(೧೬) ೭. ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾ

೩೩೫. ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಉಪಡ್ಢದಿವಸೋ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ, ಉಪಡ್ಢದಿವಸೋ ವಯಕ್ಖಣೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದಿವಸೋ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ, ದಿವಸೋ ವಯಕ್ಖಣೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಚತ್ತಾರೋ ದಿವಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ದಿವಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ದಸ ದಿವಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ವೀಸತಿ ದಿವಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಮಾಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ದಸ ಮಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸಂವಚ್ಛರಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ವಸ್ಸಸತಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಕಪ್ಪಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸೋಳಸ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಬಾತ್ತಿಂಸ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸೋಳಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರೀಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತುರಾಸೀತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇಚತ್ತಾರೀಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ, ದ್ವೇಚತ್ತಾರೀಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಯಕ್ಖಣೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಞ್ಞೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕಾಹಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ ಯಥಯಿದಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಮಾಪಿ ನ ಸುಕರಾ ಯಾವ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ [ಅ. ನಿ. ೧.೪೮]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾ’’ತಿ.

ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕ್ಕಟೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪವನೇ ಚರಮಾನೋ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಬಹೂಸು)] ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ ಇತಿಪಿ ಮನೋ ಇತಿಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿಪಿ ತಂ ರತ್ತಿಯಾ ಚ ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞದೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೧]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾ’’ತಿ.

೩೩೬. ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ… ರಾಗಸಹಗತಂ… ದೋಸಸಹಗತಂ… ಮೋಹಸಹಗತಂ… ಮಾನಸಹಗತಂ… ದಿಟ್ಠಿಸಹಗತಂ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ… ಥಿನಸಹಗತಂ… ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ… ಅಹಿರಿಕಸಹಗತಂ… ಅನೋತ್ತಪ್ಪಸಹಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತಿ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತಿ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತಿ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ದಿವಸಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ; ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ; ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಆಲೋಕೇತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಲೋಕೇತಿ; ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಲೋಕೇತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಆಲೋಕೇತಿ; ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸಾರೇತಿ; ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸಾರೇತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮಿಞ್ಜೇತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೩೩೭. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ…ಪೇ… ತಾವತಿಂಸಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಯಾಮಾನಂ ದೇವಾನಂ… ತುಸಿತಾನಂ ದೇವಾನಂ… ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ದೇವಾನಂ… ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ದೇವಾನಂ… ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಪರಿತ್ತಾಭಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಪರಿತ್ತಸುಭಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಅಪ್ಪಮಾಣಸುಭಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಸುಭಕಿಣ್ಹಾನಂ ದೇವಾನಂ … ವೇಹಪ್ಫಲಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಅವಿಹಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಅತಪ್ಪಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಸುದಸ್ಸಾನಂ ದೇವಾನಂ… ಸುದಸ್ಸೀನಂ ದೇವಾನಂ… ಅಕನಿಟ್ಠಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ವಸ್ಸಸತಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಕಪ್ಪಸ್ಸ ತತಿಯಭಾಗಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ಉಪಡ್ಢಕಪ್ಪಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಸೋಳಸ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಬಾತ್ತಿಂಸ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪೇ ತಿಟ್ಠತಿ… ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ… ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ… ಅಕನಿಟ್ಠಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸೋಳಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಅಕನಿಟ್ಠಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಸೋಳಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ ದೇವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಚವನ್ತಿ ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ ದೇವಾ ಯೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಚವನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.