೨. ಕರುಣಾ

೬೫೩. ಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಏಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದುಗ್ಗತಂ ದುರೂಪೇತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕರುಣಾಯೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಕರುಣಾಯ ಫರತಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕರುಣಾ? ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕರುಣಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಚಿತ್ತಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಿತ್ತಂ’’. ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಇಮಾಯ ಕರುಣಾಯ ಸಹಗತಂ ಹೋತಿ ಸಹಜಾತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ.

೬೫೪. ‘‘ಏಕಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ವಾ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ವಾ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ ದಿಸಂ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ತಿರಿಯಂ ವಾ ವಿದಿಸಂ ವಾ.

೬೫೫. ‘‘ಫರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ.

೬೫೬. ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇರಿಯತಿ ವತ್ತತಿ ಪಾಲೇತಿ ಯಪೇತಿ ಯಾಪೇತಿ ಚರತಿ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

೬೫೭. ‘‘ತಥಾ ದುತಿಯ’’ನ್ತಿ ಯಥೇವ ಏಕಂ ದಿಸಂ ತಥಾ ದುತಿಯಂ ದಿಸಂ ತಥಾ ತತಿಯಂ ದಿಸಂ ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ ದಿಸಂ ತಥಾ ಉದ್ಧಂ ತಥಾ ಅಧೋ ತಥಾ ತಿರಿಯಂ ತಥಾ ವಿದಿಸಂ.

೬೫೮. ‘‘ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ. ಪರಿಯಾದಾಯವಚನಮೇತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿ.

೬೫೯. ‘‘ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕರುಣಾ? ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕರುಣಾ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಚಿತ್ತಂ? ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಿತ್ತಂ’’. ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಇಮಾಯ ಕರುಣಾಯ ಸಹಗತಂ ಹೋತಿ ಸಹಜಾತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ.

೬೬೦. ‘‘ವಿಪುಲೇನಾ’’ತಿ ಯಂ ವಿಪುಲಂ ತಂ ಮಹಗ್ಗತಂ, ಯಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಸೋ ಅವೇರೋ, ಯೋ ಅವೇರೋ ಸೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ.

೬೬೧. ‘‘ಫರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ.

೬೬೨. ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ.