೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

(೧೭) ೮. ಕುಕ್ಕುಳಕಥಾ

೩೩೮. ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಕಾಯಿಕಂ ಸುಖಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ, ದಿಬ್ಬಂ ಸುಖಂ, ಮಾನುಸಕಂ ಸುಖಂ, ಲಾಭಸುಖಂ, ಸಕ್ಕಾರಸುಖಂ, ಯಾನಸುಖಂ, ಸಯನಸುಖಂ, ಇಸ್ಸರಿಯಸುಖಂ, ಆಧಿಪಚ್ಚಸುಖಂ, ಗಿಹಿಸುಖಂ, ಸಾಮಞ್ಞಸುಖಂ, ಸಾಸವಂ ಸುಖಂ, ಅನಾಸವಂ ಸುಖಂ, ಉಪಧಿಸುಖಂ, ನಿರೂಪಧಿಸುಖಂ, ಸಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ, ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ, ಸಪ್ಪೀತಿಕಂ ಸುಖಂ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕಂ ಸುಖಂ, ಝಾನಸುಖಂ, ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ, ಕಾಮಸುಖಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ, ವಿವೇಕಸುಖಂ, ಉಪಸಮಸುಖಂ, ಸಮ್ಬೋಧಸುಖನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಂ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಉಪಾಯಾಸಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ! ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಆದಿತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ, ರೂಪಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ; ಯಮಿದಂ [ಯಮ್ಪಿದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೮)] ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ ದೋಸಗ್ಗಿನಾ ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಸೋತಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಸದ್ದಾ ಆದಿತ್ತಾ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಗನ್ಧಾ ಆದಿತ್ತಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಆದಿತ್ತಾ, ರಸಾ ಆದಿತ್ತಾ…ಪೇ… ಕಾಯೋ ಆದಿತ್ತೋ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಆದಿತ್ತಾ…ಪೇ… ಮನೋ ಆದಿತ್ತೋ, ಧಮ್ಮಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ; ಯಮಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ ದೋಸಗ್ಗಿನಾ ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ [ಮಹಾವ. ೫೪; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೮]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ [ತೇನ ಹಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.), ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ (ಕ.)] – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಗುಣಾ! ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೬; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೬೮]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಲಾಭಾ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಣೋ ವೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ [ಪಟಿವಿದ್ಧೋ (ಬಹೂಸು)] ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಾಯ! ದಿಟ್ಠಾ ಮಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಿಕಾ ನಾಮ ನಿರಯಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅನಿಟ್ಠರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಇಟ್ಠರೂಪಂ, ಅಕನ್ತರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಕನ್ತರೂಪಂ, ಅಮನಾಪರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಮನಾಪರೂಪಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತಿ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತಿ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ಅನಿಟ್ಠರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಇಟ್ಠರೂಪಂ, ಅಕನ್ತರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಕನ್ತರೂಪಂ, ಅಮನಾಪರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಮನಾಪರೂಪ’’ನ್ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೩೫]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ [ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಲಾಭಾ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಣೋ ವೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಾಯ! ದಿಟ್ಠಾ ಮಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಿಕಾ ನಾಮ ಸಗ್ಗಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಇಟ್ಠರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಅನಿಟ್ಠರೂಪಂ, ಕನ್ತರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಅಕನ್ತರೂಪಂ, ಮನಾಪರೂಪಞ್ಞೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನೋ ಅಮನಾಪರೂಪಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತಿ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತಿ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ಇಟ್ಠರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಅನಿಟ್ಠರೂಪಂ, ಕನ್ತರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಅಕನ್ತರೂಪಂ, ಮನಾಪರೂಪಞ್ಞೇವ ವಿಜಾನಾತಿ ನೋ ಅಮನಾಪರೂಪ’’ನ್ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೩೫]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ‘‘ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ [ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫],’’ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ [ಧ. ಪ. ೨೭೭; ಮ. ನಿ. ೧.೩೫೬]? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ,’’ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ,’’ ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದಾನಂ ಅನಿಟ್ಠಫಲಂ ಅಕನ್ತಫಲಂ ಅಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಸೇಚನಕಫಲಂ ದುಕ್ಖುದ್ರಯಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ಸೀಲಂ…ಪೇ… ಉಪೋಸಥೋ…ಪೇ… ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅನಿಟ್ಠಫಲಂ ಅಕನ್ತಫಲಂ ಅಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಸೇಚನಕಫಲಂ ದುಕ್ಖುದ್ರಯಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

ನನು ದಾನಂ ಇಟ್ಠಫಲಂ ಕನ್ತಫಲಂ ಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಅಸೇಚನಕಫಲಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಸುಖವಿಪಾಕನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ದಾನಂ ಇಟ್ಠಫಲಂ ಕನ್ತಫಲಂ ಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಅಸೇಚನಕಫಲಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ನನು ಸೀಲಂ… ಉಪೋಸಥೋ… ಭಾವನಾ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇಟ್ಠಫಲಂ ಕನ್ತಫಲಂ ಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಅಸೇಚನಕಫಲಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಸುಖವಿಪಾಕನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇಟ್ಠಫಲಂ ಕನ್ತಫಲಂ ಮನುಞ್ಞಫಲಂ ಅಸೇಚನಕಫಲಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಸುಖವಿಪಾಕನ್ತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಸುಖೋ ವಿವೇಕೋ ತುಟ್ಠಸ್ಸ, ಸುತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸತೋ;

ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ಸುಖಂ ಲೋಕೇ, ಪಾಣಭೂತೇಸು ಸಂಯಮೋ.

‘‘ಸುಖಾ ವಿರಾಗತಾ ಲೋಕೇ, ಕಾಮಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ;

ಅಸ್ಮಿಮಾನಸ್ಸ ಯೋ ವಿನಯೋ, ಏತಂ ವೇ ಪರಮಂ ಸುಖಂ [ಮಹಾವ. ೫; ಉದಾ. ೧೧ ಉದಾನೇ ಚ].

‘‘ತಂ ಸುಖೇನ ಸುಖಂ ಪತ್ತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಮೇವ ತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಏತಂ ವೇ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನೋಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿ.

ಕುಕ್ಕುಳಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.