೪. ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

(೧) ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ

೯೩೭. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ? ಕಾಮಾಸವೋ, ಭವಾಸವೋ, ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ.

(ಕ) ಕಾಮಾಸವೋ

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕಾಮಾಸವೋ? ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮನನ್ದೀ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಕಾಮಸಿನೇಹೋ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಮಮುಚ್ಛಾ ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಾಮಾಸವೋ’’.

(ಖ) ಭವಾಸವೋ

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಭವಾಸವೋ? ಯೋ ಭವೇಸು ಭವಚ್ಛನ್ದೋ…ಪೇ… ಭವಜ್ಝೋಸಾನಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಭವಾಸವೋ’’.

(ಗ) ದಿಟ್ಠಾಸವೋ

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ? ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ…ಪೇ… ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಾಸವೋ’’. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ.

(ಘ) ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ? ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಅಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ. ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’. ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ.

(೨-೫) ಚತ್ತಾರೋ ಗನ್ಥಾದೀ

೯೩೮. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಗನ್ಥಾ …ಪೇ… ಚತ್ತಾರೋ ಓಘಾ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗಾ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ? ಕಾಮುಪಾದಾನಂ, ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ, ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ, ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ.

(ಕ) ಕಾಮುಪಾದಾನಂ

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ? ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ…ಪೇ… ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಾಮುಪಾದಾನಂ’’.

(ಖ) ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ? ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ…ಪೇ… ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ’’. ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಞ್ಚ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ.

(ಗ) ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ? ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧಿ ವತೇನ ಸುದ್ಧಿ ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ಸುದ್ಧೀತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ…ಪೇ… ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ’’.

(ಘ) ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ? ಇಧ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ – ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ…ಪೇ… ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ’’. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ.

(೬) ಚತ್ತಾರೋ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾ

೯೩೯. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾ? ಚೀವರಹೇತು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಹೇತು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೇನಾಸನಹೇತು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇತಿಭವಾಭವಹೇತು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾ.

(೭) ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ? ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಅಗತಿ ಅಗತಿಗಮನಂ ಛನ್ದಗಮನಂ ವಗ್ಗಗಮನಂ ವಾರಿಗಮನಂ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ.

(೮) ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪರಿಯಾಸಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪರಿಯಾಸಾ? ಅನಿಚ್ಚೇ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಪರಿಯಾಸೋ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಪರಿಯಾಸೋ, ದುಕ್ಖೇ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಪರಿಯಾಸೋ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಪರಿಯಾಸೋ, ಅನತ್ತನಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಪರಿಯಾಸೋ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಪರಿಯಾಸೋ, ಅಸುಭೇ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಪರಿಯಾಸೋ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಪರಿಯಾಸೋ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪರಿಯಾಸಾ.

(೯) ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ? ಅದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠವಾದಿತಾ, ಅಸ್ಸುತೇ ಸುತವಾದಿತಾ, ಅಮುತೇ ಮುತವಾದಿತಾ, ಅವಿಞ್ಞಾತೇ ವಿಞ್ಞಾತವಾದಿತಾ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ.

(೧೦) ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ

ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ? ದಿಟ್ಠೇ ಅದಿಟ್ಠವಾದಿತಾ, ಸುತೇ ಅಸ್ಸುತವಾದಿತಾ, ಮುತೇ ಅಮುತವಾದಿತಾ, ವಿಞ್ಞಾತೇ ಅವಿಞ್ಞಾತವಾದಿತಾ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ.

(೧೧) ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ಮುಸಾವಾದೋ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ.

(೧೨) ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ? ಮುಸಾವಾದೋ, ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ, ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ.

(೧೩) ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ? ಜಾತಿಭಯಂ, ಜರಾಭಯಂ, ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ, ಮರಣಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ.

(೧೪) ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ? ರಾಜಭಯಂ, ಚೋರಭಯಂ, ಅಗ್ಗಿಭಯಂ, ಉದಕಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ? ಊಮಿಭಯಂ, ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಂ [ಕುಮ್ಭೀರಭಯಂ, ಕುಮ್ಭೀಳಭಯಂ (?) (ಕುಮ್ಭ + ಈರ + ಅ = ಭಯ)], ಆವಟ್ಟಭಯಂ, ಸುಸುಕಾಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ? ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಂ, ಪರಾನುವಾದಭಯಂ, ದಣ್ಡಭಯಂ, ದುಗ್ಗತಿಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ.

(೧೫) ಚತಸ್ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋ

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋ? ‘‘ಸಯಙ್ಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಪರಙ್ಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಸಯಙ್ಕತಞ್ಚ ಪರಙ್ಕತಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅಸಯಙ್ಕಾರಂ ಅಪರಙ್ಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋ.

ಚತುಕ್ಕಂ.