೧. ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೋ

ಸೀಲಸರೂಪಾದಿಕಥಾ

೬. ಏವಂ ಅನೇಕಗುಣಸಙ್ಗಾಹಕೇನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೋಪಿ ಪನೇಸ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಅತಿಸಙ್ಖೇಪದೇಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಕಾರಾಯಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಂ ತಾವ ಆರಬ್ಭ ಇದಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ.

ಕಿಂ ಸೀಲಂ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ, ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ, ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ, ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲಂ, ಕೋ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಕಿಂ ವೋದಾನನ್ತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ, ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೯). ತತ್ಥ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾ. ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವಿರತಿ. ಅಪಿಚ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಕಮ್ಮಪಥಚೇತನಾ. ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೭) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ. ಸಂವರೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸತಿಸಂವರೋ, ಞಾಣಸಂವರೋ, ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋತಿ (ವಿಭ. ೫೧೧) ಅಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ. ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೩) ಅಯಂ ಸತಿಸಂವರೋ.

ಯಾನಿ ಸೋತಾನಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, (ಅಜಿತಾತಿ ಭಗವಾ;)

ಸತಿ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣಂ;

ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧಿಯ್ಯರೇತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧);

ಅಯಂ ಞಾಣಸಂವರೋ. ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಮ್ಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ನಾಮ. ಯೋ ಚಾಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತೀತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೬; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ವೀರಿಯಸಂವರೋ ನಾಮ. ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಸಂವರೋ, ಯಾ ಚ ಪಾಪಭೀರುಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುತೋ ವಿರತಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅನತಿಕ್ಕಮೋ. ಇದಂ ತಾವ ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ.

೭. ಅವಸೇಸೇಸು ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ. ಕಿಮಿದಂ ಸೀಲನಂ ನಾಮ. ಸಮಾಧಾನಂ ವಾ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಧಾರಣಂ ವಾ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಆಧಾರಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತದೇವ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣವಿದೂ ಅನುಜಾನನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಸಿರಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋ, ಸೀತಲಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾಪಿ ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ.

೮. ಇದಾನಿ ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ –

ಸೀಲನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ತಸ್ಸ, ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅನೇಕಧಾ;

ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ರೂಪಸ್ಸ, ಯಥಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸನೇಕಧಾ.

ಯಥಾ ಹಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೀಲಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸನಿದಸ್ಸನ ಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ. ತಥಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಯದೇತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸೀಲನಂ, ತದೇವ ಲಕ್ಖಣಂ, ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾಧಾನಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ. ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ –

ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನತಾ, ಅನವಜ್ಜಗುಣೋ ತಥಾ;

ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೇನ, ರಸೋ ನಾಮ ಪವುಚ್ಚತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಕಿಚ್ಚಟ್ಠೇನ ರಸೇನ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನರಸಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ರಸೇನ ಅನವಜ್ಜರಸನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಹಿ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಾ ರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ತಯಿದಂ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಹಿ;

ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಹಿರೀ ಚೇವ, ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ.

ತಯಿದಂ ಸೀಲಂ ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೨೧) ಏವಂ ವುತ್ತಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸೋಚೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಿ ಗಹಣಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಪನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ, ಆಸನ್ನಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇ ಹಿ ಸತಿ ಸೀಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಚ. ಅಸತಿ ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಏವಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸೀಲಾನಿಸಂಸಕಥಾ

೯. ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಪಟಿಲಾಭಾನಿಸಂಸಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧).

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಗಹಪತಯೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಕರಣಂ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯಞ್ಞದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ, ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೫೦; ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ಮಹಾವ. ೨೮೫).

ಅಪರೇಪಿ ‘‘ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸಂ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾತಿ, ಸೀಲೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೬೫) ನಯೇನ ಪಿಯಮನಾಪತಾದಯೋ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅನೇಕಾ ಸೀಲಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ. ಏವಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ. ಅಪಿಚ –

ಸಾಸನೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ಪತಿಟ್ಠಾ ನತ್ಥಿ ಯಂ ವಿನಾ;

ಆನಿಸಂಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಕೋ ವದೇ.

ನ ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾ ಚಾಪಿ, ಸರಭೂ ವಾ ಸರಸ್ವತೀ;

ನಿನ್ನಗಾ ವಾಚಿರವತೀ, ಮಹೀ ವಾಪಿ ಮಹಾನದೀ.

ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ ವಿಸೋಧೇತುಂ, ತಂ ಮಲಂ ಇಧ ಪಾಣಿನಂ;

ವಿಸೋಧಯತಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಯಂ ವೇ ಸೀಲಜಲಂ ಮಲಂ.

ನ ತಂ ಸಜಲದಾ ವಾತಾ, ನ ಚಾಪಿ ಹರಿಚನ್ದನಂ;

ನೇವ ಹಾರಾ ನ ಮಣಯೋ, ನ ಚನ್ದಕಿರಣಙ್ಕುರಾ.

ಸಮಯನ್ತೀಧ ಸತ್ತಾನಂ, ಪರಿಳಾಹಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ;

ಯಂ ಸಮೇತಿ ಇದಂ ಅರಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸೀತಲಂ.

ಸೀಲಗನ್ಧಸಮೋ ಗನ್ಧೋ, ಕುತೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಯೋ ಸಮಂ ಅನುವಾತೇ ಚ, ಪಟಿವಾತೇ ಚ ವಾಯತಿ.

ಸಗ್ಗಾರೋಹಣಸೋಪಾನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಸೀಲಸಮಂ ಕುತೋ;

ದ್ವಾರಂ ವಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನ, ನಗರಸ್ಸ ಪವೇಸನೇ.

ಸೋಭನ್ತೇವಂ ನ ರಾಜಾನೋ, ಮುತ್ತಾಮಣಿವಿಭೂಸಿತಾ;

ಯಥಾ ಸೋಭನ್ತಿ ಯತಿನೋ, ಸೀಲಭೂಸನಭೂಸಿತಾ.

ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯಂ, ವಿದ್ಧಂಸಯತಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಜನೇತಿ ಕಿತ್ತಿಹಾಸಞ್ಚ, ಸೀಲಂ ಸೀಲವತಂ ಸದಾ.

ಗುಣಾನಂ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ, ದೋಸಾನಂ ಬಲಘಾತಿನೋ;

ಇತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಆನಿಸಂಸಕಥಾಮುಖನ್ತಿ.

ಸೀಲಪ್ಪಭೇದಕಥಾ

೧೦. ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲನ್ತಿ, ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಬ್ಬಮೇವ ತಾವ ಇದಂ ಸೀಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲನಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕವಿಧಂ.

ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತಥಾ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ, ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ, ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ, ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ, ಸಪರಿಯನ್ತಾಪರಿಯನ್ತವಸೇನ, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಚ.

ತಿವಿಧಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ. ತಥಾ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯವಸೇನ, ಪರಾಮಟ್ಠಾಪರಾಮಟ್ಠಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ, ವಿಸುದ್ಧಾವಿಸುದ್ಧವೇಮತಿಕವಸೇನ, ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖವಸೇನ ಚ.

ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಠಿತಿಭಾಗಿಯವಿಸೇಸಭಾಗಿಯನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯವಸೇನ. ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗಹಟ್ಠಸೀಲವಸೇನ, ಪಕತಿಆಚಾರಧಮ್ಮತಾಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲವಸೇನ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲವಸೇನ ಚ.

ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾದಿವಸೇನ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ – ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಅಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಅಪರಾಮಟ್ಠಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೭). ತಥಾ ಪಹಾನವೇರಮಣೀಚೇತನಾಸಂವರಾವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ.

೧೧. ತತ್ಥ ಏಕವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಪೂರಣಂ, ತಂ ಚಾರಿತ್ತಂ. ಯಂ ‘‘ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ತಂ ವಾರಿತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ. ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ. ವಾರಿತಂ ತಾಯನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ವಾರಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸಾಧನಂ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಸದ್ಧಾಸಾಧನಂ ವಾರಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ದುತಿಯದುಕೇ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋತಿ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೋ. ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋ ಏವ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ. ಅಭಿಸಮಾಚಾರಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕತೋ ಅವಸೇಸಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತನ್ತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಪರಿಸೋಧೇತಬ್ಬತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧). ಯಾನಿ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಇದಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ. ಸೇಸಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ. ಖನ್ಧಕವತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೧). ಏವಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ತತಿಯದುಕೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವೇರಮಣಿಮತ್ತಂ ವಿರತಿಸೀಲಂ. ಸೇಸಂ ಚೇತನಾದಿ ಅವಿರತಿಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥದುಕೇ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಯಾ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋ ಚ. ತತ್ಥ ಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೦; ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೬; ಅ. ನಿ. ೫.೨೦೬; ೭.೫೦) ಏವಂ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪವತ್ತಿತಂ, ಇದಂ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಂ ‘‘ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಂ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ, ಇದಂ ಅನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಪಞ್ಚಮದುಕೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಂ. ಯಾವಜೀವಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪವತ್ತಿತಂ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಛಟ್ಠದುಕೇ ಲಾಭಯಸಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತವಸೇನ ದಿಟ್ಠಪರಿಯನ್ತಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ ನಾಮ. ವಿಪರೀತಂ ಅಪರಿಯನ್ತಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ? ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಯಸಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಞಾತಿಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಅಙ್ಗಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಂ. ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಲಾಭಹೇತು ಲಾಭಪಚ್ಚಯಾ ಲಾಭಕಾರಣಾ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಇದಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೮). ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಇತರಾನಿಪಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅಪರಿಯನ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ನ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಲಾಭಹೇತು ಲಾಭಪಚ್ಚಯಾ ಲಾಭಕಾರಣಾ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಕಿಂ ಸೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ತಂ ಸೀಲಂ ನ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೮). ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಇತರಾನಿಪಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಸಪರಿಯನ್ತಾಪರಿಯನ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

ಸತ್ತಮದುಕೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಾಸವಂ ಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಂ. ಅನಾಸವಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಂ ಭವವಿಸೇಸಾವಹಂ ಹೋತಿ ಭವನಿಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭಾರೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯ, ಸಂವರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಾಯ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾಯ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಾಯ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ, ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಮನ್ತನಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಉಪನಿಸಾ, ಏತದತ್ಥಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ, ಯದಿದಂ ಅನುಪಾದಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೬೬). ಲೋಕುತ್ತರಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಾವಹಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಭೂಮೀತಿ ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ದುವಿಧಂ.

೧೨. ತಿಕೇಸು ಪಠಮತ್ತಿಕೇ ಹೀನೇನ ಛನ್ದೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವೀರಿಯೇನ ವೀಮಂಸಾಯ ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ. ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಪಣೀತೇಹಿ ಪಣೀತಂ. ಯಸಕಾಮತಾಯ ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೀನಂ. ಪುಞ್ಞಫಲಕಾಮತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಿದನ್ತಿ ಅರಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಪಣೀತಂ. ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ ಹೀನಂ. ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಲೋಕಿಯಂ ಸೀಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಣೀತಂ. ತಣ್ಹಾವಸೇನ ವಾ ಭವಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ. ಅತ್ತನೋ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಾರಮಿತಾಸೀಲಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಏವಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ದುತಿಯತ್ತಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ಅನನುರೂಪಂ ಪಜಹಿತುಕಾಮೇನ ಅತ್ತಗರುನಾ ಅತ್ತನಿಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ಲೋಕಾಪವಾದಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮೇನ ಲೋಕಗರುನಾ ಲೋಕೇ ಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ. ಧಮ್ಮಮಹತ್ತಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೇನ ಧಮ್ಮಗರುನಾ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ತತಿಯತ್ತಿಕೇ ಯಂ ದುಕೇಸು ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ ಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ. ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಾಮಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥತ್ತಿಕೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ಪೂರಿತಂ, ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಪುನ ಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅವಿಸುದ್ಧಂ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಸೀಲಂ ವೇಮತಿಕಸೀಲಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋಗಿನಾ ಅವಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ, ವೇಮತಿಕೇ ವತ್ಥುಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಮತಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಪಞ್ಚಮತ್ತಿಕೇ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ತೀಹಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸೀಲಂ ಸೇಕ್ಖಂ. ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಸೇಕ್ಖಂ. ಸೇಸಂ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ.

ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಕತಿಪಿ ಸೀಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಸುಖಸೀಲೋ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸೀಲೋ, ಅಯಂ ಕಲಹಸೀಲೋ, ಅಯಂ ಮಣ್ಡನಸೀಲೋ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ತೀಣಿ ಸೀಲಾನಿ, ಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸೀಲನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೯). ಏವಂ ಕುಸಲಾದಿವಸೇನಪಿ ತಿವಿಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಏಕೇನಪಿ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಇಧ ನ ಉಪನೀತಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವಸ್ಸ ತಿವಿಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೩. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಪಠಮಚತುಕ್ಕೇ –

ಯೋಧ ಸೇವತಿ ದುಸ್ಸೀಲೇ, ಸೀಲವನ್ತೇ ನ ಸೇವತಿ;

ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸಂ, ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅವಿದ್ದಸು.

ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಬಹುಲೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನ ರಕ್ಖತಿ;

ಏವರೂಪಸ್ಸ ವೇ ಸೀಲಂ, ಜಾಯತೇ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ.

ಯೋ ಪನತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇಧ;

ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಮ್ಹಿ, ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಮಾನಸಂ.

ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ಅಘಟನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ;

ತಸ್ಸ ತಂ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಭವತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋ ಘಟತಿ, ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ ಯೋ ಪನ;

ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸೀಲಂ, ಹೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

ಅತುಟ್ಠೋ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ನಿಬ್ಬಿದಂ ಯೋನುಯುಞ್ಜತಿ;

ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಮೇತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ.

ಏವಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ. ಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀನಂ ದಸಸೀಲಾನಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಂ. ಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾನಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲವಸೇನ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಸತಿ ವಾ ಉಸ್ಸಾಹೇ ದಸ, ಉಪೋಸಥಙ್ಗವಸೇನ ಅಟ್ಠಾತಿ ಇದಂ ಗಹಟ್ಠಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ತತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಉತ್ತರಕುರುಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಪಕತಿಸೀಲಂ. ಕುಲದೇಸಪಾಸಣ್ಡಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಮರಿಯಾದಾಚಾರಿತ್ತಂ ಆಚಾರಸೀಲಂ. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಆನನ್ದ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪುರಿಸೇಸು ಮಾನಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಸೀಲಂ ಧಮ್ಮತಾಸೀಲಂ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀನಂ ಪನ ಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಂ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು ಸೀಲಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಪಕತಿಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

ಚತುತ್ಥಚತುಕ್ಕೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೦೮; ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೩) ವಂ ವುತ್ತಂ ಸೀಲಂ, ಇದಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ, ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ…ಪೇ… ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨, ೪೧೧; ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೩; ಅ. ನಿ. ೪.೧೯೮) ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ. ಯಾ ಪನ ಆಜೀವಹೇತುಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ‘‘ಕುಹನಾ ಲಪನಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾ ವಿರತಿ, ಇದಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪರಿಸುದ್ಧೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ನಾಮ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ

೧೪. ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖಣತಾಯ ವಾ ಭಿನ್ನಪಟಧರಾದಿತಾಯ ವಾ ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಯೋ ನಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಮೋಕ್ಖೇತಿ ಮೋಚಯತಿ ಆಪಾಯಿಕಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಂವರಣಂ ಸಂವರೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಮೇವ ಸಂವರೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ. ತೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ, ಉಪಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹರತೀತಿ ಇರಿಯತಿ. ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀನಮತ್ಥೋ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಿ ಆಚಾರೋ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಚಾರೋ;

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಅನಾಚಾರೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ಪತ್ತದಾನೇನ ವಾ ಪುಪ್ಫಫಲಸಿನಾನದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಆಚಾರೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ನ ಪತ್ತನ ಪುಪ್ಫನ ಫಲನ ಸಿನಾನನ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ನ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ನ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ.

ಗೋಚರೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ ಅಗೋಚರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ ವಿಧವಾ, ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ, ಪಣ್ಡಕ, ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಅನೋಪಾನಭೂತಾನಿ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕಾನಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾನಿ ಅಹಿತಕಾಮಾನಿ ಅಫಾಸುಕಕಾಮಾನಿ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಗೋಚರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ನ ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ…ಪೇ… ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸದ್ಧಾನಿ ಪಸನ್ನಾನಿ ಓಪಾನಭೂತಾನಿ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಾನಿ ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾನಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾನಿ…ಪೇ… ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ…ಪೇ… ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗೋಚರೋ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಚಾರೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಗೋಚರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಗತೋ ಸಮುಪಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೧೧).

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಇಮಿನಾಪಿ ನಯೇನ ಆಚಾರಗೋಚರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುವಿಧೋ ಹಿ ಅನಾಚಾರೋ ಕಾಯಿಕೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಚ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಸೀಸಮ್ಪಿ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾಹನಾನಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಛಮಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ನವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಜನ್ತಾಘರೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಸನ್ತೋಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ ಓವರಕಾನಿ ಗೂಳ್ಹಾನಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಚ ಯತ್ಥ ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋ ಕುಲಕುಮಾರಿಯೋ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಸಹಸಾ ಪವಿಸತಿ, ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಿ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ. ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಪಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಕುಮಾರಿಂ ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇ ಇತ್ಥಂಗೋತ್ತೇ ಕಿಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ. ಕಿಂ ವಾ ಮೇ ದಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ (ಮಹಾನಿ. ೮೭). ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಆಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖು ಸಗಾರವೋ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರಬಹುಲೋ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ. ಏವಂ ತಾವ ಆಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಗೋಚರೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ? ದಸಕಥಾವತ್ಥುಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸುತಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಪೇತಿ, ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತಿ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಅನುಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಸದ್ಧಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಸೀಲೇನ, ಸುತೇನ, ಚಾಗೇನ, ಪಞ್ಞಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ.

ಕತಮೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸುಸಂವುತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಹತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಸ್ಸಂ, ನ ರಥಂ, ನ ಪತ್ತಿಂ, ನ ಇತ್ಥಿಂ, ನ ಪುರಿಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಧೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ.

ಕತಮೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋ? ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಯತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೨), ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಚಾರೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಗೋಚರೇನ ಉಪೇತೋ…ಪೇ… ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತೇನಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ.

ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀತಿ ಅಣುಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಸೇಖಿಯಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸನಸೀಲೋ. ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಮಾ ಆದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ತಂ ಸೀಲಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ

೧೫. ಯಂ ಪನೇತಂ ತದನನ್ತರಂ ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಸ್ಸಿತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ, ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕಾರಣವಸೇನ ಚಕ್ಖೂತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ. ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಚಕ್ಖುಕತ್ತಾ, ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಘಟ್ಟೇ ಪನ ಚಕ್ಖುಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಈದಿಸೀ ಪನೇಸಾ ‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಂ ವಾ ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಭೂತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಸಣ್ಠಾತಿ. ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಹತ್ಥಪಾದಸಿತಹಸಿತಕಥಿತವಿಲೋಕಿತಾದಿಭೇದಂ ಆಕಾರಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯಂ ತತ್ಥ ಭೂತಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಾಸೀ ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ.

ಥೇರಂ ಕಿರ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತಾ ಅನುರಾಧಪುರಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಕುಲಸುಣ್ಹಾ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡಿತ್ವಾ ಸುಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ವಿಯ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಅನುರಾಧಪುರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಞಾತಿಘರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಚಿತ್ತಾ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ಥೇರೋ ಕಿಮೇತನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕೇ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಸ್ಸಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪುಬ್ಬಸಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರಿ;

ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಠಿತೋ ಥೇರೋ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣೀ’’ತಿ.

ಸಾಮಿಕೋಪಿ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾ ಅನುಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಥೇರೋ ಆಹ –

‘‘ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ, ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತೋ ಗತೋ;

ಅಪಿಚ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟೋ, ಗಚ್ಛತೇಸ ಮಹಾಪಥೇ’’ತಿ.

ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಯಂಕಾರಣಾ ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತು ಏತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ಅಪಿಹಿತಚಕ್ಖುದ್ವಾರಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಂ ಏತೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ. ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಪಿದಹನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋಯೇವ ಚ ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತಿ ವಾ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಪಿಚ ಯದಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಭವಙ್ಗೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧೇ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ತತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ. ತತೋ ವಿಪಾಕಮನೋಧಾತು ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ. ತತೋ ವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಸನ್ತೀರಣಕಿಚ್ಚಂ. ತತೋ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಜವನಂ ಜವತಿ.

ತತ್ರಾಪಿ ನೇವ ಭವಙ್ಗಸಮಯೇ, ನ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸಮಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ. ಜವನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಚೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ವಾ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ವಾ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಸಂವರೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಹೋನ್ತೋ ಪನ ಸೋ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಅಸಂವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ನಗರೇ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅಸಂವುತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನ್ತೋಘರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಗಬ್ಭಾದಯೋ ಸುಸಂವುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಅಗೋಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ನಗರದ್ವಾರೇನ ಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ಯದಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಮೇವ ಜವನೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸೀಲಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಸಂವುತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನ್ತೋಘರಾದಯೋ ಅಸಂವುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಸುಗೋಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಹಿ ಪಿಹಿತೇಸು ಚೋರಾನಂ ಪವೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ಜವನೇ ಸೀಲಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರೋತಿ ವುತ್ತೋ.

ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಮಿದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ರೂಪಾದೀಸು ಕಿಲೇಸಾನುಬನ್ಧನಿಮಿತ್ತಾದಿಗ್ಗಾಹಪರಿವಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ

೧೬. ಇದಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತೇ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ. ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾ’ತಿ ಭಣತಿ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ. ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸೂಪಂ ವಾ ಓದನಂ ವಾ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೮೭) ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಛ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ.

ಕುಹನಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಪಾಳಿ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕುಹನಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತೇನ ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ವಾ ಅಟ್ಠಪನಾ ಠಪನಾ ಸಣ್ಠಪನಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಹನಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಲಪನಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪರೇಸಂ ಆಲಪನಾ ಲಪನಾ ಸಲ್ಲಪನಾ ಉಲ್ಲಪನಾ ಸಮುಲ್ಲಪನಾ ಉನ್ನಹನಾ ಸಮುನ್ನಹನಾ ಉಕ್ಕಾಚನಾ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಪನಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಂ ಪರೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಓಭಾಸೋ ಓಭಾಸಕಮ್ಮಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾ ಪರಿಕಥಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಕೋಸನಾ ವಮ್ಭನಾ ಗರಹನಾ ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ ಖಿಪನಾ ಸಂಖಿಪನಾ ಪಾಪನಾ ಸಮ್ಪಾಪನಾ ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಇತೋ ಲದ್ಧಂ ಆಮಿಸಂ ಅಮುತ್ರ ಹರತಿ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಲದ್ಧಂ ಆಮಿಸಂ ಇಧ ಆಹರತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಆಮಿಸೇನ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಏಟ್ಠಿ ಗವೇಟ್ಠಿ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ಏಸನಾ ಗವೇಸನಾ ಪರಿಯೇಸನಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೬೨-೮೬೫).

