೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೪) ೧. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕಥಾ

೮೫೭. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮುಸಾ ಭಣಿತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ನ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮುಸಾ ಭಣಿತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದೀ ನ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೫೮. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ‘‘ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

೮೫೯. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಮಾತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಮಾತಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಮಾತಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತಾ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಮಾತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪಿತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಿತಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಿತಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತೋ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪಿತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅರಹಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅರಹಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತೋ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದಿತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ.

೮೬೦. ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಭೇದಕಾ ಆನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಭೇದಕಾ ಆನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೬೧. ಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅತ್ಥುಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ; ಅತ್ಥುಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ ನ ನೇರಯಿಕೋ ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ.

೮೬೨. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ;

ವಗ್ಗರತೋ ಅಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ಪಧಂಸತಿ;

ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಭೇತ್ವಾನ, ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ [ಚೂಳವ. ೩೫೪; ಅ. ನಿ. ೧೦.೩೯; ಇತಿವು. ೧೮].

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋತಿ.

ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೫) ೨. ಞಾಣಕಥಾ

೮೬೩. ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ವಿಚಯೋ ಪವಿಚಯೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾ ಉಪಲಕ್ಖಣಾ ಪಚ್ಚುಪಲಕ್ಖಣಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನನು ಅತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ವಿಚಯೋ…ಪೇ… ಪಚ್ಚುಪಲಕ್ಖಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ವಿಚಯೋ…ಪೇ… ಪಚ್ಚುಪಲಕ್ಖಣಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೮೬೪. ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

ಪುಥುಜ್ಜನೋ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯ …ಪೇ… ಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸೇನಾಸನಂ ದದೇಯ್ಯ, ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದದೇಯ್ಯ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೮೬೫. ಅತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಥುಜ್ಜನೋ ತೇನ ಞಾಣೇನ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಞಾಣಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೬) ೩. ನಿರಯಪಾಲಕಥಾ

೮೬೬. ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಅತ್ಥಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ, ನತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ, ನತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೬೭. ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ನ ವೇಸ್ಸಭೂ ನೋಪಿ ಚ ಪೇತ್ತಿರಾಜಾ,

ಸೋಮೋ ಯಮೋ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಚ ರಾಜಾ;

ಸಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಹನನ್ತಿ ತತ್ಥ, ಇತೋ ಪಣುನ್ನಂ [ಪಣುಣ್ಣಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.), ಪನುನ್ನಂ (ಸೀ.)] ಪರಲೋಕಪತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ.

೮೬೮. ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇನ್ತಿ [ಕರೋನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦; ಅ. ನಿ. ೩.೩೬)] – ತತ್ತಂ ಅಯೋಖೀಲಂ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖೀಲಂ ದುತಿಯೇ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖೀಲಂ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖೀಲಂ ದುತಿಯೇ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖೀಲಂ ಮಜ್ಝೇಉರಸ್ಮಿಂ ಗಮೇನ್ತಿ; ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ; ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತೀ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦; ಅ. ನಿ. ೩.೩೬]! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ.

ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಸಂವೇಸೇತ್ವಾ ಕುಠಾರೀಹಿ [ಕುಧಾರೀಹಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ತಚ್ಛನ್ತಿ…ಪೇ… ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಮ್ಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛನ್ತಿ…ಪೇ… ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಆದಿತ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ [ಸಞ್ಜೋತಿಭೂತಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಾರೇನ್ತಿಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾರೇನ್ತಿಪಿ…ಪೇ… ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಹನ್ತಂ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಆರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ಓರೋಪೇನ್ತಿಪಿ…ಪೇ… ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಮ್ಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ತಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ. ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚಮಾನೋ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ತಿರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದಯತಿ, ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಹಾನಿರಯೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ! ಸೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾನಿರಯೋ –

‘‘ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ಚತುದ್ವಾರೋ, ವಿಭತ್ತೋ ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋ;

ಅಯೋಪಾಕಾರಪರಿಯನ್ತೋ, ಅಯಸಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಅಯೋಮಯಾ ಭೂಮಿ, ಜಲಿತಾ ತೇಜಸಾ ಯುತಾ;

ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಸಬ್ಬದಾ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦; ಅ. ನಿ. ೩.೩೬; ಪೇ. ವ. ೭೧].

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ.

ನಿರಯಪಾಲಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೭) ೪. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ

೮೬೯. ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಸು ದೇವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದೇವಲೋಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಕೀಟಾ ಪಟಙ್ಗಾ ಮಕಸಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಅಹೀ ವಿಚ್ಛಿಕಾ ಸತಪದೀ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಾತಿ [ಗಣ್ಡುಪಾದಾತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೭೦. ನತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಏರಾವಣೋ ನಾಮ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ದಿಬ್ಬಂ ಯಾನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಏರಾವಣೋ ನಾಮ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ದಿಬ್ಬಂ ಯಾನಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ’’ತಿ.

೮೭೧. ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿಬನ್ಧಾ ಅಸ್ಸಬನ್ಧಾ [ಹತ್ಥಿಭಣ್ಡಾ ಅಸ್ಸಭಣ್ಡಾ (?)] ಯಾವಸಿಕಾ ಕಾರಣಿಕಾ ಭತ್ತಕಾರಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾತಿ.

ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೮) ೫. ಮಗ್ಗಕಥಾ

೮೭೨. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ …ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ.

ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಮಗ್ಗಾನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಸಚ್ಚಾನಂ ಚತುರೋ ಪದಾ;

ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಾನಂ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿ [ಧ. ಪ. ೨೭೩ ಧಮ್ಮಪದೇ].

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ.

೮೭೩. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ನ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸಾ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ, ಸೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೭೪. ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧]! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ.

೮೭೫. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಸುಭದ್ದ, ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೋಪಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತತಿಯೋಪಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಚತುತ್ಥೋಪಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖೋ, ಸುಭದ್ದ, ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೋಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯೋಪಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥೋಪಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಸುಭದ್ದ, ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಇಧೇವ, ಸುಭದ್ದ, ಸಮಣೋ, ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ, ಇಧ ತತಿಯೋ ಸಮಣೋ, ಇಧ ಚತುತ್ಥೋ ಸಮಣೋ. ಸುಞ್ಞಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ಸಮಣೇಭಿ ಅಞ್ಞೇಹೀ’’ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೪]! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ.

ಮಗ್ಗಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ

(೧೯೯) ೬. ಞಾಣಕಥಾ

೮೭೬. ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ ಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾ…ಪೇ… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ಅರಹತ್ತಫಲಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೮೭೭. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ ಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ [ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಪಹೀನನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ [ದುಕ್ಖನಿರೋಧಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಭಾವೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಭಾವಿತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ [ಮಹಾವ. ೧೫; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦]! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ ಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರನ್ತಿ.

ಞಾಣಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಮಾತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆನನ್ತರಿಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಞಾಣಂ, ನತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾ, ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕಂ ಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರನ್ತಿ.

ಚತುತ್ಥೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ನಿಗ್ಗಹೋ, ಪುಞ್ಞಸಞ್ಚಯೋ, ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅತೀತೇನ ಚ ಮಾತುಘಾತಕೋ.