೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೪. ಚತುತ್ಥಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ಆನನ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೯-೨೨೩. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಬಹುಸ್ಸುತಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಥೇರಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸತಿಮನ್ತಾ ಗತಿಮನ್ತಾ ಧಿತಿಮನ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಚ ಅತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಇಮಸ್ಸೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾರಣಕಸತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಬಲವತರಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತಿಮನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಅಯಮೇವ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಏಕಪದೇ ಠತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಪದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗತಿಮನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತಸ್ಸೇವ ಚಾಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನವೀರಿಯಂ ಸಜ್ಝಾಯನವೀರಿಯಞ್ಚ ಧಾರಣವೀರಿಯಞ್ಚ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನವೀರಿಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸದಿಸಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಧಿತಿಮನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತಥಾಗತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಚೇಸ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇ ಹಿ ತಥಾಗತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ನ ಚಿರಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ನ ಚ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಅಯಂ ಥೇರೋ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಇತೋ ಕಿರ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಕಪ್ಪೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಹಂಸವತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ಅಹೋಸಿ, ನನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ, ಸುಮೇಧಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉತ್ತರಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ಪಥವಿಯಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾದಂ ಅಭಿನೀಹರಿ. ಅಥ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಪದುಮಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ತದುಪಾದಾಯ ಭಗವಾ ಪದುಮುತ್ತರೋತೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಸ್ಸ ದೇವಲೋ ಚ ಸುಜಾತೋ ಚ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ಅಮಿತಾ ಚ ಅಸಮಾ ಚ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ, ಸುಮನೋ ನಾಮ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ. ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಪಿತು ಸಙ್ಗಹಂ ಕುರುಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಹಂಸವತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ವಸತಿ.

ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಸುಮನಕುಮಾರೋ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ರಾಜಾ ಹಂಸವತಿತೋ ವೀಸಯೋಜನಸತೇ ಭೋಗಗಾಮಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ ಸುಮನೋ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಯಾ ತತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಪಟಿಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಚೋರೇ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಸನ್ತೋ, ದೇವ, ಜನಪದೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ‘‘ಸೀಘಂ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ತುಟ್ಠೋ ಸಚೇ ಮೇ ವರಂ ದೇತಿ, ಕಿಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಹತ್ಥಿಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಥ, ಜನಪದಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಪರೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪಥವಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯಂ, ಪುಞ್ಞಮೇವ ಏಕಂ ಆದಾಯ ಗಮನೀಯಂ. ತಸ್ಮಾ ದೇವೇ ವರಂ ದದಮಾನೇ ತೇಮಾಸಂ ಪದುಮುತ್ತರಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ವರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾ, ನ ಮೇತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚುಮ್ಬೇತ್ವಾ ‘‘ವರಂ ತೇ ಪುತ್ತ ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವನ್ತಂ ತೇಮಾಸಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಜೀವಿತಂ ಅವಞ್ಝಂ ಕಾತುಂ, ಇಮಂ ಮೇ ದೇವ ವರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಾತ, ಅಞ್ಞಂ ವರೇಹೀತಿ. ದೇವ, ಖತ್ತಿಯಾನಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನತ್ಥಿ, ಏತದೇವ ಮೇ ವರಂ ದೇಹಿ, ನ ಮಮ ಅಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೋತಿ. ತಾತ, ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತಂ ದುಜ್ಜಾನಂ, ಸಚೇ ಭಗವಾ ನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ದಿನ್ನೇಪಿ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ? ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಅಹಂ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ರಾಜಪುತ್ತ, ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ದಸ್ಸೇಥ ಮೇ ಭಗವನ್ತನ್ತಿ. ನ ಮಯಂ, ರಾಜಪುತ್ತ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಾಮಾತಿ. ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಲಭತೀತಿ? ಸುಮನತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ರಾಜಪುತ್ತಾತಿ. ಸೋ ‘‘ಕುಹಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ’’ತಿ? ಥೇರಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ, ದಸ್ಸೇಥ ಮೇ ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಆಪೋಕಸಿಣಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉದಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಸುಮನ ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಪುತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಆಗತೋತಿ. ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಹೀತಿ. ಪುನ ಥೇರೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬಹಿಪರಿವೇಣೇ ಪಾತುಭವಿತ್ವಾ ಪರಿವೇಣೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ರಾಜಕುಮಾರೋ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಅಚ್ಛರಿಯಾಕಾರಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹನ್ತೋ ವತಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ಭಗವಾಪಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ‘‘ಕದಾ ಆಗತೋಸಿ ರಾಜಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಸು ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇಸು, ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ‘ನ ಮಯಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಾಮಾ’ತಿ ಮಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಹೇಸುಂ. ಥೇರೋ ಪನ ಏಕವಚನೇನೇವ ದಸ್ಸೇತಿ, ಥೇರೋ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ವಲ್ಲಭೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಆಮ ರಾಜಕುಮಾರ, ವಲ್ಲಭೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇತಿ. ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ಕಿಂ ಕತ್ವಾ ವಲ್ಲಭಾ ಹೋನ್ತೀತಿ? ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮಾರಾತಿ. ಭಗವಾ ಅಹಂ ಥೇರೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಲ್ಲಭೋ ಹೋತುಕಾಮೋ, ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇಥಾತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ರಾಜಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಖನ್ಧಾವಾರಭತ್ತಂ ನಾಮ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಾ ತೇಮಾಸಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನವರೋ ಲದ್ಧೋ, ತೇಮಾಸಂ ಮೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಥಾತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತತ್ಥ ಗತೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಖೋ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತಾ ಅಭಿರಮನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕುಮಾರೋ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾತಂ ಸುಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಮಿ, ಮಯಾ ಪೇಸಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದಿನ್ನಾ ಮೇ, ದೇವ, ಭಗವತಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ಮಯಾ ಪಹಿತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪೇಸೇಯ್ಯಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತೋ. ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಸೋಭನನಾಮಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಸಿ. ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ ಕುಟಿಲೇಣಮಣ್ಡಪೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಞ್ಚ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಹಿಣಥಾ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಭಗವನ್ತಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಸುಮನಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ವಿಹಾರೇಸು ವಸಮಾನೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಕುಮಾರೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಯೋಜನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಮಾನೋ ವಿಹಾರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ –

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಮೇ ಕೀತಂ, ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಮಾಪಿತಂ;

ಸೋಭನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಮಹಾಮುನೀ’’ತಿ. –

ವಿಹಾರಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಸೋ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾದಿವಸೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ದೂರತೋವ ಆಗತೋ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಧಮ್ಮಗರುಕಾ ನ ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ದ್ವೇ ಸಾಟಕೇ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಖೀಣಾಸವಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ತೇಮಾಸಂ ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

ಸೋ ಸುಮನತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಸಭಾಗೇಯೇವ ಠಾನೇ ವಸನ್ತೋ ಯಂ ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕನ್ತವಲ್ಲಭೋ ಏಸ ಥೇರೋ, ಏತಸ್ಸೇವ ಮೇ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ತಿಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯದೇತಂ ಮಯಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಖನ್ಧಾವಾರದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞಂ ಕತಂ, ತಂ ನೇವ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕಭಾವಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇನ ಕತಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಅನಾಗತೇ ಸುಮನತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಕುಮಾರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಅದ್ವೇಜ್ಝಕಥಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಪುನ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತೋ ಗನ್ಧಮಾದನತೋ ಆಕಾಸೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮಙ್ಗಲಉಯ್ಯಾನೇ ತೇಸಂ ಅಟ್ಠ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿಸೀದನತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಅಟ್ಠ ಸಬ್ಬರತನಮಯಾನಿ ಪೀಠಾನಿ ಚೇವ ಮಣಿಆಧಾರಕೇ ಚ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ದಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಏತಾನಿ ಪಾಕಟಟ್ಠಾನಾನಿ.

ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪನ ದಾನಂ ದದಮಾನೋವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮಿತೋದನಸಕ್ಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇವ ಞಾತಕೇ ಆನನ್ದಿತೇ ಪಮುದಿತೇ ಕರೋನ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ಆನನ್ದೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕತಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಠಮಗಮನೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಭಗವತಿ ಭಗವತೋ ಪರಿವಾರತ್ಥಂ ರಾಜಕುಮಾರೇಸು ಪಬ್ಬಜನ್ತೇಸು ಭದ್ದಿಯಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವತೋ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕದಾ ನಾಗಸಮಾಲೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿ ಏಕದಾ ನಾಗಿತೋ, ಏಕದಾ ಉಪವಾನೋ, ಏಕದಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ, ಏಕದಾ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ, ಏಕದಾ ಸಾಗತೋ, ಏಕದಾ ರಾಧೋ, ಏಕದಾ ಮೇಘಿಯೋ. ತತ್ಥ ಏಕದಾ ಭಗವಾ ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ತೋ. ಥೇರೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ಭಗವಾ ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಹನ್ದ ಭಗವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಆಹರ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ. ತಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಚೋರಾ ಪತ್ತಚೀವರಞ್ಚೇವ ಹರಿಂಸು, ಸೀಸಞ್ಚ ಭಿನ್ದಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಭಗವಾ ಇದಾನಿ ಮೇ ಪಟಿಸರಣಂ, ನ ಅಞ್ಞೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತೇನ ಗಲನ್ತೇನ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿ. ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತೇಯಿ ಭಿಕ್ಖು, ಏತಸ್ಸ ಕಾರಣಾಯೇವ ತಂ ನಿವಾರಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ.

ಏಕದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚೀನವಂಸೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಜನ್ತುಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಮೇಘಿಯೋ ಜನ್ತುಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಅಮ್ಬವನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಥ, ಅಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಅನ್ವಾಸತ್ತೋ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ‘‘ಇಮಮೇವ ತೇ ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿವಾರಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ‘ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಯಿಂ, ನನು ಮಾದಿಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನಾಮ ವಟ್ಟತಿ, ಅಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅಲಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ತ್ವಂ ವಿಹರಸಿ, ಅಸುಞ್ಞಾ ವೇ ಸಾ ದಿಸಾ, ತವ ಹಿ ಓವಾದೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಓವಾದಸದಿಸೋ, ತೇನ ಮೇ ತಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ. ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಆವುಸೋ, ಕೀದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಮಂ ಸತ್ಥಾ ನ ಪಸ್ಸತಿ? ಸಚೇ ಸತ್ಥಾ ರೋಚಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಆನನ್ದೋ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹತೂ’’ತಿ ವಕ್ಖತೀತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉಸ್ಸಾಹೇತಬ್ಬೋ, ಸಯಮೇವ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ದಸಬಲಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಥೇರೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಆಯಾಚನಾತಿ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಯಾಚಿ.

ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾ ನಾಮ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಪಣೀತಂ ಚೀವರಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ನಿಮನ್ತನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ಪನೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಆದೀನವಂ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಹ – ‘‘ಸಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ ‘ಆನನ್ದೋ ದಸಬಲೇನ ಲದ್ಧಂ ಪಣೀತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸತಿ, ಏಕತೋ ನಿಮನ್ತನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏತಂ ಲಾಭಂ ಲಭನ್ತೋ ತಥಾಗತಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಕೋ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಹತೋ ಭಾರೋ’’’ತಿ? ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಯಾಚಿ.

ಚತಸ್ಸೋ ಆಯಾಚನಾ ನಾಮ – ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಮಯಾ ಗಹಿತನಿಮನ್ತನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚಾಹಂ ತಿರೋರಟ್ಠಾ ತಿರೋಜನಪದಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತಂ ಪರಿಸಂ ಆಗತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಯದಾ ಮೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ತಥಾ ಯಂ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ಪನೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಹ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸದ್ಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಮಂ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ. ಸಚೇ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪರಿಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಕಙ್ಖಞ್ಚ ವಿನೋದೇತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ ‘ಕಿಂ ಆನನ್ದೋ ದಸಬಲಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಏತ್ತಕಮ್ಪಿಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅನುಗ್ಗಹಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘ಅಯಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಗಾಥಾ, ಇದಂ ಸುತ್ತಂ, ಇದಂ ಜಾತಕಂ ಕತ್ಥ ದೇಸಿತ’ನ್ತಿ. ಸಚಾಹಂ ತಂ ನ ಸಮ್ಪಾದಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ನ ಜಾನಾಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಭಗವನ್ತಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ವಿಚರಸೀ’ತಿ. ತೇನಾಹಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ದೇಸಿತಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುನ ಕಥನಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಯಾಚನಾ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಅದಾಸಿ.

ಏವಂ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇವ ಠಾನನ್ತರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಾನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ದುವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ತಿವಿಧೇನ ದನ್ತಕಟ್ಠೇನ ಹತ್ಥಪಾದಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನೇನಾತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಕಿಚ್ಚೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮ ವೇಲಾಯ ಸತ್ಥು ಇಮಂ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ಸನ್ತಿಕಾವಚರೋ ಹುತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಂ ನವ ವಾರೇ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ. ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ದಸಬಲೇ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೇ ಪಟಿವಚನಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಂ ಹತ್ಥೇನ ನ ಮುಞ್ಚತಿ. ಇದಮೇತ್ತಕಂ ವತ್ಥು. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಸತಿಮನ್ತಾನಂ ಗತಿಮನ್ತಾನಂ ಧಿತಿಮನ್ತಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೪. ದುತಿಯೇ ಮಹಾಪರಿಸಾನನ್ತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರಾನಂ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ಥೇರಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಪರಿವಾರೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಅಪ್ಪೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ದ್ವೀಹಿ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಂ ನಿಬದ್ಧಪರಿವಾರೋವ ಅಹೋಸಿ. ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೇಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೇ ದ್ವೇ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೇ ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಮಹಾಪರಿವಾರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಪನಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ. ಉರುವೇಲಾಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ತಿಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗಭಾವತ್ಥಂ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವೇನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಫುಸ್ಸಬುದ್ಧಸ್ಸ ವೇಮಾತಿಕಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಪಿತಾ ಮಹಿನ್ದರಾಜಾ ನಾಮ. ಅಪರೇ ಪನಸ್ಸ ದ್ವೇ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ತೇ ತಯೋ ಭಾತರೋ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಲಭಿಂಸು. ತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕುಪಿತಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಾ ವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತೇಮಾಸಂ ದಸಬಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಸಬಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೇಹಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಆಯವಯಜಾನನಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿವೇಸಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಸ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ತೇಮಾಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ರಕ್ಖಿಂಸು. ತೇ ತಯೋ ಅಮಚ್ಚಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರವಿಸಾಖರಟ್ಠಪಾಲಾ ಜಾತಾ.

