೨. ಭವತಿಕ್ರಿಯಾಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗ

ಇತೋ ಪರಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸೋತೂನಂ ಮತಿವಡ್ಢನಂ;

ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕಮಂ ನಾಮ, ವಿಭತ್ತಾದೀನಿ ದೀಪಯಂ.

ತತ್ರ ಆಖ್ಯಾತಿಕಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾಲಕ್ಖಣತ್ತಸೂಚಿಕಾ ತ್ಯಾದಯೋ ವಿಭತ್ತಿಯೋ, ತಾ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ವತ್ತಮಾನಾಪಞ್ಚಮೀಸತ್ತಮೀಪರೋಕ್ಖಾಹಿಯ್ಯತ್ತನಜ್ಜತನೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ ಕಾಲಾತಿಪತ್ತಿವಸೇನ.

ತತ್ಥತಿ ಅನ್ತಿ, ಸಿ ಥ, ಮಿ ಮ, ತೇ ಅನ್ತೇ, ಸೇ ವ್ಹೇ, ಏ ಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ವತ್ತಮಾನಾವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ತು ಅನ್ತು, ಹಿ ಥ, ಮಿ ಮ, ತಂ ಅನ್ತಂ, ಸು ವ್ಹೋ, ಏ ಆಮಸೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಏಯ್ಯ ಏಯ್ಯುಂ, ಏಯ್ಯಾಸಿ ಏಯ್ಯಾಥ, ಏಯ್ಯಾಮಿ ಏಯ್ಯಾಮ, ಏಥ ಏರಂ, ಏಥೋ ಏಯ್ಯಾವ್ಹೋ, ಏಯ್ಯಂ ಏಯ್ಯಾಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಅ ಉ, ಏ ತ್ಥ, ಅಂ ಮ್ಹ, ತ್ಥ ರೇ, ತ್ಥೋ ವ್ಹೋ, ಇಂ ಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಪರೋಕ್ಖಾವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಆ ಊ, ಓ ತ್ಥ, ಅಂ ಮ್ಹಾ, ತ್ಥ ತ್ಥುಂ, ಸೇ ವ್ಹಂ, ಇಂ ಮ್ಹಸೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಈ ಉಂ, ಓ ತ್ಥ, ಇಂ ಮ್ಹಾ, ಆ ಊ, ಸೇ ವ್ಹಂ, ಅಂ ಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಅಜ್ಜತನೀವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಸ್ಸತಿ ಸ್ಸನ್ತಿ, ಸ್ಸಸಿ ಸ್ಸಥ, ಸ್ಸಾಮಿ ಸ್ಸಾಮ, ಸ್ಸತೇ ಸ್ಸನ್ತೇ, ಸ್ಸಸೇ ಸ್ಸವ್ಹೇ, ಸ್ಸಂ ಸ್ಸಾಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಸ್ಸಾ ಸ್ಸಂಸು, ಸ್ಸೇ ಸ್ಸಥ, ಸ್ಸಂ ಸ್ಸಾಮ್ಹಾ, ಸ್ಸಥ ಸ್ಸಿಸು, ಸ್ಸಸೇ ಸ್ಸವ್ಹೇ, ಸ್ಸಿಂ ಸ್ಸಾಮ್ಹಸೇ ಇಚ್ಚೇತಾ ಕಾಲಾತಿಪತ್ತಿವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಾಮ.

ಸಬ್ಬಾಸಮೇತಾಸಂ ವಿಭತ್ತೀನಂ ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಪುಬ್ಬಕಾನಿ ಛ ಪದಾನಿ, ತಾನಿ ತಾನಿ ಪರಸ್ಸಪದಾನಿ ನಾಮ. ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಪನ ಪರಾನಿ ಛ ಪದಾನಿ, ತಾನಿ ತಾನಿ ಅತ್ತನೋಪದಾನಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸಪದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಾ ಛ, ಪಞ್ಚಮಿಯೋ ಛ, ಸತ್ತಮಿಯೋ ಛ, ಪರೋಕ್ಖಾ ಛ, ಹಿಯ್ಯತ್ತನಿಯೋ ಛ, ಅಜ್ಜತನಿಯೋ ಛ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿಯೋ ಛ, ಕಾಲಾತಿಪತ್ತಿಯೋ ಛಾತಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಇತರಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಪಿಣ್ಡಿತಾನಿ ಛನ್ನವುತಿವಿಧಾನಿ.

ಪರಸ್ಸಪದಾನಮತ್ತನೋಪದಾನಞ್ಚ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪುರಿಸಾ ನಾಮ. ತೇ ವತ್ತಮಾನಾದೀಸು ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಿಭತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸ, ಪಿಣ್ಡಿತಾನಿ ಪರಿಮಾಣಾನೇವ.

ದ್ವೀಸು ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು ಪಠಮಂ ಪಠಮಂ ಏಕವಚನಂ, ದುತಿಯಂ ದುತಿಯಂ ಬಹುವಚನಂ.

ತತ್ರ ವತ್ತಮಾನವಿಭತ್ತೀನನ್ತಿ ಅನ್ತಿ, ಸಿ ಥ, ಮಿ ಮ ಇಚ್ಚೇತಾನಿ ಪರಸ್ಸಪದಾನಿ. ತೇ ಅನ್ತೇ, ಸೇ ವ್ಹೇ, ಏ ಮ್ಹೇ ಇಚ್ಚೇತಾನಿ ಅತ್ತನೋಪದಾನಿ. ಪರಸ್ಸಪದತ್ತನೋಪದೇಸುಪಿತಿ ಅನ್ತಿ ಇತಿ ಪಠಮಪುರಿಸಾ, ಸಿಥ ಇತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಾ, ಮಿ ಮ ಇತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾ, ತೇ ಅನ್ತೇ ಇತಿ ಪಠಮಪುರಿಸಾ, ಸೇ ವ್ಹೇ ಇತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಾ, ಏ ಮ್ಹೇ ಇತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾ.

ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪುರಿಸೇಸುಪಿ ತಿ-ಇತಿ ಏಕವಚನಂ, ಅನ್ತಿ-ಇತಿ ಬಹುವಚನನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಕಮತೋ ಞೇಯ್ಯಾನಿ. ಏವಂ ಸೇಸಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ಪರಸ್ಸಪದತ್ತನೋಪದಪಠಮಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪುರಿಸೇಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಞೇಯ್ಯಾನಿ.

ತತ್ಥ ವಿಭತ್ತೀತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಭತ್ತಿ? ಕಾಲಾದಿವಸೇನ ಧಾತ್ವತ್ಥಂ ವಿಭಜತೀತಿ ವಿಭತ್ತಿ, ಸ್ಯಾದೀಹಿ ನಾಮಿಕವಿಭತ್ತೀಹಿ ಸಹ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಪನ ಸಕತ್ಥಪರತ್ಥಾದಿಭೇದೇ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜತೀತಿ ವಿಭತ್ತಿ, ಕಮ್ಮಾದಯೋ ವಾ ಕಾರಕೇ ಏಕವಚನಬಹುವಚನವಸೇನ ವಿಭಜತೀತಿ ವಿಭತ್ತಿ, ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ ಞಾಣೇನಾತಿಪಿ ವಿಭತ್ತಿ, ವಿಭಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಏತಾಯಾತಿಪಿ ವಿಭತ್ತಿ, ಅಥ ವಾ ಸತಿಪಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭತ್ತೀಹಿ ವಿನಾ ಅತ್ಥಸ್ಸಾ’ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತೋ ವಿಸೇಸೇನ ವಿವಿಧೇನ ವಾ ಆಕಾರೇನ ಭಜನ್ತಿ ಸೇವನ್ತಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾತಿಪಿ ವಿಭತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸಲಕ್ಖಣಂ ವದಾಮ ಸಹ ಪಯೋಗನಿದಸ್ಸನಾದೀಹಿ.

ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ, ನಾಮಿಕೇಸುಪಲಬ್ಭತಿ;

ನಾಖ್ಯಾತೇಸೂತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯ-ಮಿದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ.

ನಿಗ್ರೋಧೋವ ಮಹಾರುಕ್ಖೋ, ಥೇರ ವಾದಾನಮುತ್ತಮೋ;

ಅನೂನಂ ಅನಧಿಕಞ್ಚ, ಕೇವಲಂ ಜಿನಸಾಸನಂ.

ತತ್ರ ಥೇರ-ಇತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಥೇರಾನಂ ಅಯನ್ತಿ ಥೇರೋ. ಕೋ ಸೋ? ವಾದೋ. ಥೇರವಾದೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾದಾನಂ ಉತ್ತಮೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಕಾಯೋ ತೇ ಸಬ್ಬ ಸೋವಣ್ಣೋ’’, ಇಚ್ಚಾದಿಮ್ಹಿಪಿ ನಾಮಿಕೇ;

ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ ನಯಞ್ಞುನಾ.

ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ, ನನ್ವಾಖ್ಯಾತೇಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ;

‘‘ಭೋ ಖಾದ ಪಿವ’’ಇಚ್ಚತ್ರ, ವದೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಚೋದಕೋ.

ಯದಿ ಏವಂ ಮತೇನಸ್ಸ, ಭವೇಯ್ಯ ಅವಿಭತ್ತಿಕಂ;

‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಭೋ ಪುರಿಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ, ಪದಮ್ಪಿ, ನ ಹಿದಂ ತಥಾ.

‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಭೋ ಪುರಿಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ, ಸಿ ಗ ಲೋಪೇನ ವುಚ್ಚತಿ;

ತಥಾ ‘‘ಖಾದಾ’’ತಿಆದೀನಿ, ಹಿ ಲೋಪೇನ ಪವುಚ್ಚರೇ.

