೮. ಅನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಮರಣಸ್ಸತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ಇತೋತಿ ದೇವತಾನುಸ್ಸತಿಯಾ. ಸಾ ಹಿ ಛಸು ಅನುಸ್ಸತೀಸು ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಆಸನ್ನಾ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ಚ. ಅನನ್ತರಾಯಾತಿ ತದನನ್ತರಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಮರಣಸ್ಸ ಸತಿ ಮರಣಸ್ಸತೀತಿ ಮರಣಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ ‘‘ಜರಾಮರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಧಾತು. ೭೧) ವಚನತೋ ಚುತಿಖನ್ಧಾನಂ ವಿನಾಸೋ ಮರಣನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ತಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಿನಾಸಭಾವೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಾನಂ ಪಚ್ಚುಪತಿಟ್ಠತೀತಿ ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸುಪಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೨೩೬; ದೀ. ನಿ. ೨.೩೯೦; ಮ. ನಿ. ೧.೯೨, ೧೨೩). ತತ್ಥ ಏಕಭವಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಏಕೇನ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೋತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಬನ್ಧಸ್ಸ ವಿಚ್ಛೇದೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾದಿವಸೇನ ಅನ್ತರಧಾನಂ. ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಣನ್ತಿ ಅರಹತೋ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಚ್ಛೇದಭೂತಂ ಮರಣಂ. ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಭಙ್ಗಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ಉದಯವಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಖಣಸ್ಸ ಭಙ್ಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಖಣಿಕಮರಣನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಖಣವನ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಮರಣಂ. ಯಂ ಖನ್ಧಪ್ಪಬನ್ಧಂ ಉಪಾದಾಯ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಅಲ್ಲತಾದಿವಿಗಮನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮತವೋಹಾರೋ ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಂ. ನ ತಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ತಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಖಣಿಕಸಮ್ಮುತಿಮರಣಂ ಇಧ ಮರಣಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅಬಾಹುಲ್ಲತೋ, ಅನುಪಟ್ಠಹನತೋ, ಅಸಂವೇಗವತ್ಥುತೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೇನ. ಆಯುಆದೀನಂ ಖಯಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಕಾಲಮರಣಂ. ತೇಸಂ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅಕಾಲಮರಣಂ. ‘‘ಕಾಲಮರಣಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾಧಿಕಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ವಿಪತ್ತಿಭವವಸೇನ ಪನ ‘‘ಪಾಪಕ್ಖಯೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಆಯುಸನ್ತಾನಜನಕಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಆಯುಪ್ಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಪವತ್ತಾಪನಕಾನಂ ಆಹಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ. ವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಾನುರೂಪಂ ದಾತಬ್ಬವಿಪಾಕಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಗತಿಕಾಲಾಹಾರಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಅಭಾವೇನಾತಿ ದೇವಾನಂ ವಿಯ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಪಠಮಕಪ್ಪಿಯಾನಂ ವಿಯ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಉತ್ತರಕುರುಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಆಹಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವೇನ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಉತುಸುಕ್ಕಸೋಣಿತಾದಿಂ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹತಿ. ಅಜ್ಜತನಕಾಲಪುರಿಸಾನಂ ವಿಯಾತಿ ವಿಯ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನೇ ಪಟ್ಠಪಿತೋ, ಅಜ್ಜತನಕಾಲಪುರಿಸಾನಂ ವಸ್ಸಸತಮತ್ತಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ಆಯುನೋ ಖಯವಸೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವಂ ಹಿ ಅನಾಗತೇಪಿ ಪರಮಾಯುನೋ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ ಹೋತಿ, ಅತೀತೇ ಪನ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಯ ಕಾಲಾಹಾರಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭಾವೇನ ಅನೇಕವಸ್ಸಸಹಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣೋಪಿ ಆಯು ಅಹೋಸಿ. ಅಯಞ್ಚ ವಿಭಾಗೋ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಲಾಬುರಾಜಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನನ್ದಯಕ್ಖನನ್ದಮಾಣವಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಯಂ ‘‘ಕಾಲಮರಣಂ ಅಕಾಲಮರಣಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯಮರಣಂ ಆಯುಕ್ಖಯಮರಣಂ ಉಭಯಕ್ಖಯಮರಣಂ ಉಪಕ್ಕಮಮರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಮರಣಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ.

೧೬೮. ಯೋನಿಸೋತಿ ಉಪಾಯೇನ. ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಮರಣಾರಮ್ಮಣೋ ಮನಸಿಕಾರೋ. ಯೇನ ಪನ ಉಪಾಯೇನ ಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ, ತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಯತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಯತೋತಿ ಅನುಪಾಯೇನ ಸತಿಂ, ಸಂವೇಗಂ, ಞಾಣಞ್ಚ ಅನುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರತೋ. ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಸೋಕಪಾಮೋಜ್ಜಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ, ಸಂವೇಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಂ, ಸನ್ತಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಞ್ಚ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸತಿಸಂವೇಗಞಾಣವಿಹರತೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ‘‘ಮರಣಂ ನಾಮೇತಂ ಜಾತಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಸರತಿ, ತತ್ಥ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಚ, ತಸ್ಸ ಇಟ್ಠಜನಮರಣಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸೋಕಾದಯೋ ಅನೋಕಾಸಾವ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತಯತೋ ಏತೇ ದೋಸಾ, ತಸ್ಮಾ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಅರಞ್ಞಸುಸಾನಾದೀಸು. ಹತಮತಸತ್ತೇತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಹತೇ, ಸರಸೇನ ಮತೇ ಚ ಸತ್ತೇ. ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಯೇಸಂ ತೇ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀ, ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ. ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಞಾಣುತ್ತರಸ್ಸ.

೧೬೯. ವಧಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋತಿ ಘಾತಕಸ್ಸ ವಿಯ ಪತಿ ಪತಿ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ ಆಸನ್ನಭಾವತೋ. ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿತೋತಿ ಆರೋಗ್ಯಾದಿಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ವಿಯ ಜೀವಿತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಪಜ್ಜನತೋ. ಉಪಸಂಹರಣತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಮರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಉಪನಯನತೋ. ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣತೋತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಬಹೂನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವತೋ. ಆಯುದುಬ್ಬಲತೋತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ. ಅನಿಮಿತ್ತತೋತಿ ಮರಣಸ್ಸ ವವತ್ಥಿತನಿಮಿತ್ತಾಭಾವತೋ. ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛನ್ನಭಾವತೋ. ಖಣಪರಿತ್ತತೋತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಣಸ್ಸ ಇತ್ತರಭಾವತೋ.

ವಧಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಧಕಸ್ಸ ವಿಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಾರಯಮಾನೋತಿ ಆಗುರೇನ್ತೋ ಪಹರಣಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋವ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಮೀಪೇ ಏವ. ಜರಾಮರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಮಕುಳಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಂಸುವಿರಹಿತಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಾ ಜರಾಮರಣವಿರಹಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಉಪಮಾ. ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಮಕುಳಂ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪಂಸುವಿರಹಿತಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಸತ್ತಾ ಪನ ಕಥಞ್ಚಿಪಿ ಜರಾಮರಣವಿರಹಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಖಣಿಕಮರಣಂ ತಾವ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಯದಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಜರಾಮರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವ ಮರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅವಸ್ಸಂ ಮರಣತೋತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಮರಿತಬ್ಬತೋ, ಏಕನ್ತೇನ ಮರಣಸಬ್ಭಾವತೋ ವಾ. ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾತಿ ಪಬ್ಬತತೋ ಆಗತಾ. ಹಾರಹಾರಿನೀತಿ ಪವಾಹೇ ಪತಿತಸ್ಸ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಕಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಹರಣಸೀಲಾ. ಸನ್ದತೇವಾತಿ ಸವತಿ ಏವ. ವತ್ತತೇವಾತಿ ಪವಾಹವಸೇನ ವತ್ತತಿ ಏವ ನ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಯಮೇಕರತ್ತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸಂ ಏಕರತ್ತಿಯಂ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ವಾ. ಪಠಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ. ಗಬ್ಭೇತಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ. ಮಾಣವೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸತ್ತಾ ರತ್ತಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ರತ್ತಿಗ್ಗಹಣಂ. ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೋವಾತಿ ಉಟ್ಠಿತಅಬ್ಭೋ ವಿಯ, ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ವಾ ಉಟ್ಠಿತೋವ ಮರಣಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೋ ಯಾತೀತಿ ಸೋ ಮಾಣವೋ ಯಾತಿ, ಪಠಮಕ್ಖಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತೇವ. ಸ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತೀತಿ ಸೋ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಮರಣಂಯೇವ ಉಪಗಚ್ಛತಿ.

ಕುನ್ನದೀನನ್ತಿ ಪಬ್ಬತತೋ ಪತಿತಾನಂ ಖುದ್ದಕನದೀನಂ. ಪಾತೋ ಆಪೋರಸಾನುಗತಬನ್ಧನಾನನ್ತಿ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ದಿವಾ ಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪೇನ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುನ ರತ್ತಿಯಂ ಬನ್ಧನಮೂಲಂ ಉಪಗತೇನ ಆಪೋರಸೇನ ತಿನ್ತಸಿಥಿಲಬನ್ಧನತಾಯ ಪಾತೋ ಆಪೋರಸಾನುಗತಬನ್ಧನಾನಂ.

ಅಚ್ಚಯನ್ತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಉಪರುಜ್ಝತೀತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಉದಕಮೇವ ಓದಕಂ, ಉದಕೋಘಂ ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯು ಖೀಯತಿ ಮಚ್ಚಾನಂ. ಪಪತತೋತಿ ಪಪತನತೋ ಭಯಂ ಸಾಮಿಕಾನಂ ರುಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮೇ ವಿನಿಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾನಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ. ಉಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ ಉಗ್ಗಮನನಿಮಿತ್ತಂ. ಮಾ ಮಂ ಅಮ್ಮ ನಿವಾರಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಕೋಚಿ ಮಿತ್ತಮುಖಸತ್ತುರನ್ಧಗವೇಸೀ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋಪಿ ನ ಹನೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನ ಏಕಂಸೇನ ಹನತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಹಜಾತಿಯಾ ಆಗತತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಜೀವಿತಹರಣತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೭೦. ನನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ಸುಖೀತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ, ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ ಚ ಸುಖಸಮಙ್ಗೀ. ದೇಹಬನ್ಧೇನಾತಿ ಸರೀರೇನ. ಅಸೋಕೋತಿ ಅಸೋಕಮಹಾರಾಜಾ. ಸೋಕಮಾಗತೋತಿ ಸೋಚಿತಬ್ಬತಂ ಗತೋ.

ಆರೋಗ್ಯಂ ಯೋಬ್ಬನಾನಂ. ಬ್ಯಾಧಿಜರಾಪರಿಯೋಸಾನತಾ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನತಾಯ ಉದಾಹರಣವಸೇನ ಆನೀತಾ, ಪಚ್ಚಯಭಾಗವಸೇನ ವಾ. ಲೋಕೋಯೇವ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಯಥಾ ಸತ್ತಾವಾಸಾತಿ, ಸನ್ನಿವಸಿತಬ್ಬತಾಯ ವಾ ಸತ್ತನಿಕಾಯೋ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ. ಅನುಗತೋತಿ ಅನುಬನ್ಧೋ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ವಿಯ. ಅನುಸಟೋತಿ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ ಉಪವಿಸೇನ ವಿಯ. ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಮದ್ದಹತ್ಥೀಹಿ ವಿಯ. ಅಬ್ಭಾಹತೋತಿ ಪಹಟೋ ಭೂತೇಹಿ ವಿಯ.

