ಮಾತಿಕಾ

೧. ಏಕಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೧. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ನ ಹೇತುಮೇವ, ಅಹೇತುಕಮೇವ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೇವ, ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಮೇವ, ಸಙ್ಖತಮೇವ, ಅರೂಪಮೇವ, ಲೋಕಿಯಮೇವ, ಸಾಸವಮೇವ, ಸಂಯೋಜನಿಯಮೇವ, ಗನ್ಥನಿಯಮೇವ, ಓಘನಿಯಮೇವ, ಯೋಗನಿಯಮೇವ, ನೀವರಣಿಯಮೇವ, ಪರಾಮಟ್ಠಮೇವ, ಉಪಾದಾನಿಯಮೇವ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಮೇವ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೇವ, ಸಾರಮ್ಮಣಮೇವ, ಅಚೇತಸಿಕಮೇವ, ವಿಪಾಕಮೇವ, ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಮೇವ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಸಂಕಿಲೇಸಿಕಮೇವ, ನ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಮೇವ, ನ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಮೇವ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಮೇವ, ನ ಪೀತಿಸಹಗತಮೇವ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಮೇವ, ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿಮೇವ, ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಮೇವ, ಪರಿತ್ತಮೇವ, ಕಾಮಾವಚರಮೇವ, ನ ರೂಪಾವಚರಮೇವ, ನ ಅರೂಪಾವಚರಮೇವ, ಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ನೋ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ಅನಿಯತಮೇವ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಮೇವ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ, ಅನಿಚ್ಚಮೇವ, ಜರಾಭಿಭೂತಮೇವ.

೭೬೨. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ಪುರೇಜಾತವತ್ಥುಕಾ, ಪುರೇಜಾತಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಪುರೇಜಾತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪುರೇಜಾತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾ, ಬಾಹಿರಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ವತ್ಥು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ಬಾಹಿರಾ.

ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವತ್ಥುಕಾ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ, ನಾನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ.

೭೬೩. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ.

೭೬೪. ನ ಅಸಮನ್ನಾಹಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ನ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ನ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ನ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

೭೬೫. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೭೬೬. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ಅನಾಭೋಗಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ನತ್ಥಿ ಆವಟ್ಟನಾ ವಾ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಭಿನಿಪಾತಮತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಪಾತಮತ್ತಾ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಗಮನಂ ವಾ ಠಾನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಂ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಗಮನಂ ವಾ ಠಾನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಂ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾ ಪಞ್ಞಾ.

ಏವಂ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು.

ಏಕಕಂ.

೨. ದುಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೭. (೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಕೇನಚಿ ನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ.

(೩) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೫) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೬) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೭) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೮) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೯) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೦) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೨) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೩) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೫) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೬) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೭) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೮) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೧೯) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೦) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೨) ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೩) ವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಚಾರವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೪) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪೀತಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೫) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪೀತಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೬) ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೭) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೮) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೨೯) ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೦) ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೨) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೩) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಉತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(೩೫) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ?

ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಅರಹತೋ ಅಭಿಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಅರಹತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಜಾಪಿತತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ.

ಏವಂ ದುವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು.

ದುಕಂ.

೩. ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೮. (೧. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ?

ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಯಂ ಏವರೂಪಿಂ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಖನ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ರುಚಿಂ ಮುದಿಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ಪರತೋ ಅಸ್ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಯಂ ಏವರೂಪಿಂ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಖನ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ರುಚಿಂ ಮುದಿಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ಪರತೋ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೬೯. (೨. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದಾನಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ದಾನಾಧಿಗಚ್ಛ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದಾನಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೀಲಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸೀಲಂ ಆರಬ್ಭ ಸೀಲಾಧಿಗಚ್ಛ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸೀಲಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೦. (೩. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ? ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಂ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ? ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾ? ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೭೧. (೪. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ಇಮೇ ವಾ ಪನಿಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ’’.

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಅಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಇಮೇ ವಾ ಪನಿಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ’’.

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ತತ್ರುಪಾಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ.

೭೭೨. (೫. ಕ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಾಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೩. (೬. ಕ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೪. (೭. ಕ) ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೫. (೮. ಕ) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೬. (೯. ಕ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೭. (೧೦. ಕ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ತೀಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ಉಪರಿಟ್ಠಿಮಾ [ಉಪರಿಟ್ಠಿಮೇ (ಸ್ಯಾ.), ಉಪರಿಟ್ಠಿಮಂ (ಕ.)] ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೮. (೧೧. ಕ) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಿತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಮಹಗ್ಗತಾ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೭೯. (೧೨. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಪರಿತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೦. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಮಹಗ್ಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೧. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೨. (೧೩. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೮೩. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ ಪಞ್ಞಾ? ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೪. (೧೪) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾತಿ. ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಯಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಉಪ್ಪಾದಿನೀತಿ.

೭೮೫. (೧೫) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಅತೀತಾ, ಸಿಯಾ ಅನಾಗತಾ, ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ.

೭೮೬. (೧೬. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅತೀತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೭. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅನಾಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೮. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ …ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೮೯. (೧೭) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಸಿಯಾ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ.

೭೯೦. (೧೮. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಜ್ಝತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೯೧. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

೭೯೨. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’.

ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು.

ತಿಕಂ.

೪. ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೯೩. (೧. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ’’. ಠಪೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾಸವಾ ಕುಸಲಾ ಪಞ್ಞಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ.

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ? ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ಯಾ ಏವರೂಪೀ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿ ರುಚಿ ಮುದಿ ಪೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ’’.

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ.

(ಘ) ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಫಲಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ.

೭೯೪. (೨) ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ.

(ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ? ದುಕ್ಖಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ’’.

(ಖ-ಘ) ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ’’.

೭೯೫. (೩) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ.

೭೯೬. (೪. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ? ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ.

(ಖ) ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಞಾತೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ಪತ್ತೇನ ವಿದಿತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ನಯಂ ನೇತಿ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು [ಅಬ್ಭಞ್ಞಿಂಸು (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ], ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ’’.

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತರಾಗಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತದೋಸಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತಮೋಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಂಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಉತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಉತ್ತರಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನುತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅನುತ್ತರಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ’’.

(ಘ) ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ, ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಂ.

೭೯೭. (೫. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ? ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ.

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪಚಯಾಯ ನೋ ಆಚಯಾಯ.

(ಗ) ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ಚೇವ ಅಪಚಯಾಯ ಚ.

(ಘ) ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ನೇವ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ.

೭೯೮. (೬. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ? ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನ ಚ ಸಚ್ಚಾನಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ’’.

(ಖ) ಸ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನ ಚ ಸಚ್ಚಾನಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವೇಧಾಯ ನೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ’’.

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಾಯ ಚ.

(ಘ) ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ನೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ.

೭೯೯. (೭. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ? ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

(ಖ) ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

(ಗ) ಅವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

(ಘ) ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಪೀತಿಸುಖಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ.

೮೦೦. (೮) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ? ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಅತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ತತ್ರ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಞಾಣೇಸು ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ.

೮೦೧. (೯) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ? ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ.