(೧೪) ೩. ತತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

೨೦೯. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಕಾಮಯಮಾನಾನಂ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖನ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಹುಲೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ರಾಹುಲತ್ಥೇರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ಹತ್ಥಪೂರಂ ವಾಲಿಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಅಜ್ಜ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೇವ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕಾ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಞ್ಚೇವ ಅನುಸಾಸನಿಞ್ಚ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋತಿ.

೨೧೦. ದುತಿಯೇ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ. ರಟ್ಠಪಾಲೋತಿ ರಟ್ಠಂ ಪಾಲೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಭಿನ್ನಂ ವಾ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇ ಕುಲೇ ಜಾತೋತಿಪಿ ರಟ್ಠಪಾಲೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಚುದ್ದಸಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ರಾಹುಲ-ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಇಮೇಸಂ ಪನ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಥೇರಾನಂ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಏತೇ ಕಿರ ದ್ವೇಪಿ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸಂ ದಹರಕಾಲೇ ನಾಮಂ ವಾ ಗೋತ್ತಂ ವಾ ನ ಕಥಿಯತಿ. ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಪನ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರತನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಕಮ್ಮಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಧನಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇಮಂ ಏತ್ತಕಂ ಧನರಾಸಿಂ ಅಯ್ಯಕಪಯ್ಯಕಾದಯೋ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಾನಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ಏಕೋ ಅತ್ತನೋ ದಾನಗ್ಗೇ ಆಗತಾಗತಜನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಯಂ ಪಟಿಭಾತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಆಗತಪಾಕೋತಿ ನಾಮಂ ಜಾತಂ. ಇತರೋ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗಹಿತಗಹಿತಭಾಜನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಅನಗ್ಗಪಾಕೋತಿ ನಾಮಂ ಜಾತಂ, ಅಪ್ಪಮಾಣಪಾಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇ ಉಭೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಂ ಬಹಿಗಾಮಂ ಅಗಮಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ದ್ವೇ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ತಾಪಸಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತ್ಥಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ನೋ ಏತೇ ಪಸ್ಸಿಂಸೂ’’ತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ತೇಸಂ ಲಾಬುಭಾಜನಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಗತಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ತಾಪಸಾ ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಆಗತತ್ಥ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ‘‘ಅಧುನಾವ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಾಬುಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣತ್ಥಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ತೇಸು ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ಸಪರಿಳಾಹಕಾಯಧಾತುಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಉದಕಂ ದ್ವೇಧಾ ಕತ್ವಾ ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದತಿ. ಸೋ ಉತುಸಪ್ಪಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗಭವನಂ ವಿಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತಾ ‘ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗಭವನಂ ವಿಯ ಹೋತೂ’ತಿ ವದಥ, ಮಯಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಆಮ, ಕುಟುಮ್ಬಿಯ ಅಹಂ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗರಾಜಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದಾಮೀತಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗರಾಜಭವನೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇಸಿ.

ಇತರೋ ತಾಪಸೋ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಞ್ಞೇ ಸೇರಿಸಕವಿಮಾನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಾಜಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಸಕ್ಕವಿಮಾನಂ ವಿಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋಪಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಯೋ ಇತರೋ ಸಹಾಯಕೋ ತಂ ತಾಪಸಂ ವಿಯ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕಭವನೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಪತ್ಥಿತಟ್ಠಾನೇಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ.

