(೩೯) ೭. ಲಕ್ಖಣಕಥಾ

೪೦೦. ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪದೇಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪದೇಸಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತಿಭಾಗಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಿಭಾಗಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಉಪಡ್ಢಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪಡ್ಢಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಾದಿಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತಾದಿಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೦೧. ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ದೇವಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ [ದೀ. ನಿ. ೨.೨೭; ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೫ ವುತ್ತಂ ದಿಸ್ಸಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ], ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ದೇವಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತು ಪುರತೋ ಠಪೇನ್ತಿ – ‘‘ಅತ್ತಮನಾ, ದೇವಿ, ಹೋಹಿ! ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ತೇ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತು ಪುರತೋ ಠಪೇನ್ತಿ – ‘‘ಅತ್ತಮನಾ, ದೇವಿ, ಹೋಹಿ! ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ತೇ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ದ್ವೇ ಉದಕಸ್ಸ ಧಾರಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಏಕಾ ಸೀತಸ್ಸ, ಏಕಾ ಉಣ್ಹಸ್ಸ – ಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ಮಾತು ಚ, ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ದ್ವೇ ಉದಕಸ್ಸ ಧಾರಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಏಕಾ ಸೀತಸ್ಸ, ಏಕಾ ಉಣ್ಹಸ್ಸ – ಯೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ಮಾತು ಚಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ಅಭಿಮುಖೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇತಮ್ಹಿ ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇ, ಸಬ್ಬಾ ಚ ದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಆಸಭಿಞ್ಚ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಜೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ಅಭಿಮುಖೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇತಮ್ಹಿ ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇ, ಸಬ್ಬಾ ಚ ದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಆಸಭಿಞ್ಚ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಜೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ಮಹತೋ ಆಲೋಕಸ್ಸ ಮಹತೋ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ಮಹತೋ ಆಲೋಕಸ್ಸ ಮಹತೋ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಕತಿಕಾಯೋ ಸಮನ್ತಾ ಬ್ಯಾಮಂ ಓಭಾಸತಿ, ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಕತಿಕಾಯೋ ಸಮನ್ತಾ ಬ್ಯಾಮಂ ಓಭಾಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೦೨. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ [ನ ಅಞ್ಞಾ (ಕ.)]! ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಕರತನಂ, ಹತ್ಥಿರತನಂ, ಅಸ್ಸರತನಂ, ಮಣಿರತನಂ, ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಗಹಪತಿರತನಂ, ಪರಿಣಾಯಕರತನಮೇವ ಸತ್ತಮಂ. ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸೂರಾ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೩.೨೦೦]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ.

ಲಕ್ಖಣಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.