ಸೇಲಾತಿ ಸಿಲಾಮಯಾ, ನ ಪಂಸುಆದಿಮಯಾ. ವಿಪುಲಾತಿ ಮಹನ್ತಾ ಅನೇಕಯೋಜನಾಯಾಮವಿತ್ಥಾರಾ. ನಭಂ ಆಹಚ್ಚಾತಿ ವಿಪುಲತ್ತಾ ಏವ ಆಕಾಸಂ ಅಭಿವಿಹಚ್ಚ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಫರಿತ್ವಾ. ಅನುಪರಿಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅನುವಿಚರೇಯ್ಯುಂ. ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಆಘಾತಿತಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತಾ. ಅಧಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಧಿಭವನ್ತಿ. ಕುಲೇನ ವಾ ರೂಪೇನ ವಾ ಸೀಲೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ವಾ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ನ ಕಞ್ಚಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ತೇಹಿ ಏವ ನಿಹೀನೋತಿ ಅವಮಞ್ಞಮಾನಾಯ ಸುದ್ದಾದೀಸು ನ ಕಞ್ಚಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಬ್ಬಮೇವ ಅಭಿಮದ್ದತಿ ನಿಮ್ಮಥತಿ. ದಣ್ಡಾದಿಉಪಾಯಾ ಚ ತತ್ಥ ಅವಿಸಯಾ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ತತ್ಥ ಹತ್ಥೀನಂ ಭೂಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮನ್ತಯುದ್ಧೇನಾತಿ ಆಥಬ್ಬಣವೇದವಿಹಿತೇನ ಮನ್ತಸಙ್ಗಾಮಪ್ಪಯೋಗೇನ. ಧನೇನಾತಿ ಧನದಾನೇನ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ. ತೇನ ಸಾಮಂ, ಭೇದಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೧೭೧. ಪರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಸಂಹರಣತೋತಿ ಪರೇಹಿ ಮತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ತೇಪಿ ನಾಮ ಮತಾ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾದಿಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಉಪನಯನತೋ. ಯಸಮಹತ್ತತೋತಿ ಪರಿವಾರಮಹತ್ತತೋ, ವಿಭವಮಹತ್ತತೋ ಚ. ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತತೋತಿ ಮಹಾಪುಞ್ಞಭಾವತೋ. ಥಾಮಮಹತ್ತತೋತಿ ವೀರಿಯಬಲಮಹತ್ತತೋ. ಯುಧಿಟ್ಠಿಲೋ ಧಮ್ಮಪುತ್ತೋ. ಚಾನುರೋ ಯೋ ಬಲದೇವೇನ ನಿಬ್ಬುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಮಾರಿತೋ.

ಸಹ ಇದ್ಧೀಹೀತಿ ವೇಜಯನ್ತಕಮ್ಪನನನ್ದೋಪನನ್ದದಮನಾದೀಸು ದಿಟ್ಠಾನುಭಾವಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಚ್ಚುಮುಖಂ ಪವಿಟ್ಠೋ.

ಕಲಂ ನಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಪೂರಣಭಾಗಂ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಆಯಸ್ಮತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಸೋಳಸಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಂ ಭಾಗಂ ಸೋಳಸಧಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಏಕಭಾಗಸಙ್ಖಾತಂ ಕಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಾ ನ ಅಗ್ಘನ್ತೀತಿ.

ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಞಾಯೇನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಞಾಣವೀರಿಯಬಲೇನಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೇಸು ಹಿ ಸಿದ್ಧೇಸು ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಸಿದ್ಧೋವ ಹೋತೀತಿ. ಏಕಾಕೀಭಾವೇನ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ. ಪರತೋಘೋಸೇನ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಭೂತಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಾಕುಪ್ಪಾತಿ ಸಯಮ್ಭುನೋ.

ಹತ್ಥಗತಸುವಣ್ಣವಲಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ವಂಸಕಳೀರಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸತ್ತತಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ತಂ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಗಮ್ಮ. ವೀಮಂಸನ್ತಾತಿ ಪವತ್ತಿನಿವತ್ತಿಯೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಮಹನ್ತಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಸನಟ್ಠೇನ ಮಹೇಸಯೋ. ಏಕಚರಿಯನಿವಾಸೇನಾತಿ ಏಕಚರಿಯನಿವಾಸಮತ್ತೇನ, ನ ಸೀಲಾದಿನಾ. ಖಗ್ಗಮಿಗಸಿಙ್ಗಸಮಾ ಉಪಮಾ ಯೇಸಂ, ಖಗ್ಗಮಿಗಸಿಙ್ಗಂ ವಾ ಸಮೂಪಮಾ ಯೇಸಂ ತೇ ಖಗ್ಗಸಿಙ್ಗಸಮೂಪಮಾ.

ತಮ್ಬನಖತುಙ್ಗನಖತಾದಿಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾದೀಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿಚಿತ್ರೋ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತೋ ರೂಪಕಾಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸೀತಿ…ಪೇ… ರೂಪಕಾಯೋ. ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಗುಣರತನೇಹಿ ಸಮಿದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಕಾಯೋ. ಠಾನಸೋತಿ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ.

ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಧಮ್ಮಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನವಿಪುಲಾಪರಿಮೇಯ್ಯಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸ್ಸ, ವಸಂ ನಾಗತಂ ಅನುಪಗಮನವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮರಣಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮರಣಸಾಮಞ್ಞೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮರಣಸಾಮಞ್ಞತಾ, ತಾಯ.

೧೭೨. ಕಿಮಿಕುಲಾನನ್ತಿ ಕಿಮಿಸಮೂಹಾನಂ, ಕಿಮಿಜಾತೀನಂ ವಾ. ಜೀಯನ್ತೀತಿ ಜರಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ.

ನಿಕ್ಖನ್ತೇತಿ ವೀತಿವತ್ತೇ. ಪಟಿಹಿತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಾನುಗತಾಯ. ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಸಾ ಯಥಾವುತ್ತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾವ, ಅಥ ಖೋ ಮಮ ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಸತ್ಥಕೇನ ವಿಯ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಕನ್ತನಕಾ ಮರಣಕಾಲೇ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಚ್ಛೇದನಕವಾತಾ ಸತ್ಥಕವಾತಾ.

೧೭೩. ಅಬಲನ್ತಿ ಬಲಹೀನಂ. ದುಬ್ಬಲನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅಭಾವತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ದು-ಸದ್ದೋ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ಅ. ನಿ. ೧೦.೭೫) ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೯) ವಿಯ. ತದೇತಂ ಆಯು. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಮವುತ್ತಿತಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೋವ. ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತನಾಸಿಕವಾತೇ ಅನ್ತೋ ಅಪವಿಸನ್ತೇ, ಪವಿಟ್ಠೇ ವಾ ಅನಿಕ್ಖಮನ್ತೇತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೋ ವಿಯ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಾಸಿಕವಾತಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಧಿಮತ್ತತಾಯ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿನಾ. ತದಭಾವೋ ಹಿ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಸಮವುತ್ತಿತಾ. ಅತಿಸೀತೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿಪಜ್ಜನಂ ಮಹಿಂಸರಟ್ಠಾದೀಸು ಹಿಮಪಾತಕಾಲೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸೀತೇನ ಭಿನ್ನಸರೀರಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಅತಿಉಣ್ಹೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ವಿಪಜ್ಜನಂ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾಯ ಪಚ್ಛಿಂ, ತತ್ಥ ಠಪಿತಂ ಉಪರಿ ಸಾಟಕಂ, ಪುತ್ತಞ್ಚ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮತಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಸಮವುತ್ತಿತಾ ಪಕೋಪಾಭಾವೋ. ಪಥವೀಧಾತುಆದೀನಂ ಪಕೋಪೇನ ಸರೀರಸ್ಸ ವಿಕಾರಾಪತ್ತಿ ಪರತೋ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥಾಯಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಯುತ್ತಕಾಲೇತಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಖುದ್ದಾಭಿಭೂತಕಾಲೇ.

೧೭೪. ಅವವತ್ಥಾನತೋತಿ ಕಾಲಾದಿವಸೇನ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ. ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವವತ್ಥಾನಂ, ನಿಚ್ಛಯೋ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ’’ತಿ. ನ ನಾಯರೇತಿ ನ ಞಾಯನ್ತಿ.

ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರನ್ತಿ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಓರಕಾಲಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಪರಮಾಯುತೋ ಓರಕಾಲಂ ಏವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಪರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಅಬ್ಬುದಪೇಸೀತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಬ್ಬುದಕಾಲೇ ಪೇಸಿಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾಲ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಕಾಲೋತಿ ಇಧ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿವೇಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಇಧೇವ ದೇಹೇನ ಪತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋತಿ ನಗರೇ ಜಾತಾನಂ ಗಾಮೇ, ಗಾಮೇ ಜಾತಾನಂ ನಗರೇ, ವನೇ ಜಾತಾನಂ ಜನಪದೇ, ಜನಪದೇ ಜಾತಾನಂ ವನೇತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ. ಇತೋ ಚುತೇನಾತಿ ಇತೋ ಗತಿತೋ ಚುತೇನ. ಇಧ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗತಿಯಂ. ಯನ್ತಯುತ್ತಗೋಣೋ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಯನ್ತೇ ಯುತ್ತಗೋಣೋ ಯನ್ತಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಲೋಕೋ ಗತಿಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಉಪಮಾ.

೧೭೫. ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ವಸ್ಸಸತತೋ ಉಪರಿ ‘‘ದಸ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ, ವೀಸತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದುತಿಯಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಾಪುಣನ್ತೋ ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ ಜೀವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಮನೀಯೋತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ. ಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಪರಲೋಕೋ.

ಹೀಳೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಭವೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಭಾವೇಯ್ಯ. ನನ್ತಿ ಆಯುಂ. ಸುಪೋರಿಸೋತಿ ಸಾಧುಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಞವಾ. ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆದಿತ್ತಸೀಸೋವಾ’’ತಿ.

ಸತ್ತಹಿ ಉಪಮಾಹೀತಿ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಿಣಗ್ಗೇ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದು ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಹೋತಿ. ಉದಕೇ ಉದಕಪುಬ್ಬುಳಂ. ಉದಕೇ ದಣ್ಡರಾಜಿ. ನದೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ದೂರಙ್ಗಮಾ ಸೀಘಸೋತಾ ಹಾರಹಾರಿನೀ. ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಖೇಳಪಿಣ್ಡಂ ಸಂಯೂಹಿತ್ವಾ ಅಕಸಿರೇನೇವ ವಮೇಯ್ಯ. ದಿವಸಂ ಸನ್ತತ್ತೇ ಅಯೋಕಟಾಹೇ ಮಂಸಪೇಸಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ. ಗಾವೀ ವಜ್ಝಾ ಆಘಾತನಂ ನೀಯಮಾನಾ ಯಂ ಯದೇವ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರತಿ, ಸನ್ತಿಕೇವ ಹೋತಿ ವಧಸ್ಸ, ಸನ್ತಿಕೇವ ಮರಣಸ್ಸ, ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗೋವಜ್ಝೂಪಮಂ ಜೀವಿತಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕಂ ಬಹುದುಕ್ಖಂ ಬಹುಪಾಯಾಸಂ ಮನ್ತಾಯಂ ಬೋದ್ಧಬ್ಬಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ, ಚರಿತಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ನತ್ಥಿ ಜಾತಸ್ಸ ಅಮರಣ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೭೪) –

ಏವಮಾಗತಾಹಿ ಇಮಾಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ.

ರತ್ತಿನ್ದಿವನ್ತಿ ಏಕಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ. ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧಾವಹಂ ಸತ್ಥು ಓವಾದಂ. ಬಹುಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಂ ವತ ಮಯಾ ಅತ್ತಹಿತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತದನ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಖಣಂ ತತ್ತಕಂ ವೇಲಂ. ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಏಕಂ ದಿವಸಂ ಯಾಪನಪ್ಪಹೋನಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ. ದನ್ಧನ್ತಿ ಮನ್ದಂ ಚಿರಾಯ. ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಯೋ ಅವಿಸ್ಸಾಸನೀಯೋ.