ಏವಂ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ ಆಖ್ಯಾತೇಸು ನ ಲಬ್ಭತಿ, ನಾಮೇಸುಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲ ಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲ ಇತಿ ರಸ್ಸಕರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ಕಕುಸನ್ಧ ಕೋಣಾಗಮನೋ ಚ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಕುಸನ್ಧ ಇತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ ವಿಯ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ಉಪನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ಹೋತಿ ಉಪನಿಪನ್ನೋ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ಥತ್ತಾ ಭುಮ್ಮೇ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿಪಿ ಅದಿಟ್ಠವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ಛನ್ದವಸೇನ ಕತರಸ್ಸತ್ತಾ ತಾನಿ ಪದಾನಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸಪಕ್ಖಮ್ಪಿ ಭಜನ್ತೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸಪದಾನೀತಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ಥಭೂತಾನಿ ಪದಾನಿ ಪರಸ್ಸಪದಾನಿ. ಏತ್ಥುತ್ತಮಪುರಿಸೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೇಸುಪಿ ಅತ್ತನೋಪದವೋಹಾರೋ ನ ಕರಿಯತಿ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾ, ಪುರಿಸಾ ಉತ್ತಮವ್ಹಯಾ;

ತಥಾಪಿ ಇತರೇಸಾನ-ಮುಸ್ಸನ್ನತ್ತಾವ ತಬ್ಬಸಾ;

ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಇಮೇಸಾನಂ, ಪೋರಾಣೇಹಿ ನಿರೋಪಿತೋ.

ಅತ್ತನೋಪದಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತಾನಿ ಪದಾನಿ ಅತ್ತನೋಪದಾನಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೇಸು ಪರಸ್ಸತ್ಥೇಸುಪಿ ಪರಸ್ಸಪದವೋಹಾರೋ ನ ಕರಿಯತಿ.

ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಾ ಚೇತೇ, ಪರಸ್ಸತ್ಥಾ ತಥಾಪಿ ಚ;

ಇತರೇಸಂ ನಿರೂಳ್ಹತ್ತಾ, ತಬ್ಬೋಹಾರಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನಿಮೇಸಾನಂ, ಪುಬ್ಬವೋಹಾರತಾಯ ಚ;

ತಥಾ ಸಙ್ಕರದೋಸಸ್ಸ, ಹರಣತ್ಥಾಯ ಸೋ ಅಯಂ;

ಅತ್ತನೋಪದವೋಹಾರೋ, ಏಸಮಾರೋಪಿತೋ ಧುವಂ.

ಪರಸ್ಸಪದಸಞ್ಞಾದಿ-ಸಞ್ಞಾಯೋ ಬಹುಕಾ ಇಧ;

ಪೋರಾಣೇಹಿ ಕತತ್ತಾತಾ, ಸಞ್ಞಾ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಮತಾ.

ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಪಠಮಪುರಿಸಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುರಿಸಾನಂ ವಚನತ್ಥಂ ನ ಪರಿಯೇಸಾಮ. ರೂಳ್ಹಿಯಾ ಹಿ ಪೋರಾಣೇಹಿ ತ್ಯಾದೀನಂ ಪುರಿಸಸಞ್ಞಾ ವಿಹಿತಾ.

ಏಕವಚನಬಹುವಚನೇಸು ಪನ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಏಕವಚನಂ. ಬಹೂನಮತ್ಥಾನಂ ವಚನಂ ಬಹುವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಬಹುತ್ತೇಪಿ ಸತಿ ಸಮುದಾಯವಸೇನ ಜಾತಿವಸೇನ ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕೀಕತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಏಕವಚನಂ, ಬಹುತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಏಕಸ್ಸ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಏಕವಚನಂ, ಏಕತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಏಕವಚನಂ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಏಕವಚನಂ. ಅಬಹುತ್ತೇಪಿ ಸತಿ ಅತ್ತಗರುಕಾರಾಪರಿಚ್ಛೇದಮಾತಿಕಾನುಸನ್ಧಿನಯಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗಪುಥುಚಿತ್ತ- ಸಮಾಯೋಗಪುಥುಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಏಕತ್ಥಸ್ಸ ಬಹೂನಂ ವಿಯ ವಚನಂ ಬಹುವಚನಂ, ತಥಾ ಯೇ ಯೇ ಬಹವೋ ತನ್ನಿವಾಸತಂಪುತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸೇಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ರೂಳ್ಹೀವಸೇನ ಬಹೂನಂ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಂ, ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನತ್ಥೇನ ಏಕಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬಹೂನಂ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಂ, ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಬಹೂನಂ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಂ, ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೇದಕಿಚ್ಚಭೇದವಸೇನ ಬಹೂನಂ ವಿಯ ವಚನಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಂ. ಏವಮಿಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಏಕಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ, ಏಕಮ್ಹಿ ವಿಯ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕವಚನಂ, ಬಹುಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ, ಬಹುಮ್ಹಿ ವಿಯ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಹುವಚನಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುಥುವಚನಂ, ಅನೇಕವಚನನ್ತಿ ಚ ಇಮಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ.

ವಚನೇಸು ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ, ನಾಮಾಖ್ಯಾತವಿಭತ್ತಿನಂ;

ವಸೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋ, ಸಾಸನತ್ಥಗವೇಸಿನಾ.

ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಇಧ ನಾಮಿಕಪಯೋಗೇಹಿ ಸಹೇವಾಖ್ಯಾತಪಯೋಗೇ ಪವಕ್ಖಾಮ – ‘‘ರಾಜಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಹಾಯೋ ಮೇ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏಕಂ ಚಿತ್ತ’’ ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಏಕವಚನಪಯೋಗಾ. ‘‘ರಾಜಾನೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಹಾಯಾ ಮೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ, ದ್ವೇ ತೀಣಿ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಸಾ ಸೇನಾ ಮಹತೀ ಆಸಿ, ಬಹುಜ್ಜನೋ ಪಸನ್ನೋಸಿ, ಸಬ್ಬೋ ತಂ ಜನೋ ಓಜಿನಾಯತು, ಇತ್ಥಿಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಪವರಾ, ಬುದ್ಧಸ್ಸಾಹಂ ವತ್ಥಯುಗಂ ಅದಾಸಿಂ, ದ್ವಯಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪೇಮಂ ಮಹನ್ತಂ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ, ಕರೇ ಪಸಾದಞ್ಚ ನರೋ ಅವಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಬಲಕಾಯೋ, ದೇವನಿಕಾಯೋ, ಅರಿಯಗಣೋ’’- ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ, ‘‘ದ್ವಿಕಂ ತಿಕ’’ಮಿಚ್ಚಾದಯೋ ಚ ಸಮುದಾಯವಸೇನ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಏಕವಚನಪಯೋಗಾ.

ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾಪಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪೂಜಿತಾ ಞಾತಿಸಙ್ಘೇಹಿ, ದೇವಕಾಯಾ ಸಮಾಗತಾ, ಸಬ್ಬೇತೇ ದೇವನಿಕಾಯಾ, ದ್ವೇ ದೇವಸಙ್ಘಾ, ತೀಣಿ ದುಕಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ನವಕಾನಿ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಪಯೋಗಾಪಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇಮೇ ಏಕವಚನವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಬಹುಸಮುದಾಯವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಸಙ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಚ ಬವ್ಹತ್ಥಬಹುವಚನೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಿಸುಂಯೇವ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಬಹುಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖಬಹುವಚನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ನಾಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪಾಣಂ ನ ಹನೇ, ಸಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಜಾತಿವಸೇನ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಏಕವಚನಪಯೋಗಾ, ತಬ್ಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಏಕವಚನಪಯೋಗಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ನಾಗಂ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂಜಿತಂ, ಸಾವತ್ಥೀ ಸದ್ಧಾ ಅಹೋಸಿ ಪಸನ್ನಾ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಾನಮೇಕವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ತಿಲಕ್ಖಣಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ, ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಚಿತ್ತಸೇನೋ ಚ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ನತಿಯಾ ಅಸತಿ ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತಿ, ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಅಸತಿ ಚುತೂಪಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಬವ್ಹತ್ಥಾನಂ ಏಕವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಏವಂ ಮಯಂ ಗಣ್ಹಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಕತಿ, ಪಧಾನನ್ತಿ ಖೋ ಮೇಘಿಯ ವದಮಾನಂ ಕಿನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ತವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚುಂ ‘ಭುಞ್ಜಥ ಭನ್ತೇ’ತಿ, ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಅಬ್ಭಾಗತಾನಾ’ಸನಕಂ ಅದಾಸಿಂ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಗರುಕಾರವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ, ಅನಿಯಮಿತಸಙ್ಖಾವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ ವಾ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದೇಸನಾಸೋತಪಾತವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞರಹಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯುತ್ತಿ ಚ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಚಾತಿ ತೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಬಹುವಚನವಸೇನ ದೇಸನಾಸೋತೇ ಪತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಮಾತಿಕಾನುಸನ್ಧಿನಯೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿನಯೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನೋ ಪರಾಮಾಸಾ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಾ ದುದ್ದಸಾ ದುರನುಬೋಧಾ ಸನ್ತಾ ಪಣೀತಾ ಅತಕ್ಕಾವಚರಾ ನಿಪುಣಾ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಾ, ಯೇ ತಥಾಗತೋ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತೀ’’ತಿ ಅಯಮೇಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪುಥುಚಿತ್ತಸಮಾಯೋಗಪುಥುಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗೋ.

‘‘ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವನೇ,

ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ವಿದೇಹಾನಂ, ದೀಘಾವು ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ;

ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಿಥಿಲಾಯಂ ಪಜಾಪತಿ’’ –

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಸದ್ದಾ ಯೇ ಯೇ ಬಹವೋ, ತನ್ನಿವಾಸತಂಪುತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸೇಕತ್ಥಸ್ಸ ರೂಳ್ಹೀವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ ಕೀಟಾಗಿರಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕೀಟಾಗಿರಿಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನೋ’ತಿ’’, ‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ, ಏಥ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ನಿವತ್ತವ್ಹೋ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನತ್ಥೇನ ಏಕಾಭಿಧಾನವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತಿ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಬಹುವಚನಪಯೋಗಾ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಅಯಮಾರಮ್ಮಣಭೇದೇನ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಬಹುವಚನಪಯೋಗೋ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪನ ಕಿಚ್ಚಭೇದೇನ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಬಹುವಚನಪಯೋಗೋ.