ಪಥವಿನ್ಧರಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪಥವಿನ್ಧರನಾಗರಾಜಾ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖಣೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮನಾಪಸ್ಸ ವತ ಮೇ ಠಾನಸ್ಸ ಕುಲುಪಕತಾಪಸೋ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ಉರೇನ ಪರಿಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ನೂನ ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಂಖಣೇಯೇವ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾನಿ ನಾಗನಾಟಕಾನಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ತೂರಿಯಾನಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಮಾಣವಕವಣ್ಣೀ ಅಹೋಸಿ. ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಞ್ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ವಿರೂಪಕ್ಖೇನ ನಾಗರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಸಕ್ಕೋ ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿ. ಅಥ ನಂ ಸಮೀಪೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ‘‘ಕಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸಿ ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಾ ಕಥೇಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉರೇನ ಪರಿಸಕ್ಕನಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಮ್ಹಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಲಭಿತ್ಥಾತಿ. ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ‘‘ಅಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಮಾ ವಿತಕ್ಕಯಿ, ಪದುಮುತ್ತರದಸಬಲೋ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂಯೇವ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇಹಿ, ಉಭೋ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ, ದೇವ, ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪದುಮುತ್ತರದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನೇ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಸಜ್ಜೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪುನದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಸುಮನತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸುಮನ, ಅಜ್ಜ ತಥಾಗತೋ ದೂರಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಚ್ಛನ್ತು, ತೇಪಿಟಕಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ಪಥವಿನ್ಧರೋ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಆಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಮತ್ಥಕೇ ಮಣಿವಣ್ಣಾ ಊಮಿಯೋ ಮದ್ದಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಸತ್ಥಾರಂ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಙ್ಘನವಕಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಉಪರೇವತಸಾಮಣೇರಂ ನಾಮ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯೋ ಸೇಸಸಾವಕಾನಂ ಏವರೂಪೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ತರುಣಬಾಲದಾರಕಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ ಅತಿವಿಯ ಅಚ್ಛರಿಯೋ’’ತಿ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭವನೇ ದಸಬಲೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂಸು ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದನ್ತೇಸು ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಪರೇವತಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ಪಾಪುಣಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಯಾಗುಂ ದೇನ್ತೋಪಿ ಖಜ್ಜಕಂ ದೇನ್ತೋಪಿ ಸಕಿಂ ದಸಬಲಂ ಓಲೋಕೇತಿ, ಸಕಿಂ ಉಪರೇವತಸಾಮಣೇರಂ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸರೀರೇ ಸತ್ಥು ಸರೀರೇ ವಿಯ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ತತೋ ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸದಿಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಣೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಪುತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುತ್ತಭಾವಂ ಲಭಿ. ಸರೀರಮ್ಪಿಸ್ಸ ಏಕದೇಸೇನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸರೀರಸದಿಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಅಯಂ ಉಪರೇವತೋ ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಪಥವಿನ್ಧರೋಪಿ ಪುನ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಿರೂಪಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಸಕ್ಕೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಪತ್ಥಿತೋ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಅಯಂ ದೇವಲೋಕೋ’’ತಿ? ನ ಪತ್ಥಿತೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಕಿಂ ದೋಸಂ ಅದ್ದಸಾತಿ? ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಪನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಉಪರೇವತಸಾಮಣೇರಂ ಪಸ್ಸಿಂ. ತಸ್ಸ ಮೇ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಮಿ, ಸ್ವಾಹಂ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಪುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿಂ. ತ್ವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ಪತ್ಥನಂ ಕರೋಹಿ, ತೇ ಮಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕತರಕುಲಾ ನು ಖೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಭಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಞತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ದಸಬಲಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ದೇವಪುರಮೇವ ಗತೋ.

ತೇ ಉಭೋಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಇತೋ ಪನ ದ್ವಾನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಫುಸ್ಸೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಮಹಿನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ವೇಮಾತಿಕಾ ತಯೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರೋ. ರಾಜಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂಯೇವ ಬುದ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಮಮಾಯನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ದಸಬಲಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ. ಸೋ ಪುತ್ತೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಾ ಮಯಾ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಅಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ದಸಬಲೋ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತೇ ತಯೋಪಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಆಹಂಸು – ‘‘ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಂ ಚೋರೇ ವಿಧಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರೇ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ತೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪಾದಮೂಲಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ತಾತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಿತಾ ವರಂ ದಸ್ಸತಿ, ಕತರಂ ವರಂ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ? ಅಯ್ಯಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ದುಲ್ಲಭಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ಫುಸ್ಸಬುದ್ಧಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನವರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ತದಾ ಪಿತಾ ತೇಸಂ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ‘‘ತೇಮಾಸಂ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವರಂ ಯಾಚಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಞ್ಞಂ ವರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ವರೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ದಾತುಕಾಮಾ, ಏತಂಯೇವ ನೋ ವರಂ ದೇಥಾತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ನ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವರಂ ದೇಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ದುರಾಸದಾ ಹೋನ್ತಿ ಸೀಹಾ ವಿಯ ಏಕಚರಾ, ದಸಬಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೇಹಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದಸಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ದಾನಗ್ಗಪರಿವಹನಕೇ ತಯೋ ಪುರಿಸೇ ಠಪಯಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಧನಧಞ್ಞುಪ್ಪಾದಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಏಕೋ ಮಾಪಕೋ, ಏಕೋ ದಾನಸಂವಿಧಾಯಕೋ. ತೇಸು ಧನಧಞ್ಞುಪ್ಪಾದಕೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಜಾತೋ, ಮಾಪಕೋ ವಿಸಾಖೋ ಉಪಾಸಕೋ, ದಾನಸಂವಿಧಾಯಕೋ ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರೋತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಯಂ ಪನ ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಪಥವಿನ್ಧರಕುಮಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಭಗಿನಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸತ್ತ ಪರಿವೇಣಾನಿ ಕಾರಯಿಂಸು. ಪಥವಿನ್ಧರೋ ಓಪರಜ್ಜಂ ಲಭಿ. ಸೋ ತಾ ಭಗಿನಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಾರಿತಪರಿವೇಣೇಸು ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಭಾತಿಕ, ತುಮ್ಹೇ ಉಪರಾಜಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿವೇಣಂ ಕರೋಥಾತಿ. ಸೋ ತಾಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವಿಹಾರಸತಾನಿ ಕಾರೇಸಿ. ಪಞ್ಚ ಪರಿವೇಣಸತಾನೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಥವಿನ್ಧರಕುಮಾರೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿತನಿಗಮೇ ರಟ್ಠಪಾಲಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲೋ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಾನಂ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೧೦೫) ಆಗತಮೇವ. ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಣ್ಹಓವಾದವಸೇನ ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ. ರಾಹುಲೋಪಿ ಪಾತೋವ ವುಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥೇನ ವಾಲುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೇವ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಜ್ಜ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಓವಾದಕ್ಖಮೋ ವತ ರಾಹುಲಸಾಮಣೇರೋ ಪಿತು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಏಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಚ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತಿ, ರಾಹುಲಸ್ಸ ಚ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಬುದ್ಧಾಸಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ. ರಾಹುಲಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಓವಾದಕ್ಖಮಭಾವಂ ಕಥೇಮ ಭಗವಾತಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಗುಣದೀಪನತ್ಥಂ ಮಿಗಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ –

‘‘ಮಿಗಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಮನೇಕಮಾಯಂ,

ಅಟ್ಠಕ್ಖುರಂ ಅಡ್ಢರತ್ತಾ ಪಪಾಯಿಂ;

ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾ’ಸ್ಸಸನ್ತೋ,

ಛಹಿ ಕಲಾಹಿತಿಭೋತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೬);

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಕಾಲೇ ‘‘ಮಾ ಹೇವ ಖೋ ರಾಹುಲೋ ದಹರಭಾವೇನ ಕೀಳನತ್ಥಾಯಪಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಯರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೭ ಆದಯೋ) ದೇಸೇಸಿ. ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಕಾಲೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ, ರಾಹುಲ, ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತನ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩) ಕಥೇಸಿ. ಸಂಯುತ್ತಕೇ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೧) ಪನ ರಾಹುಲೋವಾದೋಪಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೭) ರಾಹುಲೋವಾದೋಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋಯೇವ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಿಕಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇ ಅನ್ಧವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೧೬ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿದೇವತಾನಂ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥರಿ ಪನ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಚಾರಿಕಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಗಹಪತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಕಮ್ಮಂ, ಏಕೋವ ಪುತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗತತ್ಥ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿತೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥಾಯಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಪಿತು ನಿವೇಸನೇ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಅಮತಂ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಪಿತರಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಿತು ನಿವೇಸನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಜಿಯಾ ಮುತ್ತೋ ವಿಯ ನಾರಾಚೋ ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಕೋರಬ್ಯರಞ್ಞೋ ಮಿಗಚೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಚತುಪಾರಿಜುಞ್ಞಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಧಮ್ಮಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೪) ದೇಸೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂಯೇವ ಆಗತೋ. ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೧. ತತಿಯೇ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸಲಾಕಗಾಹಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಮಹಾಸುಭದ್ದಾಯ ನಿಮನ್ತಿತದಿವಸೇ ತಥಾಗತೇ ಉಗ್ಗನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾ ದೂರಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸಲಾಕಂ ಮಾ ಗಣ್ಹನ್ತು, ಪಞ್ಚಸತಾ ಖೀಣಾಸವಾವ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಮೇವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಿ. ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ನಿಮನ್ತಿತದಿವಸೇ ತಥಾಗತೇ ಸಾಕೇತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಠಮಮೇವ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ. ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಕುಣ್ಡಧಾನೋತಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಂ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಭೂಮಟ್ಠಕದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ನಾಮ ನ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಿಕೋ ಉಪೋಸಥೋ ಹೋತಿ. ವಿಪಸ್ಸೀದಸಬಲಸ್ಸ ಹಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸನ್ತರೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸನ್ತರೇ ಉಪೋಸಥೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೋ ಪನ ಛಟ್ಠೇ ಛಟ್ಠೇ ಮಾಸೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಓಸಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಓಸಾರಣಕಾಲೇ ದಿಸಾವಾಸಿಕಾ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೇತ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ದಳ್ಹಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭೇದಕೇ ಸತಿ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ತೇಸಂ ಓಕಾಸಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ತೇಸಂ ಅವಿದೂರೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಥೇಕೋ ಥೇರೋ ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜನತ್ಥಂ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ಹುತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಸಭಾಗತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಉತ್ತಮರೂಪಾ ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ಕೇಸೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಸಂವಿಧಾಯ ಬನ್ಧನ್ತೀ ವಿಯ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಂಸುಂ ಪುಞ್ಛಮಾನಾ ವಿಯ ಸಾಟಕಂ ಸಂವಿಧಾಯ ನಿವಾಸಯಮಾನಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಗುಮ್ಬತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಏಕಮನ್ತೇ ಠಿತೋ ಸಹಾಯಕತ್ಥೇರೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ‘‘ನಟ್ಠೋ ದಾನಿ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ದೀಘರತ್ತಾನುಗತೋ ಸಿನೇಹೋ. ಸಚಾಹಂ ಏವಂವಿಧಭಾವಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವಸ್ಸ ‘‘ಹನ್ದಾವುಸೋ, ತುಯ್ಹಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ, ತಾದಿಸೇನ ಪಾಪೇನ ಸಹಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಗ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖುನೋ ಹದಯಂ ತಿಖಿಣಸತ್ತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿದ್ಧಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ವದಸಿ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾಮಿ. ತ್ವಂ ಪನ ಮಂ ಅಜ್ಜ ‘ಪಾಪೋ’ತಿ ವದಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ಕಿಂ ಅಞ್ಞೇನ ದಿಟ್ಠೇನ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಏವಂವಿಧೇನ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಮಯ್ಹಂ, ನಾಹಂ ಏವರೂಪಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾವತತಿಯಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಇತರೋ ಥೇರೋ ಕಥಂ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂಯೇವ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಗ್ಗೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ಇತರೋಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂಯೇವ ಗತೋ.

ತತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸನವೇಲಾಯ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಪಾಪಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಿ, ನಾಹಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ಮಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಮಹಲ್ಲಕಉಪಾಸಕವಣ್ಣೇನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪಾಸಕ, ಇಮಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಂ ಏಕೋ ಪಾಪಭಿಕ್ಖು ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಹಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಕರೋಮೀತಿ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಿತೋಮ್ಹೀತಿ. ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಏವಂ ಗಣ್ಹಥ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು. ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಅಹಂ, ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ‘‘ದಳ್ಹಾ ನು ಖೋ ಇಮೇಸಂ ಥೇರಾನಂ ಮೇತ್ತಿ, ನೋ ದಳ್ಹಾ’’ತಿ ಲಜ್ಜಿಅಲಜ್ಜಿಭಾವಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೇನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ. ಕೋ ಪನ ತ್ವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ? ಅಹಂ ಏಕಾ ಭುಮ್ಮದೇವತಾ, ಭನ್ತೇತಿ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋವ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವೇನ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಖಮಥ, ಏತಂ ದೋಸಂ ಥೇರೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಥೇರೋ ಉಪೋಸಥಂ ತಾವ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅಕಾಸಿ, ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ನ ಪುನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅಹೋಸೀತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥಿಯತಿ, ಚುದಿತಕತ್ಥೇರೋ ಪನ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಅಪಾಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ. ಸಚೇ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತೋ ದೋಸೋ ತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತತಿ. ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಧಾನಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸತಿ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನ್ತೇಪಿ ಪವಿಸತಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತೇಪಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏವಂ ನಿಚ್ಚಾನುಬನ್ಧಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ.

ಗಾಮೇ ಯಾಗುಭಿಕ್ಖಂ ದದಮಾನಾ ಇತ್ಥಿಯೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಏಕೋ ಯಾಗುಉಳುಙ್ಕೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಏಕೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಮಹತೀ ವಿಹೇಸಾ ಹೋತಿ. ವಿಹಾರಂ ಗತಮ್ಪಿ ನಂ ಸಾಮಣೇರಾ ಚೇವ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಧಾನೋ ಕೋಣ್ಡೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಜಾತಂ. ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ತೇಹಿ ಕಯಿರಮಾನಂ ಕೇಳಿಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕೋಣ್ಡಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಕೋಣ್ಡಾ, ಆಚರಿಯಾ ಕೋಣ್ಡಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಕುಣ್ಡಧಾನೋ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏವಂ ಫರುಸವಾಚಂ ವದತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭನ್ತೇ, ನಿಬದ್ಧಂ ವಿಹೇಸಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇಮೀತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಂ ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಫರುಸಂ ಮಾ ವದ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –

‘‘ಮಾವೋಚ ಫರುಸಂ ಕಞ್ಚಿ, ವುತ್ತಾ ಪಟಿವದೇಯ್ಯು ತಂ;

ದುಕ್ಖಾ ಹಿ ಸಾರಮ್ಭಕಥಾ, ಪಟಿದಣ್ಡಾ ಫುಸೇಯ್ಯು ತಂ.

‘‘ಸಚೇ ನೇರೇಸಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಂಸೋ ಉಪಹತೋ ಯಥಾ;

ಏಸ ಪತ್ತೋಸಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೩೩-೧೩೪);

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಣಭಾವಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋಪಿ ಕಥಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ವೀಮಂಸಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಮನ್ದೇನೇವ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೋ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸಾಪಿಸ್ಸ ಇತ್ಥೀ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿದಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಏಕೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಥೇರಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅಭೂತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಕೇನ ನ ಕಿಲಮಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ‘‘ವಟ್ಟತಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಕಥಂ, ಏವರೂಪೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೇ ನಾಮ ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವೋ ಕತ್ಥಚಿ ಗಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯೇನ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಅನ್ತರಧಾಯಿ.

