೬. ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

(೧) ಛ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ

೯೪೪. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ? ಕೋಧೋ, ಮಕ್ಖೋ, ಇಸ್ಸಾ, ಸಾಠೇಯ್ಯಂ, ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸಿತಾ – ಇಮಾನಿ ಛ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ.

(೨) ಛ ಛನ್ದರಾಗಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ಛನ್ದರಾಗಾ? ಛನ್ದರಾಗಾ ಗೇಹಸಿತಾ ಧಮ್ಮಾ. ಮನಾಪಿಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಗೇಹಸಿತೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ, ಮನಾಪಿಯೇಸು ಸದ್ದೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಗನ್ಧೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ರಸೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಗೇಹಸಿತೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ – ಇಮೇ ಛ ಛನ್ದರಾಗಾ.

(೩) ಛ ವಿರೋಧವತ್ಥೂನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ವಿರೋಧವತ್ಥೂನಿ? ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅಸುರೋಪೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಸದ್ದೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಗನ್ಧೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ರಸೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅಸುರೋಪೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಇಮಾನಿ ಛ ವಿರೋಧವತ್ಥೂನಿ.

(೪) ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ? ರೂಪತಣ್ಹಾ, ಸದ್ದತಣ್ಹಾ, ಗನ್ಧತಣ್ಹಾ, ರಸತಣ್ಹಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬತಣ್ಹಾ, ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ – ಇಮೇ ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ.

(೫) ಛ ಅಗಾರವಾ

೯೪೫. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ಅಗಾರವಾ? ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ – ಇಮೇ ಛ ಅಗಾರವಾ.

(೬) ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ? ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ಸಂಸಗ್ಗಾರಾಮತಾ, ಪಪಞ್ಚಾರಾಮತಾ – ಇಮೇ ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ.

(೭) ಅಪರೇಪಿ ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ

೯೪೬. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಅಪರೇಪಿ ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ? ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ದೋವಚಸ್ಸತಾ, ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ – ಇಮೇ ಛ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ.

(೮) ಛ ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ? ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ – ಇಮೇ ಛ ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ.

(೯) ಛ ದೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ದೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ? ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ …ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ದೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ – ಇಮೇ ಛ ದೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾ.

(೧೦) ಛ ಉಪೇಕ್ಖುಪವಿಚಾರಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಛ ಉಪೇಕ್ಖುಪವಿಚಾರಾ? ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ – ಇಮೇ ಛ ಉಪೇಕ್ಖುಪವಿಚಾರಾ.

(೧೧) ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ

೯೪೭. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ಮನಾಪಿಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಾತಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಮನಾಪಿಯೇಸು ಸದ್ದೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಗನ್ಧೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ರಸೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು…ಪೇ… ಮನಾಪಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಾತಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ.

(೧೨) ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಅಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಅಸಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಅಸಾತಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಸದ್ದೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಗನ್ಧೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ರಸೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು…ಪೇ… ಅಮನಾಪಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಅಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಅಸಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಅಸಾತಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ.

(೧೩) ಛ ಗೇಹಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ಗೇಹಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ? ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ನೇವ ಸಾತಂ ನಾಸಾತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಸದ್ದೇಸು…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಗನ್ಧೇಸು…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ರಸೇಸು…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಗೇಹಸಿತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ನೇವ ಸಾತಂ ನಾಸಾತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಛ ಗೇಹಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ.

(೧೪) ಛ ದಿಟ್ಠಿಯೋ

೯೪೮. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ದಿಟ್ಠಿಯೋ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅನತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅನತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಅಥ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ – ‘‘ಸೋ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ವದೋ ವೇದೇಯ್ಯೋ ತತ್ರ ತತ್ರ ದೀಘರತ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ನ ಸೋ ಜಾತೋ ನಾಹೋಸಿ, ನ ಸೋ ಜಾತೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಾ ಛ ದಿಟ್ಠಿಯೋ.

ಛಕ್ಕಂ.