ತತ್ಥ ಏಕತ್ಥೇಕವಚನಂ, ಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖೇಕವಚನಂ, ಜಾತ್ಯಾಪೇಕ್ಖೇಕವಚನಂ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯಾಪೇಕ್ಖೇಕವಚನಂ, ಏಕತ್ತಲಕ್ಖಣೇಕವಚನನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಏಕವಚನಂ ಭವತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಜಾತ್ಯಾಪೇಕ್ಖೇಕವಚನಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಾಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖೇಕವಚನಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಬವ್ಹತ್ಥಬಹುವಚನಂ, ಬಹುಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖಬಹುವಚನಂ, ಅತ್ತಬಹುವಚನಂ, ಗರುಕಾರಬಹುವಚನಂ, ಅಪರಿಚ್ಛೇದಬಹುವಚನಂ, ಮಾತಿಕಾನುಸನ್ಧಿನಯಬಹುವಚನಂ, ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿನಯಬಹುವಚನಂ, ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗಬಹುವಚನಂ, ಪುಥುಚಿತ್ತಸಮಾಯೋಗಪುಥುಆರಮ್ಮಣಬಹುವಚನಂ, ತನ್ನಿವಾಸಬಹುವಚನಂ, ತಂಪುತ್ತಬಹುವಚನಂ, ಏಕಾಭಿಧಾನಬಹುವಚನಂ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಪೇಕ್ಖಬಹುವಚನಂ, ಆರಮ್ಮಣಭೇದಬಹುವಚನಂ, ಕಿಚ್ಚಭೇದಬಹುವಚನನ್ತಿ ಪನ್ನರಸವಿಧಂ ಬಹುವಚನಂ ಭವತಿ. ಇಚ್ಚೇವಂ ವೀಸಧಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಅತ್ರಿದಂ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ –

ಏಕತ್ಥೇ ದೇಕವಚನ-ಞ್ಚಿತರಸ್ಮಿತರಮ್ಪಿ ಚ;

ಸಮುದಾಯಜಾತಿಏಕತ್ತ-ಲಕ್ಖಣೇಕವಚೋಪಿ ಚ;

ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕಮ್ಹಿ, ಪಾಠೇ ಪಾಯೇನ ದಿಸ್ಸರೇ.

ಗರುಮ್ಹಿ ಚತ್ತನೇಕಸ್ಮಿಂ, ಬಹುವಚನಕಂ ಪನ;

ಪಾಳಿಯಂ ಅಪ್ಪಕಂ ಅಟ್ಠ-ಕಥಾಟೀಕಾಸು ತಂ ಬಹುಂ.

ತಥಾ ಹಿ ಬಹುಕಂ ದೇಕ-ವಚನಂಯೇವ ಪಾಳಿಯಂ;

ಗರುಮ್ಹಿ ಚತ್ತನೇಕಸ್ಮಿಂ, ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ.

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ತವ ಸಾಸನಮಾಗಮ್ಮ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಮತಂ ಪದಂ’’.

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಪಾಠಾ, ಬಹುಧಾ ಜಿನಸಾಸನೇ;

ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಿಜಾನೇಯ್ಯ, ವಿದ್ವಾ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕೋ.

ಸಾತಿಸಯಂ ಗರುಕಾರಾ-ರಹಸ್ಸಾಪಿ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಏಕವಚನಯೋಗೇನ, ನಿದ್ದೇಸೋ ದಿಸ್ಸತೇ ಯತೋ.

ತತೋ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ, ಕರೇಯ್ಯತ್ಥಾನುರೂಪತೋ;

ಏಕವಚನಯೋಗಂ ವಾ, ಇತರಂ ವಾ ಸುಮೇಧಸೋ.

ಪಾಯೇನ ತನ್ನಿವಾಸಮ್ಹಿ, ಬಹುವಚನಕಂ ಠಿತಂ;

ತಂಪುತ್ತೇ ಅಪ್ಪಕಂ ತನ್ನಿ-ಸ್ಸಯೇಕವಚನಮ್ಪಿ ಚ.

ಪುಥುಚಿತ್ತಾಪರಿಚ್ಛೇದ-ಮಾತಿಕಾಸನ್ಧಿಆದಿಸು;

ಬಹುವಚನಕಞ್ಚಾಪಿ, ಅಪ್ಪಕನ್ತಿ ಪಕಾಸಯೇ.

ಏಕಾಭಿಧಾನತೋ ಕಿಚ್ಚಾ, ತಥಾ ಗೋಚರತೋಪಿ ಚ;

ಬಹುವಚನಕಂ ತನ್ನಿ-ಸ್ಸಿತಾಪೇಕ್ಖಞ್ಚ ಅಪ್ಪಕಂ.

ಇಚ್ಚೇವಂ ಸಪ್ಪಯೋಗಂ ತು, ಞತ್ವಾನ ವಚನದ್ವಯಂ;

ಕಾತಬ್ಬೋ ಪನ ವೋಹಾರೋ, ಯಥಾಪಾಳಿ ವಿಭಾವಿನಾ.