ಮಹಾಸುಭದ್ದಾ ಉಗ್ಗನಗರೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲೇ ವಸಮಾನಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಅನುಕಮ್ಪತೂ’’ತಿ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದತಲೇ ಠಿತಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತು, ದಸಬಲೋ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸ್ವೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸುಮನಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ಸತ್ಥು ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫವಿತಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಸುಭದ್ದಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ದೂರಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಅರಿಯಾನಂಯೇವ ಸಲಾಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಅಜ್ಜ ದೂರಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಾ ಗಣ್ಹನ್ತು, ಅರಿಯಾವ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ. ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋ ‘‘ಆಹರಾವುಸೋ, ಸಲಾಕ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂಯೇವ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಆನನ್ದಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ತಾದಿಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಲಾಕಂ ನ ದಾಪೇತಿ, ಅರಿಯಾನಂಯೇವ ದಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಲಾಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಕುಣ್ಡಧಾನಸ್ಸ ಸಲಾಕಾ ದಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಾ ಅಸ್ಸ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏಕಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕುಣ್ಡಧಾನಸ್ಸ ಸಲಾಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿ. ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಆಹರಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಾದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ನ ಸತ್ಥಾ ವಾರೇತೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೨. ಚತುತ್ಥೇ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಪಟಿಭಾನಾನಂ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಚಕ್ಖುಪಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಮೇತ್ವಾ, ಸೂರಿಯೇನ, ಆಕಾಸೇನ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇನ, ಹತ್ಥಿನಾಗೇನ, ಸೀಹೇನ ಮಿಗರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಮೇತ್ವಾಪಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಪದಸತೇಹಿ ಪದಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸತ್ಥು ವಣ್ಣಂ ವದನ್ತೋಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ವಙ್ಗೀಸಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛವಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿಕಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ವಙ್ಗೀಸಮಾಣವಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಚರನ್ತಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ವಾ ನಿಗಮದ್ವಾರೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರಾಸಿಭೂತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ವಙ್ಗೀಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಯಸಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಜನಾ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಜಾನವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ತುಮ್ಹೇ ನ ಜಾನಾಥ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಕಾನಂ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ವಙ್ಗೀಸೋಪಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಛೇದನತ್ಥಂ ತೇ ತೇ ಜನೇ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಂ ಕಥಾಪೇತಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಲಭತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಙ್ಗೀಸಮಾಣವಂ ಆದಾಯ ಯಥಾರುಚಿಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗಮಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ವದನ್ತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಮಯಾ ಇಮೇಸಂಯೇವ ವಚನಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ನ ಬಹುಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚಿ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ. ಯೋ ಹಿ ನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸೋ ಮಾಯಾಯ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ. ವಙ್ಗೀಸೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಧುರಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ. ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮೇಕಂ ಜಾನಾಮೀತಿ. ಕಿಂ ಸೋ ಮನ್ತೋ ಕರೋತೀತಿ? ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಮನ್ತಂ ಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ನಿರಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ಏಕಂ ದೇವೇಸು, ಏಕಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಪಠಮಂ ಸೀಸಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನಿರಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ವಙ್ಗೀಸ, ಸುದಿಟ್ಠಂ ತಯಾ, ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಕಹಂ ಗತೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ. ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಕಹಂ ಗತೋತಿ? ದೇವಲೋಕಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ ತ್ವಂ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ. ಬಾಹಿರಕಮನ್ತೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಗತಿಂ ಕಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಸೇದೋ ಮುಚ್ಚಿ. ಸೋ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಲಮಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಇಮಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಕಥೇಥಾತಿ. ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಅಹಂ ಏತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ ಇತೋ ಉತ್ತರಿತರಮ್ಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಉಪಪತ್ತಿಂ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಅಸತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದೇವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾನುಸಾ;

ಖೀಣಾಸವಂ ಅರಹನ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೯-೪೨೦);

ತತೋ ವಙ್ಗೀಸೋ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ವಿಜ್ಜಾಯ ವಿಜ್ಜಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಪರಿಹಾನಿ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಅತ್ತನಾ ಜಾನನಕಂ ಮನ್ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಮನ್ತಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ವಙ್ಗೀಸ, ನ ಮಯಂ ಮನ್ತೇನ ಮನ್ತಂ ದೇಮ, ಏವಮೇವ ದೇಮಾತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭೋ ಗೋತಮ, ದೇಥ ಮೇ ಮನ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಕಚ್ಛಪಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಕಿಂ, ವಙ್ಗೀಸ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯೇ ಮಹಗ್ಘಮನ್ತಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಮನ್ತೋ ನಿಪ್ಪರಿವಾಸೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸೀತಿ? ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಮನ್ತೇಹಿ ಅತಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಿತನಿಯಾಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಮಯಂ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ದೇನ್ತಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ. ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ. ತುಮ್ಹೇ ಮಯಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಭದ್ದಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮನ್ತತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮನ್ತಪರಿವಾಸಂ ತಾವ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಪಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋವ ತತ್ಥ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಕಾ ನು ಖೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ, ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ ವಙ್ಗೀಸ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಆಮ, ಸಿಕ್ಖಿತನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಏಹಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಮಯ್ಹಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ. ಪಠಮಮೇವ ಅಮ್ಹೇಹಿ ತುಯ್ಹಂ ಕಥಿತಂ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗತೇ ಮಾಯಾಯ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ. ತ್ವಂ ಹಿ ಇದಾನಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಸಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಮಯಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋಪಿ ಯಂ ಯಂ ವೇಲಂ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕಂ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋವ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನ ತಂ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಉಪಸೇನವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೩. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಾಸಾದಿಕಾನಂ. ಉಪಸೇನೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ವಙ್ಗನ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಸೋ ಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನಾವ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ಇತಿ ಪರಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಪನಸ್ಸ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ನಾಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ ಸಾರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಉಪಸೇನದಾರಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಏಕವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅರಿಯಗಬ್ಭಂ ವಡ್ಢೇಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಏಕವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಅತ್ತನಾ ದುವಸ್ಸೋ ‘‘ದಸಬಲೋ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆದಾಯ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತಿವಸ್ಸೋಸಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ? ದುವಸ್ಸೋ ಅಹಂ ಭಗವಾತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಕತಿವಸ್ಸೋತಿ? ಏಕವಸ್ಸೋ ಭಗವಾತಿ. ಕಿನ್ತಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತೀತಿ? ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಮೇ ಭಗವಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅತಿಲಹುಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಆವತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಗರಹಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಗರಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾವ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕೇನ ಮುಖೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿಸಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಧುಕಾರಂ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂದಿವಸೇಯೇವ ಏಕಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ತತೋ ಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಮಹಾಕುಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಥವಿಘುಟ್ಠಧಮ್ಮಕಥಿಕೋವ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಚೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಞಾತಿಕುಲೇಹಿ ಚ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹೂ ಕುಲದಾರಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಆರಞ್ಞಕೋ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಆರಞ್ಞಕಾ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಥಾ’’ತಿ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ತಂ ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ವಿನಯಂ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತು’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಏಕವಿಹಾರೀ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ‘‘ಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಸೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ತದಾ ಉಪಸೇನತ್ಥೇರೋ ‘‘ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನಾಪಾನಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಪಂಸುಕೂಲಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮನಾಪಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಗಾರವೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಉಪಸೇನಾ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಇದಂ ವತ್ಥು ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೫೬೫) ಆಗತಮೇವ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಥೇರಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ದಬ್ಬತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೪. ಛಟ್ಠೇ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾನಂ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪನಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸು ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಪರಿವೇಣಂ ವಾ ಅಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಅಸೋಧಿತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಾ ಅನುಪಟ್ಠಿತಂ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ನಾಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ದಬ್ಬೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಞ್ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿ, ತದಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರೇ ಛ ಜನಾತಿ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಾಸನೇ ಅಗಾರವಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಕರೋಮ, ಏಕಮನ್ತೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಪಬ್ಬತಸಿಖರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಬಲಂ ಜಾನನ್ತಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇನ್ತು, ಜೀವಿತೇ ಸಾಲಯಾ ಓತರನ್ತು, ಮಾ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೋ ಅಹುವತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತರುಚಿಯೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿಂಸು.

