೬. ಹೇತುಚತುಕ್ಕಂ

೨೫೬. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ, ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮಹೇತುಕಂ, ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ; ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

೨೫೭. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾ? ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ? ಯಾ ಚೇತನಾ ಸಞ್ಚೇತನಾ ಸಞ್ಚೇತಯಿತತ್ತಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ? ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮಹೇತುಕಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮಹೇತುಕಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ? ಯೋ ಫಸ್ಸೋ ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸಿತತ್ತಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ? ಯಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಾತಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ? ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ? ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ…ಪೇ… ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ’’…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ’’ತಿ.

೨೫೮. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ, ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮಹೇತುಕೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ; ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

೨೫೯. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾ? ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ.

ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮಹೇತುಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮಂ? ಠಪೇತ್ವಾ ಫಸ್ಸಂ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮಹೇತುಕೋ? ಯೋ ಫಸ್ಸೋ ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸಿತತ್ತಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮಹೇತುಕೋ’’…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

೨೬೦. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ, ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ; ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

೨೬೧. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾ? ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ? ಅತ್ಥಿ ನಾಮಂ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮಂ? ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಂ’’. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ರೂಪಂ? ಚಕ್ಖಾಯತನಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ, ಸೋತಾಯತನಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ, ಘಾನಾಯತನಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ, ಜಿವ್ಹಾಯತನಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ, ಕಾಯಾಯತನಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ಚಿತ್ತಜಂ ಚಿತ್ತಹೇತುಕಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ರೂಪಂ’’. ಇತಿ ಇದಞ್ಚ ನಾಮಂ, ಇದಞ್ಚ ರೂಪಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ’’.

ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ನಾಮಂ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮಂ? ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಂ’’. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ರೂಪಂ? ಯಂ ರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ವತ್ತತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ರೂಪಂ’’. ಇತಿ ಇದಞ್ಚ ನಾಮಂ, ಇದಞ್ಚ ರೂಪಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮರೂಪಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ? ಯೋ ಫಸ್ಸೋ ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸನಾ ಸಮ್ಫುಸಿತತ್ತಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ’’…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

೨೬೨. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಹೇತುಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಹೇತುಕಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ, ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಛಟ್ಠಾಯತನಹೇತುಕೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಹೇತುಕಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಹೇತುಕಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಂ; ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

೨೬೩. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾ? ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ’’.

ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ನಾಮಂ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮಂ? ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮಂ’’. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ರೂಪಂ? ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ, ಯಞ್ಚ ರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ವತ್ತತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ರೂಪಂ’’. ಇತಿ ಇದಞ್ಚ ನಾಮಂ, ಇದಞ್ಚ ರೂಪಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮರೂಪಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ? ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ಸೋತಾಯತನಂ, ಘಾನಾಯತನಂ, ಜಿವ್ಹಾಯತನಂ, ಕಾಯಾಯತನಂ, ಮನಾಯತನಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ ನಾಮರೂಪಹೇತುಕಂ’’.

ಹೇತುಚತುಕ್ಕಂ.