೧೭೬. ಚಿತ್ತೇ ಧರನ್ತೇಯೇವ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತವೋಹಾರೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅತಿಇತ್ತರೋ ಖಣೋ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ, ಯಥಯಿದಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೪೮; ಕಥಾ. ೩೩೫). ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ಲಹುಸಂ ಇತ್ತರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪರಮತ್ಥತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಪರಮತ್ಥತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಾಯಂ ‘‘ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ತಾನಂ (ದೀ. ನಿ. ೨.೭; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೫; ಅ. ನಿ. ೭.೭೪) ಜೀವಿತಪ್ಪವತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಪಬನ್ಧವಿಸಯತ್ತಾ ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಅತಿಪರಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಾ ಧನುಗ್ಗಹಾ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ ಕತಹತ್ಥಾ ಕತೂಪಾಸನಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಠಿತಾ ಅಸ್ಸು, ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘ಅಹಂ ಇಮೇಸಂ…ಪೇ… ಕತೂಪಾಸನಾನಂ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಕಣ್ಡೇ ಖಿತ್ತೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಪಥವಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಯಥಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಜವೋ, ಯಥಾ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಜವೋ, ತತೋ ಸೀಘತರೋ. ಯಥಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಜವೋ, ಯಥಾ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಜವೋ, ಯಥಾ ಚ ಯಾ ದೇವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಪುರತೋ ಧಾವನ್ತಿ, ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಜವೋ, ತತೋ ಸೀಘತರಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾ ಖೀಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೨೮) –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಪರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತತ್ರ ಹಿ ಗಮನಸ್ಸಾದಾನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯೇನ ಪಟಿಮುಖಂ ಧಾವನ್ತಾನಂ ಸಿರಸಿ, ಪಾದೇ ಚ ಬದ್ಧಖುರಧಾರಾಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಪರಿತ್ತಕೋ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸೋ ಖಣೋ ವುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅತಿವಿಯ ಪರಿತ್ತತರೋ, ಯಸ್ಸ ಉಪಮಾಪಿ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಮಾಪಿ ನ ಸುಕರಾ, ಯಾವ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೪೮). ಜೀವಿತಕ್ಖಣೋತಿ ಜೀವನಕ್ಖಣೋ. ಏಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತೋಯೇವ ಏಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ಸತ್ತಾನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಜೀವನಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಂ. ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕನ್ತಿ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಮತ್ತವನ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ನಿರುದ್ಧಮತ್ತೇತಿ ಯೇನ ವತ್ತಮಾನಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ‘‘ಜೀವತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ನಿರೋಧಂ ಭಙ್ಗಂ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ತಂಸಮಙ್ಗೀ ಸತ್ತೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಮತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಸತ್ತಾನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಜೀವನಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣವಸೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಜೀವಿತನ್ತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸುಖದುಕ್ಖಾತಿ ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಪಿ ಹಿ ಸುಖದುಕ್ಖಾಸು ಏವ ಅನ್ತೋಗಧಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಭಾವತೋ. ಅತ್ತಭಾವೋತಿ ಜೀವಿತವೇದನಾವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ. ಕೇವಲಾತಿ ಅತ್ತನಾ, ನಿಚ್ಚಭಾವೇನ ವಾ ಅವೋಮಿಸ್ಸಾ. ಏಕಚಿತ್ತಸಮಾಯುತ್ತಾತಿ ಏಕೇಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಿತಾ. ಲಹುಸೋ ವತ್ತತಿ ಖಣೋತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತಾಯ ಲಹುಕೋ ಅತಿಇತ್ತರೋ ಜೀವಿತಾದೀನಂ ಖಣೋ ವತ್ತತಿ.

ಯೇ ನಿರುದ್ಧಾ ಮರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚವನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ‘‘ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಯೇ ಖನ್ಧಾ. ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಇಧಾತಿ ಯೇ ವಾ ಇಧ ಪವತ್ತಿಯಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಸ್ಸ ಧರನ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಖನ್ಧಾ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸದಿಸಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಸದಿಸಾ. ಕಥಂ? ಗತಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಾನಾಭಾವೇನ ವಿಗತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಚುತಿಖನ್ಧಾ ನ ನಿವತ್ತನ್ತಿ, ಏವಂ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಖನ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ನ ಜಾತೋತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಜಾತೋ ನ ಹೋತಿ ಅಜಾತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ವತ್ತಮಾನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಜೀವತಿ ಜೀವಮಾನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತಭಙ್ಗಾ ಮತೋ ಲೋಕೋತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪರಮತ್ಥಿಯಾ ಯಾ ತಂ ತಂ ಧರನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಜೀವತಿ, ಫುಸ್ಸೋ ಜೀವತೀ’’ತಿ ವಚನಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ವಿಸಯಭೂತಾ ಸನ್ತಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾ ಏತ್ಥ ಪರಮತ್ಥಿಯಾ ಪರಮತ್ಥಭೂತಾ. ತಥಾ ಹಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನ ಜೀರತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೬).

೧೭೭. ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಆಕಾರೇನ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಚಿತ್ತಂ. ಆಸೇವನಂ ಲಭತೀತಿ ಭಾವನಾಸೇವನಂ ಲಭತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಹಾಯ ಏಕತ್ತವಸೇನ ಮರಣಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಹೋತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮರಣಾರಮ್ಮಣಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ. ಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ಭೇದೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮಗತಿಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಜರಾಮರಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦). ಸಂವೇಜನೀಯತ್ತಾತಿ ಸಂವೇಗಜನನತೋ ಮಹಾಭೂತೇಸು ಮಹಾವಿಕಾರತಾ ವಿಯ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಂ ಉಪರೂಪರಿ ಉಬ್ಬೇಗಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ತತ್ಥ ನ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಯದಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾ ಅಪ್ಪನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ಚ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿಸುದ್ಧಿಭಾವನಾನುಕ್ಕಮವಸೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಆನುಭಾವೇನ ಅಧಿಗತಾತಿಸಯಾಯ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಭಾವನಾಯ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನವಿರಜ್ಜನಾದಿವಿಸಂಯೋಗಾಧಿಮುತ್ತಿಅಪ್ಪನಾಯ ಚ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಗಮೋತಿ ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಭಾವನಾನುಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನಂ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಆರಮ್ಮಣಸಮತಿಕ್ಕಮನಮತ್ತಂ ತತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಾನೇ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾಸಮಾಹಿತೇನ ಪನ ಚಿತ್ತೇನ ಆರಮ್ಮಣಸಮತಿಕ್ಕಮನಮತ್ತಮೇವ ಭಾವನಾಯ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರುಪ್ಪಜ್ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ.

ಸತತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋತಿ ಸಂವೇಗಬಹುಲತ್ತಾ, ತತೋ ಏವಸ್ಸ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭೋ. ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಂ ಜಹಾತಿ ಮರಣಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂಭಾವಿತಾದಸ್ಸನತೋ. ಪಾಪಗರಹೀ ಹೋತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭತೋ, ತತೋ ಏವ ಅಸನ್ನಿಧಿಬಹುಲತಾ, ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರತಾ ಚ. ತದನುಸಾರೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಪರಿಚಯಾನುಸಾರೇನ. ಅಭಾವಿತಮರಣಾತಿ ಅಭಾವಿತಮರಣಾನುಸ್ಸರಣಾ. ಅಭಯೋ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ಪಗೇವ ಮರಣಸಞ್ಞಾಯ ಸೂಪಟ್ಠಿತತ್ತಾ.

ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾಲೋ, ತಸ್ಮಾ. ಅಞ್ಞತ್ರ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪವತ್ತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪವತ್ತಪುಬ್ಬಂ. ತತೋ ಏವ ಸಬ್ಬತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯಭೂತಂ. ನನು ಚ ಸುನೇತ್ತಸತ್ಥಾರಾದಯೋ (ಅ. ನಿ. ೬.೫೪; ೭.೬೬, ೭೩), ಅಞ್ಞೇ ಚ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸರೀರಂ ‘‘ಅಸುಭ’’ನ್ತಿ ಜಾನಿಂಸು. ತಥಾ ಹಿ ಸುಮೇಧತಾಪಸೇನ ಸರೀರಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯನ್ನೂನಿಮಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ, ನಾನಾಕುಣಪಪೂರಿತಂ;

ಛಡ್ಡಯಿತ್ವಾನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಅನತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೨.೮) –

ಆದಿ. ಕಾಮಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ತಾಪಸಾದಯೋ ಸರೀರಂ ‘‘ಅಸುಭ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಪನ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಂವೇಗಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಕಾಯಸಭಾವಪ್ಪವೇದನತೋ. ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಾಯ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಯಾತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಭಾವಾಯ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ ಚ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯ ಚ. ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯ. ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಮುತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನೀತಿ ಏತೇಸಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಾಯ. ಅಮತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಹೇತುತಾಯ, ಅಮತಸದಿಸಾತಪ್ಪಕಸುಖಸಹಿತತಾಯ ಚ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ‘‘ಅಮತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ವಳಞ್ಜನ್ತಿ. ಪರಿಹೀನನ್ತಿ ಜಿನಂ. ವಿರದ್ಧನ್ತಿ ಅನಧಿಗಮೇನ ವಿರಜ್ಝಿತಂ. ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಸಾಧಿತಂ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ. ಅನೇಕೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಯಂ ತಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕತ್ಥ ಪನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ? ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೩ ಆದಯೋ). ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭಾವನಾ ಭಾವಿತಾ, ಕೇನ ಚ ಪಕಾರೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ ಆನಾಪಾನಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾನಂ, ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಅರತಿರತಿಸಹನತಾದೀನಞ್ಚ ಸಂಸಿದ್ಧಿಯಾ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಚ ಹೋತೀತಿ? ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬನ್ತಿ ಆನಾಪಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಧಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಯದಿಪಿ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ಇಜ್ಝತಿ, ಸಮ್ಮಸನವಾರೋ ಪನ ತತ್ಥ ಸಾತಿಸಯೋತಿ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಮ್ಪಿ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಕಾಯೋ ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಏವಂಭಾವೀ ಏವಂಅನತೀತೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೯; ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೨) ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಸುಭಾನಿಚ್ಚತಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಯೇ ಆದೀನವಸ್ಸ ವಿಭಾವನವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ನವಸಿವಥಿಕ…ಪೇ… ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸೂತಿ ಏತೇಸು ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬೇಸು ಆಗತಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿವಸೇನಾತಿ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಭಾವನಾವಸೇನ. ಯೋ ಉಪರಿ ‘‘ಕರೀಸಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಗಯ್ಹತಿ, ತಂ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪) ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜೇನೇವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದೇಸನಾ ಆಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ. ಕಾಯಂ ಗತಾ, ಕಾಯೇ ವಾ ಗತಾ ಸತಿ ಕಾಯಗತಾಸತೀತಿ ಸತಿಸೀಸೇನ ಇದಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೭೯. ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕನ್ತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಸನ್ನಿಸ್ಸಯಂ. ಪೂತಿಕಾಯನ್ತಿ ಪೂತಿಭೂತಂ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಕಾಯಂ. ಠಾನಗಮನಾವತ್ಥಂ ಸರೀರಂ ಸನ್ಧಾಯ, ತಸ್ಸ ವಾ ಅವಯವೇಸು ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಪಾದತಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ’’ತಿ. ತಿರಿಯಂ ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನು ಕೇಸಲೋಮನಖಾನಂ, ತಚಸ್ಸ ಚ ಅತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾ ಅತ್ಥೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಬಹುಲತಾಯ ಪನ ಕಾಯಸ್ಸ ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತಚೋ ಪರಿಯನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಚಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಪನ ವಚನೇನ ಕಾಯೇಕದೇಸಭೂತೋ ತಚೋ ಗಹಿತೋ ಏವ, ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚ ಕೇಸಾದಯೋ ತದನುಪವಿಟ್ಠಮೂಲಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಸಮೂಹೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಾಯೋ ತಚಪರಿಯನ್ತೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನಿಪಾತಪದಂ ವಾ ಏತಂ. ತಸ್ಮಾ ತೀಸುಪಿ ಸಙ್ಖಾಸು ತದೇವಸ್ಸ ರೂಪಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕೇಹಿ ಸರೀರೇ ಕಾಯ-ಸದ್ದಂ ವಣ್ಣನ್ತೇಹಿಪಿ ಅಸುಚಿಸಮುದಾಯಭಾವೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಚಿಸಞ್ಚಯತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ನಂ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಚ್ಛಿತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಆಯಭೂತತೋತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತತ್ತಾ. ‘‘ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ ಪಕಾರಾ? ಯೇಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅಸುಚಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೇ ಕೇಸಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತೇ ಕೇಸಾದಯೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಾ’’ತಿ. ಆಕಾರಾ ಪಕಾರಾತಿ ಹಿ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ನಖಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ’’ತಿ ಪದತ್ತಯೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪರಿತೋತಿ ತಿರಿಯಂ, ಸಮನ್ತತೋ ವಾ ಪಾದತಲಕೇಸಮೂಲೇಸು ಚ ತಚಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ. ಸುಚಿಭಾವನ್ತಿ ಸುಚಿನೋ ಸಬ್ಭಾವಂ, ಸುಚಿಮೇವ ವಾ.