ತತ್ರೇಕೋ ಥೇರೋ ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಿಚ್ಚಂ ಮಮಾಯತ್ತಂ ಹೋತು, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇನ್ತಾ ಏವಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ ‘‘ಯೋ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಆಹರತು, ತೇನ ಆಭತಂ ಸೇಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾ ಲಭಿತ್ಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಟ್ಟಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ. ಥೇರೋ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಅಪರೋ ಥೇರೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ.

ಇತರೇಪಿ ಥೇರಾ ತತೋ ಚುತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತೇಸು ತೇಸು ಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ರಾಜಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯರಟ್ಠೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಬಾಹಿಯರಟ್ಠೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಯಂ ಪನ ದಬ್ಬತ್ಥೇರೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಅನುಪಿಯನಗರೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಲ್ಲರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಉಪವಿಜಞ್ಞಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ಮತಸರೀರಂ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಾರುಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಂಸು. ತಸ್ಸಾ ಅಗ್ಗಿವೇಗಸನ್ತತ್ತಂ ಉದರಪಟಲಂ ದ್ವೇಧಾ ಅಹೋಸಿ. ದಾರಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಪತಿ. ತಂ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಜೀವಿತತ್ತಾ ದಬ್ಬೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪಿಯನಿಗಮಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಪಿಯಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತಿ. ದಬ್ಬಕುಮಾರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಯ್ಯಿಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ತಚಪಞ್ಚಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಸತ್ತೋ ಪಠಮಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓರೋಪಿಯಮಾನಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ದುತಿಯಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓರೋಪಿಯಮಾನಾಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ತತಿಯಾಯ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ. ಸಬ್ಬಕೇಸಾನಂ ಪನ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರೇ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತತ್ರಾಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ರಹೋಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣೇ ಕಾಯಂ ಯೋಜೇತುಕಾಮೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕತ್ತಞ್ಚ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ದಬ್ಬೋ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಮಹನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಥೇರೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋಯೇವ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸತಿ. ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಭಾವೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ದಬ್ಬೋ ಕಿರ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಸಭಾಗಸಭಾಗಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ದೂರೇಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿಯೇವ. ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ನೇತೀತಿ.

ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಾಲೇಪಿ ವಿಕಾಲೇಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಆವುಸೋ, ಜೀವಕಮ್ಬವನೇ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮದ್ದಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಮಿಗದಾಯೇ’’ತಿ ಏವಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉದ್ದಿಸಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಮನೋಮಯೇ ಕಾಯೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ, ಇದಂ ಪೀಠ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನಿದಂ ವತ್ಥು ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೫. ಸತ್ತಮೇ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಾನನ್ತಿ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಮನಾಪಾನಞ್ಚ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಿರ ಛಸು ಕಾಮಸಗ್ಗೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಾ ತಸ್ಸೇವ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ಇಮಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮ್ಪತಿ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಥೇರಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಪಿಲಿನ್ದೋತಿ ಪನಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ನಾಮಂ. ತದುಭಯಂ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಗಿಹೀಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ವಸಲ, ಗಚ್ಛ, ವಸಲ, ಆಹರ, ವಸಲ, ಗಣ್ಹ, ವಸಲಾ’’ತಿ ವಸಲವಾದೇನೇವ ಸಮುದಾಚರತಿ. ತಂ ಕಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭಗವಾ ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಫರುಸವಾಚಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾನಂ ಪರವಮ್ಭನವಸೇನ ಫರುಸವಾಚಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತರೇ ಆಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಭನ್ತೇ, ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಗಿಹೀಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ, ‘‘ವಸಲ, ವಸಲಾ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ಕಿಮೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಭಗವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತಂ ಇದಾನೇವ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ಅತೀತೇ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ವಸಲವಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಇಚ್ಚೇಸ ಭವಾಚಿಣ್ಣೇನೇವ ಕಥೇಸಿ, ನ ಫರುಸವಸೇನ. ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ವೋಹಾರೋ ಫರುಸೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚೇತನಾಯ ಅಫರುಸಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧೋವ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪೇತ್ಥ ಪಾಪಂ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಅಕಕ್ಕಸಂ ವಿಞ್ಞಾಪನಿಂ, ಗಿರಂ ಸಚ್ಚಮುದೀರಯೇ;