ಇದಾನಿ ಕಾಲಾದಿವಸೇನ ಆಖ್ಯಾತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮ – ಕಾಲಕಾರಕಪುರಿಸಪರಿದೀಪಕಂ ಕ್ರಿಯಾಲಕ್ಖಣಂ ಆಖ್ಯಾತಿಕಂ. ತತ್ರ ಕಾಲನ್ತಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ತಯೋ ಕಾಲಾ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಣತ್ತಿಪರಿಕಪ್ಪಕಾಲಾತಿಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಛ, ತೇ ಏಕೇಕಾ ತಿಪುರಿಸಕಾ.

ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಕಾಲೇಸು, ಯದಿದಂ ವತ್ತತೇ ಯತೋ;

ಆಖ್ಯಾತಿಕಂ ತತೋ ತಸ್ಸ, ಕಾಲದೀಪನತಾ ಮತಾ.

ಕಾರಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕತ್ತುಭಾವಾ. ತೇ ಹಿ ಉಪಚಾರಮುಖ್ಯಸಭಾವವಸೇನ ಕರೋನ್ತಿ ಕರಣನ್ತಿ ಚ ‘‘ಕಾರಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇವ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಕ್ರಿಯಾನಿಮಿತ್ತ ತಂಸಾಧಕ ತಂಸಭಾವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಾ ಚ ಭಾವೋ ಚ, ಇಚ್ಚೇವಂ ಕಾರಕಾ ತಿಧಾ;

ವಿಭತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಏತ್ಥ, ವುತ್ತಾ ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸಚ್ಚತೋ.

‘‘ಪರಿಭವಿಯ್ಯತಿ’’ಚ್ಚಾದೀ, ಕಮ್ಮೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ ಕಾರಕೇ;

‘‘ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿಆದೀನಿ, ಸಿಜ್ಝರೇ ಕತ್ತುಕಾರಕೇ.

‘‘ವಿಭವಿಯ್ಯತಿ’’ಇಚ್ಚಾದೀ, ಭಾವೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ ಕಾರಕೇ;

ತಿವಿಧೇಸ್ವೇವಮೇತೇಸು, ವಿಭತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಮತಾ.

ಕಾರಕತ್ತಯಮುತ್ತಂ ಯಂ, ಆಖ್ಯಾತಂ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ತಸ್ಮಾ ತದ್ದೀಪನತ್ತಮ್ಪಿ, ತಸ್ಸಾಖ್ಯಾತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ.

ಕಾರಕತ್ತಂ ತು ಭಾವಸ್ಸ, ಸಚೇಪಿ ನ ಸಮೀರಿತಂ;

ಕಾರಕಲಕ್ಖಣೇ ತೇನ, ಭಾವೇನ ಚ ಅವತ್ಥುನಾ.

ಕ್ರಿಯಾನಿಪ್ಫತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ, ಯುತ್ತಿತೋಪಿ ಚ ನತ್ಥಿ ತಂ;

ತಥಾಪಾಖ್ಯಾತಿಕೇ ತಸ್ಸ, ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ನಿರುತ್ತಿಯಂ;

ಪತಿಟ್ಠಿತನಯೋವಾತಿ, ಮನ್ತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಭಾಸಿತೋ.

ಪುರಿಸೋತಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಕಾ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪುರಿಸಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮಪುರಿಸೋ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಧಕವಾಚಕೇ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಕೇ ವಾ ತುಮ್ಹಾ’ಮ್ಹಸದ್ದವಜ್ಜಿತೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತೇ ನಾಮಮ್ಹಿ ‘‘ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸುಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ, ತಟ್ಠಾನಿಯತ್ತೇ ಸತಿ ‘‘ಭಾಸತಿ ವಾ ಕರೋತಿ ವಾ, ಪೀಳಿಯಕ್ಖೋತಿ ಮಂ ವಿದೂ, ವುಚ್ಚತೀತಿ ವಚನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಪ್ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಬ್ಬಧಾತೂಹಿ ಪರೋ ಹೋತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇ ನಾಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಪಠಮಪುರಿಸಪಯೋಗತ್ಥೋ ದುರನುಬೋಧೋ ಭವತಿ, ಯಥಾ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ತೇ ವೇದಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಯನ್ತು ಮ’’ನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾದಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಖಸಾಸನಾರೋಚನೇ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನವಸೇನ ಕಿಲಮನ್ತಂ ಮಂ ದೇವಸ್ಸ ಉಭೋ ಪಾದಾ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತು, ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಕಥೇಹೀತಿ ಮಂ ವದಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಭವತಿ.

ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸುದುಬ್ಬೋಧೋ, ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜತಿ ಪಾಳಿಯಂ;

ತಸ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಹಂ ಗಣ್ಹೇ, ಗರುಂ ಗರುಮತಂ ವಿದೂ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ಭೂಧಾತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಭೂಧಾತುವಸೇನ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ. ಸೋ ಪರಿಭವತಿ, ತೇ ಪರಿಭವನ್ತಿ, ಪರಿಭವತಿ, ಪರಿಭವನ್ತಿ. ಸಪತ್ತೋ ಅಭಿಭವಿಯತೇ, ಸಬ್ಬಾ ವಿತ್ಯಾ’ನುಭೂಯತೇ, ಅಭಿಭವಿಯತೇ, ಅನುಭೂಯತೇತಿ. ಯತ್ಥ ಸತಿಪಿ ನಾಮಸ್ಸ ಸಾಧಕವಾಚಕತ್ತೇ ಅಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ತಾ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಕಮ್ಮವಾಚಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಪದಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಠಮಪುರಿಸಾದಯೋ ತಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ? ಪರಿಭವಿಯ್ಯತೇ ಪುರಿಸೋ ದೇವದತ್ತೇನ, ಪರಿಭವಿಯ್ಯಸೇ ತ್ವಂ ದೇವದತ್ತೇನ, ಪರಿಭವಿಯ್ಯಮ್ಹೇ ಮಯಂ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಪನಿದಂ ವಚನಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ನಿನ್ದನ್ತಿ ತುಣ್ಹಿಮಾಸಿನ’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸತಿಪಿ ನಾಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಕತ್ತೇ ಅಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ತಾ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಪಠಮಪುರಿಸುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಸಿಯಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ನಿನ್ದನ್ತಿ ತುಣ್ಹಿಮಾಸಿನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಜನಾ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಾಧಕವಾಚಕಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಮಾಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಭಾವಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ ನಯೋ.

ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೋ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಧಕವಾಚಕೇ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಕೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತೇ ತುಮ್ಹಸದ್ದೇ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ, ತಟ್ಠಾನಿಯತ್ತೇ ಸತಿ ಅಪ್ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಬ್ಬಧಾತೂಹಿ ಪರೋ ಹೋತಿ. ತ್ವಂ ಅತಿಭವಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅತಿಭವಥ, ಅತಿಭವಸಿ, ಅತಿಭವಥ. ತ್ವಂ ಪರಿಭವಿಯಸೇ ದೇವದತ್ತೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಪರಿಭವಿಯವ್ಹೇ. ಯತ್ಥ ಸತಿಪಿ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾಧಕವಾಚಕತ್ತೇ ಅಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ತಾ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ತತ್ಥ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ. ಇತರೇ ಪನ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಪದಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ತಂ ಯಥಾ? ತಯಾ ಅಭಿಭವಿಯತೇ ಸಪತ್ತೋ, ತಯಾ ಅಭಿಭವಿಯೇ ಅಹಂ.

ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಧಕವಾಚಕೇ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಕೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತೇ ಅಮ್ಹಸದ್ದೇ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ, ತಟ್ಠಾನಿಯತ್ತೇ ಸತಿ ಅಪ್ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಬ್ಬಧಾತೂಹಿ ಪರೋ ಹೋತಿ. ಅಹಂ ಪರಿಭವಾಮಿ, ಮಯಂ ಪರಿಭವಾಮ, ಪರಿಭವಾಮಿ, ಪರಿಭವಾಮ. ಅಹಂ ಪರಿಭವಿಯ್ಯಾಮಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಮಯಂ ಪರಿಭವಿಯ್ಯಾಮ, ಪರಿಭವಿಯ್ಯಾಮಿ, ಪರಿಭವಿಯ್ಯಾಮ. ಯತ್ಥ ಸತಿಪಿ ಅಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾಧಕವಾಚಕತ್ತೇ ಅಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ತಾ ಆಖ್ಯಾತಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ತತ್ಥ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ. ಇತರೇ ಪನ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಪದಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ತಂ ಯಥಾ? ಮಯಾ ಅನುಭವಿಯತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಮಯಾ ಅಭಿಭವಿಯಸೇ ತ್ವಂ. ಏವಂ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಸಾಧಕವಾಚಕಾನಂ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಕಾನಂ ವಾ ನಾಮಾದೀನಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತಾನಂ ಆಖ್ಯಾತಪದೇಹಿ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತ್ತೇ ಲದ್ಧೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಠಮಪುರಿಸಾದಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮಾದೀನಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಭೂತಾನಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಭಾವೋಯೇವ ಪಠಮಪುರಿಸಾದೀನಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ.

ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಪುರಿಸಾನಮೇಕಾಭಿಧಾನೇ ಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಏಕಾಭಿಧಾನಂ ನಾಮ ಏಕತೋ ಅಭಿಧಾನಂ ಏಕಕಾಲಾಭಿಧಾನಞ್ಚ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಚಸದ್ದಪಯೋಗೇಯೇವ, ಅಚಸದ್ದಪಯೋಗೇ ಭಿನ್ನಕಾಲಾಭಿಧಾನೇ ತಗ್ಗಹಣಾಭಾವತೋ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಥ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮ’’ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ತಪ್ಪಯೋಗಾ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಥ – ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ವೋಹಾರೇ ‘‘ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಾಭಿಧಾನೇ ಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮ’’ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಾಮಿ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಸಿ, ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಾಮಿ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಮ್ಪಿ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಾಭಿಧಾನೇ ಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಸಿ, ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಾಮಿ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ತೇ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವನ್ತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಥ, ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಾಮಿ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ತಿಣ್ಣಮೇಕಾಭಿಧಾನೇ ಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಅಪರೋಪಿ ಅತ್ಥನಯೋ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಸಿ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಥಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಹಞ್ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವಾಮಿ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಭವತಿ, ಮಯಮತ್ಥಕುಸಲಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದೋ ಅತ್ಥನಯೋ. ಏವಂ ಸೇಸಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ಪಞ್ಚಮೀಸತ್ತಮಿಯಾದೀಸು ಪರೋಪುರಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬೇಸು ಚ ಕ್ರಿಯಾಪದೇಸು ಬವ್ಹತ್ಥವಾಚಕೇಸು ಬಹುವಚನನ್ತೇಸು, ನ ಪನ ಬಹುವಚನನ್ತೇಸುಪಿ ಏಕಸ್ಸತ್ತನೋ ವಾಚಕೇಸು ಗರುಕಾತಬ್ಬಸ್ಸೇಕಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕೇಸು ಚ ಕ್ರಿಯಾಪದೇಸು. ಏತ್ಥ ಚೋದನಾಸನ್ದೀಪನಿಯೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ –

‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಭವಸಿ ಸೋ ಚಾಪಿ, ಭವತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಭಾಸನೇ;

‘‘ತುಮ್ಹೇ ಭವಥ’’ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಪರೋಪೋಸೋ ಕಥಂ ಸಿಯಾ?;

‘‘ಅಹಂ ಭವಾಮಿ ಸೋ ಚಾಪಿ, ಭವತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಭಾಸನೇ;

‘‘ಮಯಂ ಭವಾಮ’’ಇಚ್ಚಾದಿ, ಉತ್ತಮೋ ಚ ಕಥಂ ಸಿಯಾ?;

ಏತ್ಥ ಚ ವುಚ್ಚತೇ –

ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ ಪರೋ ನಾಮ, ಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ;

ಏವಂ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಪರೋಪುರಿಸನಾಮಕೋ.

ಪಠಮಮ್ಹಾ ಪರೋ ನಾಮ, ಮಜ್ಝಿಮೋ ಉತ್ತಮೋಪಿ ಚ;

ಮಜ್ಝಿಮಮ್ಹಾ ಪರೋ ನಾಮ, ಉತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ ರುತೋ.

ಏವಂ ತು ಗಹಣಞ್ಹೇತ್ಥ, ವೋಹಾರಸ್ಸಾನುಲೋಮಕಂ;

ದೋಸೋ ತದನುಲೋಮಮ್ಹಿ, ಗಹಣಸ್ಮಿಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಭದ್ದೇ ಸುಖೀ ಹೋಹಿ, ಏಸೋ ಚಾಪಿ ಮಹಾಮಿಗೋ’’;

ಇತಿ ಪಾಠೋ ಯತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಮಸೇ.

‘‘ತುಮ್ಹೇ ದ್ವೇ ಸುಖಿತಾ ಹೋಥ’’, ಇಚ್ಚತ್ಥೋ ತತ್ಥ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಏವಂಪ್ಯಯಂ ನಯೋ ವುತ್ತೋ, ಅತ್ತನೋಮತಿಯಾ ಮಮ.

ಅತ್ತನೋಮತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಕಥಿತಾ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ;

ತಥಾಪಿ ನಯಮಾದಾಯ, ಕಥಿತತ್ತಾ ಅಕೋಪಿಯಾ.

‘‘ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಂ, ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜಯಿತ್ಥ ಮಂ;

ತ್ವಞ್ಚ ಜಾನಪದಾ ಚೇವ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ’’.

‘‘ಅಹಞ್ಚ ಮದ್ದಿದೇವೀ ಚ, ಜಾಲೀಕಣ್ಹಾಜಿನಾ ಚುಭೋ;

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸೋಕನುದಾ, ವಸಾಮ ಅಸ್ಸಮೇ ತದಾ’’.

ಏತಾ ಗಾಥಾಪಿ ಏತಸ್ಸ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪನ ಸಾಧಿಕಾ;

ತಾಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ, ಅತ್ಥೋ ಸುಪಾಕಟೋ ಸಿಯಾ;

ಏವಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಬಹುನಾ ಭಾಸಿತೇನ ಕಿಂ.

ಆಕಾರೇನ ಮನಾಪೇನ, ಕಥನೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ;

ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಚೇ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಪಮಾಣಂ ಸುಧೀಮತಂ.

ಪುರಿಸತ್ತಯತೋ ಏಸೋ, ಪರೋಪುರಿಸನಾಮಕೋ;

ನುಪಲಬ್ಭತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ, ತದನ್ತೋಗಧತೋವ ಯಂ.

ಪಾಟವತ್ಥಾಯ ಸೋತೂನಂ, ವೋಹಾರತ್ಥೇಸು ಸಬ್ಬಸೋ;

ವಿಸುಂ ಅಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ, ಲಬ್ಭಮಾನೋವ ಉದ್ಧಟೋ.