ತೇ ಪನ ರಾಜಕುಮಾರಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇ ದಸಬಲೇ ಸಹತ್ಥಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚಯಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬ್ರಾಹಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೋತ್ತವಸೇನ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಕಸ್ಸಪಾ ಏವ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ತೀಣಿ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ದ್ವೇ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಥೇ ಸಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಪಸ್ಸಿಂಸು, ನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಮಹಾಗಙ್ಗಾನದೀವಙ್ಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನದೀಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಗಯಾಸೀಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಏವಂ ತೇಸು ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇಸು ಬಹೂನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಥೇರೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಯಸದಾರಕಪ್ಪಮುಖೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ಸಹಾಯಕೇಪಿ ವಿನೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೇ ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಹೇತುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ತಯೋ ಭಾತಿಕಾ ಸಪರಿವಾರಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಕಕೋ ಅದುತಿಯೋ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕತಂ ನಾಗದಮನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಂ ಸಪರಿವಾರಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಸಪರಿವಾರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಂ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಥಂರೂಪಾ ನು ಖೋ ಏತೇಸಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು, ಇಮೇಸಂ ತಯೋ ಭವೇ ಆದಿತ್ತಾಗಾರಸದಿಸೇ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಂ (ಮಹಾವ. ೫೪) ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಸತ್ಥಾ ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ದಿನ್ನಪಟಿಞ್ಞತ್ತಾ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಲಟ್ಠಿವನುಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಾದಸನಹುತೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಾ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸವಿತಕ್ಕಾ ಚ ನಾಮ ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಸ್ಸಪ, ತುಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಸತ್ತತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಮಹಾಸಮಣೋ’’ತಿ ಸತ್ಥರಿ ನಿಬ್ಬಿತಕ್ಕೋ ಜಾತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ರಾಜಾ ಏಕಾದಸನಹುತೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಏಕನಹುತಂ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಟಿವೇದೇಸಿ. ತೇಪಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪರಿವಾರಾ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಆಸೇವನವಸೇನ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ಬಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂಯೇವ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ತಕಾ ತೇಸಂ ನಿಸ್ಸಿತಕಾ, ತತ್ತಕೇ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ವತ್ಥು. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥೇರಂ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೫. ತತಿಯೇ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನನ್ತಿ ಕುಲಂ ಪಸಾದೇನ್ತಾನಂ. ಅಯಂ ಹಿ ಥೇರೋ ಅದಿಟ್ಠಬುದ್ಧದಸ್ಸನಂಯೇವ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಪಸಾದೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಜಾತದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಜಾತೋತಿ ತಂದಿವಸಂಯೇವ ತಂ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬುಟಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ ನಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಚತಸ್ಸೋ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಆರೋಹನಿಯಹತ್ಥೀ ಕಣ್ಡಕೋ ಛನ್ನೋ ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಏಕದಿವಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸಹಜಾತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತದಿವಸೇ ಜಾತೋತಿ ಉದಾಯೀತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಥೋಕಂ ಕಾಳಧಾತುಕತ್ತಾ ಪನ ಕಾಳುದಾಯೀ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕುಮಾರಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ‘‘ಪುತ್ತಂ ಮೇ ಇಧ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸೋ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ರಞ್ಞಾ ಪಹಿತಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯಥಾಠಿತೋವ ಸದ್ಧಿಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ತಂಖಣಂಯೇವ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಮಜ್ಝತ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ರಞ್ಞಾ ಪಹಿತಸಾಸನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ನೇವ ಗತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಾಸನಂ ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಅಞ್ಞಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ನವಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನವ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಥ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಮಯಿ ಸಿನೇಹಾಭಾವೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಯಿಂಸು, ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ದಸಬಲಂ ಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಯ್ಹಂ ಖೋ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಉದಾಯೀ ದಸಬಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಯೋ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕೋ, ಮಯಿ ಚಸ್ಸ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಾಳುದಾಯಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪಠಮಂ ಗತಪುರಿಸಾ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಲಭನ್ತೋ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾತಿ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಹೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಆದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನ ತಾವ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕುಲನಗರಂ ಗನ್ತುಂ ಏಸ ಕಾಲೋ, ವಸನ್ತಸಮಯೇ ಸುಪುಪ್ಫಿತೇಸು ವನಸಣ್ಡೇಸು ಹರಿತತಿಣಸಞ್ಛನ್ನಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಏಸ ಕಾಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಾಲಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ –

‘‘ನಾತಿಸೀತಂ ನಾತಿಉಣ್ಹಂ, ನಾತಿದುಬ್ಭಿಕ್ಖಛಾತಕಂ;

ಸದ್ದಲಾ ಹರಿತಾ ಭೂಮಿ, ಏಸ ಕಾಲೋ ಮಹಾಮುನೀ’’ತಿ. –

ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕುಲನಗರಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಗಮನವಣ್ಣಂ ವಣ್ಣೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉದಾಯೀ ಗಮನವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರಂ ಗನ್ತುಂ ಏಸ ಕಾಲೋ’’ತಿ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಅತುರಿತಗಮನೇನ ಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಯಾದಿತಸ್ಸ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಮನಾಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜ, ತಾತಾತಿ. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಕಹಂ ಪನ, ತಾತ, ಸತ್ಥಾತಿ? ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾವ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಇಮಂ ನಗರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವಸ್ಸ ಇತೋವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಹರಥಾತಿ. ಥೇರೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನೇವ ಸಕಲರಾಜನಿವೇಸನಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಂ ಲಭಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಥೇರೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಯೋಜನಪರಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಗೇಹತೋ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಕಲನಿವೇಸನಂ ಪಸಾದೇಸೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಬಾಕುಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೬. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನನ್ತಿ ನಿರಾಬಾಧಾನಂ. ಬಾಕುಲೋತಿ ದ್ವೀಸು ಕುಲೇಸು ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಥೇರೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮತ್ಥಕೇ ಅನೋಮದಸ್ಸಿದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಗ್ಗಹಿತವೇದೋ ವೇದತ್ತಯೇ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ-ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಿತಾಯ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಅರಿಯಗಣಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ. ತಾಪಸೋ ‘‘ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಅತ್ತನೋ ಠಾನಂ ಪನ ವಿಜಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಾಯ ಚೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸುಣಾತಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉದರವಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಾಪಸೋ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗತೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಗಿಲಾನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಬಾಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಉದರವಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸತ್ಥು ಉಪನೇಥಾ’’ತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸಹ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಉಪಯೋಗೇನ ಉದರವಾತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಫಾಸುಕಕಾಲೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಮಮ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಫಾಸುಕಂ ಜಾತಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಭವೇ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸರೀರೇ ಬ್ಯಾಧಿ ನಾಮ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ.

ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸೀದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಸತಿ.

ವಿಪಸ್ಸೀಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥಾಯಂ ತಾಪಸೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಜಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪನ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚೇವ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಚ ಹಿಮವತಿ ಪುಪ್ಫಿತಾನಂ ವಿಸರುಕ್ಖಾನಂ ವಾತಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮತ್ಥಕರೋಗೋ ನಾಮ ಉದಪಾದಿ. ತಾಪಸೋ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಣಪುಪ್ಫಕರೋಗೋ, ಆವುಸೋತಿ. ತಾಪಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವತಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತು’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನಂ ರೋಗೋ ತಂಖಣಂಯೇವ ವೂಪಸನ್ತೋ.

ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಸನಗೇಹಂ ದುಬ್ಬಲಂ, ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಕಮ್ಮಂ, ನ ತಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮನಕಮ್ಮಮೇವ ಪುರೇತರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇಹೇವ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಕಾರೇಸಿ, ಭೋಜನಸಾಲಂ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಂ ದೀಘಚಙ್ಕಮಂ ಜನ್ತಾಘರಂ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಆರೋಗ್ಯಸಾಲಂ ಕಾರೇಸಿ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಕತಾಧಿಕಾರೋ, ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅರೋಗೋ ದೀಘಾಯುಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ತಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಾಯಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಜಾತದಿವಸೇಯೇವ ಮಹಾಯಮುನಾಯ ನ್ಹಾತದಾರಕಾ ನಿರೋಗಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ನ್ಹಾಪನತ್ಥಾಯ ನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ‘‘ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ನದೀಕೀಳನತ್ಥಾಯ ನಂ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ. ತತ್ಥ ಧಾತಿಯಾ ದಾರಕಂ ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನ ಕೀಳಾಪೇನ್ತಿಯಾ ಏಕೋ ಮಚ್ಛೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಪಗತೋ. ಧಾತೀ ದಾರಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ, ಮಚ್ಛೋ ತಂ ಗಿಲಿ. ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಸಯನಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಮಚ್ಛೋ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ತತ್ತಫಾಲಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ತಿಂಸಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರವಾಸಿನೋ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸ್ಸ ಜಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಮಚ್ಛಾ ನಾಮ ಜಾಲೇನ ಬದ್ಧಾ ಮಾರಿಯಮಾನಾವ ಮರನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಜಾಲತೋ ನೀಹಟಮತ್ತೋವ ಮತೋ. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾ ಚ ಮಹಾಮಚ್ಛಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ದಾರಕಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಅಫಾಲೇತ್ವಾ ಸಕಲಮೇವ ಕಾಜೇನ ಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಹಸ್ಸೇನ ದೇಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ನಗರೇ ವಿಚರಿಂಸು, ಕೋಚಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಗರೇ ಅಪುತ್ತಕಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಮೂಲಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಕಹಾಪಣ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಹಿ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಮಚ್ಛೇ ನ ಕೇಳಾಯತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ಮಚ್ಛಂ ಫಲಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಫಾಲೇಸಿ. ಮಚ್ಛಞ್ಚ ನಾಮ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತಿ, ಸಾ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಾವದೇವ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ದಾರಕಮಾದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ, ದೇವ, ದಾರಕೋ ಲದ್ಧೋ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪುಞ್ಞವಾ ಏಸ, ಯೋ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಆರೋಗೋ ವಸಿ, ಪೋಸೇಹಿ ನನ್ತಿ.

ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಇತರಂ ಕುಲಂ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ದಾರಕಂ ಲಭೀ’’ತಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಅಗಮಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ದಾರಕಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮನಾಪೋ ವತಾಯಂ ದಾರಕೋ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಇತರಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಹಂ ತೇ ಲದ್ಧೋತಿ. ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ. ನ ತುಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋತಿ. ಕಹಂ ತೇ ಲದ್ಧೋತಿ. ಮಯಾ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತೋ, ಅಥ ನಂ ನದಿಯಾ ಕೀಳಾಪಿಯಮಾನಂ ಮಚ್ಛೋ ಗಿಲೀತಿ. ತುಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮಚ್ಛೇನ ಗಿಲಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಮಯಾ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಲದ್ಧೋತಿ ಉಭೋಪಿ ರಾಜಕುಲಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತತ್ತಾ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ ವಕ್ಕಯಕನಾದೀನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ದಾರಕೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಲಾನಂ ದಾಯಾದೋ ಹೋತೂ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇಪಿ ಕುಲಾನಿ ಅತಿವಿಯ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಸ ದ್ವೀಹಿ ಕುಲೇಹಿ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಬಾಕುಲಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು.

ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಸುಪಿ ನಗರೇಸು ತಯೋ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವುತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟನಾವಾಸು ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ನಾಟಕೇಹಿ ಆರೋಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಇತರಂ ನಗರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂನಗರವಾಸೀನಿ ನಾಟಕಾನಿ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಉಪಡ್ಢಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ನೇನ್ತಿ, ಇತರಾನಿ ನಾಟಕಾನಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಪುನ ಇತರಂ ನಗರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ಬಾರಾಣಸಿನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ. ಬಾಕುಲೋ ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ‘‘ದಸಬಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಅರುಣೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ನಗರೇಸು ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪರಿಚಾರಿಕಮಾತುಗಾಮಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸಮಾನಾ ಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಥೇರೋ ಏಕಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಹಿತಂ ಚೀವರಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿಕೇಹೀತಿ. ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ದ್ವೀಸುಪಿ ನಗರೇಸು ಯಂ ಯಂ ಉತ್ತಮಂ, ತಂ ತಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಆಹರಿಯತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಹಙ್ಗುಲೇಹಿ ಗನ್ಧಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಿಙ್ಘನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ನ ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಆಸೀತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸುಖೇನೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತೋ. ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಆಬಾಧೋ ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವೇಕಲ್ಲಂ ವಾ ನಾಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇಪಿ ಪುರಾಣಗಿಹಿಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಅಚೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖದೀಪನವಸೇನೇವ ಸಕಲಂ ಬಾಕುಲಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೯ ಆದಯೋ) ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಏವಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಧರಮಾನಕಾಲೇಯೇವ ಥೇರೇ ಯಥಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಬಾಕುಲತ್ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸೋಭಿತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೭. ಪಞ್ಚಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸಮತ್ಥಾನಂ ಸೋಭಿತತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಅಸಞ್ಞಿಭವೇ ಅಚಿತ್ತಕಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ನಯತೋ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಆಕಾಸೇ ಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೋಭಿತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಯಾವ ಅಸಞ್ಞಿಭವೇ ಅಚಿತ್ತಕಪಟಿಸನ್ಧಿ, ತಾವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತರೇ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಪವತ್ತಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ಚುತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ನಯವಸೇನ ‘‘ಅಸಞ್ಞಿಭವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೮. ಛಟ್ಠೇ ವಿನಯಧರಾನಂ ಯದಿದಂ ಉಪಾಲೀತಿ ವಿನಯಧರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಭಾರುಕಚ್ಛಕವತ್ಥುಂ, ಅಜ್ಜುಕವತ್ಥುಂ, (ಪಾರಾ. ೧೫೮) ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪವತ್ಥುನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರೇಸ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪ್ಪಕಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಉಪಾಲಿದಾರಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಛನ್ನಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಪಸಾಧಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಅನುಪಿಯಮ್ಬವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇಹಿ ತೇತಿ ಛಹಿ ಖತ್ತಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಾನಂ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೩೩೦) ಆಗತಮೇವ.

ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖು ತವ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಧುರಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಞ್ಚ ಗನ್ಥಧುರಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಯಮೇವ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನಿ ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿ. ಸತ್ಥಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತೇ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ತಯೋಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೯. ಸತ್ತಮೇ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಯದಿದಂ ನನ್ದಕೋತಿ ಅಯಂ ಹಿ ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏಕಸಮೋಧಾನೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀಸತಾನಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಞ್ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇ ಚ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಚತೂಸು ಪರಿಸಾಸು ಸಮ್ಪತ್ತಾಸು ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕನನ್ದಕೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತಥಾಗತೋಪಿ ಖೋ ರೋಹಿಣೀನದೀತೀರೇ ಚುಮ್ಬಟಕಕಲಹೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಾಕಿಯಕುಮಾರಸತಾನಂ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಾಯ ಕುಣಾಲದಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಣಾಲಜಾತಕಕಥಾಯ (ಜಾ. ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ನೇಸಂ ಸಂವಿಗ್ಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತಂ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೧ ಆದಯೋ) ಕಥೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ಥೇರಾನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇ ದಾನಿ ಇಧ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾವ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ತಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿಂಸು. ಅತೀತಾನನ್ತರಾಯ ಪನ ಜಾತಿಯಾ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ರಾಜಪುತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ.

ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಾಸಂ ಪುರಿಮಭವೇ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೀಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಓರೋಧೇ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಸೋಭತಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಓರೋಧಪರಿವುತೋ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಯಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತಾ ಪನ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಓವಾದಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಅಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸಙ್ಘಂ ಓವದಾಹೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಆಹ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಕಥಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಳಾಯತನಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅತ್ತಮನಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪರಿಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪುನ ‘‘ತಂಯೇವ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಏತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಸಿ. ತಾ ಪುನದಿವಸೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ತಂದಿವಸಂ ಭಗವಾ ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಫಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಚನ್ದಸದಿಸೀ ಅಹೋಸಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಚನ್ದಸದಿಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ತದೇವ ಚ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ನನ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನನ್ತಿ ಛಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರಾನಂ ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸತ್ಥುಸಾವಕಾ ಅಗುತ್ತದ್ವಾರಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ದಸಸು ದಿಸಾಸು ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನ ತಂ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ನನ್ದಯನ್ತೋ ತೋಸೇನ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ನನ್ದಕುಮಾರೋತೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಾಜಗಹತೋ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಪಿತರಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಪಿತು ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಹುಲಮಾತಾಯ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸೇಸಜನಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ನನ್ದಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಗೇಹಪವೇಸನಆವಾಹಮಙ್ಗಲೇಸು ವತ್ತಮಾನೇಸು ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಪತ್ತಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ನನ್ದಕುಮಾರಂ ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಂ ನ ತಥಾ ಪೀಳೇಸಿ, ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಪನ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ‘‘ತುವಟಂ ಖೋ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಯಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗೇಹಸಿತಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪನೇಸ ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವೇನ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತೇನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಮೇವ ಸತ್ಥಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ವುತ್ತವಚನಮೇವ ಸರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಥೋಕಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಗುಮ್ಬಂ ವಾ ಗಚ್ಛಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ ದಸಬಲೋ ಪುರತೋ ಠಿತಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕುಕ್ಕುಟಪತ್ತಂ ವಿಯ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಪವಿಸತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನನ್ದೋ ಅತಿವಿಯ ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ಅನಭಿರತಿಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏತಸ್ಸ ಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಏಹಿ, ನನ್ದ, ದೇವಚಾರಿಕಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಕಥಾಹಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತ್ವಂ ಕೇವಲಂ ಗಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಹಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಸೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ತಥಾಗತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ಅದ್ದಸ. ಸತ್ಥಾ ನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಸುಭನಿಮಿತ್ತವಸೇನ ತಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ನನ್ದ, ಇಮಾ ನು ಖೋ ಅಚ್ಛರಾ ಮನಾಪಾ, ಅಥ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭನ್ತೇ, ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಇಮಾ ಅಚ್ಛರಾ ಉಪನಿಧಾಯ ಕಣ್ಣನಾಸಚ್ಛಿನ್ನಕಾ ಮಕ್ಕಟೀ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ. ನನ್ದ, ಏವರೂಪಾ ಅಚ್ಛರಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ನ ದುಲ್ಲಭಾತಿ. ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಹೋತಿ, ಅಹಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ತ್ವಂ, ನನ್ದ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಹಿ. ಸಚೇ ತೇ ಸಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಏತಾಸಂ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೇತವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಚ್ಛರಾನಂ ಹೇತು ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ನನ್ದಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ‘ಏಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ದಸಬಲಂ ಪಾಟಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಅಚ್ಛರಾನಂ ಹೇತು ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಥೇನ್ತಾ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಭತಕೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ನನ್ದೋ, ಉಪಕ್ಕಿತಕೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ನನ್ದೋ, ಅಚ್ಛರಾನಂ ಹೇತು ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ಭಗವಾ ಕಿರಸ್ಸ ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಕಕುಟಪಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಕಥೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ಮಮ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿಯೇವ. ಪುನದಿವಸೇ ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಕಕುಟಪಾದೀನಂ, ಮುಞ್ಚಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಏತಸ್ಮಾ ಪಟಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವತ್ಥು (ಉದಾ. ೨೨) ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥೇರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೧. ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುಓವಾದಕಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಓವದನ್ತಾನಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ಏಕಸಮೋಧಾನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಓವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಿಕ್ಖುಓವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಗಬ್ಭಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹಾಪರಿವೇಣಂ ಕಾರೇಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜನಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿನಉಪಾಸಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಪುತ್ತದಾರಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿಂಸು.

ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅಯಂ ಕಪ್ಪಿನೋ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇ ಕುಕ್ಕುಟವತೀನಗರೇ ರಾಜಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸೇಸಪುರಿಸಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸು ಕಪ್ಪಿನಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನರಾಜಾ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಘರಸಾಮಿನೀ ಇತ್ಥೀ ಸಮಾನಜಾತಿಕೇ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಜಾತಾ, ಅನೋಜಾಪುಪ್ಫಸದಿಸವಣ್ಣತಾಯ ಪನಸ್ಸಾ ಅನೋಜಾದೇವೀತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಕಪ್ಪಿನರಾಜಾಪಿ ಸುತವಿತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಚತೂಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸೀಘಂ ದೂತೇ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಯತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ ಸುತಧರೇ ಪಸ್ಸಥ, ತತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿವಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸಿನೋ ವಾಣಿಜಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ತಂ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ, ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ರಾಜಕುಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ ಪಟಿಹಾರಕಸ್ಸ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇದಿ, ತೇ ರಾಜಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತಿತಪಣ್ಣಾಕಾರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೇ, ‘‘ತಾತಾ, ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾವತ್ಥಿತೋ, ದೇವಾತಿ. ಕಚ್ಚಿ ವೋ ರಟ್ಠಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ, ಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾತಿ? ಆಮ, ದೇವಾತಿ. ಅತ್ಥಿ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಸನನ್ತಿ? ಅತ್ಥಿ ದೇವ, ನ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುಖೇಹಿ ಕಥೇತುನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರೇನ ಉದಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ದಸಬಲಾಭಿಮುಖಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸೇ ಬುದ್ಧರತನಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ರಞ್ಞೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನೇ ಸುತಮತ್ತೇಯೇವ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಮಾನಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತತೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ, ತಾತಾ, ವದಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬುದ್ಧೋತಿ, ದೇವ, ವದಾಮಾತಿ. ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿಪದಂ ಅಪರಿಮಾಣಂ, ನಾಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇ ಪಸನ್ನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಂ ಕಿಂ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ದೇವ ಧಮ್ಮರತನಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಙ್ಘರತನಂ ದೇವ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತಾ, ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇಸು ಗತೇಸು ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ದೇವ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾತಿ? ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಘರಂ ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಾ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಯೇ ಅಸ್ಸೇ ಆರುಯ್ಹ ಗತಾ ತೇಹೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ವಾಣಿಜಾ ಅನೋಜಾದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸಾ ತಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂ ಕಹಾಪಣಾ ದಿನ್ನಾ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಿಯಸಾಸನಂ, ದೇವಿ, ಆನೀತನ್ತಿ. ಅಮ್ಹೇಪಿ ಸಕ್ಕಾ, ತಾತಾ, ಸುಣಾಪೇತುನ್ತಿ? ಸಕ್ಕಾ, ದೇವಿ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುಖೇಹಿ ಪನ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಸಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರೇನ ಉದಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪಾಮೋಜ್ಜಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾಗಣನಾಯ ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಕತ್ವಾ ನವ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ವಾಣಿಜಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ದ್ವಾದಸ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ‘‘ರಾಜಾ ಕಹಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ದೇವೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಮಾತುಗಾಮೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಜಾನಾಮ, ಅಯ್ಯೇ, ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗತಾತಿ. ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ ಗತಾ, ತತ್ಥ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸಙ್ಘೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾತಿ? ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ಅಯ್ಯೇ, ಕಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ತೇಹಿ ವನ್ತವಮನಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಠಪೇಯ್ಯನ್ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ರಾಜಾಪಿ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಪಾಪುಣಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಗಙ್ಗಾ ಪೂರಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಗಙ್ಗಾ ಪೂರಾ ಹೋತಿ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಾಕಿಣ್ಣಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ದಾಸಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಯೇ ನೋ ನಾವಂ ವಾ ಉಳುಮ್ಪಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯುಂ. ಏತಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ಥು ಗುಣಾ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿತೋ ಉಪರಿ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಪತ್ಥಟಾ. ಸಚೇ ಏಸ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಇಮೇಸಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ಖುರಪಿಟ್ಠಾನಿ ಮಾ ತೇಮೇನ್ತೂ’’ತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇನ ಅಸ್ಸೇ ಪಕ್ಖನ್ದಾಪೇಸುಂ. ಏಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಖುರಪಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ನ ತೇಮಿ, ರಾಜಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಪರತೀರಂ ಪತ್ವಾ ಪರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಹಾನದಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ದುತಿಯಾ ಕಿನ್ನಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ನೀಲವಾಹಿನೀ ನಾಮ ಗಮ್ಭೀರತೋಪಿ ಪುಥುಲತೋಪಿ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಾ ದೇವಾತಿ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಾಯ ಏವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ತಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಯೋಜನವಿತ್ಥಾರಂ ನದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ತತಿಯಂ ಚನ್ದಭಾಗಂ ನಾಮ ಮಹಾನದಿಂ ಪತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತಾಯ ಏವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ತೀರೇ ತೇಸಂ ಉತ್ತರಣತಿತ್ಥಅಭಿಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತೇ ತೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರನ್ತಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವನ್ತಿಯೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಏಸೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನೇನೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಣಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಮಾನಾ ಆಗಮ್ಮ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖವೋ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚರಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾವ ತೇಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅಹೋಸಿ, ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು.

ಅನೋಜಾಪಿ ದೇವೀ ರಥಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಪತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಂ ನಾವಂ ವಾ ಉಳುಮ್ಪಂ ವಾ ಅದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪನ ಸತ್ಥಾ ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸಚೇ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಥಾ ಮಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇನ ರಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದಾಪೇಸಿ. ರಥಾನಂ ನೇಮಿವಟ್ಟಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತೇಮಿ. ದುತಿಯನದಿಮ್ಪಿ ತತಿಯನದಿಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ಸಚ್ಚಕಾರೇನ ಉತ್ತರಿ. ಉತ್ತರಮಾನಾ ಏವ ಚ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದ್ದಸ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇ ಪಸ್ಸನ್ತೀನಂ ಛನ್ದರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಚ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಿತ್ಥತೋ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಥೇರೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಗತಾ, ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಥಾಯಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ ಅಹೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರೋ ರಜ್ಜಸುಖಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತೀ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ಫಲಸುಖಂ ಆರಬ್ಭ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಧಮ್ಮಪೀತಿ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;

ಅರಿಯಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮೇ, ಸದಾ ರಮತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೭೯);