ಯಾಯ ನಾಭಿಸಜೇ ಕಞ್ಚಿ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೋ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪಿಪ್ಪಲೀನಂ ಭಾಜನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ವಸಲ, ಭಾಜನೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾತೋವ ಫರುಸಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಇಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ‘‘ಮೂಸಿಕವಚ್ಚಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಾಜನೇ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಸಲಾತಿ. ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ವಿಜಹನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಮೂಸಿಕವಚ್ಚಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಾ ಪಿಪ್ಪಲಿಯೋ ಮೂಸಿಕವಚ್ಚಸದಿಸಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಸಭಾವೋ ನು ಖೋ ನೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಹತ್ಥೇನ ಉಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಉನ್ದೂರವಚ್ಚಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬಲವದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಾಯೇವ ನು ಖೋ ಏವರೂಪಾ, ಉದಾಹು ಸಕಟೇಪೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಿಪ್ಪಲಿಯೋ ತಾದಿಸಾವ ದಿಸ್ವಾ ಹದಯಂ ಹತ್ಥೇನ ಸನ್ಧಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಮಯಾ ಪಾತೋವ ದಿಟ್ಠಭಿಕ್ಖುಸ್ಸೇತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಅದ್ಧಾ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಅನುವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗತಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಅತಿವಿಯ ಚಣ್ಡಿಕತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಅತಿವಿಯ ಚಣ್ಡಿಕತೋವ ಗಚ್ಛಸಿ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಏತದೇವ ಭಾಜನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪುರತೋ ತಿಟ್ಠ. ‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ವಸಲಾ’ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೇ ಚ ‘ಪಿಪ್ಪಲಿಯೋ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ವದ, ಥೇರೋ ‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಸಲಾ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಪುನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಿಪ್ಪಲಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಬ್ಬಾ ಪಿಪ್ಪಲಿಯೋ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಇದಮೇತ್ತಕಂ ವತ್ಥು. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಕಾರಣಮೇವ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ದೇವತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಬಾಹಿಯದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಅಧಿಗತಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ಸಂಖಿತ್ತಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪರಿಕಮ್ಮಕಿಚ್ಚಂ ನಾಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಬಾಹಿಯರಟ್ಠೇ ಪನ ಜಾತತ್ತಾ ಬಾಹಿಯೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ದಾರುಚೀರಂ ನಿವಾಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ದಾರುಚೀರಿಯೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಬಾಹಿಯರಟ್ಠೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ವಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ‘‘ವೋಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಗಮನೀಯಂ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿ. ನಾವಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ದೇಸಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಾ, ಮಹಾಜನೋ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಂ ಪನ ಏಕಂ ದಾರುಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅಚೇಲಕನಿಯಾಮೇನ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಏಕಂ ಮಹಾತಳಾಕಾ ಸೇವಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತಿತಂ ಏಕಂ ಕಪಾಲಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಸಚೇ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂವಿಧೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಭಾವೇನ ವತ್ಥಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಾ ನಾನಾದಿಸಾಹಿ ವತ್ಥಾನಿ ಆಹರಿಂಸು. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ನ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಆಗಮಿಸ್ಸಂ, ನ ಮೇ ಏತೇ ಪಸೀದೇಯ್ಯುಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಜೀವಿಕುಪಾಯಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ಥಾನಿ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸನ್ನಾ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ದೇವಕುಲಂ ಗತೋ. ಮಹಾಜನೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಕುಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಸೇವಾಲೇ ನಿವಾಸನಮತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಏವಂವಿಧಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಮಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಹುಕಾನಿ ರುಕ್ಖಫಲಕಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಾಕೇಸು ಆವುಣಿತ್ವಾ ಚೀರಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಸಿ.