೧೮೦. ಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಉಗ್ಗಹೇ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸತ್ತವಿಧೋ ವಿಧಿ ‘‘ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ವಾ ಞಾಣಂ. ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ವಾತಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏವ. ತೇಸಂ ಕಿರ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯಮಗ್ಗೇನೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಉಪಧಾರೇನ್ತಾನಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಾ ವಿಭೂತತರಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯಿಂಸು, ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿತ್ತೇ ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಝಾನಪಾದಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ.

ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ತಚಪಞ್ಚಕಾದಿವಸೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಪಥವೀಧಾತುಬಹುಲಭಾವತೋ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಸ್ಸ ಕರೀಸಾವಸಾನೇ ತನ್ತಿಆರೋಪನಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಂಸಂ, ನ್ಹಾರು, ಅಟ್ಠಿ, ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಕ್ಕಂ, ವಕ್ಕಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ, ಅಟ್ಠಿ, ನ್ಹಾರು, ಮಂಸಂ, ತಚೋ, ದನ್ತಾ, ನಖಾ, ಲೋಮಾ, ಕೇಸಾತಿ ಏವಂ ವಕ್ಕಪಞ್ಚಕಾದೀಸು ಅನುಲೋಮಸಜ್ಝಾಯಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೋ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವುತ್ತೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೬) ವಿಸುಂ ತಿಪಞ್ಚಾಹಂ, ಪುರಿಮೇಹಿ ಏಕತೋ ತಿಪಞ್ಚಾಹನ್ತಿ ಛಪಞ್ಚಾಹಂ ಸಜ್ಝಾಯೋ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಆದಿಅನ್ತದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೇಪಿ ಹಿ ಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೋ ಅನ್ತಿಮೋ ಹೋತಿ, ಸಜ್ಝಾಯಪ್ಪಕಾರನ್ತರಂ ವಾ ಏತಮ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಹತ್ಥಸಙ್ಖಲಿಕಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಪನ್ತಿಮಾಹ.

ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಚಿನ್ತನಮಾಹ, ಯಂ ಮಾನಸಂ ‘‘ಜಪ್ಪನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಮ್ಮದೇವ ಅಜ್ಝಾಯೋತಿ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ, ಚಿನ್ತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿರತರಂ ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತನೇನ ಪಗುಣಭೂತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತನ್ತಿ ಸಮಾವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸಜ್ಜಮಾನಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತದನುಸಾರೇನ ತದತ್ಥೋಪಿ ವಿಭೂತತರೋ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಹಿ…ಪೇ… ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸಾತಿ ಅಸುಭಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸ.

ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ವವತ್ಥಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಸಣ್ಠಾನಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ, ಕಸ್ಸಚಿ ದಿಸಾವಿಭಾಗಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ, ಕಸ್ಸಚಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಗ್ಗಹಣಮುಖೇನಾತಿ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಾವಹಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೇಸಾದೀನಂ ವಣ್ಣೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅತ್ತನೋ ಭಾಗೋ ಸಭಾಗೋ, ಸಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಹೇಟ್ಠುಪರಿತಿರಿಯಪರಿಯನ್ತೇಹಿ, ಸಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಕೇಸನ್ತರಾದೀಹಿ ಚ ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮಿಸ್ಸಕತಾವಸೇನಾತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತರೇಹಿ ಅವೋಮಿಸ್ಸಕತಾವಸೇನ. ಅಸಭಾಗೋ ಹಿ ಇಧ ‘‘ವಿಸಭಾಗೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ವಿರುದ್ಧಸಭಾಗೋ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಕೇಸಾದಿಸದ್ದತೋ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ. ಸದ್ದನ್ತರತ್ಥಾಪೋಹನವಸೇನ ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಂ ವದತೀತಿ ‘‘ಕೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಕೇಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಕೇ ಪನ ತೇ ಅಕೇಸಾ? ಲೋಮಾದಯೋ, ನ ಚ ಘಟಾದೀಸು ಪಸಙ್ಗೋಪಕರಣೇನೇವ ತೇಸಂ ನಿವತ್ತಿತತ್ತಾ.

ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನೇವ ಕಥಿತಂ ಧಾತುವಿಭಾಗಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ ಅಗಹಿತತ್ತಾ. ತತ್ಥೇವ ವಿಸುಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ ಚ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೋ ಪಕ್ಕುಸಾತಿಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೨) ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣೇ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿ (ವಿಭ. ೧೭೨ ಆದಯೋ) ಚ. ಯಸ್ಸ ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಕೇಸಾದಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಝಾನಾನಿ ಕೇಸಾದೀಸು ವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ. ಞತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯದತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಧಾತುವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬೇ. ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೩ ಆದಯೋ) ಹಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭಾವನಾ ನಿದ್ದಿಸೀಯತಿ.

೧೮೧. ನ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯಾತಿ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯಪಿ ನ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಪಗೇವ ದ್ವನ್ತರಿಕಾದಿನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಭಾವನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಓಕ್ಕಮನವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗೇ. ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಮನಸಿಕಾರಮತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅವಿಭೂತಂ ಪನ ಹೋತಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ. ತತೋ ಏವ ನ ವಿಸೇಸಂ ಆವಹತಿ.

ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಮನಸಿ ಕರೋತೋಯೇವ ವಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇ ಸಾತಿಸಯಂ ಪಾಟಿಕ್ಕೂಲತೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅತಿವಿಯ ದನ್ಧಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ವಿಭೂತತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾಯ ಸಣ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇತಿ ‘‘ಅಸುಚಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲ’’ನ್ತಿ ಕೇಸಾದೀಸು ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಂ ಹಿತ್ವಾ ಸುಭಾದಿವಸೇನ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಕೇಸಾದಯೋಪಿ ಇಧ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣಮೇವಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ರೂಪಾದಯೋ ಹಿ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಪುಥುಸಭಾವತಾಯ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ, ನಾನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಮಾಧಾನಂ ಚೇತಸೋ ವಿರೂಪೋ ಖೇಪೋತಿ ವಿಕ್ಖೇಪೋ. ಸೋ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಹಾಯತಿ. ಪರಿಧಂಸತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ.

ಯಾ ಅಯಂ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಆದಿಕಾ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತಾನುಗತಾ. ಪಣ್ಣತ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಾದಾಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿ. ತಂ ಕೇಸಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿಂ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವನಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ. ತಸ್ಸಾ ಉಗ್ಘಾಟಿತತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ‘‘ಪಟಿಕ್ಕೂಲ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಿದಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ – ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ಉದಪಾನಂ ವಿಯ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿಸಞ್ಞಾಣಂ ವಿಯ ಕೇಸಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉದಪಾನೇ ನ್ಹಾನಪಿವನಾದಿ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಮನಸಿಕಾರೋ. ಅಭಿಣ್ಹಸಞ್ಚಾರೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ವಿನಾ ಉದಪಾನೇ ಕಿಚ್ಚಕರಣಂ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಮನಸಿಕಾರಬಲೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾವನಾನುಯೋಗೋ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ…ಪೇ… ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪) ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕೇಸಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಅಥಾತಿ ಪಚ್ಛಾ ಭಾವನಾಯ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಕಾಲೇ. ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರೇಯೇವ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ.

ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮುಞ್ಚನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನಂ, ಅನುಪಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಮುಞ್ಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ ಪನ ಅನುಪಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಯೋಸಾನಕೋಟ್ಠಾಸಮೇವ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ತನ್ತಿಅನುಸಾರೇನ ಆದಿತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ ವಿಯ ಮನಸಿಕಾರೋ ತೇ ತೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಆಮಟ್ಠಮತ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಲಕ್ಖಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ. ಯದಾ ಪನ ನೇ ಲಕ್ಖಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಕೇಚಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕೀವ ಚಿರನ್ತಿ? ಯಾವ ದ್ವೀಸು ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು, ತೇಸಮ್ಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಟ್ಠಹತಿ ತಾವ.

ಉಕ್ಕುಟ್ಠುಕ್ಕುಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಏಕತ್ಥಕತಾಯ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯಾ ಕಮೇನ ಸಬ್ಬತಾಲೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತತಾಲಂ, ಆದಿತಾಲಞ್ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಕತಾಯ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖಾತಿ ದ್ವೀಸು ಗೇಹೇಸು ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಾ.

ಅಪ್ಪನಾತೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಕಾರತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಪ್ಪನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಹೋತಿ ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಥಾತಿ ವಿಚಾರಣಾಯಂ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪನಾಕೋಟ್ಠಾಸತೋ’’ತಿ, ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕೇಸಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ.

ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ.

ಅನುಯುತ್ತೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೇನ, ಭಾವೇನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಲೇನಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ. ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಲಕ್ಖಿತಸಮಾಧಾನಾಕಾರೋ ಸಮಾಧಿ ಏವ. ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಕಾರಣಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ, ತಂ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಠಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ತಂ ಭಾವನಾ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವಾ ಮನಸಿಕರಣಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುದುನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಭಾವೇನ ಮುದುಭೂತಂ, ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುದುತ್ತಾ ಏವ ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಕ್ಖಮಂ ಕಮ್ಮಯೋಗ್ಗಂ. ಪಭಸ್ಸರನ್ತಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಗಮೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಪಭಙ್ಗೂತಿ ಕಮ್ಮನಿಯಭಾವೂಪಗಮನೇನ ನ ಚ ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ ಸುದ್ಧನ್ತಂ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಂ ವಿನಿಯೋಗಕ್ಖಮಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾ’’ತಿ.

ಉಕ್ಕಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಮೂಸಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಆಲಿಮ್ಪೇತೀತಿ ಆದೀಪೇತಿ ಜಾಲೇತಿ. ತಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಪಿಳನ್ಧನವಿಕತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ ಅಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಾರಸ್ಸ ಅನುಭೋತಿ ಪಹೋತಿ ಸಾಧೇತಿ. ಅಸ್ಸ ವಾ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ಅನುಭೋತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಧಪಚ್ಚನುಭವನಾದಿಕಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಕ್ಖಿ. ಸಕ್ಖಿನೋ ಭಬ್ಬತಾ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ಸಕ್ಖಿಭವನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಕ್ಖಿ ಚ ಸೋ ಭಬ್ಬೋ ಚಾತಿ ವಾ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದೀನಂ ಭಬ್ಬೋ, ತತ್ಥ ಚ ಸಕ್ಖೀತಿ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಆದಿಕೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ.

ಸೀತಿಭಾವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಕಿಲೇಸದರಥವೂಪಸಮಂ ವಾ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಉದ್ಧಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಾತತೋ ರಕ್ಖಣವಸೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಪಾತತೋ ರಕ್ಖಣವಸೇನ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾಪವತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ತೋಸೇತಿ, ಉತ್ತೇಜೇತಿ ವಾ. ಯದಾ ವಾ ನಿರಸ್ಸಾದಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವನಾಯ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ತದಾ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಸಂವೇಗವತ್ಥೂನಿ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೪೧೮; ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೩೭) ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇತಿ. ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಯದಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಅಲೀನಂ ಅನುದ್ಧತಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಭಾವನಾವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹಸಮ್ಪಹಂಸನೇಸು ಕಞ್ಚಿ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಪ್ಪವತ್ತೇಸು ಯುಗೇಸು ಸಾರಥಿ ವಿಯ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ ಉಪೇಕ್ಖಕೋವ ಹೋತಿ. ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೋತಿ ಪಣೀತೇ ಉತ್ತಮೇ ಮಗ್ಗಫಲೇ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರೋ.

ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಧಿಂ ಸುಟ್ಠು ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಪರಿಯಾಪುಣನಾದಿನಾ ಸುಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಸುಟ್ಠು ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾತಿ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಧಿಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ. ವಿಸೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಭಾವನಾಯ ವಿಸೇಸಂ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತನ್ತಿಂ ಪಗುಣಭಾವಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ವಾಚಾಯ, ಮನಸಾ ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿನಿಭೇದೋ ಅರಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಗಹನಭೂತೋ ಪದೇಸೋ ‘‘ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥತೋ ದುಬ್ಬಿನಿಭೇದೋ ಗಹನಭೂತೋ ಚ ಪದೇಸೋ ‘‘ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನಾದಿಲದ್ಧೇನ ಞಾಣಫರಸುನಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ.

ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಸುಭಾಕಾರೋ. ಏದಿಸೇನ ಪಯೋಜನೇನ ಲುಞ್ಚನಮ್ಪಿ ಅನವಜ್ಜನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನೇತಿ ಮುಣ್ಡಿತಟ್ಠಾನೇ. ವಟ್ಟತಿಯೇವ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯೇನ ಓಲೋಕನತೋ. ಉಸ್ಸದವಸೇನಾತಿ ಅಫಲಿತಾನಂ, ಫಲಿತಾನಂ ವಾ ಬಹುಲತಾವಸೇನ. ದಿಸ್ವಾವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸನಯೋಗ್ಯತಾಯ ತಚಪಞ್ಚಕಸ್ಸ, ಇತರೇಸು ಸುತ್ವಾ ಚ ಞತ್ವಾ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಕೋಟ್ಠಾಸವವತ್ಥಾಪನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿನವಾರಿಟ್ಠಫಲವಣ್ಣಾ. ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾತಿ ಉಪರಿಕಣ್ಣಸಕ್ಖಲಿಕಾಯ ಪರಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಕಥಂ? ದ್ವೇ ಕೇಸಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀತಿ.

ಆಸಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಯೋ, ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೮೪. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಕಾಳಕಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಣ್ಣೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಕಾಳಕಾ.

೧೮೫. ಪತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ನಖಾ ಏವ ನಖಪತ್ತಾನಿ. ನಖಾ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವಿಸುಂ ವವತ್ಥಿತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವೇ ನಖಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ.

೧೮೬. ದನ್ತಪಾಳಿಯಾತಿ ದನ್ತಾವಲಿಯಾ. ಯಾನಕಉಪತ್ಥಮ್ಭಿನೀತಿ ಸಕಟಸ್ಸ ಧುರಟ್ಠಾನೇ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕದಣ್ಡೋ. ದನ್ತಾನಂ ಆಧಾರಭೂತಾ ಅಟ್ಠಿ ಹನುಕಟ್ಠಿ.

೧೮೭. ಸಙ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿಯಮಾನಾ. ಕೋಸಕಾರಕಕೋಸೋ ಉಪಲ್ಲಿಣ್ಡುಪೋಟ್ಟಲಕಂ, ಯಂ ‘‘ಕೋಸೇಯ್ಯಫಲ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುಟಬನ್ಧಉಪಾಹನೋ ಸಕಲಪಿಟ್ಠಿಪಾದಚ್ಛಾದನಉಪಾಹನೋ. ಆನಿಸದಂ ಆಸನಪದೇಸೋ. ತೂಣಿರೋ ಸರಾವಾಸೋ. ಗಲಕಞ್ಚುಕಂ ಕಣ್ಠತ್ತಾಣಂ. ಕೀಟಕುಲಾವಕಂ ಖರಮುಖಕುಟಿ.

ಅನುಲೋಮೇನ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಂಸಪದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಾಹುನೋ ಪಿಟ್ಠಿಪದೇಸೇನ ಓತರಣಂ ಅನುಲೋಮೋ, ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಾಹುನೋ ಪುರಿಮಭಾಗೇನ ಆರೋಹನಂ ಪಟಿಲೋಮೋ. ತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇ ವುತ್ತೇನ ನಯೇನ ಅನುಲೋಮೇನ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖುಮಮ್ಪೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಓಳಾರಿಕಚಮ್ಮತೋ ಸುಖುಮಂ. ಅನ್ತೋಮುಖಚಮ್ಮಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ವಾ ತಚೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಯಂ ದುರುಪಲಕ್ಖಣೀಯಂ, ತಂ ‘‘ಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾಣೇನ ತಚಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ಛವಿಪಿ ತಚಗತಿಕಾ ಏವಾತಿ ‘‘ತಚೋ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

೧೮೮. ನಿಸದಪೋತೋ ಸಿಲಾಪುತ್ತಕೋ. ಉದ್ಧನಕೋಟೀತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇನ ಕತಉದ್ಧನಸ್ಸ ಕೋಟಿ. ತಾಲಗುಳಪಟಲಂ ನಾಮ ಪಕ್ಕತಾಲಫಲಲಸಿಕಂ ತಾಲಪಟ್ಟಿಕಾದೀಸು ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಪಟಲಂ. ಸುಖುಮನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಮಂಸತೋ ಸುಖುಮಂ. ಪಣ್ಹಿಕಮಂಸಾದಿಥೂಲಾನಂ ಸಕಲಸರೀರಸ್ಸ ಕಿಸಾನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಂಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ.

೧೮೯. ಜಾಲಾಕಾರೋ ಕಞ್ಚುಕೋ ಜಾಲಕಞ್ಚುಕೋ. ವಿಸುಂ ವವತ್ಥಿತಭಾವೇನೇವ ನ್ಹಾರೂ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ.

೧೯೦. ದನ್ತಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ದನ್ತಟ್ಠೀನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಂ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿ, ಏಕಂ ಊರುಟ್ಠೀತಿ ಏಕ-ಗ್ಗಹಣಂ ‘‘ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ’’ತಿ ಅಧಿಕತತ್ತಾ. ಏವಂ ತಿಮತ್ತಾನೀತಿ ಏವಂ ಮತ್ತಸದ್ದೇಹಿ ಆನಿಸದಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಇಧ ಅವುತ್ತಾನಿಪಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿರೇಕತಿಸತಅಟ್ಠಿಕಸಮುಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೨) ಇದಞ್ಚ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕೀಳಾಗೋಳಕಾನಿ ಸುತ್ತೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೀಳನಗೋಳಕಾನಿ. ಧನುಕದಣ್ಡೋ ದಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಕಖುದ್ದಕಧನುಕಂ. ತತ್ಥ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನ ಊರುಟ್ಠಿನಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಠಾನಂ ಯಂ ಕಟಿಟ್ಠಿನೋ, ತಂ ಅಗ್ಗಚ್ಛಿನ್ನಮಹಾಪುನ್ನಾಗಫಲಸದಿಸಂ.

ಕುಮ್ಭಕಾರೇನ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ಉದ್ಧನಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಿಕಉದ್ಧನಂ. ಸೀಸಕಪಟ್ಟವೇಠಕಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸೀಸಮಯಂ ಪಟ್ಟಕಂ. ಯೇನ ಸುತ್ತಂ ಕನ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಕ್ಕಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಪಿತಗೋಳಕಾ ವಟ್ಟನಾ ನಾಮ, ವಟ್ಟನಾನಂ ಆವಳಿ ವಟ್ಟನಾವಳಿ.

ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಛಿನ್ನವಂಸಕಳೀರಖಣ್ಡಾನಿ ವಂಸಕಳೀರಚಕ್ಕಲಕಾನಿ. ಅವಲೇಖನಸತ್ಥಕಂ ಉಚ್ಛುತಚಾವಲೇಖನಸತ್ಥಕಂ.

೧೯೨. ವಕ್ಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವಕ್ಕಪರಿಯನ್ತೇನ ಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೯೩. ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಯಂ ಲೋಹಿತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ನಿಸ್ಸಯನಿಸ್ಸಯೋಪಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಭವತಿ ಹಿ ಕಾರಣಕಾರಣೇಪಿ ಕಾರಣವೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಚೋರೇಹಿ ಗಾಮೋ ದಡ್ಢೋ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ರೂಪಕಲಾಪೇ ಹದಯವತ್ಥು, ತಮ್ಪಿ ಲೋಹಿತಗತಿಕಮೇವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ‘‘ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೯೪. ಪಣ್ಡುಕಧಾತುಕನ್ತಿ ಪಣ್ಡುಸಭಾವಂ.

೧೯೫. ಪರಿಯೋನಹನಮಂಸನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮಂಸಂ.

೧೯೬. ಉದರಜಿವ್ಹಾಮಂಸನ್ತಿ ಜಿವ್ಹಾಸಣ್ಠಾನಂ ಉದರಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸೇ ತಿಟ್ಠನಕಮಂಸಂ. ‘‘ನೀಲ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನೀಲಂ ನಾಮ ಬಹುಧಾತುಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಗ್ಗುಣ್ಡಿಪುಪ್ಫವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ.

೧೯೭. ಪಪ್ಫಾಸಮಂಸನ್ತಿ ಯಥಾಠಾನೇ ಏವ ಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಪರಿವತ್ತಕಮಂಸಂ. ನಿರಸನ್ತಿ ನಿಹೀನರಸಂ. ನಿರೋಜನ್ತಿ ನಿಪ್ಪಭಂ, ಓಜಾರಹಿತಂ ವಾ.

೧೯೮. ಓಭಗ್ಗಾತಿ ಅವಭುಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಸಕ್ಖರಸುಧಾವಣ್ಣನ್ತಿ ಮರುಮ್ಬೇಹಿ ಕತಸುಧಾವಣ್ಣಂ. ‘‘ಸೇತಸಕ್ಖರಸುಧಾವಣ್ಣ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೇತಸಕ್ಖರವಣ್ಣಂ, ಸುಧಾವಣ್ಣಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೯೯. ಅನ್ತಸ್ಸ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಠಿತಪ್ಪದೇಸಾ ಅನ್ತಭೋಗಟ್ಠಾನಾನಿ. ತೇಸಂ ಬನ್ಧನಭೂತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತಗುಣನ್ತಿ ಅನ್ತಭೋಗಟ್ಠಾನೇಸು ಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ. ಕುದ್ದಾಲಫರಸುಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನ್ತಭೋಗೇ ಅಗಳನ್ತೇ ಏಕತೋ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಕಿಂ ವಿಯ? ಯನ್ತಸುತ್ತಕಮಿವ ಯನ್ತಫಲಕಾನೀತಿ. ಕಿಮಿವ ತತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾದಪುಞ್ಛನ…ಪೇ… ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಆಬನ್ಧನಸ್ಸ, ದುತಿಯಂ ಠಾನಾಕಾರಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೦೦. ಅಸಿತಂ ನಾಮ ಭುತ್ತಂ ಓದನಾದಿ. ಪೀತಂ ನಾಮ ಪಿವನವಸೇನ ಅಜ್ಝೋಹಟಪಾನಕಾದಿ. ಖಾಯಿತಂ ನಾಮ ಸಂಖಾದಿತಂ ಪಿಟ್ಠಮೂಲಫಲಖಜ್ಜಾದಿ. ಸಾಯಿತಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸಾದಿತಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಮಧುಫಾಣಿತಾದಿ.

ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಉದರೇ. ಯನ್ತಿ ಚ ಉದರಮೇವ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ಯತ್ಥ ಪಾನಭೋಜನಾದೀನಿ ಪತಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸುವಾನವಮಥು ಸಾರಮೇಯ್ಯವನ್ತಂ. ವಿವೇಕನ್ತಿ ವಿಭಾಗಂ.

೨೦೧. ಹೇಟ್ಠಾನಾಭಿಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಮೂಲಾನಂ ಅನ್ತರೇತಿ ಪುರಿಮಭಾಗವಸೇನ ನಾಭಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾಪದೇಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇ. ವೇಳುನಾಳಿಕಸದಿಸೋ ಪದೇಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೦೨. ಸಮೋಹಿತನ್ತಿ ನಿಚಿತಂ.

೨೦೪. ಪೂತಿಭಾವಂ ಆಪನ್ನಂ ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಂ ಪೂತಿಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಂ. ಉದ್ದೇಕೋ ಪಿತ್ತಾದೀಹಿ ವಿನಾ ಕೇವಲೋ ಉದ್ಧಙ್ಗಮವಾತೋ.

೨೦೫. ಆಚಾಮೋ ಅವಸ್ಸಾವನಕಞ್ಜಿಕಂ.

೨೦೬. ವಕ್ಕಹದಯಯಕನಪಪ್ಫಾಸೇ ತೇಮಯಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಕನಂ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಪೂರಣೇನೇವ ತೇಮೇತಿ, ಇತರಾನಿ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪಗ್ಘರಣೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೦೭. ಉತುವಿಕಾರೋ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾದಿಹೇತುಕೋ. ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನೋ ಭಿಸಾದಿಕಲಾಪೋ ವಿಸಮಂ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವಮೇವಂ ಸರೀರಂ ಕೇಸಕೂಪಾದಿವಿವರೇಹಿ ಉಪರಿ, ಹೇಟ್ಠಾ, ತಿರಿಯಞ್ಚ ಸೇದಂ ವಿಸಮಂ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನ-ಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ.

೨೦೮. ವಿಸಮಾಹಾರನ್ತಿ ತದಾಪವತ್ತಮಾನಸರೀರಾವತ್ಥಾಯ ಅಸಪ್ಪಾಯಾಹಾರಂ, ಅತಿಕಟುಕಅಚ್ಚುಣ್ಹಾದಿವಿಸಭಾಗಾಹಾರಂ ವಾ. ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೬) ಪನ ‘‘ವಿಸಭಾಗಾಹಾರ’’ನ್ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ ತದಾ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಧಾತೂನಂ ವಿಸಭಾಗತ್ತಾ.

೨೦೯. ‘‘ನ್ಹಾನಕಾಲೇ’’ತಿ ಇದಂ ಉದಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಿನೇಹಸ್ಸ ಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸಿನೇಹಬಿನ್ದುವಿಸಟಸಣ್ಠಾನಾತಿ ವಿಸಟಂ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸಿನೇಹಬಿನ್ದುಸಣ್ಠಾನಾ. ಉತುವಿಸಭಾಗೋ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನೋ. ಧಾತುವಿಸಭಾಗೋ ಅನ್ತೋಸಮುಟ್ಠಾನೋ. ತೇ ಪದೇಸಾತಿ ತೇ ಹತ್ಥತಲಾದಿಪದೇಸಾ.

೨೧೦. ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಉಣ್ಹಾದಿರಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಹಾರವತ್ಥು. ನೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಹದಯಂ ಆಗಿಲಾಯತೀತಿ ವಿಸಭಾಗಾಹಾರಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹದಯಪ್ಪದೇಸೋ ವಿವತ್ತತಿ.

೨೧೧. ದಧಿನೋ ವಿಸ್ಸನ್ದನಅಚ್ಛರಸೋ ದಧಿಮುತ್ತಂ. ಗಳಿತ್ವಾತಿ ಸನ್ದಿತ್ವಾ. ತಾಲುಮತ್ಥಕವಿವರೇನ ಓತರಿತ್ವಾತಿ ಮತ್ಥಕವಿವರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಾಲುಮತ್ಥಕೇನ ಓತರಿತ್ವಾ.

೨೧೨. ತೇಲಂ ವಿಯ ಸಕಟಸ್ಸ ನಾಭಿಅಕ್ಖಸೀಸಾನಂ ಅಟ್ಠಿಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ. ಕಟಕಟಾಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಕಟ ಕಟಾ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅನುರವದಸ್ಸನಂ ಹೇತಂ. ದುಕ್ಖನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖಿತಾನಿ ಸಞ್ಜಾತದುಕ್ಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೨೧೩. ಸಮೂಲಕೂಲಮಾಸಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಛಾರಿಕಂ ಅವಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಗಹಿತಯೂಸೋ ಮಾಸಖಾರೋ. ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕಗಬ್ಭಮಲಾದೀನಂ ಛಡ್ಡನಟ್ಠಾನಂ ಚನ್ದನಿಕಾ. ರವಣಘಟಂ ನಾಮ ಪಕತಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಮೇವ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಆರಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಸ್ಸ ಪವಿಸನಮುಖಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಮುಖೇ ರವಣಘಟೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಯೂಹನನ್ತಿ ಸಮೀಹನಂ.

೨೧೪. ಏವಞ್ಹೀತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿಗಮನಂ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಪಟಿಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ನಿಗಮನವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬತೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮಾವಸಾನೇತಿ ಕೇಸಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಅವಸಾನೇ. ಅಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಮಿವಾತಿ ಏಕಜ್ಝಮಿವ. ಕೇಸಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ, ಏವಮಾದಿನಾ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ವವತ್ಥಾಪಿತಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಧಮ್ಮಾ.

ಬಹಿದ್ಧಾಪೀತಿ ಸಸನ್ತಾನತೋ ಬಹಿಪಿ, ಪರಸನ್ತಾನಕಾಯೇಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪನೇತಿ. ಯಥಾ ಇದಂ, ತಥಾ ಏತನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪಾಕಟೀಭೂತೇಸೂತಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ, ಏವಂ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಯೇ ಸಬ್ಬೇಸು ಕೇಸಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ವಿಭೂತಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಕಸಿಣೇಸು ವಡ್ಢನಸದಿಸೋ ಯೋಗಿನೋ ಭಾವನಾವಿಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ ವಿಭಾವಿತಂ ವೀರಿಯಸಮತಾಯೋಜನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೋತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾದಿಕೇ ‘‘ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ’’ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ ಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಯದಾ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಲದ್ಧಸಮಥಾನಿ ವಿಸದಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತದಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀನಂ ದೂರೀಭಾವೇನ ಸಾತಿಸಯಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಲದ್ಧೂಪತ್ಥಮ್ಭಾನಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಿ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಟುತರಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕತಾಯ ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ತದೇಕಟ್ಠೇಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇಹಿ. ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಸೋ ತಂಯೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಪ್ಪನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋತಿ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾಪಿ. ಸಾತಿ ಅಪ್ಪನಾ.

ಯದಿ ಪನೇತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾಯಗತಾಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ನಾನಾವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಸತಿಯಾ ಕಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಸಾತಿಸಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿಬಲೇನ ಇಜ್ಝನತೋ’’ತಿ.

ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು, ಅಧಿಕುಸಲೇಸು ಚ ಅರತಿಂ, ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚ ರತಿಂ ಸಹತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ಅರತಿರತಿಸಹೋ ಸರೀರಸಭಾವಚಿನ್ತನೇನ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾ. ತಥಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವನಾಯ ಅತ್ತಸಿನೇಹಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಭಯಭೇರವಂ ಸಹತಿ, ಸೀತಾದೀನಞ್ಚ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅತ್ತಸಿನೇಹವಸೇನ ಹಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭಯಭೇರವಂ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅನಧಿವಾಸನಂ. ಇಮಂ ಪನ ಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ನ ಕೇವಲಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಮತ್ತಮೇವ, ಉತ್ತರಿಪಿ ಪಟಿವೇಧೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇಸಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೫. ಯಂ ತಂ ಏವಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಥೋಮನಾಪಾಳಿಯಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ ಭೇದಾಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆರಭತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಇತೋ ಪಸಂಸಾಭಾವೋ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ’’ತಿ ವಚನಞ್ಚ ವಿಸೇಸೋ. ತೇಸು ಪಸಂಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಸಂಸಾ ಚ ತತ್ಥ ಅಭಿರುಚಿಜನನೇನ ಉಸ್ಸಾಹನತ್ಥಾ. ತಞ್ಹಿ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಭಗವಾ ಇಮಂ ಸಮಾಧಿಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಸಂಸತಿ, ಸನ್ತೋ ಕಿರಾಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಣೀತೋ ಚ ಅಸೇಚನಕೋ ಚ ಸುಖೋ ಚ ವಿಹಾರೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಚ ಠಾನಸೋ ಅನ್ತರಧಾಪೇತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿರುಚಯೋ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಯೇ ಇಮೇ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಮಹಾಸರಸ್ಸ ಓತರಣತಿತ್ಥಭೂತಾ ಕಸಿಣಜ್ಝಾನಅಸುಭಜ್ಝಾನಾದಯೋ ದೇಸಿತಾ, ನ ಕೇವಲಂ ತೇ ಏವ, ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಂ ಸಮಾಧಿಂ ದೇಸನಾನುಭಾವೇನ ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಸನ್ನಂ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನವಸೇನ ಏವಮಾಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಖೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೋಳಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಚತೂಸು ಅನುಪಸ್ಸನಾಸು ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಸೋಳಸಟ್ಠಾನಂ. ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪಾಳಿಯಾ ಪದತ್ಥೋ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ ಉಪಮಾ ಚೋದನಾ ಪರಿಹಾರೋ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ವಿತ್ಥಾರೋ.

೨೧೬. ಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ಪುಚ್ಛನಾಕಾರವಿಭಾವನಪದಂ. ಪುಚ್ಛಾ ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾವಸೇನ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಸಾ ಚ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ಆರುಳ್ಹಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಕಾರವಿಸೇಸಾನಂ ಆಮಸನವಸೇನಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥನ್ತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಬಹುಲೀಕಾರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿತ್ಥಾರೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಬಹುಲೀಕತೋ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧೀತಿ ತಥಾಪುಟ್ಠಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿದಿಸತಿ. ತಥಾ ಸನ್ತಭಾವಾದಯೋಪಿ ತಸ್ಸ ಯೇಹಿ ಭಾವನಾಬಹುಲೀಕಾರೇಹಿ ಸಿದ್ಧಾ, ತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತೋ…ಪೇ… ವೂಪಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಪುನ ಚ ಪರಂ, ಉದಾಯಿ, ಅಕ್ಖಾತಾ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ಪಟಿಪದಾ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೨೪೭) ಉಪ್ಪಾದನವಡ್ಢನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತದುಭಯವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಾವಿತೋತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ವಡ್ಢಿತೋ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಭಾವಂ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಇತೋ ಗತೋತಿ ಭಾವಿತೋ, ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪನ ಲದ್ಧಾಸೇವನೋ, ಭಾವಿತೋ ಪಗುಣಭಾವಂ ಆಪಾದಿತೋ, ವಡ್ಢಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆನಾಪಾನಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯಾತಿ ದೀಘರಸ್ಸಾದಿವಿಸೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಗಾಹಿಕಾಯ, ತೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾಯ, ಸತಿಯಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸತಿಯಾ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಚನತೋ, ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವೋಪಿ. ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಸಹಗತಾ ಹಿ ಸತಿ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಬಹುಲೀಕತೋತಿ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತಿತೋ, ತೇನ ಆವಜ್ಜನಾದಿವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಮಾಹ. ಯೋ ಹಿ ವಸೀಭಾವಂ ಆಪಾದಿತೋ, ಸೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತೀಯತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೯; ಅ. ನಿ. ೪.೨೪೧), ‘‘ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೨; ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೩) ಚ ಏವಮಾದೀಸು ಪಠಮಪದೇ ವುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ ದುತಿಯಾದೀಸುಪಿ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತಿ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭಯತ್ಥ ಏವಸದ್ದೇನ ನಿಯಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಉಭಯಪದನಿಯಮೇನ ಲದ್ಧಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಸುಭಾರಮ್ಮಣಝಾನಮಾಹ. ತಂ ಹಿ ಅಸುಭೇಸು ಯೋಗಕಮ್ಮಭಾವತೋ, ಯೋಗಿನೋ ಸುಖವಿಸೇಸಾನಂ ಕಾರಣಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಕೇವಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಪಟಿವೇಧವಸೇನಾತಿ ಝಾನಪಟಿವೇಧವಸೇನ. ಝಾನಞ್ಹಿ ಭಾವನಾವಿಸೇಸೇನ ಇಜ್ಝನ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಮೇವ ಪವತ್ತತಿ, ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ ಚಾತಿ ‘‘ಪಟಿವೇಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಓಳಾರಿಕಾರಮ್ಮಣತ್ತಾತಿ ಬೀಭಚ್ಛಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ. ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾರಮ್ಮಣತ್ತಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ, ಲೇಸನ್ತರೇನ ವಾ. ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಚೇತಬ್ಬತಂ ಪತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಮಸುಖುಮತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸನ್ತೇ ಹಿ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋವ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸನ್ತೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ, ನಿಬ್ಬುತಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯ ತದಾರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾನಂ ಸನ್ತತಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಾಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ.

