪಾನಮದಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಾಟಕೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ನಾಗವನುಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಚಾರಯಮಾನೋ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಲವಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬೋ ಸುರಾಮದೋ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾಟಕಾನಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಯಥಾಸುಖಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಾಭಿರತೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಮೇವ ದೇತಿ. ದೇವತಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಗಹಪತಿ, ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಳಭಿಞ್ಞೋ, ಅಸುಕೋ ಸೀಲವಾ, ಅಸುಕೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ. ಸೋ ತಾಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಗುಣಂ ತಾವ ಯಥಾಭೂತತೋ ಜಾನಾತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪನ ಸಮಚಿತ್ತೇನೇವ ದೇತಿ. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾಪಿ ತಮೇವ ಗುಣಂ ಕಥೇತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠವತ್ಥು

೨೫೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ ಅವಿಗಚ್ಛನಸಭಾವೇನ ಅಚಲೇನ ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚರತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಹೇತುಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಹಾಕುಲೇ ಚೇವ ಜಾತೋ, ಲೋಕೇ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ, ತೇನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದೇಸು ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚರಿತವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂ ದಮೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಗತೋ.

ತತೋ ಮಾರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕೋ, ಸತ್ಥಾ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಗೇಹಂ ಗತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಂ ಅಕರಿತ್ಥಾತಿ ಯಾವಸ್ಸ ಮಮ ವಿಸಯಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಭಾವಂ ವಾ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮರೂಪಿತಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರಿಕ್ಖಕಂ ರೂಪಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಪತ್ತಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾಕಪ್ಪೇನೇವ ಕತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಲಕ್ಖಣಧರೋ ಹುತ್ವಾ ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋಪಿ ‘‘ಪುನ ದಸಬಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಆಗತೋ’’ತಿ ವೇಗೇನ ‘‘ದಸಬಲೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಗತಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪುನ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠ ಮಯಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಏಕಂ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ. ಮಯಾ ಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ‘ಸಬ್ಬೇವ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ಕಥಿತಾ, ನ ಪನೇತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏವರೂಪಾ. ಏಕಚ್ಚೇ ಹಿ ಖನ್ಧಾ ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ.

ತತೋ ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಕಥಾ ಅತಿವಿಯ ಭಾರಿಯಾ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕಥನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಮಾರೋ ಕಿರ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ಅದ್ಧಾ ಅಯಂ ಮಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಾರೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಕಥಿತಕಥಾ ತಸ್ಸ ಫರಸುಪ್ಪಹಾರೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕಭಾವೇನ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠ, ಅಹಂ ಮಾರೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾದಿಸಾನಂ ಮಾರಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಸದ್ಧಂ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಹಾಗೋತಮೋ ದಸಬಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’ತಿ ಬೋಧೇತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ, ಮಾ ಮೇ ಘರದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ. ಮಾರೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠೋಪಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾರೇನ ಕತಕಿರಿಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಮಾರೋ ಮಮ ಸದ್ಧಂ ಚಾಲೇತುಂ ವಾಯಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಏತದೇವ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸೂರಮ್ಬಟ್ಠಂ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಜೀವಕವತ್ಥು

೨೫೬. ನವಮೇ ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಯಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಾಲವತಿಯಾ ನಾಮ ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಯೋ ಚ ನಾಮ ವಿಜಾತಕಾಲೇ ಸಚೇ ಪುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ. ಸಚೇ ಧೀತಾ, ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ. ಇತಿ ಸಾ ತಂ ದಾರಕಂ ಕತ್ತರಸುಪ್ಪಕೇನ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಣೇ, ಏತಂ ಕಾಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ದಾರಕೋ ದೇವಾ’’ತಿ. ಜೀವತಿ, ಭಣೇತಿ, ‘‘ಜೀವತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪೋಸಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಜೀವತೀತಿ ಕಥಿತತ್ತಾ ಜೀವಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು, ಕುಮಾರೇನ ಪೋಸಾಪಿತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ರೋಗಂ ಫಾಸುಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ತಣ್ಡುಲಸಕಟಸತಾನಿ ಸೋಳಸ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ದುಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಅನಗ್ಘಂ ಸಿವೇಯ್ಯಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಞ್ಚ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರತಿ. ಜೀವಕೋ ಸತ್ಥು ಉಸ್ಸನ್ನಧಾತುಕೇ ಕಾಯೇ ವಿರೇಚನಂ ದತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಮಮ ಸನ್ತಕಾವ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಲದ್ಧಂ ದುಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಜೀವಕವತ್ಥು ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಆಗತಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ನಕುಲಪಿತುಗಹಪತಿವತ್ಥು

೨೫೭. ದಸಮೇ ವಿಸ್ಸಾಸಕಾನನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ, ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ, ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ವಿಸ್ಸಾಸಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಭಗ್ಗರಟ್ಠೇ ಸುಸುಮಾರಗಿರಿನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಭೇಸಕಳಾವನೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥಾಯಂ, ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ, ಸುಸುಮಾರಗಿರಿವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋ ಚ ಭರಿಯಾ ಚಸ್ಸ ದಸಬಲಂ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಹಂ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಯಂ ಕಿರ, ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಪಿತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಪಿತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತುಲೋ, ನಕುಲಮಾತಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಮಾತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಮಾತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಪಿತುಚ್ಛಾ. ಇತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಗತಸಿನೇಹತ್ತಾ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಯಾವ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ‘‘ಅಪೇಥಾ’’ತಿ ನಾವೋಚ. ಅಥ ನೇಸಂ ಯಥಾಮನೇನೇವ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತಭೂತಾನಂ ಆಸಯಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ತೇಸಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪುನ ತಂ ನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ, ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯತೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನಕುಲಮಾತಾ ಗಹಪತಾನೀ, ದಹರಸ್ಸೇವ ದಹರಾ ಆನೀತಾ, ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ನಕುಲಮಾತರಂ ಗಹಪತಾನಿಂ ಮನಸಾಪಿ ಅತಿಚರಿತಾ, ಕುತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ. ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ. ನಕುಲಮಾತಾಪಿ ಖೋ, ಗಹಪತಾನೀ, ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯತೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಕುಲಪಿತುನೋ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ದಹರಸ್ಸೇವ ದಹರಾ ಆನೀತಾ, ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ನಕುಲಪಿತರಂ ಗಹಪತಿಂ ಮನಸಾಪಿ ಅತಿಚರಿತಾ, ಕುತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ. ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಾಸಕೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಕುಲಪಿತರಂ ಗಹಪತಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಛಟ್ಠವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.

ದಸಸುತ್ತಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಉಪಾಸಕಪಾಳಿಯಾ ವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.