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಚರಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ. ನ ಭಗವಾ ದೇಸೇತಿ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಓವಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ದೇತೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಕಪ್ಪಿನ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಓವಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ದೇಸೀ’’ತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಹೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಕಥಂ ಸಿರವರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕಸಮೋಧಾನೇಯೇವ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಥೇರೇ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರಂ ಭಿಕ್ಖುಓವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸಾಗತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೨. ದಸಮೇ ತೇಜೋಧಾತುಕುಸಲಾನನ್ತಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಕುಸಲಾನಂ ಸಾಗತತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ತೇಜೋಧಾತುಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಮ್ಬತಿತ್ಥನಾಗಸ್ಸ ತೇಜಸಾ ತೇಜಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಂ ನಾಗಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಜೋಧಾತುಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥುಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತೇಜೋಧಾತುಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಾಗತಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಕೋಸಮ್ಬಿನಗರಸಮೀಪಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ನದೀತಿತ್ಥೇ ಪೋರಾಣಕನಾವಿಕಸ್ಸ ಬಹೂ ಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಾ ವೇರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಮಾರಯಿಂಸು. ಸೋ ವಿರುದ್ಧೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಿತ್ಥೇ ಮಹಾನುಭಾವೋ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ವಿರುದ್ಧಚಿತ್ತತ್ತಾ ಅಕಾಲೇಯೇವ ವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಕಾಲೇ ಪನ ನ ವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಚ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಸನತ್ಥಾಯ ಚಸ್ಸ ಏಕಂ ಗೇಹಂ ಅಕಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇನೇವ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ರತ್ತಿಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಥಾಯಂ ಥೇರೋ ‘‘ಚಣ್ಡೋ ಕಿರೇತ್ಥ ನಾಗರಾಜಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ನಾಗೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋನಾಮಾಯಂ ಮುಣ್ಡಕೋ ಮಯ್ಹಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಧೂಪಾಯಿ, ಥೇರೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಧೂಪಾಯಿ. ನಾಗೋ, ಪಜ್ಜಲಿ, ಥೇರೋಪಿ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತೇಜಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿ. ಸೋ ‘‘ಮಹನ್ತೋ ವತಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಯ್ಹಂ ಸರಣಗಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸರಣಗತೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಕಞ್ಚಿ ವಿಹೇಠೇತಿ, ದೇವಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಯ್ಯೇನ ಕಿರ ಸಾಗತೇನ ಅಮ್ಬತಿತ್ಥಕನಾಗೋ ದಮಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಉದಿಕ್ಖಮಾನಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು. ತೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ವಚನೇನ ಸಬ್ಬಗೇಹೇಸು ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಗೇಹೇ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಅದಂಸು. ಥೇರೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ಗೇಹೇ ಗೇಹೇ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾವ ಅನಾಹಾರಿಕಭಾವೇನ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಸತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಂ ವತ್ಥು ವಿನಯೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ತಂ ತತ್ಥ ಆಗತನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಥೇರೇ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಸಾಗತತ್ಥೇರಂ ತೇಜೋಧಾತುಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ರಾಧತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೩. ಏಕಾದಸಮೇ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾನನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಟಿಭಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾನಂ ಪಟಿಭಾನಜನಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರಾಧತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮುದಾಚಾರಞ್ಚ ಓಕಪ್ಪನಿಯಸದ್ಧಞ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ದಸಬಲಸ್ಸ ನವನವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪಟಿಭಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ತಥಾಗತಂ ಪರಿಚರಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ರಾಧಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರೇನ ಅಬಹುಮತೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ‘‘ಜಿಣ್ಣೋ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ನ ಕೋಚಿ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತದಾರಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ? ಕುತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ, ಮಹಲ್ಲಕೋತಿ ಮಂ ಬಹಿ ನೀಹರಿಂಸು. ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಕೋ ಮಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಮಂ ನ ಕೋಚಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಾದರೇನ ಪಬ್ಬಜಾಪೇಸಿ, ನ ಖೋ ಮೇ ಏತಂ ಅನಾದರೇನ ಪರಿಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ರಾಧತ್ಥೇರಂ ಆದಾಯ ಗಾಮಕಾವಾಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಸ್ಸ ಅಧುನಾ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಕಿಚ್ಛಲಾಭಿಸ್ಸ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ಆವಾಸಂ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿ. ರಾಧತ್ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಸಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ಜಾನನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಯೋ ತೇ ಮಯಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ನಿಸ್ಸಿತಕೋ ದಿನ್ನೋ, ಕೀದಿಸಂ ತಸ್ಸ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತೀ’’ತಿ? ಭನ್ತೇ, ಸಾಸನೇ ಅಭಿರಮಿತಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಕತಞ್ಞೂಕತವೇದಿತಾ, ಸೋ ಅತೀತೇ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಕತಞ್ಞೂಕತವೇದೀಯೇವ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಗವಾತಿ?

ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬತಪಾದಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ವಡ್ಢಕಿಪುರಿಸಾ ಮಹಾಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಉಳುಮ್ಪಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನದಿಯಾ ಓತಾರೇನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಾಖಾಭಙ್ಗವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಿಖಿಣಖಾಣುಕೇ ಪಾದೇನ ಅವತ್ಥಾಸಿ, ಪಾದೋ ವಿದ್ಧೋ, ದುಕ್ಖವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ಸೋ ಗಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ತೇ ವಡ್ಢಕೀ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅನುಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಪಲಾಯನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಪುನ ಠಿತಕಾಲೇ ಅನುಬನ್ಧಿ.

ವಡ್ಢಕಿಜೇಟ್ಠಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಹತ್ಥಿ ಅಮ್ಹೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೇಸು ಅನುಬನ್ಧತಿ, ಪಲಾಯನ್ತೇಸು ತಿಟ್ಠತಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇ ತಂ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತದಾ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಸಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಗಿಲಾನಭಾವೇನ, ಭೋ, ಏಸ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪವಿಟ್ಠಖಾಣುಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏಸ ಆಗತೋ’’ತಿ ತಿಖಿಣವಾಸಿಯಾ ಖಾಣುಕಕೋಟಿಯಂ ಓಧಿಂ ದತ್ವಾ ದಳ್ಹಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ವಣಮುಖಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕಸಾವೋದಕೇನ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾನನಭೇಸಜ್ಜಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಫಾಸುಕಂ ಅಕಂಸು.

ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಬಹುಪಕಾರಾ, ಇಮೇ ಮಯಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧಂ, ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ಕತಞ್ಞುನಾ ಕತವೇದಿನಾ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇತಂ ಗನ್ಧಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಆನೇಸಿ. ವಡ್ಢಕಿನೋ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥೀ ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಆಗತೋ’ತಿ ಮಮ ಆಗತಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಹತ್ಥಿಪೋತಕೋ ಪಿತು ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಪಾಯಾಸಿ. ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ನಿವತ್ತನತ್ಥಾಯ ಸದ್ದಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪಿತು ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ವಡ್ಢಕಿನೋ ‘‘ಇಮಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾತುಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ತಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂಯೇವ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಮ್ಪಿ ಪುನ ವಡ್ಢಕೀನಂಯೇವ ಸಮೀಪಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಡ್ಢಕಿನೋ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ. ಭೋಜನಕಾಲೇ ಏಕೇಕಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ದೇನ್ತಿ, ಭತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಅನ್ತೋಗಹನೇ ಕೋಟ್ಟಿತಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇ ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ. ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಉಪಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಕತಞ್ಞೂಕತವೇದಿಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಹಿ ತದಾ ಮಹಾಹತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಆಗತೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಹತ್ಥಿಪೋತಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಕಲಂ ರಾಧಸಂಯುತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಪದೇ ಚ –

‘‘ನಿಧೀನಂವ ಪವತ್ತಾರಂ, ಯಂ ಪಸ್ಸೇ ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನಂ;

ನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾದಿಂ ಮೇಧಾವಿಂ, ತಾದಿಸಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಭಜೇ;

ತಾದಿಸಂ ಭಜಮಾನಸ್ಸ, ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ನ ಪಾಪಿಯೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೭೬) –

ಗಾಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಥೇರೇ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ರಾಧತ್ಥೇರಂ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನನ್ತಿ ಲೂಖಚೀವರಂ ಧಾರೇನ್ತಾನಂ ಮೋಘರಾಜಾ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಲೂಖಂ ಸುತ್ತಲೂಖಂ ರಜನಲೂಖನ್ತಿ ತಿವಿಧೇನಪಿ ಲೂಖೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕಟ್ಠವಾಹನನಗರೇ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಕಿರ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಬುದ್ಧೋ ಕಿರ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಇಮಂ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಉಭೋಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತ್ವಂ ತಾವ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಇಮಂ ನಗರಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ತತ್ಥೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಪುರಿಸಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ.