ನಾಸ್ಸ ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವಾವಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೇಚನನ್ತಿ ಅಸೇಚನಕೋ. ಅಸೇಚನಕತ್ತಾ ಅನಾಸಿತ್ತಕೋ. ಅನಾಸಿತ್ತಕತ್ತಾ ಏವ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣೋ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸೋ ಪರಿಕಮ್ಮಾದಿನಾ. ತತೋ ಏವ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ವಿಸುಂಯೇವೇಕೋ. ಆವೇಣಿಕೋ ಅಸಾಧಾರಣೋ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸರಸತೋ ಏವ ಸನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಸನ್ತಭಾವನಿಮಿತ್ತಂ, ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಚ ಕಸಿಣಕರಣಾದೀನಿ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯೋಸಾನಂ, ತಾದಿಸಂ ಇಧ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತದಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿರಸ್ಸಾದತ್ತಾ ಅಸನ್ತಮಪ್ಪಣೀತಂ ಸಿಯಾ. ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇ ನೀವರಣವಿಗಮೇನ, ಅಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಚ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತತಾ ಹೋತಿ, ನ ಏವಮಿಮಸ್ಸ. ಅಯಂ ಪನ ಆದಿಸಮನ್ನಾ…ಪೇ… ಪಣೀತೋ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕೇಚೀತಿ ಉತ್ತರವಿಹಾರವಾಸಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಅನಾಸಿತ್ತಕೋತಿ ಉಪಸೇಚನೇನ ನ ಆಸಿತ್ತಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಓಜವನ್ತೋ’’ತಿ, ಓಜವನ್ತಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಧೂರೋತಿ ಇಟ್ಠೋ, ಚೇತಸಿಕಸುಖಪಟಿಲಾಭಸಂವತ್ತನಂ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನವಸೇನ, ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ವಾ ಸನ್ತಭಾವೇನ ಸುಖಗತಿಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಝಾನಸಮುಟ್ಠಾನಪಣೀತರೂಪಫುಟ್ಠಸರೀರತಾವಸೇನ ಪನ ಕಾಯಿಕಸುಖಪಟಿಲಾಭಸಂವತ್ತನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಿತಕಾಲೇ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಇದಂ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇತಿ ಝಾನೇನ ಸಕಸನ್ತಾನತೋ ಅನೀಹಟೇ ಅಪ್ಪಹೀನೇ. ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ತತೋ ಸಮ್ಭೂತೇ. ಅವಿಜ್ಜಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ. ಖಣೇನೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇನೇವ. ಅನ್ತರಧಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಧಾಪನಂ ವಿನಾಸನಂ, ತಂ ಪನ ಝಾನಕತ್ತುಕಸ್ಸ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತೀ’’ತಿ. ವೂಪಸಮೇತೀತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಉಪಸಮೇತಿ. ವಿಸೇಸೇನ ಉಪಸಮನಂ ಪನ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಪಸಮನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಉಪಸಮೇತೀ’’ತಿ.

ನನು ಚ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸಮಾಧಿ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇನೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಿ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಯಮೇವ ಸಮಾಧಿ ಏವಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋತಿ? ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾನಾವಿತಕ್ಕವೂಪಸಮಸಬ್ಭಾವತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ವಿತಕ್ಕುಪಚ್ಛೇದಾಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೧; ಉದಾ. ೩೧). ಅಪಿಚ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾಣುತ್ತರಸ್ಸೇತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಞಾಣುತ್ತರಸ್ಸ ಚ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಇತರೇಹಿ ಸಾತಿಸಯಂ, ಯಥಾ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಠಾನಸೋ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಿ ವೂಪಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಪಾತುಭಾವೇ ಸತಿ ಖಣೇನೇವ ಅಙ್ಗಪಾತುಭಾವಸಬ್ಭಾವತೋ ಅಯಮೇವ ಸಮಾಧಿ ‘‘ಠಾನಸೋ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಿ ವೂಪಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ತಂ ಮಹತೋ ಅಕಾಲಮೇಘಸ್ಸ ಉಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಧಾರಾನಿಪಾತೇ ಖಣೇನೇವ ಪಥವಿಯಂ ರಜೋಜಲ್ಲಸ್ಸ ವೂಪಸಮೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಅಕಾಲಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೮೫; ಪಾರಾ. ೧೬೫). ಸಾಸನಿಕಸ್ಸ ಝಾನಭಾವನಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯತ್ತಾ’’ತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಏಕಂಸೇನ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾವ ಹೋತಿ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಾದಕಭೂತೋ ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವಂ ಉಪಗತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ವಿರಾಗನಿರೋಧಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಯುಜ್ಜತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪಪಞ್ಚವಸೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ, ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೧೭. ತಮತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ. ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೦; ಮ. ನಿ. ೧.೨೯೧; ಅ. ನಿ. ೩.೬೧) ಇಧ-ಸದ್ದೋ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೬೯) ಓಕಾಸಂ, ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭುತ್ತಾವೀ ಅಸ್ಸಂ ಪವಾರಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦) ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ, ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೫.೭೩) ಪನ ಸಾಸನಂ, ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಇಧಾಪಿ ಸಾಸನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಗ್ಗಹಣಂ ಸೋಳಸ ಪಕಾರೇ ಸನ್ಧಾಯ. ತೇ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ. ಬಾಹಿರಕಾ ಹಿ ಜಾನನ್ತಾ ಆದಿತೋ ಚತುಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಜಾನನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಸಾಸನಸ್ಸ ತಥಾಭಾವಪಟಿಸೇಧನೋ’’ತಿ, ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭಾವಪಟಿಸೇಧನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋಗಧೇವಸದ್ದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸನ್ತಿ ಹಿ ಏಕಪದಾನಿಪಿ ಸಾವಧಾರಣಾನಿ ಯಥಾ ‘‘ವಾಯುಭಕ್ಖೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣೋ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಮಣಕರಣಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಸೋ, ಯೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ. ಪರಪ್ಪವಾದಾತಿ ಪರೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ವಾದಾ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ.

ಅರಞ್ಞಾದಿಕಸ್ಸೇವ ಭಾವನಾನುರೂಪಸೇನಾಸನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುದ್ದಮೋ ದಮಥಂ ಅನುಪಗತೋ ಗೋಣೋ ಕೂಟಗೋಣೋ. ಯಥಾ ಥನೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೀರಂ ನ ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವಂ ದೋಹಪಟಿಬನ್ಧಿನೀ ಕೂಟಧೇನು. ರೂಪಸದ್ದಾದಿಕೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದಿರಸೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಆಚಿಣ್ಣಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ಅನಾದಿಮತಿ ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಚಿತಾರಮ್ಮಣಂ.

ನಿಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಬನ್ಧೇಯ್ಯ. ಸತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪವತ್ತಾಯ ಸತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣೇ. ದಳ್ಹನ್ತಿ ಥಿರಂ, ಯಥಾ ಸತೋಕಾರಿಸ್ಸ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೋ ಸಮಾಧಿ ಇಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಥಾಮಗತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ, ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ, ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಞ್ಚ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಚೇವ ಅಞ್ಞಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ.

ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ವಿಯ ಭಗವಾ ಯೋಗೀನಂ ಅನುರೂಪನಿವಾಸಟ್ಠಾನುಪದಿಸನತೋ.

ಭಿಕ್ಖು ದೀಪಿಸದಿಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಿಕೋ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖನಿಮ್ಮಥನೇನ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸಾಧನತೋ. ಫಲಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಮಾಹ. ಪರಕ್ಕಮಜವಯೋಗ್ಗಭೂಮಿನ್ತಿ ಭಾವನುಸ್ಸಾಹಜವಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಕರಣಭೂಮಿಭೂತಂ.

೨೧೮. ಏವಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇಸೂತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ (ವಿಭ. ೫೩೦), ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಚ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇಸು. ರುಕ್ಖಸಮೀಪನ್ತಿ ‘‘ಯಾವತಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಸಮನ್ತಾ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ನಿವಾತೇ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮೀಪಟ್ಠಾನಂ. ಅವಸೇಸಸತ್ತವಿಧಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ.

ಉತುತ್ತಯಾನುಕೂಲಂ ಧಾತುಚರಿಯಾನುಕೂಲನ್ತಿ ಗಿಮ್ಹಾದಿಉತುತ್ತಯಸ್ಸ, ಸೇಮ್ಹಾದಿಧಾತುತ್ತಯಸ್ಸ, ಮೋಹಾದಿಚರಿಯತ್ತಯಸ್ಸ ಚ ಅನುಕೂಲಂ. ತಥಾ ಹಿ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ಚ ಅರಞ್ಞಂ ಅನುಕೂಲಂ, ಹೇಮನ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ, ಸೇಮ್ಹಧಾತುಕಸ್ಸ ಸೇಮ್ಹಪಕತಿಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಂ, ಪಿತ್ತಧಾತುಕಸ್ಸ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ವಾತಧಾತುಕಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಅನುಕೂಲಂ, ಮೋಹಚರಿತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಂ, ದೋಸಚರಿತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಅನುಕೂಲಂ. ಅಲೀನಾನುದ್ಧಚ್ಚಪಕ್ಖಿಕನ್ತಿ ಅಸಙ್ಕೋಚಾವಿಕ್ಖೇಪಪಕ್ಖಿಕಂ. ಸಯನಞ್ಹಿ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖಿಕಂ, ಠಾನಚಙ್ಕಮನಾನಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕ್ಖಿಕಾನಿ, ನ ಏವಂ ನಿಸಜ್ಜಾ. ತತೋ ಏವಸ್ಸ ಸನ್ತತಾ. ನಿಸಜ್ಜಾಯ ದಳ್ಹಭಾವಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಾಭುಜನೇನ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಪವತ್ತನಸುಖತಂ ಉಪರಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಉಜುಕಟ್ಠಪನೇನ, ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹೂಪಾಯಂ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಯಾ ಠಪನೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಊರುಬದ್ಧಾಸನನ್ತಿ ಊರೂನಮಧೋಬನ್ಧನವಸೇನ ನಿಸಜ್ಜಾ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಅನುಜುಕಂ ಠಪನಂ ನಿಸಜ್ಜಾ-ವಚನೇನೇವ ಬೋಧಿತನ್ತಿ ‘‘ಉಜುಂ ಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯ-ಸದ್ದೋ ಉಪರಿಮಕಾಯವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರಿಮಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ಉಜುಕಟ್ಠಪನಂ ಸರೂಪತೋ, ಪಯೋಜನತೋ ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಪಣಮನ್ತೀತಿ ನ ಓನಮನ್ತಿ. ನ ಪರಿಪತತೀತಿ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ ವೀಥಿಂ ನ ವಿಲಙ್ಘತಿ, ತತೋ ಏವ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುದ್ಧಿಂ ಫಾತಿಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ಇಧ ಪರಿ-ಸದ್ದೋ ಅಭಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖ’’ನ್ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ ‘‘ಪರಿಣಾಯಿಕಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೬) ವಿಯ. ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠೋ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಗಹಿತಾಸಮ್ಮೋಸಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಸಮ್ಮೋಸಂ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ, ಪರಮಂ ಸತಿನೇಪಕ್ಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೧೯. ಸತೋವಾತಿ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏವ ಸರನ್ತೋ ಏವ ಅಸ್ಸಸತಿ ನಾಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಸತಿವಿರಹಿತಾ ಅಸ್ಸಾಸಪ್ಪವತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತೋ ಪಸ್ಸಸತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸತೋವ ಪಸ್ಸಸತೀತಿ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಆನೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಸತೋಕಾರೀತಿ ಸತೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ, ಸತಿಯಾ ಏವ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಕತ್ತಾ, ಕರಣಸೀಲೋ ವಾ. ಯದಿ ‘‘ಸತೋವ ಅಸ್ಸಸತಿ ಸತೋ ಪಸ್ಸಸತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೪೮; ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೮೬; ಪಾರಾ. ೧೬೫) ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸ್ಸಸತಿ ಪಸ್ಸಸತಿ’’ಚ್ಚೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸತೋಕಾರೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ? ಏಕರಸಂ ದೇಸನಂ ಕಾತುಕಾಮತಾಯ. ಪಠಮಚತುಕ್ಕೇ ಪದದ್ವಯಮೇವ ಹಿ ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಸೇನ ಆಗತಂ, ಇತರಾನಿ ಅನಾಗತಕಾಲವಸೇನ. ತಸ್ಮಾ ಏಕರಸಂ ದೇಸನಂ ಕಾತುಕಾಮತಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೫ ಆದಯೋ) ‘‘ಸತೋಕಾರಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ.

ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ದೀಘಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ದೀಘನ್ತಿ ವಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ‘‘ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗಭಾವಂ ಪಜಾನತೋ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಸತಿಯಾ, ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಚ ಞಾಣೇನ. ಇದಂ ವುತ್ತ ಹೋತಿ – ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಂ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ವಾ ಪಜಾನನ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಏವ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ, ಅಸಮ್ಮೋಹವಸೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ತದಧೀನಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ತಂಸಮಙ್ಗೀ ಯೋಗಾವಚರೋ ಸತೋಕಾರೀ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಹುತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸನಸ್ಸ ವಸೇನ. ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀಅಸ್ಸಾಸಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿನಯನಯೇನ ಅನ್ತೋ ಉಟ್ಠಿತಸಸನಂ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಬಹಿ ಉಟ್ಠಿತಸಸನಂ ಪಸ್ಸಾಸೋ. ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ ಪನ ಬಹಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನ್ತೋ ಸಸನತೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಅನ್ತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾಪಿ ಬಹಿ ಸಸನತೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ. ಅಯಮೇವ ಚ ನಯೋ –

‘‘ಅಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚಾ’’ತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೫೭) –

ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ.

ಪಠಮಂ ಅಬ್ಭನ್ತರವಾತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ತಾಲುಂ ಆಹಚ್ಚ ನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ತಾಲುಂ ಆಹಚ್ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ತೇನ ಕಿರ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಬಾಲದಾರಕೋ ಖಿಪಿತಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ತಾವಾತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನಂ. ಕೇಚಿ ‘‘ಏವಂ ತಾವಾತಿ ಅನೇನ ಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನವಾತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅದ್ಧಾನವಸೇನಾತಿ ಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನ. ಅಯಂ ಹಿ ಅದ್ಧಾನ-ಸದ್ದೋ ಕಾಲಸ್ಸ, ದೇಸಸ್ಸ ಚ ವಾಚಕೋ. ತತ್ಥ ದೇಸದ್ಧಾನಂ ಉದಾಹರಣಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ದೀಘರಸ್ಸತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಓಕಾಸದ್ಧಾನನ್ತಿ ಓಕಾಸಭೂತಂ ಅದ್ಧಾನಂ. ಫರಿತ್ವಾತಿ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ. ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಾಪಿ ಅನೇಕಕಲಾಪಭಾವೇನ. ದೀಘಂ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ದೀಘಂ ಪದೇಸಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಸಣಿಕಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ದೀಘಸನ್ತಾನತಾಯ ‘‘ದೀಘಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಹತ್ಥಿಆದಿಸರೀರೇ, ಸುನಖಾದಿಸರೀರೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ದೇಸದ್ಧಾನವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನೇವ ದೀಘರಸ್ಸತಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಣಿಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಮೇವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ’’, ‘‘ಸೀಘಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೀಘಮೇವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವಚನತೋ. ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಸಮಾನಪ್ಪಮಾಣೇಸುಪಿ ಮನುಸ್ಸಸರೀರೇಸು. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೀತಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪ್ಪಬನ್ಧಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಸನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸುನಖಸಸಾದಯೋ ವಿಯ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತಿ ಚ ಪಸ್ಸಸನ್ತಿ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದಂ ಪನ ದೀಘಂ, ರಸ್ಸಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸನಂ, ಪಸ್ಸಸನಞ್ಚ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸರೀರಸಭಾವೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ತೇತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ. ಇತ್ತರಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಕಾಲಂ.

ನವಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಲದ್ಧವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಅದ್ಧಾನವಸೇನ ಆದಿತೋ ವುತ್ತಾ ತಯೋ ಆಕಾರಾ, ತೇ ಚ ಖೋ ಏಕಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಸ್ಸಾಸಂ, ಏಕಚ್ಚೋ ತದುಭಯನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪೀತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ವಚನಂ ಭಾವನಾಯ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ತಯೋ, ತಥಾ ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಾಕಾರೇಹಿ.

ಕಾಮಂ ಚೇತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಯೋ ಏವ ಆಕಾರಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತನ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಳಿಆರುಳ್ಹತ್ತಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ನವಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಜಾನತೋತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪಜಾನತೋ, ತತ್ಥ ಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ. ಏಕೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಾದೀಸು ಚತೂಸು ಆಕಾರೇಸು ಏಕೇನ ಆಕಾರೇನ, ನವಸು ತೀಸು ವಾ ಏಕೇನ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ –

‘‘ದೀಘೋ ರಸ್ಸೋ ಚ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಪಸ್ಸಾಸೋಪಿ ಚ ತಾದಿಸೋ;

ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಭಾವನಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ತೇ ನವ ಆಕಾರೇ, ಭಾವನಾವಿಧಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕಥಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಜಾನನವಿಧಿಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸನ್ತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ. ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇತಿ ‘‘ಅದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೇ ದೀಘೇ ಕಾಲೇ, ದೀಘಂ ಖಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಯಾಯೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾತ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೯೧) ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಅದ್ಧಾನಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ದೇಸಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಭಾವನಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಆವಹನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾದತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸಾತಿಸಯೋ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಲಕ್ಖಣೋ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಛನ್ದವಸೇನಾತಿ ತಥಾಪವತ್ತಛನ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ಸವಿಸೇಸಂ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವುದ್ಧಿಂ ಫಾತಿಂ ಗಮೇನ್ತಸ್ಸ. ತತೋ ಸುಖುಮತರನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಛನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮತೋ ಸುಖುಮತರಂ. ಭಾವನಾಬಲೇನ ಹಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧದರಥಪರಿಳಾಹತಾಯ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಸುಖುಮತರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸುಖುಮತರಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತತರತಾಯ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನತಾಯ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಸಹಗತೋ ಪಮೋದೋ ಖುದ್ದಿಕಾದಿಭೇದಾ ತರುಣಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಿತ್ತಂ ವಿವತ್ತತೀತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅತಿವಿಯ ಸುಖುಮತರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಪಟ್ಠಹನೇ ವಿಚೇತಬ್ಬಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿನಿವತ್ತತೀತಿ ಕೇಚಿ. ಭಾವನಾಬಲೇನ ಪನ ಸುಖುಮತರಭಾವಪ್ಪತ್ತೇಸು ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇಸು ತತ್ಥ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಕತಿಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೇ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪುನ ಝಾನನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾರಾಭಾವತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಂ ಹೋತೀತಿ. ಸಾ ಪನಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ನವಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಪವತ್ತಾ. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೋತಿ ದೀಘಾಕಾರಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಾಪಿ ಸಮೂಹಟ್ಠೇನ ಕಾಯೋ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನನಿಮಿತ್ತಮ್ಪೇತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಸಮಞ್ಞಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಮಥವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಕಾಯಂ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ‘‘ಅರೂಪ’’ನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚ ಞಾಣಂ, ತತ್ಥ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧೋ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸೋ ಕಾಯೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸತಿ ಏತ್ಥ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇತರಕಾಯಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಹೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಮ್ಮಸನಚಾರಸ್ಸಾಪಿ ಇಧ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ನೋ ಸತೀತಿ ಸೋ ಕಾಯೋ ಸತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ ಸರಣಟ್ಠೇನ, ಉಪತಿಟ್ಠನಟ್ಠೇನ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಸತಿಯಾ. ತೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ಞಾಣೇನ. ತಂ ಕಾಯನ್ತಿ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಞ್ಚೇವ ತನ್ನಿಸ್ಸಯರೂಪಕಾಯಞ್ಚ. ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಝಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣೇನ ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ ಚ ಅನು ಅನು ಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾತಿ ತೇನ ಅನುಪಸ್ಸನೇನ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಕಾಯೇ ಅಯಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಾ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯೇ, ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಕರಜಕಾಯೇ ಚ ಕಾಯಸ್ಸೇವ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅನುದಕಭೂತಾಯ ಮರೀಚಿಯಾ ಉದಕಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಯ ನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವೇ ಕಾಯೇ ನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಅಥ ಖೋ ಯಥಾರಹಂ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತಾಸುಭಭಾವಸ್ಸೇವಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಅಥ ವಾ ಕಾಯೇ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ತಾದಿಸಂ ಅನನುಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಾಯಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ, ತಾಯ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸತಿಯೇವ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವನಾ ವಡ್ಢನಾ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾತಿ.

ಏಸ ನಯೋತಿ ‘‘ನವಹಿ ಆಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ರಸ್ಸ-ಪದೇ ಅತಿದಿಸತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾದಸ್ಸಿತೇ ‘‘ಕಥಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೪೮; ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೮೬; ಪಾರಾ. ೧೬೫) ಆಗತೇ ಪಾಳಿನಯೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಸ್ಸಪದವಸೇನ ಆಗತೇ ಪಾಳಿನಯೇ.

ಅಯನ್ತಿ ಯೋಗಾವಚರೋ. ಅದ್ಧಾನವಸೇನಾತಿ ದೀಘಕಾಲವಸೇನ. ಇತ್ತರವಸೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತಕಾಲವಸೇನ. ಇಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ.

ತಾದಿಸೋತಿ ದೀಘೋ, ರಸ್ಸೋ ಚ. ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆಕಾರಾ, ತೇ ಚ ದೀಘಾದಯೋ ಏವ. ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ’’ತಿ, ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ, ತೇನ ಉತ್ತರೋಟ್ಠಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.