೧೭. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಾಳಿಯಾ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕುಹನನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ಲಾಭಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಞ್ಚ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ, ಪತ್ಥಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಕಾಮಸ್ಸ. ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತಸ್ಸ, ಉಪದ್ದುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತೋ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ತಿವಿಧಂ ಕುಹನವತ್ಥು ಆಗತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧಮ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಚೀವರಾದೀಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ತದತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನೇನ, ತೇ ಚ ಗಹಪತಿಕೇ ಅತ್ತನಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಸದ್ಧೇ ಞತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸಂ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ನೋ ಅಸ್ಸ ಸಚೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಉಪನೇನ್ತಾನಂ ತದನುಗ್ಗಹಕಾಮತಂಯೇವ ಆವಿಕತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ತತೋ ಪಭುತಿ ಅಪಿ ಸಕಟಭಾರೇಹಿ ಉಪನಾಮನಹೇತುಭೂತಂ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ –

‘‘ಕತಮಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧ ಗಹಪತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ. ಸೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅತ್ಥಿಕೋ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಂ ಉಪಾದಾಯ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ…ಪೇ… ಸೇನಾಸನಂ. ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಚೀವರೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಸುಸಾನಾ ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾ ವಾ ಪಾಪಣಿಕಾ ವಾ ನನ್ತಕಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಸೇನಾಸನೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ವಾ. ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಪೂತಿಮುತ್ತೇನ ವಾ ಹರಿಟಕೀಖಣ್ಡೇನ ವಾ ಓಸಧಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ತದುಪಾದಾಯ ಲೂಖಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಲೂಖಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲೂಖಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಲೂಖಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ ‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಧುತವಾದೋ’ತಿ. ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಸದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ…ಪೇ… ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾಸದ್ಧೋಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚೇವಾಯಂ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ, ಸಚೇಹಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇ ಪುಞ್ಞೇನ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ. ತದುಪಾದಾಯ ಬಹುಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಬಹುಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ…ಪೇ… ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಇದಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೮೭).

ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಪರಿದೀಪನವಾಚಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕತಮಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ. ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಪತ್ತಂ ಲೋಹಥಾಲಕಂ. ಧಮ್ಮಕರಣಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಕುಞ್ಚಿಕಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ. ಯಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಚರಿಯೋ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕೋ, ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಭತ್ತೋ ಸಹಾಯೋ. ಯೋ ಏವರೂಪೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೇ ಪಾಸಾದೇ ಹಮ್ಮಿಯೇ ಗುಹಾಯಂ ಲೇಣೇ ಕುಟಿಯಾ ಕೂಟಾಗಾರೇ ಅಟ್ಟೇ ಮಾಳೇ ಉದ್ದಣ್ಡೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಮಣ್ಡಪೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ. ಅಥ ವಾ ‘ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕೋ ಭಾಕುಟಿಕಭಾಕುಟಿಕೋ ಕುಹಕಕುಹಕೋ ಲಪಕಲಪಕೋ ಮುಖಸಮ್ಭಾವಿಕೋ, ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಇಮಾಸಂ ಏವರೂಪಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ’ತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಗೂಳ್ಹಂ ನಿಪುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಇದಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೮೭).

ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಕತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಗಮನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಠಾನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ನಿಸಜ್ಜಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಸಯನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ನಿಸೀದತಿ, ಪಣಿಧಾಯ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಆಪಾಥಕಜ್ಝಾಯೀ ಚ ಹೋತಿ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ಅಟ್ಠಪನಾ ಠಪನಾ ಸಣ್ಠಪನಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೮೭).

ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನೇನ ವಾ ಸಙ್ಖಾತೇನ. ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತೇನಾತಿ ಸಮೀಪಭಣಿತೇನ. ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ವಾತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ. ಅಟ್ಠಪನಾತಿಆದಿ ಠಪನಾ, ಆದರೇನ ವಾ ಠಪನಾ. ಠಪನಾತಿ ಠಪನಾಕಾರೋ. ಸಣ್ಠಪನಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಾ, ಪಾಸಾದಿಕಭಾವಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾಕುಟಿಕಾತಿ ಪಧಾನಪುರಿಮಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ, ಮುಖಸಙ್ಕೋಚೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಭಾಕುಟಿಕೋ. ಭಾಕುಟಿಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಭಾಕುಟಿಯಂ. ಕುಹನಾತಿ ವಿಮ್ಹಾಪನಾ. ಕುಹಸ್ಸ ಆಯನಾ ಕುಹಾಯನಾ. ಕುಹಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕುಹಿತತ್ತನ್ತಿ.

ಲಪನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಆಲಪನಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತಿತುಂ, ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛಥ ರೇ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿತೋವ ಲಪನಾ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಯಿ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ, ಮಯಿ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಾ ಲಪನಾ ಆಲಪನಾ. ಲಪನಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಲಪನಂ. ಸಲ್ಲಪನಾತಿ ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೇ ಭೀತಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ದತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಲಪನಾ. ಉಲ್ಲಪನಾತಿ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಮಹಾನಾವಿಕೋ ಮಹಾದಾನಪತೀತಿ ಏವಂ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ. ಸಮುಲ್ಲಪನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ.

ಉನ್ನಹನಾತಿ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಈದಿಸೇ ಕಾಲೇ ನವದಾನಂ ದೇಥ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ, ತಾವ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ನಹನಾ, ವೇಠನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಉಚ್ಛುಹತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಭತಂ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತತೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ಕಿಂ ತತ್ಥ ಉಚ್ಛು ಮಧುರನ್ತಿ. ಖಾದಿತ್ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ‘‘ನ, ಉಪಾಸಕ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಚ್ಛುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವೇಠನಕಥಾ, ಸಾ ಉನ್ನಹನಾ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉನ್ನಹನಾ ಸಮುನ್ನಹನಾ.

ಉಕ್ಕಾಚನಾತಿ ‘‘ಏತಂ ಕುಲಂ ಮಂಯೇವ ಜಾನಾತಿ. ಸಚೇ ಏತ್ಥ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ದೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಾಚನಾ ಉಕ್ಕಾಚನಾ, ಉದ್ದೀಪನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇಲಕನ್ದರಿಕವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಕ್ಕಾಚನಾ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ.

ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾತಿ ಸಚ್ಚಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ವಾ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಯಭಣನಮೇವ. ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾತಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠತೋ ಹೇಟ್ಠತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತನಂ. ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಮುಗ್ಗೇಸು ಪಚ್ಚಮಾನೇಸು ಕೋಚಿದೇವ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಚನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ಅಲೀಕಂ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ. ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾತಿ ಪಾರಿಭಟ್ಯಭಾವೋ. ಯೋ ಹಿ ಕುಲದಾರಕೇ ಧಾತಿ ವಿಯ ಅಙ್ಕೇನ ವಾ ಖನ್ಧೇನ ವಾ ಪರಿಭಟತಿ, ಧಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯುಂ. ಪಾರಿಭಟ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾತಿ.

ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪರೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾನಸಞ್ಞಾಜನಕಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಂ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಖಾದನೀಯಂ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ. ಓಭಾಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ. ಓಭಾಸಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚ್ಛಪಾಲಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ವಚ್ಛಾ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ ಉದಾಹು ತಕ್ಕಗೋವಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಯದಿ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ ಸಿಯುಂ, ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಖೀರಂ ಲಭೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ತೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ಖೀರದಾಪನಾದಿಕಂ ಓಭಾಸಕರಣಂ. ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ. ಕುಲೂಪಕಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಕುಲೂಪಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅದಾತುಕಾಮಾ ಘರಣೀ ‘‘ತಣ್ಡುಲಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತೀ ತಣ್ಡುಲೇ ಆಹರಿತುಕಾಮಾ ವಿಯ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಘರಂ ಗತಾ. ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕವಾಟಕೋಣೇ ಉಚ್ಛುಂ, ಭಾಜನೇ ಗುಳಂ, ಪಿಟಕೇ ಲೋಣಮಚ್ಛಫಾಲೇ, ಕುಮ್ಭಿಯಂ ತಣ್ಡುಲೇ, ಘಟೇ ಘತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಘರಣೀ ‘‘ತಣ್ಡುಲೇ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಆಗತಾ. ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಉಪಾಸಿಕೇ ‘ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಕವಾಟಕೋಣೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಉಚ್ಛುಂ ವಿಯ ಸಪ್ಪಂ ಅದ್ದಸಂ, ‘ತಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಭಾಜನೇ ಠಪಿತಂ ಗುಳಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಪಾಸಾಣಂ, ಲೇಡ್ಡುಕೇನ ಪಹಟೇನ ಸಪ್ಪೇನ ಕತಂ ಪಿಟಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಮಚ್ಛಫಾಲಸದಿಸಂ ಫಣಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ ಡಂಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ತಣ್ಡುಲಸದಿಸೇ ದನ್ತೇ, ಅಥಸ್ಸ ಕುಪಿತಸ್ಸ ಘಟೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಘತಸದಿಸಂ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ವಿಸಮಿಸ್ಸಕಂ ಖೇಳನ್ತಿ. ಸಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮುಣ್ಡಕಂ ವಞ್ಚೇತು’’ನ್ತಿ ಉಚ್ಛುಂ ದತ್ವಾ ಓದನಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಘತಗುಳಮಚ್ಛೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಅದಾಸೀತಿ. ಏವಂ ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಕಥಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ಲಭತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥನನ್ತಿ.

ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಅಕ್ಕೋಸನಾತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ. ವಮ್ಭನಾತಿ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಕಥನಂ. ಗರಹಣಾತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೋಸಾರೋಪನಾ. ಉಕ್ಖೇಪನಾತಿ ಮಾ ಏತಂ ಏತ್ಥ ಕಥೇಥಾತಿ ವಾಚಾಯ ಉಕ್ಖಿಪನಂ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಸವತ್ಥುಕಂ ಸಹೇತುಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ. ಅಥ ವಾ ಅದೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ದಾನಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಕ್ಖಿಪನಂ ಉಕ್ಖೇಪನಾ. ಮಹಾದಾನಪತೀತಿ ಏವಂ ಸುಟ್ಠು ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ. ಖಿಪನಾತಿ ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಬೀಜಭೋಜಿನೋತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ. ಸಂಖಿಪನಾತಿ ಕಿಂ ಇಮಂ ಅದಾಯಕೋತಿ ಭಣಥ, ಯೋ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವಚನಂ ದೇತೀತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ. ಪಾಪನಾತಿ ಅದಾಯಕತ್ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾ ಪಾಪನಂ. ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪಾಪನಾ ಸಮ್ಪಾಪನಾ. ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾತಿ ಏವಂ ಮೇ ಅವಣ್ಣಭಯಾಪಿ ದಸ್ಸತೀತಿ ಗೇಹತೋ ಗೇಹಂ ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ಜನಪದತೋ ಜನಪದಂ ಅವಣ್ಣಹರಣಂ. ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾತಿ ಪುರತೋ ಮಧುರಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಅವಣ್ಣಭಾಸಿತಾ. ಏಸಾ ಹಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಖಾದನಮಿವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ಅಯಂ ಯಸ್ಮಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಿಯ ಅಬ್ಭಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಸ ಗುಣಂ ನಿಪ್ಪೇಸೇತಿ ನಿಪುಞ್ಛತಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಗನ್ಧಜಾತಂ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಗ್ಗನಾ ವಿಯ ಪರಗುಣೇ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಏಸಾ ಲಾಭಮಗ್ಗನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಜಿಗೀಸನತಾತಿ ಮಗ್ಗನಾ. ಇತೋ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಗೇಹಾ ಲದ್ಧಂ. ಅಮುತ್ರಾತಿ ಅಮುಕಮ್ಹಿ ಗೇಹೇ. ಏಟ್ಠೀತಿ ಇಚ್ಛನಾ. ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗನಾ. ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಗ್ಗನಾ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ಕುಲದಾರಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಖೀರಯಾಗುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಗತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಏಸನಾತಿಆದೀನಿ ಏಟ್ಠಿಆದೀನಮೇವ ವೇವಚನಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಟ್ಠೀತಿ ಏಸನಾ. ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಗವೇಸನಾ, ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪರಿಯೇಸನಾ. ಇಚ್ಚೇವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಕುಹನಾದೀನಂ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಏವರೂಪಾಯ ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಅಙ್ಗಂ, ನಿಮಿತ್ತಂ, ಉಪ್ಪಾತಂ, ಸುಪಿನಂ, ಲಕ್ಖಣಂ, ಮೂಸಿಕಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಅಗ್ಗಿಹೋಮಂ, ದಬ್ಬಿಹೋಮ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತಾನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಇಮೇಸಂ ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ, ಇಮೇಸಞ್ಚ ‘‘ಕುಹನಾ ಲಪನಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ, ಯಾ ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾ ವಿರತಿ, ಇದಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ. ಏತಂ ಆಗಮ್ಮ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಆಜೀವೋ. ಕೋ ಸೋ, ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನವಾಯಾಮೋ. ಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧತಾ. ಆಜೀವಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿ.

ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ

೧೮. ಯಂ ಪನೇತಂ ತದನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋತಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಥೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಞತ್ವಾ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮೇವ ‘‘ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಚೀವರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ. ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ನಿವಾಸೇತಿ ವಾ ಪಾರುಪತಿ ವಾ. ಯಾವದೇವಾತಿ ಪಯೋಜನಾವಧಿಪರಿಚ್ಛೇದನಿಯಮವಚನಂ, ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ಯೋಗಿನೋ ಚೀವರಪಟಿಸೇವನೇ ಪಯೋಜನಂ ಯದಿದಂ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿಆದಿ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ. ಸೀತಸ್ಸಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾಉತುಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸೀತಸ್ಸ. ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿ ಪಟಿಹನನತ್ಥಂ. ಯಥಾ ಸರೀರೇ ಆಬಾಧಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಂ. ಸೀತಬ್ಭಾಹತೇ ಹಿ ಸರೀರೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅನುಞ್ಞಾಸಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ವನದಾಹಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಡಂಸಾತಿ ಡಂಸನಮಕ್ಖಿಕಾ, ಅನ್ಧಮಕ್ಖಿಕಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಮಕಸಾ ಮಕಸಾ ಏವ. ವಾತಾತಿ ಸರಜಅರಜಾದಿಭೇದಾ. ಆತಪೋತಿ ಸೂರಿಯಾತಪೋ. ಸರೀಸಪಾತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸರನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾ ಸಪ್ಪಾದಯೋ, ತೇಸಂ ದಟ್ಠಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚ ಫುಟ್ಠಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ದುವಿಧೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸೋಪಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ನ ಬಾಧತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ತೇಸಂ ಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಪಟಿಸೇವತಿ. ಯಾವದೇವಾತಿ ಪುನ ಏತಸ್ಸ ವಚನಂ ನಿಯತಪಯೋಜನಾವಧಿಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನಞ್ಹಿ ನಿಯತಪಯೋಜನಂ, ಇತರಾನಿ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಹಿರಿಕೋಪೀನನ್ತಿ ತಂ ತಂ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಙ್ಗೇ ವಿವರಿಯಮಾನೇ ಹಿರೀ ಕುಪ್ಪತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಂ ತಂ ಹಿರಿಂ ಕೋಪನತೋ ಹಿರಿಕೋಪೀನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಹಿರಿಕೋಪೀನಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ. ಹಿರಿಕೋಪೀನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾರಂ. ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಆಹಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯೇನ ಪತ್ತೇ ಪತಿತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಿಣ್ಡಾನಂ ವಾ ಪಾತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮೂಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನೇವ ದವಾಯಾತಿ ನ ಗಾಮದಾರಕಾದಯೋ ವಿಯ ದವತ್ಥಂ, ಕೀಳಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಮದಾಯಾತಿ ನ ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಾದಯೋ ವಿಯ ಮದತ್ಥಂ, ಬಲಮದನಿಮಿತ್ತಂ ಪೋರಿಸಮದನಿಮಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಮಣ್ಡನಾಯಾತಿ ನ ಅನ್ತೇಪುರಿಕವೇಸಿಯಾದಯೋ ವಿಯ ಮಣ್ಡನತ್ಥಂ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಪೀಣಭಾವನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ನ ನಟನಚ್ಚಕಾದಯೋ ವಿಯ ವಿಭೂಸನತ್ಥಂ, ಪಸನ್ನಚ್ಛವಿವಣ್ಣತಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನೇವ ದವಾಯಾತಿ ಏತಂ ಮೋಹೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಮದಾಯಾತಿ ಏತಂ ದೋಸೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ಏತಂ ರಾಗೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯಾತಿ ಚೇತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ. ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ಏತಂ ಪರಸ್ಸಪಿ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ. ಚತೂಹಿಪಿ ಚೇತೇಹಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಾವದೇವಾತಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ. ಠಿತಿಯಾತಿ ಪಬನ್ಧಟ್ಠಿತತ್ಥಂ. ಯಾಪನಾಯಾತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅವಿಚ್ಛೇದತ್ಥಂ, ಚಿರಕಾಲಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ವಾ. ಘರೂಪತ್ಥಮ್ಭಮಿವ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಘರಸಾಮಿಕೋ, ಅಕ್ಖಬ್ಭಞ್ಜನಮಿವ ಚ ಸಾಕಟಿಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತತ್ಥಂ ಯಾಪನತ್ಥಞ್ಚೇಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ನ ದವಮದಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನತ್ಥಂ. ಅಪಿಚ ಠಿತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಏತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪವತ್ತಾಪನತ್ಥನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾತಿ ವಿಹಿಂಸಾ ನಾಮ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ. ತಸ್ಸಾ ಉಪರಮತ್ಥಮ್ಪೇಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ವಣಾಲೇಪನಮಿವ ಉಣ್ಹಸೀತಾದೀಸು ತಪ್ಪಟಿಕಾರಂ ವಿಯ ಚ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಾನುಯೋಗವಸೇನ ಭವಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕಾ ಪುತ್ತಮಂಸಂ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೩) ವಿಯ, ನದೀನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕಾ ಕುಲ್ಲಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೦) ವಿಯ, ಸಮುದ್ದನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕಾ ನಾವಮಿವ ಚ.

ಇತಿಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನೇನ ಪುರಾಣಞ್ಚ ಜಿಘಚ್ಛಾವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಂ ಆಹರಹತ್ಥಕಅಲಂಸಾಟಕತತ್ರವಟ್ಟಕಕಾಕಮಾಸಕಭುತ್ತವಮಿತಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ವಿಯ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಮಿವ ಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ವಾ ಯಾ ಅಧುನಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಾಣಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಪುರಾಣವೇದನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಮಿತಭೋಜನೇನ ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾಸೇನ್ತೋ ತಂ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ. ಯಾ ಚಾಯಂ ಅಧುನಾ ಕತಂ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗಕಮ್ಮೂಪಚಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ನವವೇದನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗವಸೇನ ತಸ್ಸಾ ಮೂಲಂ ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ತಂ ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗಸಙ್ಗಹೋ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಪ್ಪಹಾನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸುಖಾಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಚ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗೇನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥಭಞ್ಜಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಚಿರಕಾಲಗಮನಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಯಾಪ್ಯರೋಗೀ ವಿಯ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾತಿ ಅಯುತ್ತಪರಿಯೇಸನಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ. ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಅರತಿತನ್ದೀವಿಜಮ್ಭಿತಾ. ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾದಿದೋಸಾಭಾವೇನ ವಾ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಬಲಸಮ್ಭವೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ. ಯಾವದತ್ಥಉದರಾವದೇಹಕಭೋಜನಪರಿವಜ್ಜನೇನ ವಾ ಸೇಯ್ಯಸುಖಪಸ್ಸಸುಖಮಿದ್ಧಸುಖಾನಂ ಪಹಾನತೋ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಚತುಪಞ್ಚಾಲೋಪಮತ್ತಊನಭೋಜನೇನ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಯೋಗ್ಯಭಾವಪಟಿಪಾದನತೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ;

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೯೮೩);

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪಯೋಜನಪರಿಗ್ಗಹೋ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚ ಪಟಿಪದಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಸೇನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಹಿ ಸೇತಿ ವಿಹಾರೇ ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ, ತಂ ಸೇನಂ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಆಸತಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಆಸನಂ. ತಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಸಹನಟ್ಠೇನ ಉತುಯೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯೋ. ಉತುಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥಞ್ಚ. ಯೋ ಸರೀರಾಬಾಧಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಕರೋ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ ಉತು ಸೇನಾಸನಪಟಿಸೇವನೇನ ವಿನೋದೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಂ ಏಕೀಭಾವಸುಖತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಮಞ್ಚ ಸೀತಪಟಿಘಾತಾದಿನಾವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಯಥಾ ಪನ ಚೀವರಪಟಿಸೇವನೇ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ನಿಯತಪಯೋಜನಂ, ಇತರಾನಿ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಭವನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ನಿಯತಂ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಅಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಉತು ಉತುಯೇವ. ಪರಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೋ ಚ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯೋ ಚ (ಮಹಾನಿ. ೫). ತತ್ಥ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೋ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯೋ ರಾಗದೋಸಾದಯೋ. ಯೇ ಯತ್ಥ ಅಪರಿಗುತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಸಪ್ಪಾಯರೂಪದಸ್ಸನಾದಿನಾ ಚ ಆಬಾಧಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಸೇನಾಸನಂ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಅಯನಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಚನೀಕಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ. ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೋವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭಿಸಕ್ಕಕಮ್ಮಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಹಿ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ಸುಪರಿಕ್ಖತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೭) ಆದೀಸು ಪರಿವಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಝಾನಕ್ಖೋ ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೪) ಆದೀಸು ಅಲಙ್ಕಾರೋ. ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಇಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೯೧-೧೯೨) ಆದೀಸು ಸಮ್ಭಾರೋ. ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಭಾರೋಪಿ ಪರಿವಾರೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ತಞ್ಹಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋಪಿ ಹೋತಿ, ಜೀವಿತನಾಸಕಾಬಾಧುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಂ ಅದತ್ವಾ ರಕ್ಖಣತೋ ಸಮ್ಭಾರೋಪಿ. ಯಥಾ ಚಿರಂ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಞ್ಚ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಚಾತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ತಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭಿಸಕ್ಕಾನುಞ್ಞಾತಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಜಾತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ. ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಬಾಧೋತಿ ಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಕುಟ್ಠಗಣ್ಡಪೀಳಕಾದಯೋ. ಬ್ಯಾಬಾಧತೋ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾ. ವೇದನಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕವೇದನಾ. ತಾಸಂ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ. ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಪರಮತಾಯಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಪರಮತಾಯ. ಯಾವ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ತಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಮಿದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಲಕ್ಖಣಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ – ಚೀವರಾದಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾ ಪಾಣಿನೋ ಅಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ.

ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಪಾದನವಿಧಿ

೧೯. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಸೀಲೇ ಸದ್ಧಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಸದ್ಧಾಸಾಧನೋ ಹಿ ಸೋ, ಸಾವಕವಿಸಯಾತೀತತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನವಸೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಜೀವಿತೇಪಿ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಅಕರೋನ್ತೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –

‘‘ಕಿಕೀವ ಅಣ್ಡಂ ಚಮರೀವ ವಾಲಧಿಂ,

ಪಿಯಂವ ಪುತ್ತಂ ನಯನಂವ ಏಕಕಂ;

ತಥೇವ ಸೀಲಂ ಅನುರಕ್ಖಮಾನಕಾ,

ಸುಪೇಸಲಾ ಹೋಥ ಸದಾ ಸಗಾರವಾ’’ತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ ಪಹಾರಾದ ಯಂ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೧೯). ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಪನತ್ಥೇ ಅಟವಿಯಂ ಚೋರೇಹಿ ಬದ್ಧಥೇರಾನಂ ವತ್ಥೂನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿಯಂ ಕಿರ ಥೇರಂ ಚೋರಾ ಕಾಳವಲ್ಲೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಥೇರೋ ಯಥಾನಿಪನ್ನೋವ ಸತ್ತದಿವಸಾನಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.