ಅಯಂ ಥೇರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಮೋಘರಾಜಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾಪಿ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಪರಿವಾರೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪುರೋಹಿತಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಬಾವರಿಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಮಾಣವಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಕಾಲೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಅದಂಸು. ತದಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಮೋಘರಾಜಮಾಣವೋ ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಹೋಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಿಪ್ಪೇ ಸಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಸಾರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಗವೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಸೋಳಸಹಿ ಮಾಣವಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಕೋಸಲರಾಜಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಚರಿಯೋ ಪಬ್ಬಜತಿ, ತತ್ರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಸ್ಸಕರಞ್ಞೋ ಚ ಮುಳ್ಹಕರಞ್ಞೋ ಚ ಸೀಮನ್ತರೇ ಗೋಧಾವರಿತೀರೇ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ಜಟಿಲಾನಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗತೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕೇ ಭೂಮಿಟ್ಠಾನೇ ತೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ಕತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪರಂ ಕುಲಸತಂ ಗೇಹಸತಂ ಕಾರೇಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ತಕೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ವಸಾಮ, ಮುಧಾ ವಸಿತುಂ ನ ಕಾರಣಂ, ಸುಖವಾಸಂ ವೋ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕೇಕೋ ಏಕೇಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಆಭತಕಹಾಪಣಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಏತೇ ಆಭತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸುಖವಾಸದಾನತ್ಥಾಯ, ಭನ್ತೇತಿ. ಸಚಾಹಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಅಸ್ಸಂ, ಅಹಂ ಮಹನ್ತಂ ಧನರಾಸಿಂ ಪಹಾಯ ನ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾತಿ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ನ ಪುನ ಗಣ್ಹಾಮ, ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಪನ ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಇಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯೋ ದಾನಂ ದೇತೂತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಪಣದ್ಧಿಕವಣಿಬ್ಬಕಯಾಚಕಾನಂ ದಾನಮುಖೇ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ದಾಯಕಭಾವೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ.

ತತೋ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠೇ ನಾಮ ಗಾಮೇ ಜೂಜಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಂಸೇ ಜಾತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಚೋದೇತಿ – ‘‘ಬಾವರೀ, ಕಿರ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಆಹರಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬಾವರಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಬಾವರಿಮ್ಹಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಾನಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೇ ಗತೋ. ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ‘‘ದಾನಂ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇಹಿ, ದಾನಂ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಕಾಲೇ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಗತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾನಂ ಮೇ ದಿನ್ನಂ, ಇದಾನಿ ಕಹಾಪಣಂ ನತ್ಥೀತಿ. ನ ಮಯ್ಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಹೂಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ತವ ಏತ್ತಕಂ ದಾನಂ ದದನ್ತಸ್ಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ವಿನಾ ಭವಿತುಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ದೇಹೀತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಞ್ಚಪಿ ಸತಾನಿ ನತ್ಥಿ, ಪುನ ದಾನಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಲಭಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಕಿಂ ಪನಾಹಂ ತವ ದಾನಕಾಲೇ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ? ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ವಾಲುಕಂ ಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ರತ್ತವಣ್ಣಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಮನ್ತಂ ಜಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಓಟ್ಠೇ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಚಾಲೇತ್ವಾ ‘‘ಮುದ್ಧಾ ಫಲತು ಸತ್ತಧಾ’’ತಿ ವದತಿ.

ಬಾವರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾತಪೋ ತಪಚಾರಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಚರಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ‘ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಾಲತೂ’ತಿ ವದತಿ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಇಮಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ನತ್ಥಿ, ಏಕಂಸೇನ ಮಂ ಏಸ ಘಾತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತೇ ನಿಪನ್ನೇ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಅನನ್ತರತ್ತಭಾವೇ ಬಾವರಿಸ್ಸ ಮಾತಾ ದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಏಸ ಮುದ್ಧಂ ವಾ ಮುದ್ಧಫಾಲನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ. ಸಚೇ ತೇ ಸಂಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಸೋ ತೇ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವತಾಯ ಕಥಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಸಬ್ಬೇವ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತಾ, ಬುದ್ಧೋ ಕಿರ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತುಮ್ಹೇ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಬುದ್ಧೋ ವಾ ನೋ ವಾ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಥ, ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ದುಜ್ಜಾನೋ, ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ನಿಯಾಮೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಮುದ್ಧಫಾಲನಪಞ್ಹಂ ನಾಮ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಮಾಣವಾ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೇ ಪುನ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನೋ ವಾ’’ತಿ. ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಜಿತಮಾಣವಸ್ಸ ನಾಮ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತುಂ ಅರಹಸಿ, ತಯಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಜಟಿಲಾ ಅಜಿತಮಾಣವಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಸೋಳಸಹಿ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸಂ ಸಂಕಡ್ಢನ್ತಾ ಅನೇಕಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗತಾ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇಸಂ ಆಗಮನದಿವಸೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚೇತಿಯೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಅಜಿತಮಾಣವೋಪಿ ಸಪರಿಸೋ ತಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಆರುಯ್ಹ ಸತ್ಥು ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯೇನ ಪಹಿತೇ ಪಞ್ಹೇ ಮನಸಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋವ ಗತೋ.

ತಂದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇಸಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮೋಘರಾಜಮಾಣವೋ ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತತರೋ’’ತಿ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅಜಿತಮಾಣವೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ, ಏತಸ್ಸ ಪಠಮತರಂ ಮಮ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಲಜ್ಜಾಯನ್ತೋ ಪಠಮತರಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೇ ದುತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಾ, ನ ತಾವಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಸ್ಸ ಮಾನಂ ನಿವಾರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಿಟ್ಠ ತ್ವಂ, ಮೋಘರಾಜ, ಅಞ್ಞೇ ತಾವ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಅಪಸಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯಾ ಪಣ್ಡಿತತರೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಚರಾಮಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ನ ಕಥೇನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ಮಮ ಪುಚ್ಛಾಯ ದೋಸೋ ದಿಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಜನೇಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನವಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ಪುನಪಿ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪಸಾದೇಸಿ.

ಸೋ ಪುನಪಿ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘನವಕೋ ದಾನಿ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚದಸಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಸೇಸಾನಿಪಿ ಪನ್ನರಸ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂವ ಅಹೇಸುಂ. ಸೇಸಜನಾ ಪನ ನ ಕಥಿಯನ್ತಿ. ಅಯಂ ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೀಹಿ ಲೂಖೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ. ಏವಂ ಪಾರಾಯನೇ (ಸು. ನಿ. ೯೮೨ ಆದಯೋ) ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇಸು ಠಪೇನ್ತೋ ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಯದಿದಂ ಮೋಘರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.

ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಸುತ್ತಮತ್ತಾಯ ಥೇರಪಾಳಿಯಾ ವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.