ಅಥ ಯೋ ಸೋ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸತ್ತಸು ಜನೇಸು ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಗತಟ್ಠಾನಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಛನ್ನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಇತರೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಆವಜ್ಜೇತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ದಾರುಚೀರಿಯಂ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಹನಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಟ್ಠೋ ವತಾಯಂ ಬಾಲೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತಿಉಕ್ಕಟ್ಠಭಾವೇನ ಅರಹತಾಪಿ ಆಭತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉದರತ್ಥಾಯ ಅನರಹಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಲೋಕಂ ವಞ್ಚೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ನಂ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇಮೀ’’ತಿ ತಂಖಣಂಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ದಾರುಚೀರಿಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಕೇ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಹಂ ತುಯ್ಹಂ ಪೋರಾಣಕಸಹಾಯೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತುಮ್ಹೇ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಸ್ವಾಹಂ ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕುಹನಕಮ್ಮೇನ ಜೀವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಮೇತುಂ ಆಗತೋತಿ ವತ್ವಾ ಇದಂ ಕಾರಣಮಾಹ – ‘‘ನ ಖೋ ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ ಅರಹಾ, ನಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಾಪಿ ತೇ ಪಟಿಪದಾ ನತ್ಥಿ, ಯಾಯ ತ್ವಂ ಅರಹಾ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸನಭಾವಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ದಾರುಚೀರಿಯೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಂವೇಜಿತೋ ‘‘ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅನ್ತರಘರೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ದೇಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಬಾಹಿಯಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಬಾಹಿಯ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೦) ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿ. ಸೋಪಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತೋವ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರತಾಯ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನತೋ ಚೋಳಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ಸಂಕಡ್ಢತಿ. ಅಥ ನಂ ಪುಬ್ಬವೇರಿಕೋ ಅಮನುಸ್ಸೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ತರುಣವಚ್ಛಾಯ ಗಾವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಬಾಹಿಯಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಹಿಯಸ್ಸ ದಾರುಚೀರಿಯಸ್ಸ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಬಾಹಿಯಸ್ಸ ಸರೀರಜ್ಝಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇಸಿ, ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇಸಿ, ಕತರಮಗ್ಗೋ ನು ಖೋ ತೇನ ಸಚ್ಛಿಕತೋ, ಸಾಮಣೇರೋ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನು ಖೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಹಿಯೋ’’ತಿ ಉಪರಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಪುನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ನ ಚ ಸತ್ಥಾರಾ ಬಾಹಿಯಸ್ಸ ಬಹು ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಚ ವದೇತಿ. ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಮನ್ದೋ ಬಹೂತಿ ಅಕಾರಣಂ, ವಿಸಪೀತಕಸ್ಸ ಅಗದೋ ವಿಯ ಚೇಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ಗಾಥಾ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ;

ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೦೦);

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಂಸು. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಬಾಹಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥು ಸುತ್ತೇ (ಉದಾ. ೧೦) ಆಗತತ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ನ ಕಥಿತಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಬಾಹಿಯತ್ಥೇರಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೭. ನವಮೇ ಚಿತ್ತಕಥಿಕಾನನ್ತಿ ವಿಚಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಸ್ಸಪಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಬಹೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಚ ಕಾರಣೇಹಿ ಚ ಮಣ್ಡಯಿತ್ವಾ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಕಥೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚಿತ್ತಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಸಾಸನೋಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಸೀಲೋ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಕಾಲೇ ರಾಜಗಹೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕುಲದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಸಾ ಚ ಪಠಮಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕುಲಘರಂ ಗತಾ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೀ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭನಿಮಿತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದೇವದತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸೋ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೀ’’ತಿ ಆಹ. ದಸಬಲಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸತ್ಥಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸೀನಿ ಕುಲಾನಿ ವಿಸಾಖಞ್ಚ ಉಪಾಸಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸೋಧೇನ್ತೋ ‘‘ಪುರೇ ಲದ್ಧೋ ಗಬ್ಭೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅರೋಗಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ.

ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಸದಿಸಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲೋ ಪೋಸಾಪೇಸಿ, ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಚಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಕುಮಾರಕಾಲೇ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಭಗವತಾ ‘‘ಕಸ್ಸಪಂ ಪಕ್ಕೋಸಥ, ಇದಂ ಫಲಂ ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕತರಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾತಿ. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಹಿತನಾಮತ್ತಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುಡ್ಢಕಾಲೇಪಿ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪಿಚ ರಞ್ಞೋ ಪೋಸಾವನಿಕಪುತ್ತತ್ತಾಪಿ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತಿ ತಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು.

ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಬುದ್ಧವಚನಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಹಾಯಕೋ ಮೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಿಲಮತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ನಯಮುಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠಿತೋವ ಪಞ್ಚದಸ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧವನೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ಆಲೋಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗತತ್ಥಾತಿ? ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ದೀಪೇತುಂ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ತಥಾಗತಂ ಅಞ್ಞೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಗತೋ.

ಥೇರೋಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅನ್ಧವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಗಬ್ಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಬಹುಕಾಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಚ ಕಾರಣೇಹಿ ಚ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕಥಮೇವ ಕಥೇತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪಾಯಾಸಿರಞ್ಞೋ ಪಞ್ಚದಸಹಿ ಪಞ್ಹೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೬ ಆದಯೋ) ದೇಸಿತೇ ತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಚಿತ್ತಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೮. ದಸಮೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನನ್ತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿತತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾತೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತೇ ಮಹಾಸಾವಕೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ದಸಬಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸುಯೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೇನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕೋಟ್ಠಿತಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸುಯೇವ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾವೇದಲ್ಲಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೯ ಆದಯೋ) ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.